Quyết định 16/2020/DS-GĐT — Tranh chấp đất đai

[1]. Gia đình ông Cao Sỹ T và gia đình ông Đinh Minh S sử dụng 02 thửa đất liền kề vì thửa đất gia đình ông T sử dụng bị vây bọc bởi thửa đất gia đình ông S sử dụng không có lối đi ra đường công cộng nên ông T khởi kiện yêu cầu ông S dành cho ông T một lối đi hợp lý trên phần đất của ông S. Theo quy định tại khoản 2 “Tranh chấp các quyền khác đối với tài sản” Điều 26 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, Điều 254 Bộ luật dân sự 2015 thì lẽ ra phải xác định quan hệ tranh chấp cần giải quyết là “Tranh chấp quyền về lối đi qua bất động sản liền kề” nhưng Tòa án nhân dân huyện M xác định quan hệ cần giải quyết là “Tranh chấp yêu cầu chủ sở hữu bất động sản mở lối đi qua” là không đúng vì lẫn lộn giữa vụ án và việc dân sự, khó hiểu và không đúng quy định của pháp luật.

[2] Hai bên đương sự thừa nhận sau khi thỏa thuận đã ký Giấy chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 31/12/2009 đổi đất cho nhau, theo đó ông T sử dụng đất được đổi để mở lối đi, còn ông S sử dụng đất được đổi để chăn nuôi, trồng cây, nay ông S đổ đất, đá chiếm lại phần đất đã đổi. Tại Biên bản xem xét thẩm định tại chỗ ngày 15/8/2018 thể hiện “Hiện trạng thửa đất của gia đình ông Cao Sỹ T bị vây bọc bởi các hộ ông Cao Trung H, ông Đinh Minh S, ông Đinh Quang Đ và Khe Cây Khế nên không có lối đi qua”. Do đó, Tòa án nhân dân huyện M căn cứ quy định tại Điều 254 Bộ luật dân sự 2015 buộc ông S mở lối đi qua cho ông T và buộc ông T đền bù cho ông S quyền sử dụng diện tích đất ông S mở lối đi cho ông T là đúng quy định của pháp luật nhưng không tuyên tứ cận, chiều rộng, chiều dài của lối đi là không đúng theo quy định tại khoản 2 Điều 254 Bộ luật dân sự 2015, sẽ khó khăn cho việc thi hành án.

[3] Theo Văn bản kiến nghị của Chi cục Thi hành án dân sự huyện M và Báo cáo của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Bình thì trên diện tích đất Tòa án buộc ông S mở lối đi cho ông T có một số cây lâu năm chưa được Tòa án xem xét giải quyết trong bản án sơ thẩm nên khi Chi cục Thi hành án dân sự huyện M gia đình ông S cho rằng quyền lợi hợp pháp của mình chưa được bảo vệ nên không đồng ý thi hành án, do đó cũng không thể cưỡng chế thi hành án. Xét, Công văn số 350 ngày 14/8/2019 (v/v giải thích bản án theo yêu cầu của Chi cục Thi hành án dân sự huyện M) Tòa án nhân dân huyện M cho rằng “Nguyên đơn Cao Sỹ T chỉ yêu cầu Tòa án tuyên mở lối đi qua nên Tòa án đã xét xử vụ kiện chấp nhận mở lối đi qua bất động sản của ông Đinh Minh S. Ông T không yêu cầu giải quyết tranh chấp về tài sản trên lối đi qua. Lối đi qua được Tòa án mở đi qua bất động sản của ông S có một số cây trồng trên đó thì có sự tranh chấp giữa ông S và ông T, nếu Tòa án giải quyết tranh chấp số cây trồng trên lối đi qua thì sẽ vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng do vượt quá yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn được quy định tại Điều 244 Bộ luật tố tụng dân sự. Ông T và ông S có quyền thỏa thuận thi hành án nếu không thỏa thuận được việc thi hành án do có một số cây trên lối đi qua thì ông T hoặc ông S có thể khởi kiện đến Tòa án bằng một vụ án khác về tranh chấp tài sản” là không đúng vì theo quy định tại khoản 1 Điều 254 Bộ luật dân sự năm 2015 thì ông T là “chủ sở hữu bất động sản được hưởng quyền” phải đền bù cho ông S là “chủ sở hữu bất động sản chịu hưởng quyền” toàn bộ giá trị đất và tài sản gắn liền đất “trừ trường hợp có thỏa thuận khác” mà không phụ thuộc vào việc ông T có yêu cầu giải quyết tranh chấp về tài sản trên lối đi qua (“yêu cầu được đền bù cho ông S”) hay không? nên Tòa án phải xem xét giải quyết trong cùng vụ án này mới đúng thủ tục tố tụng và bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của ông Sen.

[4] Ngoài ra, ông T còn trình bày sau khi ký Giấy chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 31/12/2009 hai bên đã hoàn thành việc đổi đất cho nhau xong nhưng trong bản án sơ thẩm Tòa án không đề cập đến vấn đề này. Nếu hiện tại ông S vẫn quản lý, sử dụng diện tích đất mà ông T bàn giao khi đổi thì phải xem xét, giải quyết trong cùng vụ án này, trừ trường hợp ông T tự nguyện cho ông S diện tích đất này.

[5] Từ nhận định tại các luận điểm trên đây, Hội đồng xét xử giám đốc thẩm xét thấy Quyết định kháng nghị giám đốc thẩm số 03/QĐKNGĐT-VKS-DS ngày 16/12/2019 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Đà Nẵng là có cơ sở nên được chấp nhận, vì vậy: