Bản án 70/2023/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN:

* Tại bản tự khai và lời khai trong quá trình tham gia tố tụng, nguyên đơn bà Phạm Thị T và ông Vũ Thiện L đều trình bày:

Về quan hệ họ tộc và nguồn gốc của Từ đường họ Vũ ở xóm C, thôn Bách C, xã Thành L, huyện Vụ B, tỉnh Nam Định: Theo như gia phả gia tộc của họ Vũ thể hiện thì cụ Vũ Nhật Chiếu là thủy tổ của dòng họ Vũ ở xóm C, thôn Bách C, xã Thành L, huyện Vụ B, tỉnh Nam Định. Cụ Vũ Nhật Chiếu sinh được 02 người con trai là: Cụ Đức Trung Công (Chi 1) và cụ An Lạc Công (Chi 2).

Cụ Đức Trung Công sinh được 02 người con trai là cụ Phúc Tín và cụ Từ Tiên. Cụ Từ Tiên thuộc đời thứ 3 của cụ tổ Nhật Chiếu và qua các đời tiếp theo thứ 4, thứ 5, thứ 6, thứ 7 thì cụ Vũ Thiện Đễ là đời thứ 8 của cụ tổ Nhật Chiếu.

Cụ Vũ Thiện Đễ sinh được 10 người con, trong đó có 05 người con trai và 05 người con gái, trong đó có cụ Vũ Thiện Khoái là bố chồng của bà T, là ông nội của ông L. Cụ Khoái sinh ra ông Vũ Thiện Kim là chồng của bà T, là bố của ông L.

Về phía bị đơn, ông Vũ Thiện T1 là đời thứ 11 của chi 1; còn ông Vũ Bá Vấn là đời thứ 10 của chi 2 nếu xét về quan hệ trực hệ huyết thống thì ông T1 và ông V không có liên quan gì tới cụ Thiện Đễ mà chỉ là cùng chung cụ tổ Vũ Nhật Chiếu.

Khi cụ Đễ làm quan đã bỏ tiền ra xây dựng 05 ngôi Từ đường cho các chi, các ngôi Từ đường của cụ Đễ xây dựng hiện nay đều không còn. Những chứng cứ về các ngôi Từ đường đó thì bà T và ông L chỉ được nghe các bậc tiền bối kể lại chứ không có bút tích gì ghi nhận về sự việc này.

Đến năm 1908, cụ Vũ Thiện Đễ đã bỏ tiền ra mua đất và xây dựng ngôi Từ đường riêng cho gia đình cụ ở xóm C, thôn Bách C, xã Thành L hiện nay đang có tranh chấp. Đến năm 1910, cụ Đễ đã xây dựng Bia đá dựng ở hiên của ngôi Từ đường. Trong Bia đá cụ Đễ đã ghi rõ những ai được thờ, những người cả họ cùng thờ cúng, ngày mất, ngày giỗ, những tài sản cùng các diễn biến của các sự việc... Phía bên trong của Từ đường cụ Đễ đã sắp xếp vị trí thờ tự cụ thể như sau: Ở giữa thờ cụ tổ Vũ Nhật Chiếu và các cụ chi trưởng, chi thứ, bên phải thờ 2 cụ Vũ Bá Đức hiệu Thiện Bản là bố mẹ của cụ Đễ, bên trái thờ 2 cụ Vũ Thiện Đễ (cụ ông và cụ bà). Đốc bên phải giáp tường thờ cụ Vũ Thiện Hòa (cụ Hòa là anh trai của cụ Đễ bị chết trẻ), phía trong thờ công đồng cu di tỉ muội (những người không có gia đình).Đốc bên trái thờ bà Vũ Thị Lở (bà Lở là em gái của cụ Đễ bị chết trẻ). Các ban thờ này đã được ghi rõ trong bia đá, ngoài ra không có ai được thờ tự trong ngôi Từ đường. Sau khi xây dựng ngôi Từ đường xong thì cụ Đễ còn xây sẵn 02 lăng mộ cho 02 cụ ở phía sau ngôi Từ đường. Trong sân phía trước mặt ngôi Từ đường có 02 con voi phục bằng đá và 02 cây bút tháp cao 05m để tượng trưng cho việc hiếu học làm gương cho các con cháu. Trước mặt lăng mộ của cụ Đễ có 02 lính hầu và ngựa bằng đá. Tất cả những cảnh vật và chứng tích hiện nay vẫn còn nguyên.

