Bản án 88/2019/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

[1] Về tố tụng: Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, ngày 19/01/2016, chị Nguyễn Thị Ái H, anh Nguyễn Văn N, anh Nguyễn Văn T1 và chị Nguyễn Thị Hoài T lập văn bản ủy quyền cho anh Nguyễn Văn Đ làm đại diện tham gia tố tụng (BL 297). Đến ngày 15/6/2017 và ngày 14/3/2019, chị N, chị H, anh N, anh T1 và chị T tiếp tục lập văn bản ủy quyền cho anh Trầm Phú L làm đại diện tham gia tố tụng (BL 299, 300, 301, 302, 303, 304, 305). Còn anh Đ thì lập văn bản ủy quyền cho anh Lưu Tuấn L làm đại diện tham gia tố tụng (BL 298). Tuy nhiên, hồ sơ vụ án không có văn bản thỏa thuận giữa chị N, chị H, anh N, anh T1 và chị T với anh Đ về chấm dứt việc ủy quyền; không có văn bản thể hiện chị N, chị H, anh N, anh T1 và chị T đơn phương chấm dứt việc ủy quyền cho anh Đ, theo quy định tại Điều 89 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; khoản 3 Điều 140 của Bộ luật Dân sự năm 2015.

[2] Ngày 20/9/2018, bà T, bà D và bà H làm đơn yêu cầu Tòa án cấp sơ thẩm không tiếp tục hòa giải (BL 434). Nhưng, Tòa án cấp sơ thẩm vẫn tổ chức phiên hòa giải và lập biên bản hòa giải ngày 19/12/2018 (BL 442), là không đúng theo quy định tại khoản 2 Điều 208 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[3] Theo nội dung văn bản thông báo về việc không tham gia tố tụng ngày 05/12/2018, của Giám đốc Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh huyện Châu Thành, nêu lý do: Các thửa đất số 706, 708, 709, 710, 711, 712, 725, 726, 727, 728, 760 và 761, diện tích 28.110m2, không có thế chấp tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh huyện Châu Thành (BL 462). Nhưng, Tòa án cấp sơ thẩm vẫn xác định Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam chi nhánh huyện Châu Thành là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án, là không đúng với quy định tại khoản 4 Điều 68 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[4] Theo biên bản phiên tòa ngày 07/12/2018 thể hiện: Khi Kiểm sát viên hỏi bà T có yêu cầu giám định chữ ký của cụ N và dấu vân tay của cụ T trong hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất hay không, thì bà T trả lời là yêu cầu giám định (BL 485). Đây là, yêu cầu mới phát sinh tại phiên tòa; lẽ ra, sau khi Kiểm sát viên hỏi xong thì Hội đồng xét xử dừng việc hỏi tại phiên tòa, vào phòng nghị án để thảo luận và quyết định có tạm ngừng phiên tòa hay không tạm ngừng phiên tòa. Qua thảo luận, nếu đa số ý kiến biểu quyết quyết định tạm ngừng thì Hội đồng xét xử trở lại phòng xử án và công bố quyết định tạm ngừng phiên tòa; nếu đa số ý kiến biểu quyết không tạm ngừng phiên tòa thì Hội đồng xét xử trở lại phòng xử án và tiếp tục phần hỏi, tranh luận, nghị án. Thế nhưng, phiên tòa sơ thẩm vẫn diễn ra bình thường cho đến khi nghị án; sau khi nghị án Hội đồng xét xử trở lại phòng xử án và Chủ tọa thay mặt Hội đồng xét xử công bố quyết định tạm ngừng phiên tòa, là không đúng quy định tại khoản 1 Điều 259 và Điều 264 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Bởi lẽ, khi nghị án thì Hội đồng xét xử trở lại phòng xử án để tuyên án, hoặc quyết định trở lại việc hỏi, tranh luận, nghị án, hoặc trong trường hợp vụ án có nhiều tình tiết phức tạp, việc nghị án đòi hỏi phải có thời gian dài thì Hội đồng xét xử quyết định thời gian nghị án nhưng không quá 05 ngày làm việc, kể từ khi kết thúc tranh luận tại phiên tòa.

[5] Theo tài liệu có trong hồ sơ thể hiện: Khi Hội đồng xét xử quyết định tạm ngừng phiên tòa thì 04 (Bốn) ngày sau (Ngày 11/12/2018), bà T, bà D và bà H làm đơn gửi Tòa án cấp sơ thẩm không yêu cầu giám định chữ ký và dấu vân tay nữa, yêu cầu Tòa án tiếp tục tiến hành phiên tòa (BL 492). Lẽ ra, khi nhận được đơn không yêu cầu giám định chữ ký và dấu vân tay thì Hội đồng xét xử thông báo bằng văn bản cho những người tham gia tố tụng và Viện kiểm sát cùng cấp về thời gian tiếp tục phiên tòa. Nhưng Tòa án cấp sơ thẩm để việc tạm ngừng phiên tòa đến hết thời hạn 01 (Một) tháng, rồi ra Quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án dân sự (BL 493, 494, 495), là không đúng quy định tại khoản 2 Điều 259 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[6] Theo Quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án dân sự số 01/2019/QĐST-DS ngày 07/01/2019 thì: Phần đầu ghi “Với Hội đồng xét xử sơ thẩm gồm có: Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa; các Hội thẩm nhân dân...” (BL 493), nhưng phần cuối cùng của quyết định không ghi “TM. HỘI ĐỒNG XÉT XỬ và xuống hàng THẨM PHÁN – CHỦ TỌA PHIÊN TÒA” mà lại ghi “THẨM PHÁN” rồi ký tên, ghi rõ họ tên và đóng dấu (BL 495). Đồng thời, không lưu Quyết định tạm đình chỉ giải quyết vụ án có đầy đủ chữ ký, họ tên của các thành viên Hội đồng xét xử trong hồ sơ vụ án, là không đúng Mẫu số 42-DS (Ban hành kèm theo Nghị quyết số 01/2017/NQ-HĐTP ngày 13 tháng 01 năm 2017 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao) và hướng dẫn sử dụng mẫu số 42-DS.

[7] Quyết định tiếp tục giải quyết vụ án dân sự số 01/2019/QĐST-DS, ngày 22/02/2019, phần đầu cũng ghi: “Với Hội đồng xét xử sơ thẩm gồm có: Thẩm phán

[8] Ngoài ra, còn có sai sót khác như: Quyết định hoãn phiên tòa số 47/2018/ QĐST-DS ngày 06/11/2018, chỉ có chữ ký và đóng dấu của Tòa án, không ghi rõ họ và tên Thẩm phán (BL 465). Một số văn bản tố tụng, sau khi đánh máy xong, xóa chữ số rồi viết tay đồ lên, như: Quyết định đưa vụ án ra xét xử số 09/2019/ QĐXXST-DS ngày 22/02/2019, sửa số “22” và số “3”; Biên bản nghị án, sửa số “22” ở trang số 01, còn trang số 03 thì ghi ngày 23/3/2019 (BL 518, 519); Biên bản phiên tòa, sửa số “22” (BL 521).

[9] Theo tài liệu trong hồ sơ vụ án thể hiện: Có luật sư tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nguyên đơn, nhưng phần đầu của bản án không ghi người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nguyên đơn, là không đúng quy định tại điểm a khoản 2 Điều 266 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Tòa án cấp sơ thẩm xác định bà T, bà D và bà H là nguyên đơn; anh Đ là bị đơn; cụ T, ông Đ1, ông C và ông D là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án. Trong giai đoạn chuẩn bị xét xử, cụ T chết; ông Đ1 và ông D, cùng làm đơn khởi kiện độc lập yêu cầu Tòa án giải quyết chia thừa kế theo pháp luật đối với di sản của cụ T để lại (BL 151, 155). Nhưng, bản án sơ thẩm xác định bà T, bà D, bà H, ông Đ1 và ông D là người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của cụ T, là không đúng quy định tại khoản 1 Điều 74 và Điều 87 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Vì, quyền và nghĩa vụ của bà T, bà D, bà H, ông Đ1 và ông D đối lập với quyền và nghĩa vụ của cụ T khi còn sống nên bà T, bà D, bà H, ông Đ1 và ông D không thể đồng thời tham gia tố tụng với tư cách là người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của cụ T, mà chỉ tham gia tố tụng với tư cách nguyên đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập. Đặc biệt hơn, ông C đã chết vào năm 2017, Tòa án cấp sơ thẩm vẫn xác định ông C là người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của cụ T, là sai lầm nghiêm trọng.

[10] Biên bản nghị án ngày 09/4/2019: Khi thảo luận và biểu quyết, do Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa biểu quyết trước, hai Hội thẩm nhân dân biểu quyết sau, là không đúng quy định tại khoản 2 Điều 264 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015.

[11] Về nguồn chứng cứ: Trước xác lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất, Cụ N có đi khám sức khỏe và được Trung tâm giám định y khoa thuộc Sở Y tế tỉnh Trà Vinh kết luận “Tỉnh táo, tiếp xúc tốt, không rối loạn tâm thần kinh. Đủ sức khỏe lập di chúc” (BL 75, 76). Còn cụ T, thì không có khám sức khỏe. Khi xác lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất ngày 26/10/2011, Cụ N ký tên; còn cụ T thì điểm chỉ một ngón tay. Hồ sơ vụ án có lưu hai hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất; trong đó, có một hợp đồng ghi nội dung lời chứng của Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Hưng Mỹ như sau: “…các bên giao kết đã đọc hợp đồng này, đã đồng ý toàn bộ nội dung ghi trong hợp đồng này và đã ký tên và điểm chỉ vào hợp đồng này trước sự có mặt của tôi” (BL 77, 78, 79, 80), còn một hợp đồng thì không ghi nội dung lời chứng này của Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã H (BL 09, 10, 11, 12). Theo lời khai của anh Nguyễn Văn Đ2, công chức Tư pháp xã Hưng Mỹ, lúc đó cụ T không đến Ủy ban nhân dân xã để điểm chỉ, do cụ T không đi lại được nên anh Đ2 giao cho anh Đ đem hợp đồng về nhà cho cụ T điểm chỉ (BL 128). Như vậy, dấu vân tay điểm chỉ trong hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất có phải của cụ T hay không, chưa được Tòa án cấp sơ thẩm trưng cầu giám định theo quy định tại khoản 2 Điều 102 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Vì sao, lời chứng của Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã trong hai hợp đồng, có hai nội dung khác nhau và có mâu thuẫn với lời khai của công chức Tư pháp xã, cũng chưa được Tòa án cấp sơ thẩm xác minh để làm rõ. Ngoài ra, cần phải xác định và đánh giá ở thời điểm Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã H chứng thực hợp đồng thì hồ sơ đề nghị chứng thực; trình tự, thủ tục chứng thực có đúng quy định tại Thông tư liên tịch số 04/2006/TTLT-BTP-BTNMT ngày 13/6/2006 của Bộ Tư pháp và Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn việc công chứng, chứng thực hợp đồng, văn bản thực hiện quyền của người sử dụng đất, hay không.

[12] Về nội dung vụ án: Trong tổng cộng diện tích đất 25.250m2, thuộc các thửa số 706, 708, 709, 710, 711, 712, 725, 726, 727, 728, 760 và 761, cùng tờ bản đồ số 04, tọa lạc tại ấp N, xã H, huyện C, tỉnh Trà Vinh, do Cụ N và cụ T lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất, cho anh Đ thì có 01 (Một) công đất (Diện tích thực đo là 920m2), thửa số 708, đã được Cụ N và cụ T chia cho ông D vào năm 1988, Tòa án cấp sơ thẩm quyết định công nhận quyền sử dụng đất cho ông D, là có căn cứ. Tuy nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm không tuyên hủy hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất, xác lập giữa Cụ N và cụ T với anh Đ, đối với diện tích đất 920m2, thửa số 708, tờ bản đồ số 04, tọa lạc tại ấp N, xã H, huyện C, tỉnh Trà Vinh, là không đúng quy định tại điểm d khoản 2, khoản 3 Điều 106 của Luật Đất đai năm 2013. Sau khi bản án có hiệu lực pháp luật, cơ quan nhà nước có thẩm quyền không thực hiện được việc cấp lại Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông D.

[13] Về án phí: Tòa án cấp sơ thẩm xét xử không chấp nhận yêu cầu chia di sản thừa kế theo pháp luật của bà T, bà D, bà H, ông Đ1 và ông D. Nhưng lại buộc bà H chịu án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch bằng 13.026.000 đồng (Mười ba triệu không trăm hai mươi sáu nghìn đồng) và buộc ông D chịu án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch bằng 3.981.000 đồng (Ba triệu chín trăm tám mươi mốt nghìn đồng), là không đúng quy định tại điểm a khoản 7 Điều 27 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

[14] Xét thấy, trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm đã vi phạm nghiêm trọng về thủ tục tố tụng; chưa xác minh, thu thập đầy đủ, đánh giá toàn diện, khách quan nguồn chứng cứ liên quan đến việc giải quyết nội dung vụ án; quyết định về án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch không đúng quy định của pháp luật. Vì vậy, cần thiết hủy toàn bộ bản án sơ thẩm và chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.

[15] Xét ý kiến của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nguyên đơn cho rằng: Khi Cụ N và cụ T xác lập hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất, cho anh Đ thì không Đ1 sự đồng ý của các thành viên còn lại trong hộ gia đình là không đúng quy định của pháp luật; đồng thời, Tòa án cấp sơ thẩm không đưa những người kê khai, đăng ký đất đai ở thời kỳ đo đạc năm 1983 vào tham gia tố tụng trong vụ án với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, là không có căn cứ chấp nhận. Bởi lẽ, những người kê khai, đăng ký đất đai ở thời kỳ đo đạc năm 1983 đã chuyển nhượng đất cho Cụ N và cụ T và họ không tranh chấp quyền sử dụng đất với Cụ N và cụ T; khi Cụ N được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, họ cũng không khiếu nại. Còn những thành viên trong hộ gia đình, đều là vợ và các con của anh Đ, không đối lập về quyền và nghĩa vụ với anh Đ, cũng không phản đối việc anh Đ nhận tặng cho quyền sử dụng đất từ Cụ N và cụ T.

[16] Xét ý kiến của Kiểm sát viên đề nghị Hội đồng xét xử căn cứ vào khoản 2 Điều 308 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của bà T, bà D, bà H, ông Đ1 và ông D; sửa bản án sơ thẩm, là chưa đủ căn cứ.

[17] Về án phí: Các đương sự không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. Hoàn trả tiền tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm cho ông Nguyễn Văn D bằng 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng), theo biên lai số 0001937 ngày 18/4/2019 và hoàn trả tiền tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm cho bà Nguyễn Thị H bằng 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng), theo biên lai số 0001938 ngày 18/4/2019 của Chi cục Thi hành án dân sự huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh.