Quyết định 118/2021/DS-PT — Tranh chấp hợp đồng vay tài sản

[1] Về tố tụng:

[1.1] Tại khoản 6 Điều 272 BLTTDS năm 2015 quy định: “Việc ủy quyền quy định tại các khoản 3, 4 và 5 Điều này phải được làm thành văn bản có công chứng, chứng thực hợp pháp, trừ trường hợp văn bản ủy quyền đó được lập tại Tòa án có sự chứng kiến của Thẩm phán hoặc người được Chánh án Tòa án phân công. Trong văn bản ủy quyền phải có nội dung đương sự ủy quyền cho người đại diện theo ủy quyền kháng cáo bản án, quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết vụ án của Tòa án cấp sơ thẩm.”

[1.2] Ngày 25 tháng 01 năm 2021, người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn ông Nguyễn Văn Q, kháng cáo bản án sơ thẩm. Xét thấy, theo Văn bản ủy quyền lập ngày 08/02/2020 tại Ủy ban nhân dân Phường Z giữa bên ủy quyền là bà Nguyễn Thị V và bên nhận ủy quyền là ông Nguyễn Văn Q có thỏa thuận “……Nay vì lý do cá nhân bên A đồng ý ủy quyền cho bên B là ông Nguyễn Văn Q là người đại diện theo ủy quyền cho bên A, liên hệ Tòa án nhân dân huyện Tân Châu (nộp đơn khởi kiện) và bên B cũng được quyền nhân danh thay mặt cho bên A để tham gia tố tụng trong vụ kiện trên kể từ khi có thông báo thụ lý, cho đến khi vụ kiện được đưa ra xét xử các cấp sơ thẩm, phúc thẩm cho đến khi kết thúc xong vụ kiện, theo quy định của pháp luật và bên B cũng được toàn quyền quyết định tất cả trong các buổi làm việc, hòa giải, đối chất theo quy định…..”.

[1.3] Tuy rằng, trong văn bản ủy quyền giữa bà V và ông Q không có nội dung ủy quyền cho người đại diện theo ủy quyền kháng cáo bản án của Tòa án cấp sơ thẩm, nhưng trong văn bản ủy quyền có nội dung ủy quyền cho người được ủy quyền được toàn quyền giải quyết vụ án tại Tòa án các cấp cho đến khi vụ án được giải quyết xong. Nội dung này, nội hàm đã bao gồm cả quyền kháng cáo. Bên cạnh đó, Điều 271 của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 về người có quyền kháng cáo cũng quy định: “Đương sự, người đại diện hợp pháp của đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân khởi kiện có quyền kháng cáo bản án sơ thẩm, quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án dân sự, quyết định đình chỉ giải quyết vụ án dân sự của Tòa án cấp sơ thẩm để yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm giải quyết lại theo thủ tục phúc thẩm”, như vậy, quy định tại khoản 6 Điều 272 của Bộ luật Tố tụng dân sự được áp dụng cho trường hợp chưa có ủy quyền hoặc có ủy quyền nhưng phạm vi ủy quyền không bao gồm quyền kháng cáo hoặc tại thời hạn ủy quyền đã hết. Do đó, đối với trường hợp đương sự đã ủy quyền cho người khác đại diện cho mình toàn quyền giải quyết vụ án tại Tòa án các cấp thì không cần làm văn bản ủy quyền kháng cáo. Vì vậy, kháng cáo của ông Nguyễn Văn Q là người đại diện theo ủy quyền của bà V là hợp pháp và có căn cứ nên kháng cáo của ông Q là hợp lệ, được xem xét theo thủ tục phúc thẩm.

[1.4] Quá trình thu thập chứng cứ Tòa án cấp sơ thẩm ra Quyết định yêu cầu nguyên đơn, bị đơn cung cấp tài liệu chứng cứ theo Điều 97 và 106 của Bộ luật Tố tụng dân sự (bút lục: 25,36) là sai, vì tại khoản 5, 6 Điều 6 và khoản 7 Điều 70, Điều 91, Điều 96 của Bộ luật Bộ luật Tố tụng dân sự quy định: Đương sự có nghĩa vụ đưa ra chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu của mình; nếu đương sự không đưa ra được chứng cứ hoặc không đưa ra đủ chứng cứ, thì Tòa án giải quyết vụ việc dân sự theo những chứng cứ đã thu thập được có trong hồ sơ. Trường hợp đương sự có yêu cầu Tòa án xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ của vụ việc mà tự mình không thể thực hiện được thì Tòa án phải ban hành quyết định yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân đang lưu giữ, quản lý tài liệu, chứng cứ cung cấp tài liệu, chứng cứ đó……. Như vậy, Tòa án chỉ ra quyết định yêu cầu cung cấp chứng cứ đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân không phải là đương sự tham gia tố tụng trong vụ án được giải quyết, nhưng Tòa án sơ thẩm ra quyết định yêu cầu nguyên đơn, bị đơn cung cấp chứng cứ là đã vi phạm quy định tại điểm g khoản 2 và khoản 3 Điều 97 của Bộ luật Tố tụng dân sự. [2] Về việc xét xử của Tòa án cấp sơ thẩm:

[2.1] Ngày 10 tháng 02 năm 2021 bà Nguyễn Thị V có đơn khởi kiện chị Nguyễn Thị N yêu cầu Tòa án giải quyết buộc chị N phải trả cho bà số tiền vay là 1.000.000.000 đồng và lãi suất là 1,66%/ tháng, kể từ ngày 30/12/2019 đến khi vụ án được đưa ra xét xử sơ thẩm (bút lục: 10). Lý do khởi kiện bà V cho rằng vào ngày 30/12/2019, chị N có vay của bà V 1.000.000.000 đồng, lãi suất thỏa thuận là 3%/ tháng, thời hạn vay là 24 tháng, trả lãi hàng tháng, trong thời hạn 3 tháng không đóng lãi thì bà V có quyền làm thủ tục điều chỉnh biến động nhận chuyển nhượng tài sản quyền sử dụng đất nêu trên. Để đảm bảo số tiền vay cùng ngày 30/12/2019 chị N đã lập Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà và tài sản gắn liền trên đất (bút lục: 7,8) đã được công chứng tại Văn phòng Công chứng T và Tờ cam kết lập ngày 01/01/2020 (bút lục: 06) giữa bên thế chấp là chị N và bên cam kết là bà V ký tên, có chị Nguyễn Thị H ký tên làm chứng.

[2.2] Tại Bản tự khai ngày 03/3/2020 (bút lục: 20) ông Nguyễn Văn Q người đại diện theo ủy quyền cũng ghi bản tự khai có nội dung và yêu cầu khởi kiện như đơn khởi kiện của bà V.

[2.3] Tại Biên bản lấy lời khai ngày 06/5/2020 (bút lục: 27) ông Nguyễn Văn Q xác định là không yêu cầu chị Nguyễn Thị H cùng chị N trả tiền, chỉ yêu cầu một mình chị N trả tiền theo yêu cầu khởi kiện.

[2.4]Tại Biên bản về kiểm tra giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ ngày 08/7/2020 của Tòa án nhân dân huyện Tân Châu, bà V vẫn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện, buộc chị Nguyễn Thị N có trách nhiệm trả cho bà V số tiền nợ gốc là 1.000.000.000 đồng và tiền lãi theo mức lãi suất 1,66 %/tháng từ ngày ngày 30-12-2019 đến ngày xét xử sơ thẩm (bút lục: 38,39) cùng với yêu cầu khởi kiện bà V cung cấp chứng cứ là giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và Tờ cam kết.

[2.5] Tuy vậy, chị N không thừa nhận có vay của bà V số tiền 1.000.000.000 đồng, việc chị N ghi Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và Tờ cam kết là do vào ngày 26/11/2019, chị N có vay của bà V số tiền 650.000.000 đồng để đáo hạn tiền vay của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam - Chi nhánh huyện T (Agribank). Tuy nhiên, do không vay lại được nên bà V và chị N thỏa thuận lập hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và Tờ cam kết để bảo đảm số tiền vay với giá thỏa thuận là 1.000.000.000 đồng; sau khi trừ đi tiền vay, tiền lãi là 750.000.000 đồng, bà V phải trả thêm cho chị N 250.000.000 đồng, nhưng các bên không thực hiện được, vì bà V không trả thêm tiền cho chị N nên chị N yêu cầu Phòng Công chứng T tạm ngừng giao dịch và lấy lại bản chính hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất.

[2.6] Tại phiên tòa ngày 23 tháng 10 năm 2020, ông Q bổ sung yêu cầu khởi kiện là buộc chị Nguyễn Thị H cùng liên đới với chị N trả cho bà V số tiền nợ gốc và lãi nêu trên, vì chị H có nhận tiền và sử dụng nguồn tiền vay của bà V.Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ điểm c khoản 1 Điều 259 của Bộ luật Tố tụng dân sự ra quyết định tạm dừng phiên tòa để tiến hành thu thập chứng cứ xem xét yêu cầu khởi kiện bổ sung của ông Q là không đúng, vi phạm Điều 188 và khoản 1 Điều 244 của Bộ luật Tố tụng dân sự vì yêu cầu bổ sung của ông Q là vượt quá phạm vi yêu cầu khởi kiện ban đầu của bà V, vượt quá phạm vi ủy quyền của bà V đối với ông Q.

[2.7] Về yêu cầu khởi kiện, cũng như đã nêu trên bà V khởi kiện chỉ yêu cầu chị N trả cho bà số tiền 01 tỷ đồng cho vay ngày 30/12/2019 được ghi trong Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 30/12/2019 và Tờ cam kết lập ngày 01/01/2020; không khởi kiện các giao dịch khác, bà V cũng xác định bà không có cho chị N, chị H vay số tiền 650.000.000 đồng ngày 26/11/2019, bà cũng không có giữ các giấy tờ vay này (bút lục: 72), tại phiên tòa phúc thẩm ông Q vẫn xác định như vậy.

[2.8] Mặt khác, tại bản khai ngày 06/5/2020 (bút lục: 27) ông Q xác định cho chị N vay làm 2 lần trong số tiền 01 tỷ đồng: lần thứ nhất, vay 510.000.000 đồng để trả nợ ngân hàng, không làm biên nhận, trả trực tiếp tại Ngân hàng Agribank - Chi nhánh T (không nhớ ngày tháng trả); lần thứ 2 tại nhà bà V, chị N vay 490.000.000 đồng (không nhớ ngày tháng) không có làm biên nhận. Ngoài ra, bà V không có nhận bất kỳ giấy tờ vay hay biên nhận nào khác ngoài giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hợp đồng chuyển nhượng và Tờ cam kết đã nêu trong vụ án.

[2.9] Tại Biên bản phiên tòa ngày 23/10/2020 (bút lục: 70) ông Q trình bày ngày 30/12/2019 bà V đưa cho chị N vay số tiền 750.000.000 đồng tại Văn phòng Công chứng T để trả nợ ngân hàng, khi vay có lập biên nhận, sau khi ký hợp đồng công chứng thì hủy bỏ; cũng tại Biên bản phiên tòa ngày 23/10/2020 (bút lục: 69) ông Q trình bày “sau đó 02 ngày sau chị N đến nhà bà V đưa tiếp số tiền 250.000.000 đồng theo Tờ cam kết”

[2.10] Tại Biên bản đối chất lập ngày 26/10/2020 (BL: 72) bà V trình bày: bà cho chị N vay 02 lần, cụ thể: lần thứ nhất bà trực tiếp đưa 750.000.000 đồng cho chị N; lần thứ 2 tại nhà bà V bà đưa cho chị H nhận 250.000.000 đồng. Cả hai lần đều không có làm giấy vay tiền hay biên nhận, chỉ làm Tờ cam kết ngày 01/01/2020. Ngoài khoản tiền này thì chị N, chị H không nợ bà khoản tiền nào khác. Như vậy, lời khai của bà V, ông Q có mâu thuẫn, không thống nhất về số tiền cho vay, người nhận tiền vay; khi thì có làm biên nhận rồi hủy bỏ, khi thì không có làm biên nhận.

