Bản án 87/2019/TCDS-ST — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TOÀ ÁN NHÂN DÂN HUYỆN HẢI HẬU, TỈNH NAM ĐỊNH

- Thành phần Hội đồng xét xử sơ thẩm gồm có:

Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa: Bà Ngô Thị Hòe.

Các Hội thẩm nhân dân:

Ông Đỗ Việt Hùng;

Ông Bùi Văn Bình.

- Thư ký phiên tòa: Bà Đoàn Thị Xuyến - Thư ký Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.

- Đaị diện Viện Kiểm sát nhân dân huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định tham gia phiên tòa: Ông Lại Minh Khôi - Kiểm sát viên.

Ngày 30 tháng 9 năm 2019 tại trụ sở Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định xét xử sơ thẩm công khai vụ án thụ lý số: 57/2019/TLST-TCDS ngày 19 tháng 6 năm 2019 về “Tranh chấp thừa kế tài sản và ranh giới quyền sử dụng đất” theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử số: 66/2019/QĐXXST-DS ngày 09 tháng 9 năm 2019 giữa các đương sự:

- Nguyên đơn: Bà Vũ Thị T (Vũ Thị Hồng T), sinh năm 1974; địa chỉ: Xóm Xướng Cau, xã HT, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.

- Bị đơn:

1. Anh Phạm Thanh D, sinh năm 1989;

2. Bà Vũ Thị S, sinh năm 1965

Cùng địa chỉ: Xóm Xướng Cau, xã HT, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.

- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

1. Bà Đỗ Thị M, sinh năm 1939;

2. Cháu Phạm Hải G, sinh năm 2005; Người đại diện cho cháu G: bà Vũ Thị T – là mẹ đẻ.

Cùng địa chỉ: Xóm Xướng Cau, xã HT, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.

3. Chị Vũ Thị Huyền TR, sinh năm 1994; Địa chỉ: Thôn Mỹ Cầu, xã X, huyện Hoàng Hóa, tỉnh Thanh Hóa.

- Người đại diện theo ủy quyền của chị Vũ Thị Huyền TR: Bà Vũ Thị L, sinh năm 1971; địa chỉ: Xóm Ba Loan, xã HT, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.

4. Ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam

- Người đại diện theo pháp luật: Ông Dương Quyết Thắng – Chức vụ: Tổng giám đốc.

- Người đại diện theo ủy quyền: Bà Phạm Thị Tuyết Mai – Phó giám đốc phòng giao dịch Ngân hàng chính sách xã hội huyện Hải Hậu.

- Người làm chứng:

1. Ông Phạm Giáp C, sinh năm 1959;Địa chỉ: Xóm 3, xã HT, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định;

2. Bà Vũ Thị H, sinh năm 1960; Địa chỉ: Xóm Xướng Cau, xã HT, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định.

(Tại phiên tòa có mặt bà T, bà S, anh D, bà L, bà H; vắng mặt bà M, chị TR, cháu G, ông C).

NỘI D VỤ ÁN:

Theo đơn khởi kiện đề ngày 01-6-2019 và quá trình giải quyết vụ án, với tư cách vừa là nguyên đơn, vừa là người đại diện theo pháp luật của cháu Phạm Hải G, bà Vũ Thị T trình bày:

Ông Phạm Quang Dũng kết hôn với bà Vũ Thị S năm 1987. Quá trình chung sống, ông Dũng, bà S sinh được 2 người con là anh Phạm Thanh D và chị Phạm Thị TR. Năm 1997, bà S ly hôn ông Dũng, tại bản án số 36/HNGĐ – ST ngày 19/8/1997, Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu đã giao ông Dũng nuôi anh D, bà S nuôi chị TR; ông Dũng và bà S mỗi người được quản lý, sử dụng ½ thổ đất bằng 216 m2 trong khối tài sản chung vợ chồng. Năm 2005, ông Dũng kết hôn với bà T sinh được 01 con chung là cháu Phạm Hải G. Năm 2011, bà T ly hôn ông Dũng, tại bản án số 44/2011/HNGĐ – ST ngày 28/4/2011, Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu đã giao ông Dũng nuôi cháu G; ông Dũng được quản lý, sử dụng thổ đất diện tích 216 m2 nhưng có trách nhiệm thanh toán chênh lệch chia tài sản cho bà T 50.000.000đ và trả các khoản nợ chung của vợ chồng.

Sau khi giải quyết ly hôn được 05 ngày thì ông Dũng bị tai nạn, gia đình ông Dũng đã đến tìm, nói với bố mẹ đẻ bà T để bà T về ở với ông Dũng, chăm sóc ông Dũng và các con. Bà T về ở với ông Dũng tại phần đất ông Dũng được chia nhưng không đăng ký kết hôn lại. Cũng từ khi bà T về chung sống với ông Dũng, cả gia đình 4 người không có chỗ ở nên bà T đã bàn với ông Dũng vào hội do bà H làm chủ hội, vay mượn anh em họ hàng để xây 2 gian nhà cấp bốn, sửa sang công trình phụ bán tự hoại để sử dụng. Đầu năm 2017, không còn khả năng chống chọi với bệnh tật, ông Dũng qua đời không để lại di chúc. Bà T và cháu G vẫn ở tại căn nhà chung của vợ chồng trên thửa đất ông Dũng để lại cho đến nay. Sau khi ông Dũng qua đời, giữa bà T và bà S và anh Dũng vốn đã mâu thuẫn lại càng mâu thuẫn trầm trọng, bà T đã xây tường lửng, mua lưới B40 vây quây 216 m2 đất của ông Dũng. Đầu năm 2019, anh D đã làm đơn khởi kiện chia thừa kế tài sản của ông Dũng để lại nhưng sau khi Tòa án thụ lý đã rút đơn, Tòa án đã đình chỉ giải quyết vụ án. Tuy rút đơn nhưng anh D và bà S vẫn đến tìm bà T tranh chấp đất đai nên bà T đã khởi kiện yêu cầu tòa án xác định ranh giới quyền sử dụng đất giữa phần đất ông Dũng, bà S được chia theo hiện trạng bà T đang sử dụng và chia thừa kế tài sản mà ông Dũng để lại cho các đồng thừa kế theo quy định pháp luật.

Về khối tài sản mà ông Dũng chết đi để lại gồm: phần đất diện tích 216 m2 thuộc thửa số 94, tờ bản đồ số 8 xã HT mang tên chủ hộ ông Phạm Văn Dũng; 538 m2 đất ruộng nông nghiệp thuộc thửa số 57/6, tờ bản đồ số 17 xã HT; nhà cấp bốn hai gian và công trình phụ bán tự hoại. Quá trình giải quyết vụ án, anh D, chị TR đã thống nhất không yêu cầu chia ruộng nông nghiệp và toàn bộ công trình xây dựng mà để lại cho cháu G sở hữu, sử dụng. Do vậy, bà T chỉ yêu cầu phân chia quyền sử dụng 216 m2 đất thổ của ông Dũng trị giá 194.000.000đ mà hiện bà và cháu G đang quản lý, sử dụng.

Trước khi chia tài sản, bà T đề nghị Tòa án xác định các khoản nợ mà ông Dũng để lại gồm: Năm 2011, sau khi bà T về ở với ông Dũng đã thống nhất xin tham gia hội vàng do bà Vũ Thị H làm chủ hội. Suất của ông Dũng đã lấy lần thứ 2 để chữa bệnh cho ông Dũng, kiến thiết xây dựng trong gia đình. Vì hội kết thúc vào tháng 5/2019 âm lịch nên kể từ khi ông Dũng chết, bà T còn phải đóng 5 suất hội, mỗi suất cả lãi là 1,2 chỉ vàng, tổng cộng 6 chỉ vàng 9999. Năm 2016, ông Dũng đã thế chấp quyền sử dụng đất của ông Dũng vay quỹ tín dụng xã HT số tiền 27.000.000đ để chữa bệnh, hạn vay đến năm 2017. Khi chưa kịp trả khoản tiền vay của quỹ tín dụng xã HT thì ông Dũng chết, bà T đã phải vay mượn để trả khoản nợ này. Do thuộc diện hộ nghèo nên năm 2013, hộ ông Dũng đã được Ngân hàng chính sách xã hội huyện Hải Hậu cho vay 20.000.00đ và 8.000.000đ quỹ nước sạch. Năm 2016, đã trả 20.000.000đ sau đó vay lại 10.000.000đ. Khi ông Dũng chết, hộ ông Dũng còn nợ Ngân hàng chính sách xã hội số tiền 18.000.000đ. Đầu năm 2019, khoản vay 10.000.000đ đến hạn, bà T đã phải vay nóng để trả sau đó vay lại 30.000.000đ. Đối với khoản nợ hội 6 chỉ vàng 9999, khoản tiền đã trả quỹ tín dụng xã HT 27.000.000đ, khoản nợ Ngân hàng chính sách xã hội huyện Hải Hậu 18.000.000đ (tính đến thời điểm ông Dũng chết), chị T xác định là các khoản nợ chung và tự nguyện trả ½, phần nghĩa vụ của ông Dũng để lại là ½ số nợ trên. Ngoài ra, tại bản án số 44/2011/HNGĐ – ST ngày 28/4/2011, Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu đã giao ông Dũng được quản lý, sử dụng thổ đất diện tích 216 m2 nhưng có trách nhiệm thanh toán chênh lệch chia tài sản cho bà T 50.000.000đ. Từ khi về ở với ông Dũng, do ông Dũng ốm đau bệnh tật không còn khả năng lao động nên chưa có tiền trả cho bà T.

Từ khi bà T về ở với ông Dũng, do ông Dũng nghiện rượu nên mắc nhiều bệnh trọng như bệnh dạ dày, sơ gan cổ trướng thường xuyên phải đi bệnh viện điều trị, không có khă năng lao động. Năm 2015, bà T và ông Dũng lo xây dựng gia đình cho anh D, anh D ở riêng cùng với bà S, chị TR là con gái đi học và lấy chồng chuyển khẩu vào Thanh Hóa. Trong suốt thời gian ông Dũng ốm, anh D, chị TR chỉ thỉnh thoảng về thăm bố, một mình bà T phải lo tiền chạy chữa, vừa phải nuôi dưỡng, chăm sóc ông Dũng. Nay bà T đề nghị Tòa án tính công chăm sóc, nuôi dưỡng ông Dũng tương đương với 1 suất thừa kế. Phần tài sản bà T được hưởng sẽ nhường cho cháu G là con chung giữa bà và ông Dũng.

Mặc dù bà T đã ly hôn với ông Dũng, từ năm 2011 về chung sống với ông Dũng không đăng ký kết hôn lại nhưng vẫn chung khẩu trong hộ ông Dũng, được gia đình ông Dũng thừa nhận là con dâu trong gia đình. Khi ông Dũng chết, được sự hỗ trợ của dòng tộc và gia đình nhà chồng, bà T là người làm ma cho ông Dũng. Tiền mai táng phí cho ông Dũng hết 20.000.000đ gồm các khoản: Áo quan: 7.000.000đ; thuê đào huyệt 3.500.000đ; ảnh thờ 500.000đ; quần áo tang 1.500.000đ; thuê phông buồm 2.500.000đ; âm nhạc, kèn trống, ban văn hóa xã làm chương trình 5.000.000đ. Sau khi đưa ma, anh D góp 10.000.000đ, số tiền còn lại 10.000.000đ do bà T bỏ ra, yêu cầu các đồng thừa kế phải có trách nhiệm trả. Các khoản ăn uống trong 3 ngày tổ chức tang lễ, cúng giỗ, tuần tiết, giỗ chạp đến nay bà T không tính.

