Điều 18. Quy trình bầu Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố
1. Công tác chuẩn bị
1.1. Chậm nhất 20 ngày trước ngày bầu cử (do miễn nhiệm, bãi nhiệm Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố thì ngày bầu cử được tính chậm nhất sau 20 ngày tính từ ngày Uỷ ban nhân dân cấp xã ra quyết định công nhận kết quả miễn nhiệm, bãi nhiệm), Uỷ ban nhân dân cấp xã ra quyết định công bố ngày bầu cử Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố; chủ trì phối hợp với Ban Thường trực Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp xây dựng kế hoạch, hướng dẫn nghiệp vụ và tổ chức triển khai kế hoạch bầu cử.
1.2. Chậm nhất 15 ngày trước ngày bầu cử, Trưởng ban công tác Mặt trận xóm, tổ dân phố tổ chức hội nghị Ban công tác dự kiến danh sách người ứng cử Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố; báo cáo với Chi uỷ Chi bộ xóm, tổ dân phố để thống nhất danh sách người ứng cử (từ 1 - 2 người).
1.3. Chậm nhất 10 ngày trước ngày bầu cử, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã ra quyết định thành lập Tổ bầu cử (gồm Tổ trưởng là Trưởng Ban công tác Mặt trận xóm, tổ dân phố; thư ký và các thành viên khác là đại diện một số đoàn thể chính trị - xã hội và đại diện cử tri xóm, tổ dân phố); quyết định về nhiệm vụ, quyền hạn của Tổ bầu cử; quyết định thành phần cử tri: là toàn thể cử tri hoặc cử tri đại diện hộ gia đình tham gia bầu cử Trưởng xóm. Các quyết định này phải được thông báo đến nhân dân ở xóm, tổ dân phố chậm nhất 07 ngày trước ngày bầu cử.
2. Tổ chức bầu cử
Tuỳ theo điều kiện của từng địa phương mà việc bầu Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố có thể tổ chức kết hợp tại hội nghị xóm, tổ dân phố hoặc tổ chức thành cuộc bầu cử riêng.
Trường hợp tổ chức thành cuộc bầu cử riêng, Uỷ ban nhân dân tỉnh hướng dẫn quy trình, thủ tục của cuộc bầu cử Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố ở địa phương mình phù hợp với quy định của pháp luật.
3. Bầu cử Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố tại hội nghị xóm, Tổ dân phố.
3.1. Tổ trưởng tổ bầu cử chủ trì hội nghị bầu cử Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố
Hội nghị bầu Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố được tiến hành khi có trên 50% số cử tri đại diện hộ gia đình trong xóm tới dự.
3.2. Việc bầu cử Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố thực hiện theo trình tự sau đây:
a) Tổ trưởng tổ bầu cử đọc quyết định công bố ngày tổ chức bầu cử; quyết định thành lập; quyết định về nhiệm vụ, quyền hạn của Tổ bầu cử; quyết định thành phần cử tri tham gia bầu cử.
b) Tổ trưởng tổ bầu cử quyết định việc để Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố đương nhiệm báo cáo kết quả công tác nhiệm kỳ vừa qua trước hội nghị cử tri; hội nghị cử tri thảo luận về công tác nhiệm kỳ vừa qua của Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố;
c) Tổ trưởng tổ bầu cử nêu tiêu chuẩn của Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố;
d) Đại diện Ban Công tác Mặt trận xóm, tổ dân phố giới thiệu danh sách những người ra ứng cử Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố do Ban Công tác Mặt trận xóm, tổ dân phố đề cử và Chi uỷ Chi bộ xóm, tổ dân phố thống nhất danh sách người ứng cử (từ 1 - 2 người). Tại hội nghị này cử tri có thể tự ứng cử hoặc giới thiệu người ứng cử.
đ) Hội nghị thảo luận, cho ý kiến về những người ứng cử. Trên cơ sở ý kiến của cử tri, Tổ bầu cử ấn định danh sách những người ứng cử để hội nghị biểu quyết. Việc biểu quyết số lượng và danh sách những người ứng cử được thực hiện bằng hình thức giơ tay và có giá trị khi có trên 50% số đại diện hộ gia đình tham dự hội nghị tán thành;
e) Tiến hành bầu Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố
- Việc bầu cử có thể bằng hình thức giơ tay hoặc bỏ phiếu kín do hội nghị quyết định;
- Nếu bầu bằng hình thức giơ tay, Tổ bầu cử trực tiếp đếm số biểu quyết. Nếu bầu bằng hình thức bỏ phiếu kín, Tổ bầu cử làm nhiệm vụ kiểm phiếu và tiến hành kiểm phiếu tại nơi bỏ phiếu ngay sau khi kết thúc cuộc bỏ phiếu; mời đại diện cử tri không phải là người ứng cử có mặt tại đấy chứng kiến việc kiểm phiếu.
Kiểm phiếu xong, Tổ bầu cử lập biên bản kiểm phiếu (lập thành 03 bản có đầy đủ chữ ký của các thành viên Tổ bầu cử). Biên bản phải ghi rõ: Tổng số cử tri đại diện hộ gia đình của xóm; số đại diện hộ gia đình tham gia hội nghị; số phiếu phát ra; số phiếu thu vào; số phiếu hợp lệ; số phiếu không hợp lệ; số phiếu và tỷ lệ bầu cho mỗi người ứng cử so với tổng số cử tri đại diện hộ gia đình trong toàn xóm.
Người trúng cử Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố là người đạt số phiếu cao nhất và phải đạt trên 50% số phiếu bầu hợp lệ so với tổng số cử tri đại diện hộ gia đình trong toàn xóm.
g) Tổ trưởng tổ bầu cử công bố biên bản kết quả kiểm phiếu và lập báo cáo kết quả bầu Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố gửi ngay đến Uỷ ban nhân dân và Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã.
3.3. Trường hợp kết quả bầu không người nào đạt trên 50% số phiếu hợp lệ so tổng cử tri đại diện hộ gia đình trong toàn xóm thì tiến hành bầu cử lại. Ngày bầu cử lại do Uỷ ban nhân dân cấp xã quyết định nhưng chậm nhất không quá 15 ngày kể từ ngày tổ chức bầu cử lần đầu.
Trường hợp bầu lại lần thứ hai mà vẫn không bầu được Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố thì Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã quyết định cử Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố lâm thời để điều hành hoạt động của xóm cho đến khi bầu được Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố mới.
Trong thời hạn 06 tháng kể từ ngày Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã quyết định cử Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố lâm thời, Uỷ ban nhân dân cấp xã phải tổ chức bầu Trưởng xóm mới, Tổ trưởng tổ dân phố mới. Quy trình bầu Trưởng xóm mới, Tổ trưởng tổ dân phố mới thực hiện theo quy định tại Khoản 1, Khoản 2 và Điểm 3.1, Điểm 3.2 Khoản 3 tại Điều 18 của Quy định này.
4. Trong thời hạn 05 ngày làm việc (kể từ ngày nhận được báo cáo của Tổ trưởng tổ bầu cử), Uỷ ban nhân dân cấp xã xem xét, ra quyết định công nhận người trúng cử Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố hoặc quyết định bầu cử lại; trường hợp không ra quyết định công nhận hoặc quyết định bầu cử lại thì phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.
Trưởng xóm, Tổ trưởng tổ dân phố chính thức hoạt động khi có quyết định công nhận của Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã.