Bản án 78/2026/HS-ST — Hình sự

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TOÀ ÁN NHÂN DÂN KHU VỰC 4 - NGHỆ AN

Thành phần Hội đồng xét xử sơ thẩm gồm có:

Thẩm phán - Chủ toạ phiên toà: Ông Nguyễn Duy Tuấn.

Các Hội thẩm nhân dân: Ông Nguyễn Văn Bảy và bà Nguyễn Thị Hồng Thu.

Thư ký phiên toà: Bà Nguyễn Thị Hiền - Thư ký Toà án nhân dân khu vực 4

- Nghệ An.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 - Nghệ An tham gia phiên toà: Ông Nguyễn Văn Chắt - Kiểm sát viên. Trong ngày 26 tháng 5 năm 2026 tại trụ sở Tòa án nhân dân khu vực 4 - Nghệ An xét xử sơ thẩm công khai vụ án hình sự sơ thẩm thụ lý số: 70/2026/TLST-HS ngày 29 tháng 4 năm 2026; theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử số: 87/2026/QĐXXST-HS ngày 13 tháng 5 năm 2026 đối với bị cáo:

Nguyễn Khắc L; Tên gọi khác: Không; Giới tính: Nam; Sinh ngày: 01/01/1977; tại xã Q tỉnh Nghệ An; Nơi cư trú: thôn T, xã Q, tỉnh Nghệ An; Số CCCD: 040077018763; Quốc tịch: Việt Nam; Dân tộc: Kinh; Tôn giáo: Không; Trình độ học vấn: 09/12; Nghề nghiệp: Lái xe; Họ và tên cha: Nguyễn Khắc L1, sinh năm 1947; Họ và tên mẹ: Hoàng Thị S, sinh năm 1950; Vợ: Hồ Thị H, sinh năm 1981; Con: Có 03 người, con lớn nhất sinh năm 2004, con nhỏ nhất sinh năm 2009; Tiền án, tiền sự: không; Bị cáo bị áp dụng biện pháp ngăn chặn Cấm đi khỏi nơi cư trú từ ngày 23/01/2026 cho đến ngày 10/5/2026 tại xã Q, tỉnh Nghệ An; có mặt.

Bị hại: Bà Kiều Thị X, sinh năm 1966 (Đã chết).

Địa chỉ: K, phường Q, tỉnh Nghệ An.

Người đại diện của bị hại: Ông Kiều Trung T, sinh năm 1965, vắng mặt.

Địa chỉ: Thôn A Q, xã Q, tỉnh Nghệ An.

Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan:

Anh Lê Văn T1, sinh năm 1988, vắng mặt.

Địa chỉ: K, phường Q, tỉnh Nghệ An.

Công ty TNHH H1.

Địa chỉ: Xóm C, xã Q, tỉnh Nghệ An.

Đại diện theo pháp luật: Ông Hoàng Xuân T2, chức vụ: Giám đốc, vắng mặt.

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo các tài liệu có trong hồ sơ vụ án và diễn biến tại phiên tòa, nội dung vụ án được tóm tắt như sau:

Vào khoảng 10 giờ ngày 24/11/2025, Nguyễn Khắc L là lái xe của Công ty trách nhiệm hữu hạn H1, địa chỉ: thôn C, xã Q, tỉnh Nghệ An, có giấy phép lái xe hạng CE, số giấy phép 400988000304, do Cục C cấp ngày 29/7/2025 điều khiển xe ô tô đầu kéo, biển kiểm soát 37C- 179.05 kéo theo sơ mi rơ mooc, biển kiểm soát 37R-007.72 chở xi măng từ nhà máy X1 ở tỉnh Thanh Hóa về công ty, đi trên đường ven biển N - C, theo hướng từ tỉnh Thanh Hóa đi C (theo chiều B – Nam). Đến khoảng 11 giờ cùng ngày, Nguyễn Khắc L điều khiển xe đi đến khu vực ngã tư giao nhau giữa đường ven biển N - C (đang thi công, có cắm biển báo công trường đang thi công – tốc độ tối đa 40km/h) với đường P, thuộc thôn L, phường Q, tỉnh Nghệ An (nút giao giữa đường tỉnh và đường đô thị, nút giao không xác định đường ưu tiên theo công văn số 10095/SXD.QLDA ngày 20/12/2025 của Sở xây dựng tỉnh N trả lời) (theo Nguyễn Khắc L khai xe chạy với tốc độ khoảng 40km/h), do thiếu chú ý quan sát, không giảm tốc độ, không nhường đường cho xe đi đến từ bên phải nên đầu xe phía bên phải xe ô tô, biển kiểm soát 37C -179.05 đã va chạm với phần bên trái xe mô tô, biển kiểm soát 37L1 - 566.12 do bà Kiều Thị X, sinh năm 1966, trú tại khối C, phường Q, tỉnh Nghệ An điều khiển đi trên đường P (đi từ phía bên phải đến theo chiều đi của xe ô tô do L điều khiển) làm cho xe mô tô và bà X ngã xuống đường. Hậu quả bà X tử vong trên đường đưa đi cấp cứu, hai phương tiện liên quan bị hư hỏng.

Sau khi tai nạn giao thông xẩy ra, cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh N đã thành lập hội đồng, tiến hành khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi và các phương tiện liên quan.

Tại biên bản kiểm tra nồng độ cồn của Nguyễn Khắc L vào hồi 12 giờ 30 phút ngày 24/11/2025 xác định nồng độ cồn trong khí thở của Nguyễn Khắc L là 0.000 mg/L. Nguyễn Khắc L không sử dụng chất ma túy (âm tính).

Tại Biên bản khám nghiệm hiện trường thể hiện: Hiện trường xẩy ra vụ tai nạn giao thông được xác định tại ngã tư giao nhau giữa đường ven biển N - C và đường P thuộc địa phân thôn L, phường Q, tỉnh Nghệ An. Đường ven biển N - C đoạn này là đường thẳng chạy theo Bắc – N, rộng 18,4m được trải nhựa tương đối bằng phẳng, tầm nhìn không bị hạn chế. Hai bên đường là lề đường, cây cỏ, đất đá. Đường P là đoạn đường thẳng chạy theo hướng T - Đ, hướng T đi Quốc lộ A, hướng Đông Nam đi phường Q, đoạn đường được trải nhựa tương đối bằng phẳng, tầm nhìn không bị hạn chế, đoạn đường phía T khu vực giao nhau rộng 9,5m, đoạn đường phía Đông Nam rộng 7m.

Tại Kết luận giám định tử thi số: 411/KLGĐTT-KTHS ngày 01/12/2025 của Phòng K Công an tỉnh N kết luận: các kết quả chính: bên ngoài nạn nhân bị nhiều vết thương, xây xát, mài miết, mất lớp thượng bì da, sưng phù nề, bầm tụ máu; Gãy xương đùi trái; Bàn chân trái bị bong lóc, dập nát tổ chức da, cơ, lộ xương. Kết luận nguyên nhân chết: Sốc nặng do chấm thương làm gãy xương đùi trái.

Tại kết luận giám định hóa pháp số 3329/PY-XNĐH ngày 23/12/2025 của Viện pháp y quân đội C1 kết luận: không tìm thấy E và các chất ma túy trong mẫu máu của Kiều Thị X.

Tại Kết luận giám định số: 03/KL-KTHS(DVCH) ngày 28/12/2025 của Phòng K Công an tỉnh N, kết luận:

1. Ngay tại thời điểm xảy ra tai nạn:

- Phần đường di chuyển: xe ô tô đầu kéo mang biển số 37C-179.05 kéo theo sơ mi rơ moóc mang biển số 37R-007.72 và xe mô tô biển số 37L1-566.12 di chuyển trên khu vực giao nhau giữa phần phía Tây đường ven biển N- C với đường P.