[2.11] Ông Q, bà V xác nhận chỉ có khoản vay 01 tỷ đồng theo Tờ cam kết, không có khoản vay khác, không có cho vay số tiền 650.000.000 đồng như chị H và chị N trình bày.

[2.12] Chị H, chị N trong các bản khai cũng như tại phiên tòa sơ thẩm, phúc thẩm đều xác nhận rằng ngày 26/11/2019 có vay của bà V số tiền 650.000.000 đồng để trả nợ Ngân hàng Agribank - Chi nhánh T hết 505.304.110 đồng.

[2.13] Từ các chứng cứ trên cho thấy, bà V đã căn cứ hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất để đòi chị N trả nợ số tiền vay 01 tỷ đồng; trong khi chị N cho rằng có giấy vay 650 triệu đồng do bà V giữ. Bản chất vụ án này là hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất là hợp đồng giả tạo để che dấu hợp đồng vay tài sản, bà V khởi kiện yêu cầu chị N trả nợ số tiền vay 01 tỷ đồng nhưng không xuất trình chứng cứ về hợp đồng vay mà xuất trình chứng cứ là hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng có công chứng (bản photocopy) để làm căn cứ giải quyết là không đúng.

[2.14] Tòa án cấp sơ thẩm chưa làm rõ mối quan hệ giữa hợp đồng bị che dấu với hợp đồng giả tạo mà căn cứ vào hợp đồng giả tạo để làm căn cứ xử lý hợp đồng vay là không chính xác. Lẽ ra, cần yêu cầu nguyên đơn xuất trình hợp đồng vay để giải quyết; đồng thời, xác định hợp đồng chuyển nhượng đất là giả tạo thì cần hủy bỏ; vì vậy, việc Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ vào lời khai nhận của chị H, chị N trong một giao dịch dân sự lập ngày 26/11/2019 để chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của bà V, buộc chị H và chị N liên đới trả cho bà V số tiền 650.000.000 đồng cùng lãi suất trong giao dịch ngày 30/12/2020 là không phù hợp với yêu cầu khởi kiện của bà V và chưa thỏa mãn các chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, còn tồn tại hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất chưa được giải quyết trong vụ án.

[2.15] Mặt khác, trong vụ án có xác định trách nhiệm nghĩa vụ liên đới thì phải xác định trách nhiệm từng phần để thực hiện nghĩa vụ, nếu không xác định được từng phần thì nghĩa vụ được xác định ngang nhau. Trong vụ án, chị H khai có nhận 500.000.000 đồng trong số tiền vay 650.000.000 đồng, bà V có lúc khai đưa cho chị H 250.000.000 đồng trong số tiền vay 01 tỷ.Tòa án cấp sơ thẩm chưa làm rõ trách nhiệm từng phần của chị H, chị N trong nghĩa vụ liên đới là chưa giải quyết triệt để vụ án.

[3] Từ những phân tích trên, xét thấy, Tòa án cấp sơ thẩm đã vi phạm nghiêm trọng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, chưa xác định đúng quan hệ tranh chấp của vụ án, chưa làm rõ hợp đồng vay bị che dấu, chưa làm rõ trách nhiệm liên đới, trách nhiệm từng phần về số tiền vay và lãi suất phải trả, chưa giải quyết triệt để hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa chị N và bà V. Tòa án cấp phúc thẩm không thể khắc phục được; do đó, cần chấp nhận kháng nghị của Viện Kiểm sát nhân dân huyện Châu Thành có thay đổi, bổ sung về nội dung của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh tại phiên tòa, không xem xét kháng cáo của bà V, hủy bản án sơ thẩm; giao hồ sơ vụ án về Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.

[4] Về án phí: do bản án bị hủy nên người kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm; nghĩa vụ chịu án phí sơ thẩm sẽ được xác định lại khi vụ án được giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm. Hoàn trả cho bà V tiền tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp là phù hợp khoản 3 Điều 148 của Bộ luật Tố tụng dân sự.