Bản án 07/2024/DS-ST — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TOÀ ÁN NHÂN DÂN HUYỆN TỨ KỲ, TỈNH HẢI DƯƠNG

- Thành phần Hội đồng xét xử sơ thẩm gồm có:

Thẩm phán- Chủ toạ phiên toà: Bà Phạm Mỹ Như

Các hội thẩm nhân dân:

1. Bà Nguyễn Thị Hồng.

2. Ông Nguyễn Thanh Hải.

- Thư ký phiên tòa: Bà Đặng Thị Thanh Huyền - Thư ký TAND huyện Tứ Kỳ.

- Đại diện Viện kiểm sát nhân dân huyện Tứ Kỳ tham gia phiên toà: Bà Nguyễn Thị Khánh - Kiểm sát viên.

Ngày 31 tháng 5 năm 2024, tại trụ sở Toà án nhân dân huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương xét xử sơ thẩm công khai vụ án thụ lý số 27/2023/TLST-DS ngày 06 tháng 10 năm 2023 về việc “tranh chấp chia tài sản chung, chia di sản thừa kế”, theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử số 05/2024/QĐST-DS ngày 05 tháng 4 năm 2024, Quyết định hoãn phiên tòa số 06/QĐ ST – DS ngày 02 tháng 5 năm 2024, Thông báo thay đổi thời gian mở phiên tòa số 05/TB- TA ngày 20 tháng 5 năm 2024, giữa các đương sự:

- Nguyên đơn: Bà Lê Thị P , sinh năm 1971: Nơi cư trú: Thôn Q , xã Đ , huyện T , tỉnh Hải Dương.

- Bị đơn: Ông Lê Đăng D , sinh năm 1956; Nơi cư trú: Thôn Q , xã Đ , huyện T , tỉnh Hải Dương.

- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

+ Cụ Lê Thị T , sinh năm 1938; Nơi cư trú: Thôn Q , xã Đ , huyện T , tỉnh Hải Dương.

Người đại diện theo ủy quyền của cụ Lê Thị T là bà Lê Thị P , sinh năm 1971: Nơi cư trú: Thôn Q , xã Đ , huyện T , tỉnh Hải Dương.

+ Bà Lê Thị N1 sinh năm 1957; Nơi cư trú: Thôn Q , xã Đ , huyện T , tỉnh Hải Dương.

+ Bà Lê Thị H, sinh năm 1976; Nơi cư trú: Thôn P , xã T , huyện T H , tỉnh Hải Dương.

Người đại diện theo ủy quyền của bà Lê Thị H là bà Lê Thị L , sinh năm 1979; Nơi cư trú: Thôn V , xã M , huyện T , tỉnh Hải Dương.

+ Bà Lê Thị L , sinh năm 1979; Nơi cư trú: Thôn V , xã M , huyện T , tỉnh Hải Dương.

+ Bà Lê Thị N2 , sinh năm 1956; Nơi cư trú: Thôn Q , xã Đ , huyện T, tỉnh Hải Dương.

(Bà P , ông D , bà L , bà N1 có mặt. Bà N2 có đơn yêu cầu Tòa án giải quyết vắng mặt).

NỘI D1 VỤ ÁN

Theo đơn khởi kiện, bản tự khai, biên bản lấy lời khai cùng các tài liệu khác có trong hồ sơ, nguyên đơn bà Lê Thị P trình bày:

Cụ Lê Đình D1 (tên khác là Lê Đình D2), sinh năm 1927 trú tại Thôn Q , xã Đ , huyện T, tỉnh Hải Dương, tỉnh Hải Dương có vợ là cụ Lê Thị B có hai người con chung là: Ông Lê Đăng D và bà Lê Thị N1 ; Năm 1959, cụ B chết. Năm 1960, cụ D1 chung sống với cụ Lê Thị T , sinh ra 03 người con chung: bà Lê Thị P , bà Lê Thị H và bà Lê Thị L .

