Bản án 83/2026/KDTM-PT — Tranh chấp về xây dựng

[1] Cấp sơ thẩm thụ lý giải quyết vụ án đúng theo thẩm quyền, xác định quan hệ tranh chấp và tư cách tham gia tố tụng của các đương sự trong vụ án là đúng theo quy định của pháp luật tố tụng.

[2] Đơn kháng cáo của Công ty Cổ phần B là bị đơn còn trong thời hạn kháng cáo, có hình thức và nội dung đúng quy định nên được chấp nhận.

[3] Phạm vi xét xử phúc thẩm: Theo quy định tại Điều 293 Bộ luật Tố tụng dân sự, phạm vi xét xử phúc thẩm được xác định đối với phần bản án sơ thẩm có kháng cáo hoặc có liên quan đến nội dung kháng cáo.

[4] Xét “Đơn đề nghị đưa những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan tham gia tố tụng” ngày 12/02/2026 của Công ty Cổ phần B: Công ty B đề nghị Hội đồng xét xử đưa các cá nhân, tổ chức gồm: ông Đăng; bà Nguyễn Thị Thanh Bình; Công ty TNHH Thương mại Xây dựng Tuấn Phan và Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Hòa An tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan với lý do các chủ thể này có liên quan đến việc lập hồ sơ thiết kế, xin giấy phép xây dựng và thẩm duyệt phòng cháy chữa cháy của công trình; Hội đồng xét xử xét thấy: tranh chấp trong vụ án là “tranh chấp hợp đồng thi công xây dựng” phát sinh từ Hợp đồng kinh tế số 12-AQ19-NXC ngày 27/7/2019 được giao kết giữa nguyên đơn là Công ty TNHH A và bị đơn là Công ty Cổ phần B. Việc giải quyết vụ án nhằm xác định quyền, nghĩa vụ của các bên phát sinh từ hợp đồng nêu trên. Các cá nhân, tổ chức mà bị đơn đề nghị đưa vào tham gia tố tụng không phải là chủ thể ký kết hợp đồng, không phát sinh quyền và nghĩa vụ trực tiếp từ hợp đồng đang tranh chấp. Những nội dung mà bị đơn viện dẫn liên quan đến việc lập bản vẽ thiết kế, thực hiện thủ tục xin giấy phép xây dựng hoặc thẩm duyệt phòng cháy, chữa cháy chỉ là các tình tiết, chứng cứ được các bên sử dụng để chứng minh cho quan điểm của mình về trách nhiệm thực hiện hợp đồng. Việc xác định các tình tiết này không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ độc lập của các cá nhân, tổ chức nêu trên trong việc giải quyết vụ án, cũng không làm thay đổi phạm vi quyền và nghĩa vụ giữa nguyên đơn và bị đơn theo hợp đồng đã ký kết. Do đó, Hội đồng xét xử thấy rằng việc đưa ông Đăng, bà Nguyễn Thị Thanh Bình, Công ty TNHH Thương mại Xây dựng Tuấn Phan và Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Hòa An tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không cần thiết cho việc giải quyết vụ án. Trường hợp cần thiết, các tài liệu, chứng cứ liên quan đến các cá nhân, tổ chức này đã được các bên cung cấp trong hồ sơ vụ án và được Hội đồng xét xử xem xét, đánh giá theo quy định của pháp luật. Vì vậy, không có căn cứ chấp nhận đơn đề nghị của bị đơn – Công ty Cổ phần B về việc đưa các chủ thể nêu trên tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

[5] Về áp dụng pháp luật giải quyết tranh chấp: Tranh chấp giữa các nguyên đơn và bị đơn phát sinh từ Hợp đồng xây dựng nên thuộc phạm vi điều chỉnh của các quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm giao kết và thực hiện hợp đồng cụ thể gồm: Luật xây dựng năm 2014 và văn bản hướng dẫn thi hành có hiệu lực tại thời điểm giao kết và thực hiện hợp đồng.

[6] Về chứng cứ vụ án: Xét các tài liệu trong hồ sơ đã được tòa án cấp sơ thẩm mở phiên họp về việc kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ vào ngày 26/8/2025 và ngày 04/9/2025, các đương sự trong vụ án không phản đối tài liệu mà tòa án công bố tại phiên họp. Do vậy, các tài liệu được ghi nhận tại Biên bản phiên họp ngày 26/8/2025 và ngày 04/9/2025 được xác định là chứng cứ vụ án theo quy định tại Điều 93 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[7] Xét các tài liệu chứng cứ do nguyên đơn nộp bổ sung tại phiên tòa ngày 10/03/2026 chưa được thực hiện đúng trình tự thủ tục giao nộp chứng cứ theo quy định của Điều 96 Bộ luật Tố tụng dân sự và nguyên đơn không giải trình lý do chính đáng để chứng minh cho việc chậm giao nộp tài liệu chứng cứ, vì vậy Hội đồng xét xử phúc thẩm không xem xét các tài liệu mới nộp này.

[8] Xét đơn đề nghị thu thập tài liệu, chứng cứ ngày 22/9/2025 của bị đơn – Công ty Cổ phần B: Bị đơn đề nghị Tòa án yêu cầu Công ty TNHH A, Văn phòng Ủy ban nhân dân huyện Củ Chi (nay là Ủy ban nhân dân xã Nhuận Đức), Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh và Công ty TNHH Xây dựng Tuấn Phan cung cấp một số tài liệu liên quan đến việc xin cấp giấy phép xây dựng đối với công trình nhà xưởng của Công ty TNHH A. Đối với các tài liệu mà bị đơn đề nghị thu thập gồm: giấy ủy quyền của Công ty TNHH A cho bà Nguyễn Thị Thanh Bình; các giấy tiếp nhận hồ sơ và hẹn trả kết quả liên quan đến việc xin giấy phép xây dựng; công văn của Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh; bản vẽ, phương án thiết kế công trình do Công ty TNHH Xây dựng Tuấn Phan lập. Bị đơn cho rằng các tài liệu đề nghị thu thập nêu trên nhằm chứng minh người trực tiếp nộp hồ sơ xin cấp giấy phép xây dựng là bà Nguyễn Thị Thanh Bình – nhân viên của Công ty TNHH A, từ đó làm căn cứ xác định Công ty TNHH A là bên có trách nhiệm thực hiện thủ tục xin cấp giấy phép xây dựng. Tuy nhiên, Hội đồng xét xử xét thấy trong quá trình giải quyết vụ án, phía nguyên đơn cũng đã thừa nhận việc bà Nguyễn Thị Thanh Bình là nhân viên của Công ty TNHH A và có tham gia thực hiện việc nộp hồ sơ xin cấp giấy phép xây dựng. Do đó, tình tiết này giữa các đương sự không có tranh chấp, nên không cần thiết phải thu thập thêm tài liệu, chứng cứ để chứng minh. Mặt khác, việc xác định người trực tiếp đi nộp hồ sơ xin cấp giấy phép xây dựng và việc xác định bên nào có nghĩa vụ thực hiện thủ tục xin cấp giấy phép xây dựng theo thỏa thuận của các bên trong hợp đồng là hai vấn đề khác nhau. Việc một cá nhân là nhân viên của nguyên đơn thực hiện việc nộp hồ sơ không đương nhiên làm phát sinh hoặc chuyển giao nghĩa vụ xin cấp giấy phép xây dựng nếu trong hợp đồng giữa các bên không có thỏa thuận như vậy. Do đó, các tài liệu mà bị đơn yêu cầu thu thập cũng không có ý nghĩa quyết định đối với việc xác định nghĩa vụ của các bên trong vụ án. Vì vậy, Hội đồng xét xử không chấp nhận yêu cầu của bị đơn về việc đề nghị Tòa án thu thập các tài liệu, chứng cứ nêu trên.

[9] Xét kháng cáo của bị đơn cho rằng theo Hợp đồng kinh tế số 12-AQ19-NXC ngày 27/7/2019 bị đơn không có nghĩa vụ xin giấy phép xây dựng:

[10] Hợp đồng kinh tế số 12-AQ19-NXC ngày 27/7/2019 được công chứng tại Văn phòng công chứng DTH (nay là Văn phòng Công chứng Củ Chi), tại Điều 2 của Hợp đồng quy định giá trị Hợp đồng là 15.100.000.000 đồng, là giá khoán gọn để đơn vị thi công thực hiện toàn bộ các khối lượng công việc được giao thầu. Giá trị này bao gồm chi phí xin phép xây dựng, giấy thẩm duyệt phòng cháy chữa cháy và nghiệm thu hệ thống phòng cháy chữa cháy, vật tư, nhân công, thiết bị thi công và các chi phí liên quan khác. Quy định này thể hiện phạm vi công việc mà bên nhận khoán là Công ty Cổ phần B phải thực hiện trong gói thầu theo hình thức khoán gọn.

