Bản án 71/2018/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

[1] Tại phiên tòa phúc thẩm, các ông, bà Lê V n K và Lê Thị H m c dù đã được Tòa án tri u tập hợp l lần thứ hai nhưn vẫn vắn m t khôn rõ lý do, riên các ông, bà Lê V n D, Lê V n Q và Lê Thị Lu vắn m t nhưn đều êu cầu Tòa án xét xử vắn m t, nên Hội đồn xét xử qu ết định xét xử vắn m t nhữn n ư i nêu trên theo qu định tại khoản 3 Điều 296 của Bộ luật Tố tụn dân sự.

[2] Tất cả các đươn sự đều thừa nhận di sản thừa kế của ôn Lê V n S và bà Huỳnh Thị C để lại là phần đất LNK (lâu n m khác , di n tích theo iấ chứn nhận qu ền sử dụn đất là 2.206m2, di n tích theo đo đạc thực tế của Tòa án cấp phúc thẩm là 2.088,3m2, thửa số 801, t bản đồ số 01, tọa lạc tại Ấp P, thị trấn P, hu n T, tỉnh Sóc Tr n . Phần đất trên đã được Ủ ban nhân dân hu n T cấp Giấ chứn nhận qu ền sử dụn đất vào n à 31-01-2002, do ông Lê V n S đại di n hộ ia đình đứn tên (bút lục số 58 .

[3] Tại phiên tòa phúc thẩm, các đươn sự đều thốn nhất phần đất có mồ mả ôn , bà, cha, mẹ nằm bên trái (từ trư c lộ đan xi-m n nhìn vào , có kích thư c và di n tích như sau: Chiều n an 10,7m, chiều dài 15,5m, di n tích 165,85m2. Các n u ên đơn bà Lê Thị L và Lê Thị D đồn ý trừ phần đất trên khôn chia. Bị đơn bà Lê Thị N và n ư i có qu ền lợi, n hĩa vụ liên quan ôn Lê V n T c n đồn ý khôn chia phần đất trên, nhưn êu cầu Tòa án xem xét mở rộn thêm di n tích phần đất có mồ mả khôn chia. Xét thấ , trên thực tế di n tích các n ôi mộ khôn đến 165,85m2, nếu tính cả phần đất trốn xun quanh các n ôi mộ và phần sân phía trư c ( iáp lộ đan xi-m n thì m i có di n tích 165,85m2. Khuôn viên các n ôi mộ nêu trên là đã phù hợp, nếu mở rộn thêm nữa thì s ảnh hưởn đến kỷ phần thừa kế của các đươn sự. Vì vậ , Hội đồn xét xử qu ết định phần đất mồ mả khôn chia có di n tích là 165,85m2.

[4] Các đươn sự đều thừa nhận bà Huỳnh Thị C chết n à 15-6-1975.

[5] Các đươn sự c n đều thừa nhận sau khi ôn Lê V n S chết bà Lê Thị N và ôn Lê V n T quản lý và sử dụn phần đất của cha mẹ để lại nêu trên và có cải tạo, tu b , nân cao nền đất từ đất tr n thấp trồn lúa san đất cao hơn để trồn hoa màu và vư n như hi n na . Tron đó, bà N có côn sức nhiều hơn ông T.