Năm 1970, cụ D1 và cụ T được chính quyền địa P cho lập khu đất diện tích khoảng 850m2 tại thôn Thôn Q , xã Đ , huyện T, tỉnh Hải Dương để sinh sống. Năm 1988, hai cụ xây một căn nhà mái bằng ba gian trên đất. Năm 2004 cụ D1 và cụ T chia cắt một phần đất diện tích khoảng 400m2 và căn nhà 03 gian mái bằng trên đất cho vợ chồng ông D và bà N2, bà Lê Thị N2 đứng tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2004. Phần đất còn lại cụ D1 và cụ T sử dụng, được Ủy ban nhân dân huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 997856, số vào sổ 1001.QSDĐ/… ngày 30/4/2004, diện tích 425m2, trong đó 300m2 đất ở, 33,4m2 đất vườn thửa 4 và 91,6m2 đất ao, thửa 3, cùng tờ bản đồ số 7, đất tọa lạc tại xã Đ, huyện T, tỉnh Hải Dương. Năm 2013, cụ D1 được nhà nước hỗ trợ để cất một căn nhà cấp 4 vì cụ D1 là thương binh, hạng 2/4. Ngày 27/7/2016, cụ D1 chết, không để lại di chúc. Cụ T quản lý và sử dụng đất, nhà, công trình phụ và cây trồng trên đất.

Năm 2022, ông D đánh, đuổi, không cho cụ T ở trên đất. Bà P và các chị em có yêu cầu ông D ký tên để để tách đất cho cụ T có nơi sinh sống ổn định nH ông D không đồng ý xảy ra tranh chấp.

Nay, bà P yêu cầu Tòa án giải quyết chia thừa kế theo quy định của pháp

luật đối với ½ diện tích đất của cụ Lê Đình D1 trong tổng diện tích 425m2, thửa 4 (trong đó 300m2 đất ở, 33,4m2 đất vườn) và 91,6m2 đất ao, thửa 3, cùng tờ bản đồ số 7, đất tọa lạc tại xã Đ , huyện T , tỉnh Hải Dương. Bà yêu cầu được hưởng một suất thừa kế theo pháp luật là phần đất diện tích 35,3m2, bà P đề nghị Tòa án xem xét cho bà được nhận bằng hiện vật và nhận phần đất đất có vị trí giáp với ông Y , đề nghị được nhập chung kỷ phần của bà cùng với kỷ phần của bà N1 , bà H , bà L, chung quyền sử dụng để chị em bà giữ lại phần đất cha ông để lại và để thuận lợi cho việc sử dụng đất, tránh ảnh hưởng đến công trình, kiến trúc trên đất. Bà P không đề nghị chia tài sản là nhà, công trình phụ và cây trồng trên đất.

Đối với phần tải sản cụ T và cụ D1 đã cho ông D , bà P không có ý kiến, tranh chấp hay yêu cầu gì.

Theo các lời khai trong quá trình giải quyết vụ án, bị đơn ông Lê Đăng D trình bày:

Ông D thống nhất nội D1 trình bày của bà P về quan hệ huyết thống, tài sản chung của cụ T và cụ D1 , thời gian cụ D1 chết và tài sản là di sản của cụ D1 . Khi còn sống, ông có nghe cụ D1 nói cụ viết di chúc cho toàn bộ đất của cụ cho cháu Lê Đình Hùng, sinh 1996 (là con trai của ông D , hiện tại đang lao động và sinh sống tại Nhật). Sau khi cụ D1 chết, các em của ông đã hủy hay đang giấu tờ di chúc, không xuất trình ra ông không biết. Ông cũng không có giấy tờ gì chứng minh việc cụ D1 có để lại di chúc.