- Chiều hướng di chuyển: Xe ô tô đầu kéo mang biển số 37C-179.05 kéo theo sơ mi rơ moóc mang biển số 37R-007.72 di chuyển theo hướng từ tỉnh Thanh Hóa đi phường C, tỉnh Nghệ An (hướng Bắc – N); xe mô tô biển số 37L1-566.12 di chuyển theo hướng từ phải sang trái so với chiều hướng di chuyển của xe ô tô đầu kéo mang biển số 37C-179.05 kéo theo sơ mi rơ moóc mang biển số 37R-007.72.

2. Tại thời điểm xảy ra tai nạn, xe ô tô đầu kéo mang biển số 37C-179.05 kéo theo sơ mi rơ moóc mang biển số 37R-007.72 có va chạm với xe mô tô mang biển số 37L1-566.12. Vị trí va chạm đầu tiên:

- Trên phương tiện:

+ Trên xe ô tô đầu kéo mang biển số 37C-179.05 kéo theo sơ mi rơ moóc mang biển số 37R-007. 72: Ở góc trước bên phải xe ô tô đầu kéo. Dấu vết tại vị trí này có chiều hướng từ trước ra sau.

+ Trên xe mô tô mang biển số 37L1-566.12. Ở phía trước bên trái xe. Dấu vết tại vị trí này có chiều hướng từ trái sang phải.

3. Không xác định được tốc độ di chuyển của xe ô tô đầu kéo mang biển số 37C-179.05 kéo theo sơ mi rơ moóc mang biển số 37R-007.72 và xe mô tô mang biển số 37L1-566. 12 ngay tại thời điểm xảy ra tai nạn.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh N trưng cầu giám định file video ghi lại diễn biến vụ tai nạn giao thông nêu trên. Phòng K Công an tỉnh N kết luận số 60/KL-KTHS (Đ3 – KTSĐT) ngày 09/3/2026: không phát hiện thấy dấu vết cắt ghép, chỉnh sửa nội dung hình ảnh trong 01 tệp video có tên “7257025513519 Mp4” được lưu giữ trong USB nhãn hiệu Kingston, dung lượng 08Gb. Không xác định được tốc độ di chuyển của xe ô tô đầu kéo mang biển kiểm soát 37C – 179.05 kéo theo sơ mi rơ mooc mang biển kiểm soát 37R – 007.72 ngay trước thời điểm xảy ra va chạm giao thông.

Tại bản kết luận định giá tài sản số 01/KL-HDĐGTS ngày 20/01/2026 của Hội đồng định giá tài sản Ủy ban nhân dân phường Q kết luận: Thiệt hại xe mô tô, biển kiểm soát 37L1 – 556.12 tại ngày 24/11/2025 là 2.689.000 đồng; Thiệt hại đối với xe ô tô, biển kiểm soát 37C- 179.05, kéo theo sơ mi rơ mooc 37R – 007.72 tại thời điểm ngày 24/11/2025 là 1.250.000 đồng.

Căn cứ vào kết quả điều tra cũng như các tài liệu, chứng cứ khác được thu thập có tại hồ sơ vụ án có đủ cơ sở kết luận: Nguyên nhân xẩy ra vụ tai nạn trên là do Nguyễn Khắc L điều khiển xe ô tô không chấp hành biển báo hiệu tại nơi đoạn đường đang thi công, khi đi vào đoạn ngã tư giao nhau không có vòng xuyến thiếu chú ý quan sát, không nhường đường cho phương tiện đi từ phía bên phải tới dẫn tới va chạm giao thông với xe mô tô của bà Kiều Thị X. Hậu quả bà Kiều Thị X tử vong trên đường cấp cứu. Hành vi nêu trên của Nguyễn Khắc L đã vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 10, khoản 3 Điều 12, khoản 2 Điều 22 Luật trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024.

