Bản án 93/2025/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN

Theo hồ sơ án sơ thẩm thể hiện:

Theo đơn khởi kiện ngày 23/6/2009, ngày 18/10/2009, ngày 12/5/2011, ngày 13/02/2012, ngày 21/02/2012, ngày 31/02/2012, ngày 18/10/2013, ngày 23/12/2022 cùng lời khai trong quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn Trần Văn K trình bày: Cha ông K là cụ Trần Văn X1, sinh năm 1914 (chết năm 1971), mẹ là cụ Đinh Thị B, sinh năm 1916 (chết năm 2001). Cụ X1, cụ B có 03 người con gồm: Trần Văn K, sinh năm 1944, Trần Văn Đ, sinh năm 1944 và Trần Ngọc L, sinh năm 1957. Sinh thời, cụ X1, cụ B có tạo lập đất vườn, đất ruộng theo địa bộ số 816, 822, 963, 1081, bản đồ tờ 3 và tờ 4. Ngày 20/02/1970, cụ X1, cụ B có “Tờ lập hương hỏa”, có chứng thực của Ủy ban hành chính xã M để giao toàn bộ sở vườn, sở ruộng theo địa bộ nêu trên cho ông K quản trị, lấy hoa lợi phụng dưỡng ông bà, tổ tiên. Tuy nhiên, khi các anh em trưởng thành, có gia đình thì cụ X1, cụ B có phân chia các phần đất nêu trên cho mỗi người con quản lý, sử dụng, riêng phần đất ruộng, vườn còn lại tại địa bộ H2, bản đồ tờ 4/232, diện tích là 0.09.58m2 (tương đương diện tích là 9.580m2) thì cụ X1, cụ B quản lý, sử dụng. Sau khi cụ X1 chết năm 1971 và đến ngày 24/3/1983, cụ B lập “Tờ chia đất vườn hương hỏa”, có nội dung chia đứt cho ông K 2.000m2 đất vườn (Nam giáp Chín Hà 52m, Bắc giáp Tám Vỉnh 51m, Đông giáp rạch Hàm Rồng 37m, Tây giáp vườn 39,5m). Đến năm 2001, cụ B chết và ngày 14/02/2002, ông K, ông Đ, ông L thỏa thuận phân chia đất ruộng, vườn tại địa bộ H2, bản đồ tờ 4/232, diện tích là 0.09.58m2, theo đó ông K được quản trị 2.000m2 theo “Tờ lập hương hỏa” ngày 20/02/1970, ông L được nhận phần đất ruộng diện tích là 5.900m2 (đất có giấy chứng nhận cấp cho bà B) và phần đất vườn còn lại. Sau khi thỏa thuận, ông L đã được Ủy ban nhân dân thành phố L cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 28/02/2002, diện tích là 5.987m2, loại đất 2L nhưng ông L không giao phần đất vườn 2.000m2 cho ông K quản lý, sử dụng. Đồng thời, ngày 02/3/1970, cụ X1, cụ B có lập “Tờ duy chúc” ủy quyền lại gia sản cho con là ông K được quản trị, giữ làm phủ thờ, gồm: 04 bộ ngựa gõ, 05 cây tủ (02 tủ cẩn, 03 tủ đứng), 04 đôi liễn, 01 bộ tranh cẩn, 05 mặt bàn tròn, 01 mặt bàn dài 06 ghế, 01 ghế chậu cẩn, 30 ghế một, 01 nhà trên, 01 nhà dưới nhưng hiện tại chỉ còn 01 bộ ngựa gỗ gõ đen dài khoảng 2,4m, ngang 1,6m, dày 0,7m, 01 tủ áo gỗ thao lao phía trước trên có hình con dơi, 01 đôi liễn cẩn óc xà cừ, gỗ bên đỏ, 01 bộ tranh cẩn gỗ bên đỏ có hàng chữ Hán Trần Phú Đ2, 01 bàn dài gỗ bên đỏ ngang 0,7m, dài 2,2m kèm 06 cái ghế được ông L quản lý, sử dụng phần tài sản này. Do đó, ông K xác định yêu cầu khởi kiện, yêu cầu ông L phải trả lại phần đất vườn 2.000m2 được giới hạn tại các điểm 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 35, 15, 16 theo bản đồ hiện trạng khu đất tranh chấp do Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất L lập ngày 25/5/2012 và các tài sản sử dụng cho việc thờ cúng còn lại nêu trên, không yêu cầu ông L trả lại căn nhà ngói ngang 6m x dài 12m, do ông L đã tháo dỡ, xây cất lại.

Ngoài ra, cụ X1, cụ B có tạo lập được phần đất thổ cư 900m2 và tặng cho ông Trần Văn Đ một phần đất thổ cư và ông cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, phần còn lại thì cụ B quản lý sử dụng. Sau khi cụ B chết, ông Trần Ngọc L kê khai và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, diện tích 447.9m2, loại đất ở nông thôn theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 04514 QSDĐ/kA, ngày 01/12/2004 của Ủy ban nhân dân thành phố L cấp cho ông Trần Ngọc L, bà Nguyễn Thị S. Do đó, ông K yêu cầu được hưởng phần di sản là quyền sử dụng đất 75m2, yêu cầu được nhận hiện vật và không tranh chấp với phần diện tích đất thổ cư mà cụ X1, cụ B đã tặng cho ông Đ trước đó.

Tại tờ tường trình 25/11/2011, bản tự khai ngày 06/12/2011, ngày 09/3/2012, ngày 26/4/2014 và quá trình tố tụng, bị đơn Trần Ngọc L (L) trình bày: Thống nhất với ông K về việc cha mẹ là cụ X1, cụ B có tạo lập những tài sản nêu trên và thống nhất cụ X1, cụ B có 03 người con như ông K trình bày. Ông K là con trai thứ hai nên cha mẹ phân chia cho hưởng nhiều tài sản, ruộng đất hơn ông L và ông Đ. Hiện phần tài sản cha mẹ để lại là đất ruộng, đất cây lâu năm tại địa bộ H2, bản đồ tờ 4/232, diện tích là 0.09.58m2, ông L được cha mẹ cho hưởng phần diện tích đất ruộng là 5.987m2 và được Ủy ban nhân dân thành phố L cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 00020 QSDĐ/KA ngày 28/02/2002, đồng thời ông L đang quản lý, sử dụng phần đất cây lâu năm diện tích 3.500m2. Ông L thống nhất phần đất cây lâu năm có diện tích 2.000m2 được giới hạn tại các điểm 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 35, 15, 16 theo bản đồ hiện trạng khu đất tranh chấp do Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất L lập ngày 25/5/2012 dưới sự chỉ dẫn của ông và ông K, phần đất cây lâu năm còn lại giáp với phần đất ruộng 5.987m2. Tuy nhiên, phần đất cây lâu năm diện tích 2.000m2, cụ X1, cụ B không tặng cho riêng như ông K trình bày. Năm 2006, sau khi cha mẹ qua đời thì các anh em thỏa thuận phần diện tích đất cây lâu năm sẽ lấy hoa lợi dùng vào việc thờ cúng nên ông L không đồng ý trả lại đất theo yêu cầu của ông K. Ngoài ra, ông L thống nhất với ông K về các đồ vật thờ cúng của cụ X1, cụ B để lại như ông K trình bày nhưng ông L là con út nên được cha mẹ cho quản lý nhà cửa, ruộng vườn và việc thờ cúng từ năm 1970 đến nay nên không đồng ý giao lại cho ông K. Đối với phần diện tích đất 447.9m2, loại đất ở nông thôn theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 04514 QSDĐ/kA, ngày 01/12/2004 của Ủy ban nhân dân thành phố L cấp cho ông Trần Ngọc L, bà Nguyễn Thị S, đây là phần đất của cụ X1, cụ B để lại gắn liền căn nhà phủ thờ và cha mẹ đã tặng cho ông L, bà S không còn là di sản của cha mẹ để lại nên không đồng ý chia di sản theo yêu cầu của ông K.

Tại bản tự khai ngày 14/3/2011 và tờ tường trình ngày 23/11/2011, 28/6/2021, ngày 22/12/2022, ông Trần Văn Đ và người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của ông Đ gồm ông Trần Minh H1, Trần Minh P, Trần Minh P1, Trần Quốc C trình bày: Thống nhất với ông K về việc cha mẹ là cụ X1, cụ B có tạo lập những tài sản nêu trên và thống nhất cụ X1, cụ B có 03 người con như ông K trình bày. Tuy nhiên, ông Đ không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của ông K về việc yêu cầu ông L phải trả lại diện tích đất cây lâu năm 2.000m2, các tài sản thờ cúng và chia di sản thừa kế phần đất thổ cư, vì ông K đã được cha mẹ tặng cho nhiều tài sản trước đó, riêng phần đất ruộng, cây lâu năm, đất thổ cư còn lại thì cha mẹ đã cho ông L quản lý, sử dụng, lấy hoa lợi dùng thờ cúng. Đối với Tờ lập hương quả ngày 14/02/2002, ông Đ không ký, không viết tên, không lăn tay nên yêu cầu được giám định.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan vắng mặt trong thời gian chuẩn bị xét xử, không ý kiến đối với yêu cầu khởi kiện nguyên đơn.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số: 341/2024/DS-ST ngày 20/9/2024 của Tòa án nhân dân thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang đã quyết định:

[1] Chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn Trần Văn K (Trần Hoàng K1).

Buộc ông Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1) phải có trách nhiệm trả lại cho ông Trần Văn K quyền quản lý, sử dụng phần diện tích đất 2.000m2, loại đất cây lâu năm được giới hạn tại các điểm 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 35, 15, 16 theo Bản đồ hiện trạng khu đất do Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất L lập ngày 25/5/2012. Đất tọa lạc tại ấp M, xã M, thành phố L, tỉnh An Giang.

Ông Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1) có trách nhiệm di dời các cây cối, vật dụng thuộc quyền sở hữu của ông L (nếu có) ra khỏi diện tích khu đất thuộc quyền quản lý, sử dụng của ông K.

Các đương sự được thực hiện quyền, nghĩa vụ chung của người sử dụng đất theo quy định pháp luật.

[2] Không chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn Trần Văn K (Trần Hoàng K1) đối với yêu cầu bị đơn Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1) phải trả lại các tài sản và các di vật dùng vào việc thờ cúng gồm: 01 bộ ngựa gỗ gõ đen dài khoảng 2,4m, ngang 1,6m, dày 0,7m, 01 tủ áo gỗ thao lao phía trước trên có hình con dơi, 01 đôi liễn cẩn óc xà cừ, gỗ bên đỏ, 01 bộ tranh cẩn gỗ bên đỏ có hàng chữ Hán Trần Phú Đ2, 01 bàn dài gỗ bên đỏ ngang 0,7m. dài 2,2m kèm 06 cái ghế.

[3] Đình chỉ một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn đối với yêu cầu bị đơn Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1) phải trả lại căn nhà ngói ngang 6m x dài 12m và yêu cầu chia di sản thừa kế phần diện tích đất 75m2 nằm trong diện tích 447.9m2, loại đất ở nông thôn theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 04514 QSDĐ/kA của Ủy ban nhân dân thành phố L cấp cho ông Trần Ngọc L, bà Nguyễn Thị S ngày 01/12/2004.

Ngoài ra, bản án còn tuyên về án phí; quyền kháng cáo; quyền thi hành án và thời hiệu thi hành án của các bên đương sự.

Ngày 25/9/2024, ông Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1), bà Nguyễn Thị S, ông Trần Minh H1, kháng cáo toàn bộ Bản án số 341/2024/DS-ST ngày 20/9/2024 của Tòa án nhân dân thành phố Long Xuyên và yêu cầu Tòa án phúc thẩm tỉnh An Giang xét xử hủy toàn bộ bản án số 341/2024/DS-ST ngày 20/9/2024 của Tòa án nhân dân thành phố Long Xuyên

* Tại phiên tòa phúc thẩm:

+ Ông Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1), bà Nguyễn Thị S xác định yêu cầu kháng cáo được giữ lại 2.000 m2 đất vườn do bà B để lại làm đất hương hỏa, làm nơi chôn cất của dòng họ không đồng ý chia đất giao lại cho ông K1 theo yêu cầu khởi kiện

+ Ông Trần Minh H1 yêu cầu giữ lại 2.000 m2 đất vườn để lại làm đất hương hỏa, làm nơi chôn cất không chia cho ai, trường hợp không thể hòa giải thì đề nghị giải quyết chia đất ra làm 03 phần để tự thờ cúng.

+ Ông Trần Văn K yêu cầu giữ nguyên bản án sơ thẩm không đồng ý kháng cáo của phía ông L, bà S và ông H1 đề nghị giao lại 2000 m2 đất để ông tự quản lý kê khai sử dụng phần đất cha mẹ đã định đoạt cho ông

+ Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Trần Văn M, bà Lê Thị Kim L2, ông Huỳnh Thanh T1 (Huỳnh Văn K2), bà Trần Thị Mỹ C1 ý kiến đất do ông bà nội để lại làm đất hương hỏa, thờ cúng nên thống nhất với ý kiến trình bày của ông L không chia đất mà để lại làm đất chôn cất trong dòng họ.

+ Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh An Giang phát biểu:

- Về thủ tục tố tụng: Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án, Hội đồng xét xử đã chấp hành đầy đủ quy định của Bộ Luật tố tụng dân sự từ khi thụ lý vụ án đến khi xét xử. Các đương sự cũng đã chấp hành đúng các quy định của pháp luật về tố tụng.

- Về nội dung giải quyết vụ án: Đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1), bà Nguyễn Thị S, ông Trần Minh H1 giữ nguyên Bản án dân sự sơ thẩm số 341/2024/DS-ST ngày 20/9/2024 của Tòa án nhân dân thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

“Điều 645. Di sản dùng vào việc thờ cúng

1. Trường hợp người lập di chúc để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng thì phần di sản đó không được chia thừa kế và được giao cho người đã được chỉ định trong di chúc quản lý để thực hiện việc thờ cúng; nếu người được chỉ định không thực hiện đúng di chúc hoặc không theo thỏa thuận của những người thừa kế thì những người thừa kế có quyền giao phần di sản dùng vào việc thờ cúng cho người khác quản lý để thờ cúng.

…”

Các phần khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị nên có hiệu lực pháp luật.

Vì các lẽ trên;

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ vào khoản 2 Điều 148, khoản 2 Điều 308 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; điểm đ khoản 1 Điều 12, khoản 2 Điều 29 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH1430/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc Hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí, lệ phí Toà án;

Chấp nhận yêu cầu kháng cáo của ông Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1), bà Nguyễn Thị S, ông Trần Minh H1

Sửa Bản án dân sự sơ thẩm số 341/2024/DS-ST ngày 20/9/2024 của Tòa án nhân dân thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang;

Căn cứ vào Điều 26, điểm a khoản 1 Điều 35, điểm a, c khoản 1 Điều 39, Điều 68, Điều 85, Điều 86, khoản 1 Điều 146, Điều 147, Điều 150, Điều 157, Điều 161, Điều 165, Điều 186, Điều 217, Điều 244, Điều 227, Điều 228, khoản 1 Điều 273; Điều 278 và khoản 1 Điều 280 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; Điều 616, Điều 617, Điều 618, Điều 645 Bộ luật Dân sự năm 2015; Điểm đ khoản 1 Điều 12, Điều 26 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH1430 tháng 12 năm 2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc Hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí, lệ phí Toà án.

1. Đình chỉ một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn đối với yêu cầu bị đơn ông Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1) phải trả lại căn nhà ngói ngang 6m x dài 12m và yêu cầu chia di sản thừa kế phần diện tích đất 75m2 nằm trong diện tích 447.9m2, loại đất ở nông thôn theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 04514 QSDĐ/kA của Ủy ban nhân dân thành phố L cấp cho ông Trần Ngọc L, bà Nguyễn Thị S ngày 01/12/2004.

2. Không chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn Trần Văn K (Trần Hoàng K1) đối với ông Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1), yêu cầu phải trả lại phần đất cây lâu năm diện tích 2.000m2, được giới hạn tại các điểm 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 35, 15, 16 theo bản đồ hiện trạng khu đất tranh chấp do Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất L lập ngày 25/5/2012, vị trí đất tọa lạc tại ấp M, xã M, thành phố L, tỉnh An Giang và yêu cầu ông L (Luông) trả lại các tài sản sử dụng cho việc thờ cúng, gồm: 01 bộ ngựa gỗ gõ đen dài khoảng 2,4m, ngang 1,6m, dày 0,7m, 01 tủ áo gỗ thao lao phía trước trên có hình con dơi, 01 đôi liễn cẩn óc xà cừ, gỗ bên đỏ, 01 bộ tranh cẩn gỗ bên đỏ có hàng chữ Hán Trần Phú Đ2, 01 bàn dài gỗ bên đỏ ngang 0,7m x dài 2,2m, kèm 06 cái ghế.

3. Về chi phí tố tụng:

3.1. Nguyên đơn ông K1 tự nguyện nộp đối với chi phí tố tụng sơ thẩm 4.748.300 đồng nhưng được khấu trừ vào số tiền tạm ứng do ông K1 đã nộp. Ông K1 đã nộp đủ chi phí tố tụng.

3.2. Bị đơn ông L (Luông) tự nguyện nộp đối với chi phí tố tụng phúc thẩm 3.000.000 đồng nên được khấu trừ vào số tiền tạm ứng do ông L đã nộp. Ông L đã nộp đủ chi phí tố tụng.

4. Về án phí:

4.1. Về án phí dân sự sơ thẩm:

Nguyên đơn Trần Văn K (Trần Hoàng K1) là người cao tuổi thuộc trường hợp miễn nộp tiền án phí theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH1430/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc Hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí, lệ phí Toà án nên hoàn trả cho K1 số tiền 625.000 đồng tiền tạm ứng án phí đã nộp theo biên lai thu số 008532 ngày 21/02/2012 của Chi cục thi hành án dân sự thành phố Long Xuyên.

Bị đơn Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1) là người cao tuổi thuộc trường hợp miễn nộp tiền án phí theo quy định tại điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH1430/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc Hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí, lệ phí Toà án

4.2. Về án phí dân sự phúc thẩm:

Trần Ngọc L (Trần Ngọc L1), bà Nguyễn Thị S là người cao tuổi thuộc trường hợp được miễn nộp tiền tạm ứng án phí, án phí theo điểm đ khoản 1 Điều 12 của Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí tòa án quy định.

Hoàn trả cho ông Trần Minh H1 số tiền 300.000 đồng tiền tạm ứng án phí phúc thẩm theo biên lai thu số 0000725 ngày 03/10/2024 của Chi cục thi hành án dân sự thành phố Long Xuyên

Trường hợp bản án, quyết định được thi hành theo quy định tại Điều 2 Luật Thi hành án dân sự thì người được thi hành án dân sự, người phải thi hành án dân sự có quyền thoả thuận thi hành án, quyền yêu cầu thi hành án, quyền tự nguyện thi hành án hoặc bị cưỡng chế thi hành án theo quy định tại các Điều 6,7, 7a và 9 Luật Thi hành án dân sự; thời hiệu thi hành án được thực hiện theo quy định tại Điều 30 Luật Thi hành án dân sự.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.

TM. HỘI ĐỒNG XÉT XỬ PHÚC THẨM