Ông không đồng ý chia thừa kế vì ông muốn để lại phần đất của cụ D1 để lại để làm nhà thờ. Hiện nay, ông đang sống cùng với vợ là bà Lê Thị N2 trên phần đất diện tích 433,7m2, có nguồn gốc từ cụ D1 và cụ T tách ra cho bà Lê Thị N2 đứng tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2004, trên đất có căn nhà mái bằng cất từ năm 1988. Mặc dù có chỗ ở ổn định, nH ông vẫn chưa được cụ D1 cho đất nên trường hợp phải chia thừa kế đối với phần di sản của cụ D1 để lại, ông cũng nhất trí chia, nH đề nghị Tòa án chia phần diện tích của cụ D1 thành 07 phần, ông yêu cầu được hưởng 02 phần thừa kế (một phần theo quy định và một phần để ông thờ cúng ông bà vì ông là con trai D nhất trong gia đình). Ông D có nguyện vọng được nhận bằng hiện vật và nhận phần đất giáp thửa đất hiện nay ông và bà Nghiên đang sử dụng. Trong trường hợp có công trình kiến trúc của cụ T trên phần đất mà ông được chia, ông đề nghị cụ tháo dỡ, di dời. Ông D không yêu cầu xem xét lệch giá đối với phần đất được chia.

Ông D thống nhất xác định phần tài sản của cụ T là ½ diện tích mà cụ T và cụ D1 được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ông D nhất trí giao toàn bộ nhà và công trình phụ cho cụ T được toàn quyền quản lý sử dụng, không yêu cầu cụ T trả chênh lệch về giá trị đất khi chia, không yêu cầu chia tài sản là nhà và công trình phụ có trên đất.

- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cụ Lê Thị T trình bày: Ông Lê Đình D1 (còn có tên gọi khác là Lê Đình D2), sinh năm 1927, có vợ là bà Lê Thị B . Có hai người con chung là ông Lê Đăng D bà Lê Thị N1 . Năm 1960, cụ Bệ bị bệnh chết. Năm 1960, cụ T và cụ D1 kết hôn, chung sống với hai con (D và N1 ) sinh sống cùng với các anh, em của ông D1 trên khu đất của bố, mẹ ông D1 . Năm 1963, cụ và cụ D1 cùng hai con là D và N1 ra Hải Phòng làm ăn, năm 1968, cả gia đình về lại quê nhà để sinh sống. Năm 1970, vợ chồng cụ được chính quyền địa P đồng ý cho lập khu đất làm nơi sinh sống (là khu đất hiện nay tôi và D đang ở) có diện tích khoảng 850m2. Tại phần đất này, cụ và cụ D1 sinh ra 03 người con gái là Lê Thị P , Lê Thị H và Lê Thị L .

Năm 2004, cụ và cụ D1 chia đất cho con trai là Lê Đăng D và vợ là Lê Thị N2 ra ở riêng, phần đất diện tích khoảng 400m2, trên đất có căn nhà 03 gian mái bằng. Phần đất này bà Lê Thị N2 đứng tên giấy chứng nhận quyền sử D1 đất. Phần đất còn lại 425m2, cụ và cụ D1 quản lý, sử dụng và được Ủy ban nhân dân huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào ngày 30/4/2004. Trên đất, cụ T và cụ D1 có xây dựng một ngôi nhà cấp 4 để ở. Nguồn tiền xây dựng nhà là do hai cụ tích góp, một phần đuọc Ủy ban nhân dân xã hỗ trợ vì cụ D1 là thương binh hạng 2/4. Trên đất còn có một số cây ăn quả và một số công trình phụ. Năm 2016, cụ D1 bị bệnh, chết. Không để lại di chúc. Cụ T quản lý đất, sử dụng nhà ở và thờ cúng cụ D1 , cụ Bệ cho đến nay. Năm 2022, ông D đánh, đuổi, tranh đất và cho rằng đất là của cụ Bệ để lại nên xảy ra tranh chấp.

Nay, cụ T thống nhất việc bà Lê Thị P yêu cầu chia thừa kế phần di sản của cụ D1 để lại, đề nghị Tòa án xem xét cho cụ hưởng phần tài sản của cụ trong khối tài sản chung của vợ chồng và hưởng thừa kế một phần thừa kế là di sản của cụ D1 để cụ có nơi sinh sống ổn định. Cụ T có nguyện vọng được nhận phần đất gắm liện ngôi nhà mái bằng và các công trình phụ vì đây là tài sản do vợ chồng cụ tạo lập và là nơi D nhất để cụ sinh sống. Cụ T thống nhất việc các con của cụ không yêu cầu chia tài sản là nhà và công trình phụ trên đất. Đối với phần đất chia cho các con được hưởng thừa kế theo quy định mà có tài sản, cây cối trên đó thì cụ T tự nguyện giao cho các con được hưởng, không yêu cầu đền bù hay trả giá trị tài sản.

- Những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Lê Thị N1 bà Lê Thị L (đồng thời là người đại diện theo ủy quyền của bà Lê Thị H) trình bày trình bày: Bà N1 , bà L nhất trí với nội D1 trình bày về mối quan hệ gia đình và về tài sản của bà Lê Thị P . Bà N1 , bà L , bà H thống nhất đề nghị chia thừa kế phần di sản của cụ D1 , yêu cầu được nhận hiện vật là 01 suất thừa kế theo quy định của pháp luật, đề nghị nhận phần đất giáp nhà ông Yên và nhất trí nhập các suất kế của bà P , bà H , bà N1 , bà L vào chung một phần diện tích đất thuận tiện trong việc sử dụng đất, giữ lại đất của cha ông và tránh ảnh hưởng đến công trình, kiến trúc nhà của cụ T đang quản lý, sử dụng. Bà N1 , bà L không đề nghị chia các tài sản trên đất và thống nhất ý kiến của cụ T về việc tài sản, vật kiến trúc trên phần đất của ai được chia thì người đó được quản lý, sử dụng, không đề nghị trả chênh lệch về giá trị đất.

- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, bà Lê Thị N2 trình bày: Bà N2 thống nhất lời trình bày của bà P về quan hệ huyết thống và di sản thừa kế của cụ D1 . Bà là vợ của ông D . Năm 2004, cụ D1 có làm giấy tờ cho bà phần diện tích đất 433,7m2, bà đã được Ủy ban nhân dân huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương cấp chứng nhận quyền sử dụng đất vào ngày 30/4/2004, trên đất có căn nhà mái bằng ba gian hiện nay bà và ông D đang ở. Phần đất còn lại cụ D1 và cụ T được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào năm 2004.

Bà Nghiên không có ý kiến gì đối với yêu cầu của bà P , cũng không có yêu cầu gì, không liên quan gì đến phần đất là di sản của cụ D1 để lại mà bà P cùng các em của bà P tranh chấp với ông D . Bà xin vắng mặt khi Tòa án giải quyết vụ án.

Tại biên bản xác minh, biên bản làm việc với UBND xã Đ, cán bộ địa chính xã, cán bộ tư pháp xã cung cấp: Cụ Lê Đình D1 (tên gọi khác là Lê Đình D2) có vợ là cụ Lê Thị Bệ, có 02 người con là Lê Đăng D và bà Lê Thị N1 . Cụ B chết năm 1959, cụ D1 kết hôn với cụ Lê Thị T , sinh ra 03 người con là Lê Thị P , Lê Thị H và Lê Thị L . Năm 2016 cụ D1 chết, Bố mẹ cụ D1 đều đã chết từ lâu và chết trước cụ D1 . Ngoài ra, cụ D1 , cụ T không có con nuôi, con riêng nào khác; Phần đất đang tranh chấp có nguồn gốc do hai cụ D1 và cụ T tạo lập; thể hiện qua hồ sơ 299, sổ đăng ký ruộng đất, cụ Lê Đình D1 có 01 phần đất thửa số 01, tờ bản đồ số 7, xứ Đồng 8, diện tích 400m2, trong đó có 360m2 đất T và 100m2 đất ao; sổ mục kê lập năm 1983 ghi nhận là 400m2, đất T; Căn cứ vào hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và sơ đồ cấp đất năm 2001, Ủy ban nhân dân huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 997856, số vào sổ 1001.QSDĐ/.., cấp ngày 30/4/2004 cho ông Lê Đình D1 (Lê Đình Dong) và bà Lê Thị T diện tích425m2, thửa 4 (trong đó 300m2 đất ở, 33,4m2 đất vườn) và 91,6m2 đất ao, thửa 3, cùng tờ bản đồ số 7, đất tọa lạc tại xã Đại Hợp, huyện Tứ Kỳ, tỉnh Hải Dương. Chính quyền địa P có hỗ trợ chi phí xây dựng nhà cho cụ D1 vào năm 2013. Cụ D1 không được giao đất 03, cụ D1 và cụ T không bị trừ diện tích đất 03 vào đất ở. Theo kết quả xem xét thẩm định tại chỗ; biên bản làm việc với địa P sau khi lồng ghép với kích thước trên giấy chứng nhận so với hình thể, kích thước thực địa theo sơ đồ đo đạc, phần đất tranh chấp có diện tích thực tế là 424,2m2, giảm 0,8m2, theo đó, phần diện tích ao giảm từ 91,6m2 còn 80,5m2 so với diện tích ghi nhận trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Xét hiện trạng thửa đất đã được sử dụng ổn định, phân định ranh mốc giới rõ ràng với các hộ giáp ranh, có tường bao xung quanh, địa P xác nhận các hộ giáp ranh không có tranh chấp và hình thể, kích thước theo sơ đồ đo đạc của phần đất đang tranh chấp phù hợp với kích thước, hình thể theo hồ sơ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, việc lệch giảm diện tích là do quá trình sử dụng đất của hộ dân nên địa P đề nghị Tòa án căn cứ vào diện tích đất thực tế đương sự đang sử dụng để làm căn cứ giải quyết vụ án.

Về tài sản trên đất và giá trị tài sản theo biên bản định giá thể hiện: Giá trị đất ở là 3.200.000đồng/m2; đất trồng cây lâu năm 80.000đồng/m2; đất ao 75.000đồng/m2; 01 căn nhà mái bằng xây dựng năm 1996, tu sửa năm 2013, diện tích 26,3m2 có giá 74.670.000đồng; 01 nhà ngang mái blợp tôn, trần nhựa xây 2013 diện tích 15,5m2 và 01 nhà vệ sinh phía sau nhà ngang xây năm 2013 diện tích 3,5m2 giá 24.700.000đồng; 01 mái tôn phía sau nhà ngang cất năm 2013, diện tích 9,4m2 và 01 mái tôn thường phía trướcxây năm 2013, diện tích 53,9m2 giá là 9.317.000đồng; 01 giếng khơi xây năm 1996, diện tích 9,4m2 giá trị sử dụng là 0đồng; 01 sân trạt xi măng phía dưới mái tôn diện tích 9,4m2 và 01 sân trạt bê tông phía trước nhà mái bằng diện tích 86,7m2 có giá là 3.940.000đồng; 01 nhà kho, mái lợp Proxi – măng (giáp phía ông Y ) xây năm 2013, diện tích 7,3m2 có giá 4.380.000đồng; 02 trụ cổng giá 150.000đồng và 01 cánh cổng tuýp sắt rộng 1,9m, cao 1,8m có giá 940.000đồng; 01 đoạn tường xây ngăn cách sân, ao và vườn cao 0,7m, dài 6,6m và 01 đoạn tường xây gạch chỉ (giáp nhà ông Y ) dài 4,5m; cao 2,3m, xây năm 2013 giá 1.277.000đồng; 01 đoạn tường giáp đường thôn, xây năm 1996 dài 13m, cao 1,8m và 01 đoạn tường gạch babanh (giáp nhà ông Y ) xây năm 1996, dài 15,5m, cao 1,1m giá 0đồng. Cây trồng trên đất gồm có: 05 cây na giá 1.350.000đồng; 01 cây mít giá 920.000đồng; 01 cây xoài giá 550.000đồng; 01 cây nhãn giá 650.000đồng; 50 cây chuối 1.750.000đồng.

