Điều 11. Định hướng quản lý kiến trúc cảnh quan đô thị
1. Xác định vùng cảnh quan:
a) Cảnh quan môi trường tự nhiên: Sông Hồng, Sông Nhuệ và sông Tô Lịch cùng với hệ thống mặt nước như Hồ Thanh Liệt…kênh, mương thủy lợi gắn liền với hệ thống làng xóm, công trình tín ngưỡng là đặc trưng của Hà Nội.
b) Cảnh quan cây xanh và các công trình văn hóa, tôn giáo, lịch sử: Các khu cây xanh tập trung dọc các trục đường: 1A, 70, đường ven sông Tô Lịch, dọc các đường liên xã và hai bên các con sông, tuyến mương thủy lợi, vừa có giá trị cảnh quan, vừa có giá trị vi khí hậu.
c) Hệ thống công trình tôn giáo lịch sử văn hóa dày đặc gắn liền với truyền thống văn hóa phi vật thể, mặt nước cây xanh, trong đó có những di sản lớn: khu di tích tưởng niệm danh nhân Chu Văn An, tượng đài chiến thắng Ngọc Hồi và tương lai là khu Cửa Ô phía Nam thành phố Hà Nội.
d) Cảnh quan nông thôn các làng truyền thống: Đây là nguồn cảnh quan gắn liền với các giá trị văn hóa truyền thống: lễ hội nghệ thuật truyền thống, cảnh quan…Sinh thái, di sản văn hóa, cần khai thác phát huy các giá trị để hòa nhập trong khu vực phát triển đô thị, hiện đại hóa kết hợp với kiến trúc truyền thống trong khu vực nông thôn.
e) Cảnh quan trong các khu vực phát triển đô thị:
- Cảnh quan tuyến phố: Chủ yếu tập trung tại các trục đường 70, 1A, 1B, vành đai 3, đường lên cầu Thanh Trì (đường đê), tuyến đường sắt Hà Nội – thành phố Hồ Chí Minh và các nút giao thông cửa ngõ: Ngọc Hồi và đường Hữu Hòa – Vĩnh Quỳnh – Ngũ Hiệp – Cầu Thanh Trì, Ngọc Hồi – Liên Ninh, Đường 70 – 1A, Bệnh viện K, ga Ngọc Hồi.
- Cảnh quan phố xá: Hiện nay chủ yếu tập trung trên Quốc lộ 1A và khu vực thị trấn, các trục phố mới sau này sẽ hình thành các khu đô thị mới và các khu hỗn hợp văn phòng.
- Quảng cáo tại các trục đường lớn và các khu trung tâm cần phải đảm bảo yếu tố cảnh quan đô thị phù hợp với các công trình xây dựng xung quanh.
f) Cảnh quan đô thị trong các khu chức năng:
- Khu trung tâm thị trấn: là trung tâm hành chính, chính trị, hiện giáp đường 1A quy mô không lớn, phân tán, cần nghiên cứu thể hiện được vai trò chức năng của trung tâm huyện.
- Các khu nhà và tập thể cũ, khu tập thể cán bộ công nhân của các nhà máy xí nghiệp chủ yếu 2-4 tầng kiến trúc dạng nhà chia lô, hình thức kiến trúc những năm 70-80 cần nghiên cứu cải tạo chỉnh trang hiện đại đồng bộ với khu ở mới (đơn vị ở). Các khu đô thị mới Hạ Đình, Tây Nam Kim Giang, Tứ Hiệp… hiện chưa đầu tư xây dựng, cần nghiên cứu tổ chức không gian kiến trúc và cảnh quan đồng bộ với các trục đường, hài hòa với các khu ở cũ và làng xóm…
- Các khu công viên xây dựng mới: Công viên tưởng niệm danh nhân Chu Văn An, các khu vực dự kiến phát triển cây xanh, thể dục thể thao, cảnh quan kết hợp với hồ điều hòa khu Tả Thanh Oai, Đại áng. Khu cây xanh sinh thái ngoài đê cần nghiên cứu, phát huy tối đa cảnh quan môi trường sinh thái tự nhiên và nhân tạo.
- Các khu công nghiệp: chủ yếu tập trung ở khu vực hai bên đường quốc lộ 1A và đường 70 có nhiều quỹ đất – công nghiệp, kho tàng, kiến trúc chưa đảm bảo các yêu cầu về cảnh quan cần nghiên cứu chuyển đổi chức năng tối đa xây dựng các công trình hỗn hợp, văn phòng. Trục đường các khu cụm công nghiệp phía Nam là nguồn cảnh quan mới trong điều kiện phát triển đô thị hóa.
- Nghĩa trang Văn Điển, đài hóa thân hoàn vũ là một công trình duy nhất của thành phố nằm trên đường 70 có tác động lớn đến cảnh quan đô thị khu vực, cần có nghiên cứu trong định hướng phát triển.
2) Định hướng quản lý không gian kiến trúc cảnh quan:
a) Bảo tồn phát triển cảnh quan tự nhiên và nhân tạo.
- Hồ: Cải tạo chất lượng mặt nước, vệ sinh môi trường và những cảnh quan đô thị, trong các khu vực phát triển đô thị kết hợp với công viên và chức năng điều chỉnh nước mặt. Tại các khu vực nông thôn, khai thác triệt để để cải tạo môi trường dân cư, thoát nước cho khu vực, xây dựng đường, kè ven hồ tạo không gian mới, nghỉ ngơi giải trí cho người dân đồng thời kết hợp với hệ thống cây xanh dọc sông mương hồ lớn hơn tạo tổng thể không gian mặt nước toàn huyện. Xây dựng mới các hồ chứa nước, hồ trong các khu công viên Thanh Liệt, các hồ ven đô đê Tứ Hiệp, Ngũ Hiệp và các hồ điều hòa trong các đô thị mới. Khu công nghiệp và các khu vực có địa hình trũng thấp kết hợp nuôi trồng thủy sản chất lượng cao, thể dục thể thao, vui chơi giải trí, sinh thái. Tăng cường quản lý các công trình xây dựng xung quanh khu vực có tính chất cảnh quan gắn với di sản văn hóa lịch sử, phải có khoảng lùi và hạn chế tối đa chiều cao, được xem xét cụ thể trong quy hoạch chi tiết.
- Công viên cây xanh: xây dựng mới công viên Thanh Liệt (công trình tưởng niệm danh nhân Chu Văn An), tôn tạo khu đài chiến thắng Ngọc Hồi và xây dựng mở các khu du lịch công viên cây xanh thể dục thể thao, hồ nuôi trồng thủy sản, nông nghiệp chất lượng cao tại Đại áng, Tả Thanh Oai, Đông Mỹ với quy mô lớn, xây dựng các vườn hoa cây xanh đô thị trong các khu dân dụng, khu ở, đơn vị ở, nâng cấp các không gian sinh hoạt công cộng trong các làng xóm đô thị hóa và nông thôn và các khu cụm công nghiệp.
- Tăng cường bảo tồn, tăng thêm các dải cây xanh dọc theo các trục đường 1A, 1B, 70 vành đai 3, đường Hữu Hòa – Vĩnh Quỳnh – Ngũ Hiệp – Cầu Thanh Trì (vành đai 4 cũ), dọc các đường liên xã, liên thôn, dọc theo các kênh mương, sông hồ, các khu vực cách ly an toàn công trình kỹ thuật hạ tầng, tuyến điện, khu công nghiệp, trạm xử lý…Liên kết hệ thống mặt nước sông hồ thành hệ thống liên hoàn gắn kết với các công trình di tích lịch sử văn hóa, vui chơi giải trí trên toàn huyện.
- Sông mương, kênh, cầu: khai thác không gian mở, cải tạo chất lượng nước xây dựng mương, kè, làm đường hai bên kết hợp xây dựng hệ thống cầu phục vụ giao thông đi bộ, tạo cảnh quan kiến trúc đô thị và nông thôn có đặc trưng riêng.
- Cảnh quan nông thôn: Trong các khu phát triển đô thị được xây dựng, cải tạo, hiện đại hóa.
- Bảo tồn tôn tạo các công trình tôn giáo, di tích lịch sử văn hóa cùng hệ thống không gian mặt nước cây xanh và không gian sinh hoạt công cộng, các giá trị văn hóa phi vật thể.
b) Tái phát triển cải tạo đô thị, khu dân cư hiện có:
- Cải tạo nâng cấp các công trình xây dựng, xí nghiệp, cơ quan hiện có hai bên trục 1A, 1B, 70 các tuyến đường khu vực, khuyến khích chuyển đổi chức năng sang hỗn hợp, văn phòng, cơ quan nghiên cứu. Khu vực giao nhau đường 70 &1A tạo điểm nhấn xây dựng lại và xây dựng mới các công trình trung tâm huyện lỵ thị trấn hợp với khối cao.
- Để đảm bảo hài hòa với cảnh quan các khu dân cư làng xóm cũ, các cảnh quan thiên nhiên, nhân tạo, các công trình xây dựng cao tầng cần nghiên cứu giải pháp thấp tầng về phía làng xóm và cảnh quan cần tạo sân vườn không gian mở. Tăng cường, bổ sung mở rộng các không gian sinh hoạt công cộng, vườn hoa, sân chơi thể dục thể thao, chỗ để xe, cảnh quan nội bộ các khu vực tái phát triển.
Tổ chức các nút giao thông đảm bảo điều kiện an toàn, tạo các điểm nhấn không gian, tổ chức đủ các quảng trường, tuyến phố đi bộ cho khu trung tâm thị trấn. Hoàn thiện các bãi đỗ xe khu trung tâm. Khu nhà ga Văn Điển kết hợp với dự án đường sắt đô thị của bộ GTVT nâng cao chất lượng đô thị khu trung tâm cũ.
c) Phát triển khu đô thị mới:
- Các khu đô thị mới: Tây Nam Kim Giang, Hạ Đình, Cầu Bươu, Tứ Hiệp thực hiện đầu tư xây dựng đồng bộ và tăng cường thiết kế đô thị, chú trọng các công trình xây dựng cao tầng phía giáp các trục đường thành phố, khu vực.
- Khu vực đô thị từ đường 70 xuống phía Nam huyện và dọc 2 bên đường 70 xây dựng các khu trung tâm mới. Xây dựng các công trình hợp khối cao tầng, chức năng văn phòng, công cộng hỗn hợp, khách sạn…tại phía Tây trung tâm huyện lỵ để tạo khu vực phát triển mới kết hợp trung tâm cũ xây dựng đồng bộ.
- Hai khu trung tâm cấp khu vực và khu ở có quy mô lớn: trung tâm tại phía Bắc đường 70 (hai bên mương Hòa Bình) khuyến khích xây dựng hợp khối cao tầng. Khu trung tâm phía Nam (khu vực Liên Ninh) tạo không gian nối đường 1A sang khu công nghiệp và ga Ngọc Hồi là một trục chính tạo hình ảnh kiến trúc đô thị mới ở cửa ngõ phía Nam thành phố.
- Các khu nhà ở xây dựng mới, xây dựng cao tầng phía trục đường chính, đảm bảo trong cảnh quan phía Tây đường 1B. Đảm bảo tồn tôn trọng hoàn toàn với cảnh quan thiên nhiên và nhân tạo các di sản văn hóa thiên nhiên. Tại các khu vực có sông Tô Lịch: mở rộng dải cây xanh, công viên, xây dựng các cầu đô thị có đặc trưng riêng tạo sự thay đổi không gian trong đô thị.
- Khu CN Ngọc Hồi: nâng cấp, hoàn thiện hệ thống hạ tầng kỹ thuật, đảm bảo yêu cầu về xử lý vệ sinh môi trường, xây dựng các công trình văn phòng hỗn hợp giới thiệu sản phẩm cao tầng phía đường 1A và trục không gian Đông – Tây. Hoàn thiện kiến trúc cảnh quan đóng góp kiến trúc Quảng trường ga Ngọc Hồi. Khu công nghiệp xây dựng mới ở phía Tây ga Ngọc Hồi, phải có dải cây xanh cách ly đến các trục đường tối thiểu 50m đảm bảo yêu cầu, giao thông và tạo cảnh quan môi trường xanh cho khu công nghiệp, loại hình công nghiệp chủ yếu là công nghiệp nhẹ, điện tử lắp ráp hiện đại đồng bộ.
d) Quảng cáo đô thị:
Trong các khu vực phát triển đô thị: Thống kê và dỡ bỏ các quảng cáo không phù hợp với quy hoạch, màu sắc, nội dung gây ảnh hưởng đến môi trường cảnh quan đô thị. Trong các khu xây dựng mới các quy định cụ thể về quảng cáo đảm bảo tính mỹ quan thống nhất. Tại các không gian mở các nút giao thông quan trọng, cây xanh, mặt nước, đặc biệt là các công trình di tích lịch sử văn hóa, tôn giáo không bố trí biển quảng cáo có quy mô lớn.
3. Các khu vực đặc biệt
a) Trong khu phát triển đô thị:
- Khu Cửa ô phía Nam là khu vực đặc biệt, đòi hỏi chất lượng cảnh quan đô thị quan trọng của thủ đô, nghiên cứu điều chỉnh tuyến điện cao thế theo các tuyến quốc lộ để có một khu vực quy hoạch đồng bộ, đẹp, thực hiện theo Quy hoạch chi tiết cần có thiết kế kiến trúc và có thiết kế đô thị. Các công trình phía đường 1B, giáp khu vực này cần kiến trúc đẹp đóng góp cho kiến trúc cửa ô phía Nam.
- Công viên Thanh Liệt (khu tưởng niệm danh nhân văn hóa Chu Văn An) thành phố có chủ trương chuyển đổi khu trường đua ngựa cũ sang chức năng phát triển đô thị cần nghiên cứu quy hoạch chi tiết đồng bộ đảm bảo yêu cầu hài hòa nâng cao giải trí công viên văn hóa, khu vực và khu tưởng niệm, đảm bảo được 3 yếu tố: mặt nước, cây xanh – văn hóa – kiến trúc.
- Khu nghĩa trang Văn Điển định hướng từng bước chuyển sang hình thức công viên nghĩa trang (không có hung táng) kết hợp với Đài hóa thân hoàn vũ cần nghiên cứu đồng bộ thành một khu tâm linh của thành phố, đóng góp vào cảnh quan đô thị dọc đường 70.
- Khu bãi Ăng ten quốc phòng, Triều Khúc về lâu dài kiến nghị bộ quốc phòng sử dụng công nghệ cao theo giảm quy mô đất và chuyển chức năng sang phát triển công viên cây xanh hoặc chức năng đô thị, phát triển quỹ đất thành phố và đóng góp cảnh quan trục đường hướng tâm vào thành phố và công viên Thanh Liệt.
- Các khu xử lý nước thải áp dụng công nghệ cao hạn chế ảnh hưởng vệ sinh môi trường và chất lượng cảnh quan thành phố.
b) Ngoài khu vực phát triển đô thị:
Khu vực cửa ngõ thành phố phía Nam (Đông đường 1B) dự kiến là 1 khu có chức năng đô thị (văn phòng, khách sạn, cơ quan viện nghiên cứu, thương mại tổng hợp) có vị trí cảnh quan quan trọng cho đô thị, cần lập quy hoạch chi tiết kèm theo thiết kế đô thị. Khu vực phía nam và Tả Thanh Oai, Đông Mỹ, Công viên, cây xanh, thể dục thể thao, vui chơi giải trí nông nghiệp chất lượng cao, hồ điều hòa, cảnh quan tạo không gian vành đai xanh cho thành phố, cần lập quy hoạch chi tiết có thiết kế đô thị.
Khu vực ngoài đê cải tạo chỉnh trang làng xóm cảnh quan thiên nhiên, văn hóa lịch sử, phần đất bãi sẽ phát triển thành công viên cây xanh thể dục thể thao, tuân thủ Luật đê điều và Quy hoạch cơ bản khu vực sông Hồng đoạn qua Hà Nội.