Tại bản cáo trạng số 29/CT-VKSKV4, ngày 29 tháng 4 năm 2026 của Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 - Nghệ An đã truy tố bị cáo Nguyễn Khắc L về tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ” theo quy định tại điểm a, khoản 1 Điều 260 Bộ luật hình sự.

Tại phiên toà hôm nay Kiểm sát viên vẫn giữ nguyên quan điểm đó truy tố và đề nghị Hội đồng xét xử tuyên bố bị cáo Nguyễn Khắc L phạm tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ”.

Đề nghị: Áp dụng điểm a, khoản 1, Điều 260, điểm b, s, khoản 1, 2 Điều 51, Điều 65 Bộ luật hình sự.

Xử phạt: Nguyễn Khắc L 12-15 tháng tù. Nhưng cho hưởng án treo. Thời gian thử thách từ 24-30 tháng tính từ ngày tuyên án.

Về Vật chứng vụ án:

- 01 (Một) xe ô tô 37C179.05, kéo theo sơ mi rơ mooc, biển kiểm soát 37R-007.72 thu giữ của Nguyễn Khắc L. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh N đã làm rõ chủ sở hữu là Công ty TNHH H1, địa chỉ thôn C, xã Q, tỉnh Nghệ An, ra Quyết định xử lý vật chứng trả lại cho Công ty TNHH H1, do ông Hoàng Xuân T2, sinh năm 1971 làm Giám đốc, người đại diện theo pháp luật của công ty là đúng pháp luật.

- 01 xe mô tô, biển kiểm soát 37L1-566.12 xe do nạn nhân Kiều Thị X điều khiển. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh N xác minh , làm rõ chủ sở hữu là Lê Văn T1 nên Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh N đã trả lại chiếc xe mô tô trên cho anh Lê Văn T1 là đúng pháp luật.

- 01 USB màu đỏ, nhãn hiệu Kington, dung lượng 8GB, lưu giữ 01 đoạn video có tên “7257025513519 MP4”, dung lượng 11,1Mb, thời lượng 45 giây, tính từ 11 giờ 00 phút 13 giây đến 11 giờ 00 phú 59 giây cùng ngày 24/11/2025, thời gian hiển thị trên video trùng với thời gian thực tế được đưa kèm cùng hồ sơ vụ án.

- 01 (Một) Giấy phép lái xe hạng CE số 400988000304 mang tên Nguyễn Khắc L, có giá trị đến ngày 29/7/2030. Hiện đang được đưa vào kèm theo hồ sơ vụ án cần trả lại cho bị cáo.

Về trách nhiệm dân sự:

Sau tai nạn, Nguyễn Khắc L đã thỏa thuận bồi thường các khoản chi phí mai táng, tổn thất tinh thần vật chất, hư hỏng xe mô tô cho gia đình nạn nhân Kiều Thị X số tiền 251.000.000 đồng. Gia đình nạn nhân đã nhận đủ và không có yêu cầu gì thêm nên miễn xét.

Tại phiên tòa bị cáo Nguyễn Khắc L thừa nhận hành vi phạm tội như cáo trạng của Viện kiểm sát đã truy tố. Bị cáo không có tranh luận gì với đại diện Viện kiểm sát. Lời nói sau cùng bị cáo đề nghị Hội đồng xét xử giảm nhẹ hình phạt cho bị cáo.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Trên cơ sở nội dung vụ án, căn cứ vào các tài liệu trong hồ sơ vụ án đó được tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định như sau.

[1] Về hành vi, quyết định tố tụng của cơ quan điều tra Công an tỉnh N, Điều tra viên, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 4 - Nghệ An, Kiểm sát viên trong quá trình điều tra, truy tố đã thực hiện đúng về thẩm quyền, trình tự, thủ tục quy định của Bộ luật tố tụng hình sự. Quá trình điều tra và tại phiên không ai có ý kiến hoặc khiếu nại về hành vi, quyết định của Cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng. Do đó các hành vi, quyết định tố tụng của Cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng đó thực hiện đều hợp pháp.

[2] Đối chiếu lời khai của bị cáo, biên bản khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm phương tiện, biên bản khám nghiệm tử thi, sơ đồ bản ảnh hiện trường, kết luận pháp y và kết luận luận giám định hiện trường tai nạn; Có đủ cơ sở kết luận: Vào khoảng 11 giờ 00 phút ngày 24/11/2025, tại ngã tư giao nhau đường ven biển N - C với đường P, thuộc thôn L, phường Q, tỉnh Nghệ An, Nguyễn Khắc L có giấy phép lái xe theo quy định, điều khiển xe ô tô đầu kéo 37C179.05, kéo theo sơ mi rơ mooc, biển kiểm soát 37R- 007.72 lưu thông trên đường ven biển N - C theo hướng từ tỉnh Thanh Hóa đi phường C (B - N). Trong quá trình điều khiển xe ô tô do không chú ý quan sát, không giảm tốc độ, không nhường đường cho xe đi đến từ bên phải khi đi đến đoạn đường giao nhau không có báo hiệu đi theo vòng xuyến mà vẫn điều khiển xe đi dẫn đến đầu xe ô tô phía bên phải va chạm với phần bên trái xe mô tô do bà Kiều Thị X điều khiển đi trên đường P vào ngã tư. Hậu quả bà Kiều Thị X tử vong trên đường đưa đi cấp cứu. Hành vi điều khiển xe ô tô tham gia giao thông đường bộ của Nguyễn Khắc L đã vi phạm Luật trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 gây hậu quả nghiêm trọng làm chết 01 người. Hành vi của bị cáo thực hiện nêu trên có đủ căn cứ kết luận Nguyễn Khắc L phạm tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ”, được quy định tại điểm a, khoản 1 Điều 260 Bộ luật hình sự như cáo trạng của Viện kiểm sát đã truy tố và lời luận tội của Kiểm sát viên tại phiên toà là hoàn toàn đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Quá trình phạm tội, bị cáo có đầy đủ năng lực trách nhiệm hình sự, nhận thức và điều khiển hành vi của mình là trái pháp luật, nhưng do không chấp hành pháp luật nên đã gây ra hậu quả làm chết người.

[3] Vụ án thuộc trường hợp nghiêm trọng, hành vi phạm tội của bị cáo là nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm đến quy định về an toàn giao thông đường bộ, xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe và gây ra tổn thất tinh tinh thần cho người thân bị hại. Tai nạn giao thông hiện nay là mối quan tâm lo lắng của toàn xã hội. Vì vậy, căn cứ vào tính chất, mức độ phạm tội, thiệt hại về người nên cần thiết phải xử phạt nghiêm bị cáo, để răn đe giáo dục người phạm tội nói riêng và phòng ngừa tội phạm nói chung.

[4] Bị cáo không có tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự, có các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự là tự nguyện bồi thường toàn bộ thiệt hại cho gia đình bị hại, thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, đại diện người bị hại xin giảm nhẹ hình phạt cho bị cáo, bố mẹ của bị cáo có công với cách mạng được nhà nước tặng thưởng huân huy chương kháng chiến quy định tại điểm b, s, khoản 1, 2 Điều 51 Bộ luật hình sự. Bị cáo có nhân thân tốt, có nơi cư trú rõ ràng nên chưa cần thiết cách ly bị cáo ra khỏi xã hội mà cho bị cáo được cải tạo tại địa phương thể hiện tính khoan hồng của pháp luật. Vì vậy cần xử phạt bị cáo mức hình phạt như đại diện Viện kiểm sát đề nghị là phù hợp.

[5] Về trách nhiệm dân sự:

Sau tai nạn, Nguyễn Khắc L đã thỏa thuận bồi thường các khoản chi phí mai táng, tổn thất tinh thần vật chất, hư hỏng xe mô tô cho gia đình nạn nhân Kiều Thị X số tiền 251.000.000 đồng. Gia đình nạn nhân đã nhận đủ và không có yêu cầu gì thêm nên miễn xét.