Tại phiên tòa, bà P vẫn giữ quan điểm yêu cầu khởi kiện. Bị đơn vẫn giữ nguyên ý kiến đã trình bày; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan giữ nguyên quan điểm đã trình bày. Đương sự thống nhất biên bản xem xét thẩm định tại chỗ, biên bản định giá và các tài liệu chứng cứ đã cung cấp cho Tòa án. Các đương sự thống nhất đề nghị giao cho cụ T là ½ diện tích mà cụ T và cụ D1 được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thống nhất yêu cầu Tòa án xem chia thừa kế bằng hiện vật, đề nghị chia cho cụ T phần đất gắn liền với tài sản là nhà cửa, công trình phụ cho cụ T tiếp tục quản lý, sử dụng, không đề nghị chia tài sản là nhà, công trình phụ cây trồng trên đất và thống nhất không đề nghị chênh lệch giá trị đất. Cụ T , bà P , bà N1 , bà L cùng thống nhất cây trồng trên đất của ai được chia, người đó được hưởng mà không phải hoàn trả giá trị lại cho bên có tài sản. Trường hợp có công trình, vật kiến trúc của cụ T trên đất chia cho ông D , cụ T tự nguyện di dời, tháo dỡ không yêu cầu trả giá trị.

Đại diện Viện kiểm sát phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án kể từ khi thụ lý cho đến trước thời điểm Hội đồng xét xử nghị án của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa đã chấp hành đúng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự và việc chấp hành pháp luật của các đương sự. Về việc giải quyết vụ án, đề nghị Hội đồng xét xử căn cứ: Điều 609, 610, 611, 612, 613, 614, 623, 649, 650, 651, 660, 688 Bộ luật dân sự; Điều 147, 157, 165 BLTTDS, Điều 33, 38 Luật hôn nhân và gia đình; Luật phí và lệ phí; Nghị quyết 326/2016/UBTVQH ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về án phí, lệ phí Tòa án, giải quyết vụ án như sau: Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Lê Thị P về việc chia di sản thừa kế của cụ Lê Đình D1 ; Xác định di sản thừa kế của Lê Đình D1 : 1/2 giá trị thửa đất số 03, 04 tờ bản đồ số 7 thuộc thôn Quảng Giang xã Đại Hợp, diện tích 212,1m2 (gồm: 150m2 đất ở, 21,85m2 đất trồng cây lâu năm, 40,25 m2 đất ao) có giá trị 484.767.000 đồng; Về hàng thừa kế thứ nhất của cụ D1 gồm: cụ Lê Thị T , ông Lê Đăng D , bà Lê Thị N1 bà Lê Thị L , bà Lê Thị P , bà Lê Thị H; Di sản của cụ D1 1/2 giá trị thửa đất số 03, 04 tờ bản đồ số 7 thuộc thôn Quảng Giang xã Đại Hợp, diện tích 212,1m2 (gồm150m2 đất ở, 21,85m2 đất trồng cây lâu năm, 40,25 m2 đất ao) có giá trị 484.767.000 đồng được chia cho các ông bà: cụ Lê Thị T , ông Lê Đăng D , bà Lê Thị N1 bà Lê Thị L , bà Lê Thị P , bà Lê Thị H, mỗi người được hưởng 35,3m2 gồm 25 m2 đất ở, 3,6 m2 đất trồng cây lâu năm, 6,7m2 đất ao trị giá 80.794.000 đồng; Chia bằng quyền sử dụng đất cho các đương sự. Do cụ T không yêu cầu trích trả công sức quản lý di sản nên không xem xét giải quyết; Cụ T , ông D , bà N1 được miễn án phí dân sự, bà L , bà P , bà H phải chịu án phí dân sự theo quy định.