Nay bà T đại diện cho cháu G nhận hưởng kỷ phần thừa kế của cháu G, bà M và phần tài sản mà bà T được hưởng. Đề nghị Tòa án giao toàn bộ di sản thừa kế của ông Dũng để lại là 216 m2 đất thổ tại xóm Xướng Cau cho cháu G, bà T nhận quản lý và có trách nhiệm thanh toán kỷ phần thừa kế cho các đồng thừa kế khác theo giá mà Hội đồng định giá đã xác định sau khi trừ tiền mai táng phí, các khoản nghĩa vụ của ông Dũng.

Về ranh giới quyền sử dụng đất giữa phần đất của ông Dũng và phần đất bà S: Do các bên đã thống nhất nên bà T đề nghị Tòa án công nhận sự thỏa thuận, xác định ranh giới đất theo kết quả đo đạc thẩm định thực địa kèm theo sơ đồ hiện trạng ngày 18-7-2019.

Tại bản tự khai và quá trình tố tụng, bị đơn bà Vũ Thị S trình bày: Về mối quan hệ giữa ông Dũng, bà S, bà T, anh D, chị TR, anh G và phân chia tài sản khi ly hôn giữa bà S, ông Dũng, bà T như bà T trình bày là đúng. Vì từ khi bà S ly hôn, bà S không trực tiếp quản lý phần đất được chia nên sau khi ông Dũng chết đã xảy ra tranh chấp mốc giới với bà T. Do các bên đã thỏa thuận nên bà S đề nghị Tòa án xét công nhận ranh giới quyền sử dụng đất giữa phần đất bà S và phần đất ông Dũng theo kết quả đo đạc tại Biên bản xem xét thẩm định thực địa kèm sơ đồ hiện trạng ngày 18-7-2019 của Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu.

Tại bản tự khai và quá trình tố tụng, anh Phạm Thanh D và Vũ Thị Huyền TR (tức Phạm Thị TR) trình bày: Về mối quan hệ giữa ông Dũng, bà S, bà T, anh D, chị TR, cháu G; việc phân chia tài sản khi ly hôn giữa bà S, ông Dũng, bà T; về khối di sản ông Dũng để lại như bà T trình bày là đúng. Nay bà T, cháu G khởi kiện tranh chấp ranh giới và yêu cầu chia thừa kế tài sản ông Dũng để lại, anh D, chị TR đề nghị: ghi nhận sự thỏa thuận thống nhất về ranh giới giữa đất ông Dũng và đất bà S như bà S, bà T đã trình bày. Về yêu cầu chia thừa kế, chị TR và anh D đều không yêu cầu chia ruộng nông nghiệp và các công trình xây dựng trên đất mà để lại cho cháu G được sở hữu, sử dụng. Chị TR nhường kỷ phần thừa kế của mình cho anh D; anh D chưa có chỗ ở nên xin nhận bằng hiện vật kỷ phần thừa kế của mình và của chị TR. Về các nghĩa vụ mà bà T yêu cầu: anh D, chị TR chỉ nhất trí khoản nợ hội từ bà H mà không nhất trí với các khoản nợ khác của ông Dũng mà bà T đã kê khai. Theo anh D, chị TR thì khoản nợ Quỹ tín dụng nhân dân xã HT hiện không còn tồn tại, khoản nợ Ngân hàng chính sách do bà T vay bà T tự có trách nhiệm trả; khoản thanh toán chênh lệch chia tài sản cho bà T thì đề nghị Tòa án xác định theo quy định pháp luật. Về khoản tiền mai tang phí, anh D, chị TR công nhận các khoản chi phí mai tang cho ông Dũng, công nhận đã góp 10.000.000đ cho bà T làm ma nhưng đề nghị bà T công khai sổ thu chi đám ma ông Dũng. Về yêu cầu tính công chăm sóc, nuôi dưỡng của bà T, anh D, chị TR không nhất trí vì ông Dũng chỉ ốm nặng trong thời gian ngắn rồi qua đời; khi ông Dũng bệnh nặng, anh D và chị TR có qua lại thăm nom, chăm sóc.