[11] Ngoài ra, theo Bảng dự toán công trình kèm theo hợp đồng, trong cơ cấu chi phí của gói thầu có khoản chi phí xin phép xây dựng với giá trị 710.000.000 đồng, là một hạng mục nằm trong tổng giá trị hợp đồng đã được các bên thỏa thuận. Việc khoản chi phí này được đưa vào bảng dự toán và tính trong giá trị hợp đồng cho thấy các bên đã xác định công việc xin cấp phép xây dựng thuộc phạm vi công việc của bên nhận khoán, phù hợp với bản chất của hợp đồng khoán gọn.

[12] Mặt khác, theo Văn bản số 09/CV-VPCC ngày 30/01/2026 của Văn phòng Công chứng Củ Chi xác nhận việc công chứng Hợp đồng kinh tế số 12-AQ19-NXC được thực hiện đúng quy định tại Điều 40 Luật Công chứng. Tại thời điểm ký kết các bên hoàn toàn minh mẫn, tự nguyện, đã đọc lại và đồng ý toàn bộ nội dung hợp đồng trước khi ký kết. Như vậy, không có căn cứ cho rằng nội dung hợp đồng về phạm vi công việc chưa rõ ràng hoặc các bên không hiểu rõ quyền, nghĩa vụ của mình khi giao kết hợp đồng.

[13] Đối với ý kiến của bị đơn cho rằng ký hiệu viết tắt “GPXD” trong Bảng dự toán công trình kèm theo hợp đồng được hiểu là “bản vẽ xây dựng” chứ không phải “giấy phép xây dựng”, Hội đồng xét xử thấy rằng: trong thực tiễn hoạt động xây dựng, theo thói quen và tập quán chuyên ngành, ký hiệu “GPXD” được sử dụng phổ biến để chỉ giấy phép xây dựng, là văn bản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp trước khi khởi công xây dựng công trình. Trong khi đó, đối với bản vẽ xây dựng hoặc bản vẽ thiết kế, trong thực tiễn thường sử dụng các ký hiệu như BV, BVTC. Vì vậy, cách giải thích của bị đơn là không phù hợp với cách hiểu thông thường trong lĩnh vực xây dựng.

[14] Hơn nữa, theo quy định tại Điều 107 Luật Xây dựng, một trong các điều kiện để khởi công xây dựng công trình là phải có giấy phép xây dựng đối với công trình thuộc trường hợp phải có giấy phép xây dựng. Vì vậy, chi phí liên quan đến việc xin cấp giấy phép xây dựng là chi phí cần thiết trong quá trình chuẩn bị và triển khai thi công công trình. Việc khoản chi phí này được thể hiện trong Bảng dự toán kèm theo hợp đồng và được tính trong giá trị hợp đồng khoán gọn càng cho thấy các bên đã dự liệu và thống nhất về công việc liên quan đến thủ tục xin phép xây dựng trong phạm vi công việc của gói thầu.

[15] Từ những phân tích nêu trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm có cơ sở xác định rằng công việc xin cấp giấy phép xây dựng thuộc phạm vi công việc của bên nhận khoán là Công ty Cổ phần B theo Hợp đồng kinh tế số 12-AQ19-NXC. Do đó, lập luận của bị đơn cho rằng mình không có nghĩa vụ xin giấy phép xây dựng theo hợp đồng, cũng như cho rằng ký hiệu “GPXD” trong bảng dự toán là “bản vẽ xây dựng”, là không phù hợp với nội dung hợp đồng, tập quán trong lĩnh vực xây dựng và các quy định pháp luật có liên quan, nên không có căn cứ để chấp nhận kháng cáo của bị đơn về nội dung này.

