Điều 23. Quy trình bảo quản thóc đổ rời phủ kín bằng trấu
1. Tiêu chuẩn kỹ thuật khi bảo quản thóc:
a/ Kho chứa: Có thể sử dụng các loại kho kiên cố hiện có. Nên chọn dạng kho có nền cuốn hoặc gầm sàn; tường hồi và sàn được kê lót cần thận.
b/ Chất lượng thóc: Theo bảng chỉ tiêu dưới đây
| TT | Hạng mục | Chỉ tiêu tối đa |
1 2 3 4 5 | Độ ẩm hạt Tỷ lệ tạp chất Tỷ lệ hạt không hoàn thiện (H0) Tỷ lệ hạt vàng (Hv) Hạt lây nhiễm côn trùng | 13,5 % 1,5 % 5 % 0 0 |
2. Vật liệu phủ kín:
a/ Cót hoặc bao tải (hoặc lưới nilon): Tính toán diện tích bề mặt khối thóc cần phủ kín để chuẩn bị cót hoặc bao tải. Có thể tận dụng bao tải hoặc cót cũ còn lành và bền để phủ kín bề mặt, nếu dùng bao tải thì khâu lại thành tấm rộng.
b/ Trấu: chuẩn bị đủ trấu để phủ bề mặt thóc, độ dày lớp trấu là 15 cm (ước khoảng 1 bao trấu 20 kg phủ 1 m2). Nếu sử dụng trấu mới cánh nhỏ cần phải loại bỏ tấm, cám và tạp chất.
3. Sát trùng vật liệu phủ kín:
Vật liệu phủ kín (cót, hoặc bao tải, trấu) dù mới sử dụng hoặc tận dụng loại cũ đều phải đảm bảo thật khô sau đó phun thuốc sát trùng có nồng độ gấp đôi so với nồng độ thuốc sát trùng kho không.
4. Kỹ thuật phủ kín:
a/ Phủ cót hoặc bao tải: Phủ kín bề mặt thóc bằng cót hoặc tấm lưới nilon hoặc tấm khâu từ bao tải (có để trống các ô cửa để kiểm tra). Các mép cót phủ lên nhau ≥ 10 cm để trấu không lọt qua. Nếu sử dụng bao tải phải khâu thành tấm đảm bảo bền chắc, kín như phủ bằng cót. Mép tấm phủ bề mặt sát khung gióng dọc được gài sâu xuống thóc.
b/ Bố trí cửa kiểm tra: Cửa kiểm tra được bố trí để định kỳ kiểm tra tình trạng khối hạt và các chỉ tiêu chất lượng của thóc bảo quản (nhiệt độ, độ ẩm, hạt vàng…). Cửa kiểm tra được tạo thành dạng khung hình hộp, bằng tre, gỗ… có kích thước dài 70 cm, rộng 50 cm, cao khoảng 15-30 cm. Sau khi tạo hình cửa kiểm tra được đậy bằng bao tải loại 50 kg chứa đầy trấu đã sát trùng. Các cửa kiểm tra được bố trí theo đường thẳng, giữa bề mặt khối hạt. Cửa ngoài cùng cách biên ngang 1 m.
Cửa kiểm tra
c/ Phủ trấu: Trấu sau khi đã sát trùng, để khô và được rải đều, cào phẳng trên bề mặt lớp cót, bao tải. Độ dày lớp trấu là 15 cm, riêng trong phạm vi 30 cm tính từ khung gióng lớp trấu có độ dày khoảng 30 cm để tránh chuột phá hại.
5. Kiểm tra, vệ sinh sau khi phủ trấu:
a/ Kiểm tra biến động sinh lý của khối hạt sau khi phủ kín:
Diễn biến nhiệt độ của khối hạt: đo nhiệt độ tại các cửa kiểm tra theo 2 tầng: 0,3 m- 0,5 m và 1,4 m -1,5 m.
Diễn biến độ ẩm của khối hạt: Kiểm tra độ ẩm của lớp thóc bề mặt (dày 0,3m tính từ bề mặt) tại các vị trí cửa kiểm tra và các góc tường, cánh gà, cửa kho. Trường hợp bốc nóng cục bộ phải xác định độ ẩm của lớp thóc sâu và rộng hơn.
Mật độ sâu mọt hại: quan sát tại khe, rãnh, ván phai và tại các cửa kiểm tra. Trong trường hợp phát hiện có nhiều mọt ở các vị trí trên thì tiến hành lấy mẫu ở các cửa kiểm tra để xác định mật độ sâu hại và có các biện pháp xử lý phù hợp.
Ngoài ra tuỳ yêu cầu của bảo quản trong từng thời điểm cần xác định các chỉ tiêu khác của thóc như: tỷ lệ gạo lật, tỷ lệ hạt vàng, tỷ lệ hạt bị hư hỏng…
b/ Thời gian kiểm tra: theo bảng phân bổ thời gian dưới đây :
| Nội dung K.Tra T.Gian | Nhiệt độ | Độ ẩm | Mật độ sâu hại | Tỷ lệ hạt vàng |
10-30 ngày 1-3 tháng 3-6 tháng 6-12 tháng Trên 12 tháng | 3 ngày/lần Hàng thuần Hàng tuần Hàng tháng Theo thời tiết | Sau 1 tháng Hàng tháng Cuối tháng thứ 6 Cuối tháng thứ 9, 12 Khi chuẩn bị xuất | Cuối tháng Cuối tháng thứ 3 Cuối tháng thứ 6 Cuối tháng thứ 9,12 Khi chuẩn bị xuất | Cuối tháng thứ 6 Cuối tháng thứ 12 Khi chuẩn bị xuất |
6. Vệ sinh trong bảo quản: Thực hiện chế độc vệ sinh phòng trùng, cần đặc biệt chú ý vệ sinh trên bề mặt trấu.
7. Xử lý biến động trong bảo quản kín: Khi nhiệt độ trung bình của khối hạt tăng quá giới hạn 30 0C vào mùa đông, 35 0C vào mùa hè, bản thân khối hạt biến đổi mạnh mẽ về sinh lý thì cần kiểm tra kỹ các tầng, các điểm xung quanh và cửa kiểm tra để tìm nguyên nhân bốc nóng của khối hạt. Đồng thời cần xem xét lại các thông số kỹ thuật ban đầu của thóc và xem xét việc thực hiện quy trình phủ kín để có biện pháp khắc phục. Trước mắt phải mở cửa thông gió trong thời điểm thích hợp.
Khi vượt quá giới hạn an toàn về nhiệt độ, độ ẩm cần phải xử lý kịp thời:
Nếu khối hạt bị bốc nóng cục bộ: cào gọn trấu ở vùng thóc bị bốc nóng, mở cót phủ mặt thóc, thóc được cào, chuyển, trải rộng, tăng bề mặt thoát nhiệt, ẩm.
Thóc bốc nóng nhiều vùng và toàn lớp mặt phải tháo dỡ toàn bộ lớp trấu, cót (bao tải) phủ mặt thóc nếu ở mức bốc nóng nhẹ, cào đảo hàng ngày. Nếu ở mức bốc nóng nặng thì phải chuyển một phần thóc ra ngoài kho để tạo điều kiện cho khối hạt giải phóng nhanh ẩm, nhiệt. Sau khi xử lý khối thóc trở lại trạng thái an toàn, tiếp tục đưa thóc vào kho bảo quản theo quy trình phủ kín.