[6] Tại V n bản số 01/GĐ-TANDTC ngày 05-01-2018 của Tòa án nhân dân tối cao về iải đáp Một số vấn đề n hi p vụ hư n dẫn: “Kể từ n à Bộ luật Dân sự n m 2015 có hi u lực thi hành, theo qu định tại điểm d khoản 1 Điều 688 Bộ luật Dân sự n m 2015, khoản 4 Điều 4 N hị qu ết số 02/2016/NQ-HĐTP n à 30-6-2016 của Hội đồn Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hư n dẫn thi hành một số qu định của N hị qu ết số 103/2015/QH13 n à 25-11-2015 của Quốc hội về vi c thi hành Bộ luật Tố tụn dân sự và N hị qu ết số 104/2015/QH13 n à 25-11-2015 của Quốc hội về vi c thi hành Luật Tố tụn hành chính thì từ n à 01-01-2017, Tòa án áp dụn khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự n m 2015 về th i hi u thừa kế để thụ lý, iải qu ết vụ án dân sự “Tranh chấp về thừa kế tài sản”. Theo đó, th i hi u để n ư i thừa kế êu cầu chia di sản là 30 n m đối v i bất độn sản kể từ th i điểm mở thừa kế. Đối v i trư n hợp thừa kế mở trư c n à 10-9-1990 thì th i hi u khởi ki n chia di sản thừa kế là bất độn sản được thực hi n theo qu định tại Điều 36 của Pháp l nh Thừa kế n m 1990 và hư n dẫn tại N hị qu ết số 02/HĐTP n à 19-10-1990 của Hội đồn Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hư n dẫn áp dụn một số qu định cùa Pháp l nh Thừa kế, cụ thể là: Th i hi u khởi ki n được tính từ n à 10-9-1990”.

[7] Bà Huỳnh Thị C chết n à 15-6-1975, nên theo hư n dẫn nêu trên th i hi u khởi ki n để n ư i thừa kế êu cầu chia di sản của bà C được tính từ n à 10-9-1990, đến n à các n u ên đơn khởi ki n (n à 08-7-2017 chưa quá 30 n m, nên th i hi u để êu cầu chia di sản của bà C vẫn còn. Do đó, Tòa án cấp sơ thẩm cho rằn th i hi u khởi ki n để n ư i thừa kế êu cầu chia di sản của bà Huỳnh Thị C đã hết và khôn xem xét, iải qu ết chia di sản của bà C tron khối di sản chun v i ông Lê V n S là thửa đất số 801 nêu trên là khôn đún pháp luật. Tòa án cấp phúc thẩm s xem xét phân chia phần di sản của bà C tron khối di sản chung nêu trên v i Ông S theo qu định của pháp luật. Như vậ , khán cáo của các n u ên đơn Lê Thị L và Lê Thị D và khán n hị của Vi n trưởn Vi n kiểm sát nhân dân tỉnh Sóc Tr n về vi c th i hi u khởi ki n để n ư i thừa kế êu cầu chia di sản của bà Huỳnh Thị C vẫn còn là có cơ sở để chấp nhận.

[8] Như đã trình bà ở phần trên (đoạn [2] , di sản thừa kế của bà Huỳnh Thị C và ông Lê V n S để lại là phần đất có di n tích theo đo đạc thực tế là 2.088,3m2. Trừ phần đất có mồ mả di n tích 165,85m2 khôn chia, như vậ di sản thừa kế của bà C, Ông S còn lại đem chia là 1.922,45m2. Do đó, di sản thừa kế của bà C được xác định ½ (một phần hai phần đất nêu trên là 961,23m2.

[9] Do bà Lê Thị N có côn sức tron vi c quản lý, ìn iữ, cải tạo, tu b đất, trán đư n xi-m n trên đất là di sản thừa kế, nên cho bà N được hưởn thêm một kỷ phần đối v i di sản của bà C và ông S để lại, c n là hợp lý, phù hợp v i qu định của pháp luật. Riên đối v i ôn Lê V n T tu có côn sức tu b đất ít hơn bà N nhưn có trồn một số câ lâu n m trên đất, nên c n chia cho ông T thêm một kỷ phần v i điều ki n ông T phải tự di d i ho c đốn bỏ các câ trồn nêu trên khi các đồn thừa kế được chia n a phần đất có câ trồn và có êu cầu nhận đất, c n là hợp lý.

[10] Bà Huỳnh Thị C có 07 (bả n ư i thừa kế theo pháp luật thuộc hàn thứ nhất, bao ồm ôn Lê V n S (chồn của bà C và các con của bà C là các ông, bà: Lê V n K, Lê V n T, Lê Thị H, Lê Thị L, Lê Thị D và Lê Thị N. Do ông T và bà N được hưởn thêm mỗi n ư i 01 (một kỷ phần như đã trình bà ở phần trên (đoạn [9]). Vì vậ , phần di sản của bà C được chia làm 09 (chín kỷ phần, mỗi n ư i thừa kế nêu trên được hưởn 1/9 di sản của bà C, tươn đươn v i 76,80m2 đất (961,23m2 : 9 = 76,80m2). Riêng ông T và bà N được hưởn mỗi n ư i 02 (hai kỷ phần, bằn 153,60m2 đất.

[11] Di sản thừa kế của ôn Lê V n S là ½ (một nửa phần đất trên cộn v i 1/9 di sản thừa kế của bà C mà Ông S được thừa hưởn , cụ thể là: 961,23m2 + 76,80m2 = 1.038,03m2.

[12] Ông Lê V n S có n ư i vợ thứ hai là bà N u n Thị L1 (đã chết n m 2017 . Tại phiên tòa phúc thẩm, các đươn sự đều thừa nhận Ông S đã có quan h nam nữ v i bà L1 từ trư c khi bà Huỳnh Thị C chết nhưn khôn côn khai, chỉ sau khi bà C chết Ông S m i đưa bà L về nhà chun sốn côn khai. Vì vậ , cần xác định bà N u n Thị L1 là n ư i thừa kế theo pháp luật thuộc hàn thứ nhất của ông S.

[13] Như vậ , ôn Lê V n S có tất cả 09 (chín n ư i thừa kế theo pháp luật thuộc hàn thứ nhất, bao ồm bà N u n Thị L1, các con chun của Ông S và bà L1 là các ông Lê V n D và Lê V n Q và các con chun của Ông S và bà C, là các ông, bà Lê V n K, Lê V n T, Lê Thị H, Lê Thị L, Lê Thị D và Lê Thị N. Do ông T và bà N được hưởn mỗi n ư i 02 kỷ phần của ông S như đã phân tích ở phần trên (đoạn [9]), nên mỗi n ư i được hưởn 1/11 di sản của ông S, tươn đươn v i 94,36m2 đất (1.038,03m2 : 11 = 94,36m2). Riêng ông T và bà N được hưởn mỗi n ư i 188,72m2 đất di sản của ông S (94,36m2 x 2 = 188,72m2).

[14] T n cộn , các ôn , bà Lê V n K, Lê Thị H, Lê Thị L và Lê Thị D mỗi n ư i được hưởn 171,16m2 đất. Riêng ông Lê V n T và bà Lê Thị N được hưởn mỗi n ư i 342,32m2.

[15] Do bà N u n Thị L1 đã chết nên các con của bà L1 là các ôn Lê V n D và Lê V n Q được thừa hưởn phần di sản nêu trên của bà L1. Như vậ , ông D và ông Q được hưởn mỗi n ư i 141,54m2 đất 94,36m2 + (94,36m2 : 2) = 141,54m2}.

[16] Do di n tích đất là tươn đối l n có thể phân chia bằn hi n vật cho nhữn n ư i thừa kế để sử dụn , nhưn Tòa án cấp sơ thẩm lại khôn chia đất cho bà Lê Thị D mà buộc bà D nhận iá trị đất bằn tiền là chưa đảm bảo qu ền lợi của bà D. Vì vậ , Tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận khán cáo của bà D, cho bà D được nhận phần đất tươn ứn v i di n tích bà D được thừa hưởn .

[17] Cấp phúc thẩm c n chấp nhận khán cáo của bà Lê Thị L, chia cho bà L phần đất ở vị trí khác khôn ần các n ôi mộ, vì phần đất Tòa án cấp sơ thẩm chia cho bà L quá ần các n ôi mộ.

[18] Phần đất nêu trên được phân chia như sau:

[19] Do ia đình bà Lê Thị N đã xâ dựn chuồn bò kiên cố trên phần đất nêu trên ở hư n Nam ( iáp lộ đan xi-m n từ nhiều n m na và có ao nuôi cá trên một phần đất nêu trên ở phía sau (hư n Bắc), nên cần ưu tiên chia cho bà Lê Thị N các phần đất có chuồn bò và áo nuôi cá nêu trên để iảm b t thi t hại cho ia đình bà N. Cụ thể, chia cho bà N phần đất xâ dựn chuồn bò phía trư c di n tích 224,1m2, chiều ngang 24,9m, tính từ b mươn thoát nư c phía Đôn trở về hư n Tâ , iáp nhà ở của ông T; chiều dài 09m, tính từ mép lộ đan xi-m n phía trư c trở vào và phần đất có ao nuôi cá ở phía sau (hư n Bắc , tron đó có một phần đất trên b ao, di n tích 153,12m2, chiều n an 44m, tính từ b mươn thoát nư c ở hư n Đôn trở về hư n Tâ ; chiều dài 2,68m, tính từ ranh đất chia cho ông Lê V n D trở về phía sau (hư n Bắc .

[20] Chia cho ông Lê V n Q phần đất liền kề phần đất có chuồn bò bà N được chia, có di n tích 141,54m2, chiều n an 5,68m, tính từ phần đất có chuồn bò bà N được chia về phía sau (hư n Bắc ; chiều dài 24,9m, tính từ b mươn thoát nư c ở hư n Đôn trở về hư n Tâ ). Giao cho bà N quản lý phần đất nà , khi nào ông Q có êu cầu nhận đất thì bà N có n hĩa vụ iao đất cho ông Q.

[21] Chia cho bà Lê Thị D phần đất bên cạnh phần đất chia cho ông Lê V n D, có di n tích 171,16m2, chiều n an 7,6m, tính từ phần đất ông D được chia trở về phía trư c (hư n Nam ; chiều dài 22,5m, tính từ b mươn thoát nư c ở hư n Đôn trở về hư n Tâ .

[22] Chia cho bà Lê Thị L phần đất bên cạnh phần đất bà D được chia nêu trên, có di n tích 171,16m2, chiều n an 7,6m, tính từ phần đất bà D được chia trở về phía trư c (hư n Nam ; chiều dài 22,5m, tính từ b mươn thoát nư c ở hư n Đôn trở về hư n Tâ .

[23] Bà Lê Thị N phải có n hĩa vụ di d i các tấm tôn xi-m n mà ia đình bà N đan dựn trên đất, c n như các câ trồn trên đất (nếu có để iao các phần đất trên cho ông Q bà L và bà D.

[24] Chia cho ông Lê V n D phần đất bên cạnh phần đất có ao cá bà N được chia nêu trên, có di n tích 141,54m2, chiều n an 10,28m, tính từ phần đất có ao cá của bà N được chia trở về phía trư c (hư n Nam ; chiều dài 13,76m, tính từ b mươn thoát nư c ở hư n Đôn trở về hư n Tâ . Giao cho ông T quản lý phần đất nà , khi nào ông D có êu cầu nhận đất thì ông T có n hĩa vụ iao đất cho ông D. Ông T phải có n hĩa vụ di d i ho c đốn bỏ các câ trồn trên phần đất nà (nếu có .

[25] Trên các phần đất chia cho các đồn thừa kế nêu trên ( ồm bà N, ôn Q bà L, bà D và ông D hi n tại có một đư n đi trán xi-m n do ia đình bà N làm, có chiều n an phía trư c 1,8m tính từ đư n mươn thoát nư c phía Đôn trở về hư n Tâ ( iáp vách chuồn bò của ia đình bà N, chiều n an trun bình phía sau 2,6m iáp ao nuôi cá của ia đình bà N (hư n Bắc . Phần đất có con đư n nà m c dù đã được tính tron phần đất phân chia cho bà N, ôn Q bà L, bà D và ông D, nhưn lối đi trên dùn để sử dụn chun , các ôn , bà nêu trên (kể cả nhữn n ư i khác tron ia đình khôn được xâ dựn , trồn câ , rào chắn ho c có hành vi khác cản trở nhữn n ư i khác sử dụn lối đi trên.

[26] Bà N và nhữn n ư i khác tron ia đình của bà N phải có n hĩa vụ tháo d bức vách xâ phía trư c (cao khoản 1,2m n a đầu lối đi đư n xi-m n nêu trên để sử dụn làm lối đi chung.

[27] Chia cho ông Lê V n K phần đất bên cạnh phần đất có ao cá bà Lê Thị N được chia và cạnh phần đất ôn Lê V n D được chia về hư n Tâ , có di n tích 171,16m2 (chiều n an 16,64m, tính từ phía sau phần đất ông D được chia về hư n Tâ ; chiều dài 10,28m, tính từ phần đất có ao cá bà N được chia trở về hư n Nam . Giao cho ôn Lê V n T quản lý phần đất nà , khi nào ông K có êu cầu nhận đất thì ông T có n hĩa vụ iao đất cho ông K. Ông T phải có n hĩa vụ di d i ho c đốn bỏ các câ trồn trên phần đất nà (nếu có .

[28] Chia cho bà Lê Thị H phần đất bên cạnh phần đất có ao cá bà Lê Thị N được chia và cạnh phần đất ôn Lê V n K được chia về hư n Tâ , có di n tích 171,16m2 (chiều n an 13,16m, tính từ phía sau phần đất ông K được chia về hư n Tâ ; chiều dài 13m, tính từ ranh đất có ao cá bà N được chia về hư n Nam). Giao cho ông Lê V n T quản lý phần đất nà , khi nào bà H có êu cầu nhận đất thì ông T có n hĩa vụ iao đất cho bà H.

[29] Chia cho ông Lê V n T phần đất còn lại, trên đó có nhà cửa, côn trình phụ của ia đình ông T, di n tích 342,32m2 (chiều n an phía trư c 12,6m, tính từ phần đất có chuồn bò bà N được chia đến phần đất mồ mả khôn chia; chiều n an phía sau iáp đất chia cho bà H và một phần của phần đất chia cho ông K, có số đo chun 21,5m; chiều dài bên phải (từ trư c lộ đan xi-m n nhìn vào iáp phần đất có chuồn bò chia cho bà N, đất chia cho ôn Q bà L, bà D; chiều dài bên trái (từ trư c lộ đan xi-m n nhìn vào iáp đất có mồ mả 15,5m và đất của ôn Liên V n T 22,82m.

[30] Vợ chồn ôn Lê V n T, bà Lê Thị Lu và vợ chồn ôn N u n Sơn T (T), bà Lê Thị N có n hĩa vụ iao các phần đất nêu trên cho các đồn thừa kế được phân chia nêu trên.

[31] Như vậ , khán cáo của các n u ên đơn, c n như khán n hị của Vi n trưởn Vi n kiểm sát nhân dân tỉnh Sóc Tr n là có c n cứ, nên được Hội đồn xét xử chấp nhận.

[32] Đề n hị của n ư i bảo v qu ền và lợi ích hợp pháp của các nguyên đơn về vi c chấp nhận khán cáo của các n u ên đơn, sửa bản án sơ thẩm theo hư n phân chia toàn bộ di sản thừa kế của bà Huỳnh Thị C để lại, chia cho bà Lê Thị L phần đất ở vị trí khác hợp lý hơn và chia cho bà Lê Thị D được nhận hi n vật bằn đất là có cơ sở nên được Hội đồn xét xử phúc thẩm chấp nhận.

[33] Các phần khác của bản án sơ thẩm do khôn bị khán cáo, khán n hị nên Hội đồn xét xử khôn đ t ra xem xét lại và đã có hi u lực pháp luật kể từ n à hết th i hạn khán cáo, khán n hị.

[34] N oài ra, Tòa án cấp sơ thẩm khôn qu ết định buộc các ôn , bà Lê V n K, Lê Thị H, Lê V n Q và Lê V n D chịu chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ và định iá tài sản mà chỉ buộc các ôn , bà Lê V n T, Lê Thị D, Lê Thị L và Lê Thị N phải chịu chi phí nêu trên là có thiếu sót, nhưn các ôn , bà nêu trên khôn khán cáo, Vi n kiểm sát khôn khán n hị về phần nà nên Tòa án cấp phúc thẩm khôn xem xét, điều chỉnh. Tu nhiên, Tòa án cấp sơ thẩm qu ết định n u ên đơn D được nhận lại số tiền 5.543.000 đồn tạm ứn chi phí xem xét, thẩm định và định iá tài sản chênh l ch thừa đã nộp, nhưn lại khôn qu ết định về trách nhi m của các đươn sự khác phải nộp tiền để trả lại cho bà D là có thiếu sót, Tòa án cấp phúc thẩm s qu ết định b sun cho đầ đủ.

[35] Về án phí dân sự sơ thẩm: Các đươn sự ồm các ôn , bà Lê V n K, Lê Thị H, Lê V n Q và Lê V n D c n được phân chia di sản thừa kế và họ iao cho ôn T, bà N quản lý phần di sản được chia, nhưn Tòa án cấp sơ thẩm khôn buộc nhữn n ư i nêu trên chịu án phí sơ thẩm là khôn đún qu định của pháp luật (tron đó ông K là n ư i cao tu i nhưn khôn có đơn êu cầu xem xét được mi n nộp án phí theo qu định của pháp luật . Tòa án cấp phúc thẩm s qu ết định b sun cho đầ đủ và đún pháp luật. M t khác, do bản án sơ thẩm bị cải sửa nên phần trách nhi m chịu án phí sơ thẩm c n phải được điều chỉnh lại cho phù hợp.

[36] Về trách nhi m chịu chi phí xem xét, thẩm định tron iai đoạn xét xử phúc thẩm: Chi phí xem xét, thẩm định tron iai đoạn xét xử phúc thẩm là 990.000 đồn . Các ôn , bà Lê Thị D, Lê Thị L, Lê V n T, Lê V n K, Lê Thị N, Lê Thị H, Lê V n Q và Lê V n D mỗi n ư i phải chịu 123.800đ (một tr m hai mươi ba n àn, tám tr m đồn . Do bà D đã tạm ứn số tiền trên để sử dụn vào vi c xem xét, thẩm định, nên các ôn , bà Lê Thị L, Lê V n T, Lê V n K, Lê Thị N, Lê Thị H, Lê V n Q và Lê V n D phải nộp số tiền nêu trên để trả lại cho bà Lê Thị D.

[37] Về án phí phúc thẩm: Do bản án sơ thẩm bị sửa, nên các n u ên đơn bà Lê Thị D và bà Lê Thị L khôn phải chịu án phí dân sự phúc thẩm theo qu định tại khoản 2 Điều 29 N hị qu ết số 326/2016/UBTVQH14, n à 30-12-2016 của Ủ ban Thư n vụ Quốc hội qu định về mức thu, mi n, iảm, thu, nộp, quản lý và sử dụn án phí và l phí Tòa án. Bà L và bà D mỗi n ư i được nhận lại số tiền 300.000 đồn tạm ứn án phí phúc thẩm đã nộp tại Chi cục Thi hành án dân sự hu n T, tỉnh Sóc Tr n theo các biên lai thu tạm ứn án phí, l phí Tòa án số 0009114 (bà L và số 0009115 (bà D , cùn n à 12-02-2018.