[16] Xét nội dung kháng cáo của bị đơn – Công ty Cổ phần B cho rằng việc ngừng thực hiện Hợp đồng số 12 là do nguyên đơn không thanh toán đúng tiến độ và công trình chưa được cấp giấy phép xây dựng nên bị đơn không có lỗi trong việc ngừng thi công:

[17] Theo Hợp đồng số 12 ký kết giữa các bên, bị đơn là bên nhận thi công công trình nên có các quyền và nghĩa vụ của nhà thầu theo quy định tại Điều 113 Luật Xây dựng. Tại thời điểm khởi công công trình chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng là vi phạm quy định của Luật Xây dựng nhưng bị đơn vẫn thực hiện việc khởi công với lý do theo yêu cầu của chủ đầu tư là không thực hiện đúng nghĩa vụ của nhà thầu. Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 113 Luật Xây dựng thì nhà thầu có nghĩa vụ “Từ chối thực hiện những yêu cầu trái pháp luật ”, mặc dù vậy bị đơn vẫn tiến hành thi công khi chưa có giấy phép xây dựng là hành vi vi phạm quy định pháp luật về xây dựng.

[18] Việc công trình chưa được cấp phép và bị cơ quan có thẩm quyền lập biên bản vi phạm, yêu cầu ngừng thi công và buộc tháo dỡ là nguyên nhân dẫn đến việc không thể tiếp tục thực hiện hợp đồng, việc nguyên đơn đã không thực hiện nghiệm thu, xác nhận khối lượng và thực hiện thanh toán cho phần công việc không bảo đảm điều kiện pháp lý để thi công là phù hợp hoàn cảnh thực tế. Mặt khác, phần công trình đã thi công cũng không được cơ quan có thẩm quyền cho phép tồn tại theo các quyết định xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng. Vì vậy, không có căn cứ xác định nguyên đơn là bên vi phạm nghĩa vụ hợp đồng.

[19] Từ những phân tích trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng kháng cáo của bị đơn cho rằng việc ngừng thực hiện Hợp đồng lỗi do nguyên đơn không thực hiện thanh toán là không có căn cứ, nên không được chấp nhận.

[20] Xét kháng cáo của bị đơn về việc đề nghị chấp nhận yêu cầu phản tố, buộc nguyên đơn – Công ty TNHH A thanh toán tổng số tiền tạm tính đến ngày 29/9/2025 là 12.899.123.288 đồng, bao gồm: tiền thanh toán giá trị đợt 2 của Hợp đồng là 3.020.000.000 đồng; tiền thanh toán giá trị đợt 3 của Hợp đồng là 4.530.000.000 đồng; tiền lãi do chậm thanh toán đợt 2 và đợt 3 là 5.349.123.288 đồng và tiếp tục tính lãi cho đến khi thanh toán xong, Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy:

[21] Như đã nhận định tại đoạn [16], [17], [18] việc bị đơn tự triển khai thi công công trình khi chưa có giấy phép xây dựng là vi phạm quy định của pháp luật về xây dựng và theo các tài liệu có trong hồ sơ, phần công trình đã thi công hiện nay không được cơ quan có thẩm quyền cho phép tồn tại và đã bị buộc tháo dỡ. Do đó, phần khối lượng công việc mà bị đơn đã thực hiện không phải là công trình hợp pháp được phép nghiệm thu, sử dụng. Trong trường hợp này, hậu quả phát sinh là do lỗi chính của bị đơn khi tổ chức thi công công trình không phép, nên bị đơn phải tự chịu trách nhiệm về các chi phí, thiệt hại phát sinh từ việc thi công trái quy định. Vì vậy, việc bị đơn yêu cầu nguyên đơn thực hiện thanh toán theo hợp đồng gồm giá trị thanh toán đợt 2, đợt 3 của hợp đồng và tiền lãi do chậm thanh toán với tổng số tiền tạm tính đến ngày 29/9/2025 là 12.899.123.288 đồng là không có căn cứ để chấp nhận, bởi khối lượng công việc mà bị đơn thực hiện không đáp ứng điều kiện pháp lý để được thanh toán theo hợp đồng và hậu quả phát sinh thuộc trách nhiệm của chính bị đơn.