[6] Vật chứng vụ án:

- 01 (Một) xe ô tô 37C179.05, kéo theo sơ mi rơ mooc, biển kiểm soát 37R-007.72 thu giữ của Nguyễn Khắc L. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh N đã làm rõ chủ sở hữu là Công ty TNHH H1, địa chỉ thôn C, xã Q, tỉnh Nghệ An, ra Quyết định xử lý vật chứng trả lại cho Công ty TNHH H1, do ông Hoàng Xuân T2, sinh năm 1971 làm Giám đốc, người đại diện theo pháp luật của công ty là đúng pháp luật.

- 01 xe mô tô, biển kiểm soát 37L1-566.12 xe do nạn nhân Kiều Thị X điều khiển. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh N xác minh , làm rõ chủ sở hữu là Lê Văn T1 nên Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh N đã trả lại chiếc xe mô tô trên cho anh Lê Văn T1 là đúng pháp luật.

- Tiếp tục lưu trữ tại hồ sơ vụ án 01 USB màu đỏ, nhãn hiệu Kington, dung lượng 8GB, lưu giữ 01 đoạn video có tên “7257025513519 MP4”, dung lượng 11,1Mb, thời lượng 45 giây, tính từ 11 giờ 00 phút 13 giây đến 11 giờ 00 phú 59 giây cùng ngày 24/11/2025, thời gian hiển thị trên video trùng với thời gian thực tế được đưa kèm cùng hồ sơ vụ án.

- Trả lại cho bị cáo Nguyễn Khắc L 01 (Một) Giấy phép lái xe hạng CE số 400988000304 mang tên Nguyễn Khắc L, có giá trị đến ngày 29/7/2030. Đã trả xong cho bị cáo Nguyễn Khắc L.

[7] Về án phí: Bị cáo phải chịu án phí hình sự theo quy định của pháp luật.

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ vào điểm a, khoản 1, Điều 260, điểm b, s, khoản 1, 2 Điều 51, Điều 65 Bộ luật hình sự.

Xử phạt: Bị cáo Nguyễn Khắc L 15 (Mười lăm) tháng tù nhưng cho hưởng án treo. Thời gian thử thách là 30 (Ba mươi) tháng tính từ ngày tuyên án. Về tội “Vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ”.

Giao bị cáo Nguyễn Khắc L cho UBND xã Q, tỉnh Nghệ An giám sát, giáo dục trong thời gian thử thách.

Gia đình bị cáo có trách nhiệm phối hợp với chính quyền địa phương trong việc giám sát, giáo dục. Trường hợp người được hưởng án treo thay đổi nơi cư trú thì thực hiện theo quy định tại Điều 92 Luật thi hành án hình sự.

Trong thời gian thử thách, nếu người được hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ theo quy định của Luật thi hành án hình sự 02 lần trở lên, thì Tòa án có thể quyết định buộc người đó phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo. Trường hợp thực hiện hành vi phạm tội mới thì Tòa án buộc người đó phải chấp hành hình phạt của bản án trước và tổng hợp với hình phạt của bản án mới theo quy định tại Điều 56 của Bộ luật hình sự.

Về án phí: Căn cứ vào Điều 136 Bộ luật tố tụng hình sự; Điều 23 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14, ngày 30/12/2016 của Ủy Ban T3; Buộc bị cáo Nguyễn Khắc L phải chịu 200.000đ (Hai trăm nghìn đồng) án phí hình sự sơ thẩm.

Bị cáo có mặt được quyền kháng cáo lên Toà án nhân dân tỉnh Nghệ An trong hạn 15 ngày kể từ ngày tuyên án. Đại diện bị hại, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan vắng mặt được quyền kháng cáo lên Toà án nhân dân tỉnh Nghệ An trong hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được bản án hoặc bản án được đạt hợp lệ theo quy định của pháp luật.