Tại bản tự khai và quá trình tố tụng, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cụ Đỗ Thị M trình bày: Cụ M và cụ Tần sinh được 7 người con trong đó có ông Phạm Quang Dũng. Cụ Tần chết năm 2013, trong 7 người con của cụ thì ông Dũng là người thiệt thòi vì nghiện rượu, bệnh tật, nghèo túng rồi chết sớm. Về mối quan hệ gia đình và khối tài sản mà ông Dũng chết để lại như bà T trình bày là đúng, cụ M không có ý kiến gì khác. Nay bà T khởi kiện, về tranh chấp ranh giới như các bên xác định cụ M nhất trí không có ý kiến gì; về nghĩa vụ ông Dũng để lại và yêu cầu của bà T, cụ M đề nghị Tòa án giải quyết theo quy định pháp luật; kỷ phần thừa kế mà cụ được hưởng, cụ M nhường cho cháu G và giao bà T quản lý cho cháu G. Ngoài ra, cụ M xác nhận từ khi bà T về ở với ông Dũng, ông Dũng mắc nhiều bệnh trọng như sơ gan cổ trướng, dạ dày, tiểu đường … nên không còn khă năng lao động, bà T là người chăm sóc, nuôi dưỡng ông Dũng từ năm 2011 đến khi ông Dũng qua đời. Vì điều kiện tuổi cao lại bị bệnh tim nên cụ M xin vắng mặt tại các buổi làm việc và tại phiên tòa.

Tại bản tự khai và quá trình tố tụng, đại diện Ngân hàng chính sách xã hội trình bày: Về diễn biến quá trình vay và thực hiện nghĩa vụ trả nợ, số tiền vay còn lại như bà T đã trình bày là đúng. Nay bà T khởi kiện, đại diện Ngân hàng chính sách xã hội đề nghị Tòa án giải quyết theo quy định pháp luật, khoản tiền còn lại đại diện Ngân hàng yêu cầu bà T phải tiếp tục thực hiện nghĩa vụ trả gốc và lãi.

Tại bản tự khai và quá trình tố tụng, bà Vũ Thị H trình bày: Năm 2011, sau khi bà T về ở với ông Dũng, ông Dũng đã đến nhà bà H xin tham gia hội vàng và đề xuất lấy thứ 2. Theo quy ước của hội, mỗi năm hội góp 2 lần vào tháng 5 và tháng 11 âm lịch, người chưa rút hội mỗi suất đóng 01 chỉ vàng, người nào đã rút hội phải đóng 1,2 chỉ. Hội bắt đầu từ năm 2011 đến tháng 5 âm lịch năm 2019 thì kết thúc. Sau khi ông Dũng chết, bà T là người tiếp tục theo hội, bà T đóng hội 5 lần tổng cộng 6 chỉ vàng 9999. Đến thời điểm hiện nay, ông Dũng, bà T không còn nợ hội do bà H làm chủ hội. Việc bà T bỏ vàng ra đóng hội sau khi ông Dũng qua đời, đề nghị Tòa án giải quyết theo quy định pháp luật.

Tại đơn đề nghị, ông Phạm Giáp C trình bày: Ông C là anh trai ông Dũng. Về mối quan hệ gia đình giữa các bên đương sự và khối tài sản ông Dũng để lại như bà T trình bày ông C công nhận là đúng. Là anh cả của ông Dũng, con trưởng của cụ M và cụ Tần, ông C xác nhận từ khi bà T về ở với ông Dũng tuy không đăng ký kết hôn lại nhưng bà T làm tròn bổn phận chăm sóc ông Dũng và gánh vác trách nhiệm với gia đình nhà chồng như người vợ, người con dâu trong gia đình. Khi ông Dũng ốm, bà T là người nuôi dưỡng, chăm sóc; anh D, chị TR chỉ qua lại thăm nom chứ không phải là người chăm sóc. Vì vậy, ông C đề nghị Tòa án chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà T, chia thừa kế theo pháp luật đảm bảo quyền lợi cho các đương sự. Vì công việc bận nên ông C xin vắng mặt.

Tại phiên tòa, bà M, cháu G, chị TR, ông C vắng mặt. Bà T, bà S, anh D, bà L giữ ý kiến, quan điểm như đã trình bày.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân huyện Hải Hậu ý kiến:

- Tòa án nhân dân huyện Hải Hậu thụ lý vụ án là đúng thẩm quyền. Việc chấp hành pháp luật tố tụng dân sự trong quá trình giải quyết vụ án của Thẩm phán và Hội đồng xét xử cũng như của các đương sự trong quá trình giải quyết vụ án đến trước khi Hội đồng xét xử nghị án đảm bảo đúng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

- Về nội D vụ án: Đề nghị Hội đồng xét xử:

Xác nhận di sản thừa kế của ông Phạm Quang Dũng (tức Phạm Văn Dũng) gồm: phần đất diện tích 216 m2 thuộc thửa số 94, tờ bản đồ số 8 xã HT mang tên chủ hộ ông Phạm Văn Dũng; 538 m2 đất ruộng nông nghiệp thuộc thửa số 57/6, tờ bản đồ số 17 xã HT; ½ nhà cấp bốn hai gian và công trình phụ bán tự hoại.

Về quan hệ tranh chấp ranh giới quyền sử dụng đất: Đề nghị ghi nhận sự thỏa thuận của các đương sự về ranh giới giữa đất ông Dũng và đất bà S như sau: đất của ông Dũng có chiều cạnh và tứ cận như sau: cạnh tây giáp đất ông Mai 27,2 m; cạnh nam giáp đường xóm 8 m; cạnh bắc giáp sông 7,9m; cạnh đông giáp phần đất bà S 27,2m; tổng diện tích 216 m2. Đất bà S có chiều cạnh và tứ cận như sau: phía nam giáp đường 8 m; phía bắc giáp sông 7,9m; phía đông giáp đất ông Thường 27,2m; phía tây giáp đất ông Dũng 27,2m; tổng diện tích 216 m2.

Về yêu cầu chia thừa kế: Chấp nhận sự tự nguyện của các đương sự về việc cho cháu G toàn bộ ruộng nông nghiệp và các công trình xây dựng trên đất; chấp nhận yêu cầu chia thừa kế diện tích 216 m2 đất thổ của ông Dũng trị giá 194.000.000đ mà hiện bà T và cháu G đang quản lý, sử dụng. Xác định nghĩa vụ trả nợ chung của bà T và ông Dũng gồm: khoản tiền 27.000.000đ đã vay quỹ tín dụng nhân dân xã HT; 6 chỉ vàng theo hội bà H; 18.000.000đ nợ Ngân hàng chính sách xã hội; chấp nhận sự tự nguyện trả ½ các khoản nợ trên của bà T. Buộc các đồng thừa kế của ông Dũng phải có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ mà ông Dũng để lại gồm ½ các khoản nợ kể trên; thanh toán trả bà T 50.000.000đ theo bản án ly hôn giữa ông Dũng và bà T và 10.000.000đ mai tang phí. Chấp nhận yêu cầu tính công chăm sóc, nuôi dưỡng cho bà T bằng 1 kỷ phần thừa kế. Toàn bộ di sản thừa kế của ông Dũng để lại sau khi trừ khoản tiền mai táng phí, các khoản nghĩa vụ mà ông Dũng phải thực hiện sẽ được chia đều cho các đồng thừa kế của ông Dũng.

Chấp nhận sự tự nguyện của bà M, bà T nhường toàn bộ phần được hưởng cho cháu G; chị TR nhường kỷ phần thừa kế cho anh D. Do nghĩa vụ ông Dũng để lại tương đương ½ giá trị di sản; các khoản nghĩa vụ đều do bà T có trách nhiệm trả; xét ý kiến đề nghị của đại diện gia đình ông Dũng và chính quyền địa phương; do cháu G chưa thành niên nên giao toàn bộ di sản thừa kế mà ông Dũng để lại gồm 216 m2 đất thổ; 538 m2 đất ruộng nông nghiệp; nhà cấp bốn hai gian và công trình phụ bán tự hoại cho cháu G, giao bà T quản lý và có trách nhiệm thanh toán chênh lệch cho các đồng thừa kế khác.