[22] Ngoài ra, đối với khoản tiền mà nguyên đơn đã thanh toán đợt 1 cho bị đơn số tiền là 3.020.000.000 đồng là tiền tạm ứng để thực hiện hợp đồng. Việc tạm ứng này nhằm tạo điều kiện cho bị đơn tổ chức thi công công trình theo đúng quy định pháp luật. Tuy nhiên, thực tế bị đơn đã tiến hành thi công công trình khi chưa được cấp giấy phép xây dựng, dẫn đến việc công trình bị cơ quan nhà nước có thẩm quyền lập biên bản vi phạm, buộc ngừng thi công và hiện nay không được phép tồn tại, phải tháo dỡ. Như vậy, việc hợp đồng không thể tiếp tục thực hiện và khối lượng thi công không được công nhận là xuất phát từ lỗi của bị đơn, do đó bị đơn không có căn cứ để cấn trừ số tiền tạm ứng mà nguyên đơn đã thanh toán vào giá trị thi công như bị đơn trình bày. Bản án sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn và buộc bị đơn phải hoàn trả số tiền thanh toán đợt 1 cho nguyên đơn là phù hợp. Kháng cáo của bị đơn đối với nội dung này không được chấp nhận.

[23] Xét kháng cáo của bị đơn – Công ty Cổ phần B cho rằng Tòa án cấp sơ thẩm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng khi buộc bị đơn hoàn trả số tiền thanh toán đợt 1 nhưng không tiến hành định giá, xác minh khối lượng công việc và giá trị thi công mà bị đơn cho rằng đã thực hiện tại công trình; Hội đồng xét xử xét thấy:

[24] Bị đơn không cung cấp được tài liệu, chứng cứ hợp pháp chứng minh khối lượng công việc đã hoàn thành theo đúng thiết kế, đúng quy định pháp luật và đủ điều kiện nghiệm thu theo hợp đồng. Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cấp sơ thẩm đã tiến hành xem xét, thẩm định tại chỗ đối với hiện trạng công trình. Kết quả thể hiện tại thời điểm xem xét, công trình chỉ còn tồn tại một phần móng và một số thanh sắt thép. Tuy nhiên, các hạng mục này được thực hiện khi công trình chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng và sau đó đã bị cơ quan chức năng lập biên bản, yêu cầu ngừng thi công, buộc tháo dỡ. Như vậy, phần công trình đã thi công không đủ điều kiện để tiếp tục tồn tại và đã bị cơ quan có thẩm quyền xử lý theo quy định. Trong trường hợp này, việc xác định, định giá khối lượng công việc mà bị đơn cho rằng đã thực hiện không làm phát sinh nghĩa vụ thanh toán của nguyên đơn, bởi lẽ các hạng mục đã thi công do Bị đơn thực hiện trái quy định pháp luật và không thể được công nhận là giá trị hợp pháp của công trình để làm căn cứ thanh toán. Vì vậy, việc Tòa án cấp sơ thẩm không tiến hành định giá đối với phần công trình nêu trên không làm ảnh hưởng đến việc giải quyết vụ án. Kháng cáo của Bị đơn đối với nội dung này là không có cơ sở.

[25] Ngoài ra, theo lời trình bày của Bị đơn và theo ghi nhận trong Biên bản xem xét thẩm định tại chỗ ngày 14/8/2025 của Tòa án cấp sơ thẩm thì ngoài phần đã xây dựng còn sót lại chưa tháo dỡ thì vẫn còn một số vật tư xây dựng mà Bị đơn mang đến công trình nhưng chưa sử dụng. Tuy nhiên, trong bản án sơ thẩm chưa xem xét giải quyết là có thiếu sót ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Tại phiên tòa phúc thẩm Hội đồng xét xử đã hỏi có ý kiến các bên về hướng xử lý số vật tư này nhưng Bị đơn xác định không có nhu cầu nhận lại vì các vật tư này chỉ để phục vụ cho công trình cụ thể, không có giá trị sử dụng cho công việc khác do vậy Nguyên đơn được quyền tự xử lý số vật tư còn tồn tại công trình. Như vậy, thiếu sót của cấp sơ thẩm đã được cấp phúc thẩm khắc phục, làm rõ và thấy rằng không ảnh hưởng đến các phần quyết định của Bản án sơ thẩm.

[26] Từ những phân tích, nhận định nêu trên, cho thấy toàn bộ kháng cáo của bị đơn là không có căn cứ nên không được chấp nhận. Tại phiên tòa đại diện Viện kiểm sát đề nghị không chấp nhận kháng cáo của bị đơn, giữ nguyên bản án sơ thẩm là phù hợp nên được chấp nhận.

[27] Về án phí: Do bản án sơ thẩm được giữ nguyên nên người kháng cáo phải chịu án phí phúc thẩm theo quy định tại khoản 1 Điều 148 Bộ luật Tố tụng dân sự.