Điều 31. Kiểm soát, xử lý ô nhiễm và cải thiện chất lượng môi trường tại những khu vực tập trung nhiều nguồn thải, làng nghề và các khu vực mặt nước bị ô nhiễm; tăng cường giám sát môi trường dựa vào cộng đồng, khuyến khích sự tham gia của cộng đồng dân cư và các tổ chức đoàn thể trong giám sát nguồn thải, phát hiện sớm và phản ánh kịp thời các hành vi gây ô nhiễm môi trường — Thông tư 23/2026/TT-BNNMT

Tổ chức điều tra, khảo sát, thu thập thông tin và đánh giá hiện trạng môi trường trên địa bàn, bao gồm: Thống kê, xác định các khu vực tập trung nhiều nguồn thải, làng nghề, khu vực mặt nước bị ô nhiễm trên địa bàn để kiểm soát, xử lý; thực hiện lấy mẫu, phân tích chất thải và chất lượng môi trường; xây dựng các báo cáo kỹ thuật;

Rà soát, thống kê và phân loại các cơ sở sản xuất theo mức độ ô nhiễm; lập danh mục nguồn phát thải, đánh giá sức chịu tải và khả năng tiếp nhận của môi trường; số hóa dữ liệu và bản đồ nguồn thải, thiết lập hành lang bảo vệ nguồn nước;

Triển khai các giải pháp kiểm soát, xử lý ô nhiễm, cải thiện chất lượng môi trường gắn với đầu tư, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật môi trường; cải thiện chất lượng nước mặt, trầm tích tại các kênh mương, ao hồ bị ô nhiễm;

Thiết lập hệ thống quan trắc, giám sát và cảnh báo sớm thông qua lắp đặt các trạm quan trắc tự động tại các điểm tiếp nhận nguồn thải lớn và các khu vực trọng điểm; ứng dụng công nghệ số trong quản lý, truy xuất nguồn thải và hỗ trợ công tác thanh tra, kiểm tra; xây dựng cơ chế phản hồi trực tiếp để cộng đồng tham gia giám sát, phát hiện và phản ánh các hành vi gây ô nhiễm môi trường;

Thúc đẩy áp dụng các mô hình kinh tế tuần hoàn và sản xuất sạch hơn; hỗ trợ các cơ sở sản xuất đổi mới công nghệ, tăng cường thu gom, tái sử dụng và tái chế phụ phẩm, phế liệu;

Đối với các khu vực mặt nước bị ô nhiễm: Thực hiện kiểm kê nguồn thải vào lưu vực; xây dựng bản đồ số chất lượng nước mặt; kiểm soát chặt chẽ các nguồn xả thải; khơi thông dòng chảy, nạo vét bùn đáy ô nhiễm, tăng cường liên thông hệ thống thủy lợi nhằm cải thiện khả năng lưu thông nước và phục hồi chất lượng môi trường nước;

Đối với các làng nghề bị ô nhiễm: Đầu tư hệ thống thu gom và xử lý nước thải tập trung, bố trí khu vực lưu giữ chất thải rắn đặc thù, triển khai nạo vét và xử lý bùn thải; áp dụng các giải pháp sinh học như bãi lọc trồng cây, vùng đệm sinh thái để cải thiện môi trường; xây dựng lộ trình di dời hoặc chuyển đổi ngành nghề đối với các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng không thể xử lý tại chỗ, gắn với phát triển cụm công nghiệp tập trung và từng bước cải thiện chất lượng môi trường sống tại khu vực dân cư;

Thành lập và duy trì hiệu quả hoạt động của các “Tổ tự quản bảo vệ môi trường” với sự tham gia của những người có uy tín và đại diện các tổ chức đoàn thể; lồng ghép các quy định về bảo vệ môi trường và giám sát nguồn thải vào hương ước, quy ước của thôn, bản;

Thiết lập cơ chế kết nối trực tiếp giữa người dân và cơ quan quản lý môi trường tại địa phương nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc gửi thông tin, hình ảnh, video phản ánh các hành vi gây ô nhiễm; tăng cường công khai, minh bạch thông tin môi trường thông qua việc lắp đặt bảng tin hoặc bảng điện tử hiển thị các chỉ số chất lượng môi trường (không khí, nước) tại khu vực công cộng, công khai danh mục các cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và làng nghề có nguy cơ gây ô nhiễm cao trên địa bàn.

Hỗ trợ chi phí xây dựng hệ thống thu gom và nhà máy xử lý nước thải tập trung cho các làng nghề, khu dân cư tập trung; cải tạo, phục hồi môi trường lưu vực sông, ao hồ (nạo vét bùn đáy quy mô lớn, xây dựng kè sinh thái, hệ thống khơi thông dòng chảy liên thông thủy lợi); xây dựng hạ tầng kỹ thuật các cụm công nghiệp tập trung để di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm từ làng nghề đối với dự án đầu tư hạ tầng kỹ thuật môi trường;

Hỗ trợ đầu tư lắp đặt các trạm quan trắc nước thải, không khí tự động, liên tục tại các vị trí trọng điểm; xây dựng trung tâm điều hành dữ liệu môi trường, hệ thống bản đồ số (GIS) về nguồn thải và chất lượng môi trường đối với đầu tư hệ thống quan trắc và chuyển đổi số;

Hỗ trợ đầu tư xây dựng các mô hình thí điểm và chuyển giao các dây chuyền xử lý, tái chế phụ phẩm nông nghiệp, phế liệu quy mô công nghiệp đối với hỗ trợ đổi mới công nghệ;

Hỗ trợ đầu tư hạ tầng thông tin phục vụ giám sát môi trường dựa vào cộng đồng và trang thiết bị cho tổ tự quản;

Hỗ trợ công tác quản lý chất thải và kiểm soát ô nhiễm môi trường, bao gồm: Điều tra, đánh giá, phân loại các nguồn thải; thống kê, cập nhật tình hình phát sinh chất thải và sản phẩm thải bỏ; đánh giá sức chịu tải của môi trường; xây dựng, vận hành và duy trì hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và bản đồ số về môi trường;

Hỗ trợ kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm, xác định khu vực ô nhiễm và triển khai xử lý ô nhiễm môi trường theo các dự án được phê duyệt, bao gồm: Điều tra, khảo sát, lập kế hoạch, đề án khắc phục và cải thiện môi trường đối với các khu vực công ích; duy trì, vận hành các công trình xử lý ô nhiễm môi trường công cộng;

Hỗ trợ hoạt động tổ chức vận hành hệ thống quan trắc và phân tích môi trường của địa phương, bao gồm: Xây dựng và thực hiện các chương trình quan trắc hiện trạng môi trường; bảo dưỡng, bảo trì, thay thế thiết bị; thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường;

Xây dựng và phổ biến các mô hình, điển hình về phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm môi trường, quản lý chất thải và cải thiện môi trường;

Hỗ trợ tổ chức và duy trì các mô hình giám sát môi trường dựa vào cộng đồng; tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật và lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường vào quy chế hoạt động, hương ước, quy ước của địa phương;

Tổ chức các hoạt động truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng; công khai thông tin về chất lượng môi trường.