Từ khi cụ Đễ xây dựng xong ngôi Từ đường thì đều do gia đình con cháu của cụ Đễ quản lý ngôi Từ đường đó. Năm 1945, cụ Vũ Thiện Khoái là con thứ 3 của cụ Đễ nghỉ hưu cũng về Từ đường này trông coi. Đến năm 1954 cụ Khoái theo người con gái vào miền nam sinh sống. Khi đi miền nam cụ Khoái đã giao lại Từ đường cho cụ Vũ Bá Cường là người trong họ cùng chi trông coi hộ, vì thời điểm đó ông Vũ Thiện Kim là chồng của bà T, là bố của ông L đang công tác tại Liên khu 4 (Thanh Hóa) và các con cháu nội khác đều đang ở nước ngoài hết. Năm 1982, cụ Vũ Bá Cường mất, các con của cụ Cường làm ăn ở xa nên đã nhờ ông Vũ Bá Trang là con nuôi của người trong họ Vũ trông coi hộ Từ đường, vì nhà ông Trang ở ngay bên cạnh Từ đường.

Trong cải cách ruộng đất do không có ai là con cháu chính thức của cụ Đễ quản lý Từ đường, nên nhà nước đã lấy đất và lấy ao của Từ đường giao cho 02 gia đình là ông Vũ Bá Trang và ông Bùi Huy Thân sử dụng và chỉ còn để lại phần diện tích đất đã có sân và ngôi Từ đường của cụ Đễ xây dựng, với diện tích đất là 125m2.

Năm 1996, ông Vũ Thiện Vinh là cháu đích tôn của cụ Thiện Đễ ở Pháp có gửi tiền về cho bà Vũ Thị Tuất để sửa chữa lại Từ đường. Bà Tuất đã được người trong họ giới thiệu ông Vũ Thiện T1 và ông Vũ Bá Vấn ở xóm A, xã Thành L đang làm nghề xây dựng đến tham gia cùng sửa chữa Từ đường. Sau đó ông T1 đã tự xưng là trưởng tộc, trưởng ban chỉ đạo, trưởng ban thi công, ông V tự xưng là đại diện dòng họ Vũ. Lợi dụng danh nghĩa là trưởng tộc và đại diện dòng họ Vũ, ông T1 và ông V lấy cớ dựa vào bà Tuất đã tự ý tháo dỡ mái cong của ngôi Từ đường đi và tháo dỡ cột gỗ lim đưa ra ngoài để xây dựng hàng hiên bằng bê tông, rồi làm thêm cửa sắt kéo ở hiên, đã làm biến dạng của một di sản cổ kính có giá trị về mặt văn hóa, khoa học và lịch sử. Còn các câu đối treo tại các cột gỗ lim được khắc chạm công phu thì ông T1 và ông V đã mang đi đâu không ai biết.

Trong những ngày giỗ tổ có đông anh em họ hàng, ông T1 và ông V đều đưa ra ý kiến dỡ bỏ Từ đường cũ đi xây lại Từ đường mới và đã đưa ra một số bản thiết kế. Nhưng qua các cuộc họp, do không có kinh phí và các con cháu ruột của cụ Đễ không đồng ý nên việc xây lại Từ đường mới không thực hiện được. Mọi người chỉ đồng ý hỏng đến đâu sửa đến đó.

Từ thời xa xưa thì ông, bà không nắm được việc cúng, giỗ tổ tiên của dòng họ Vũ được tổ chức ở Từ đường nào, nhà thờ nào. Nhưng từ năm 1945 trở lại đây thì những ngày họ Vũ tổ chức giỗ tổ thì tất cả các thành viên trong dòng họ Vũ đều tập trung về ngôi Từ đường này để cúng giỗ tổ tiên.

Đến thời điểm hiện nay dòng họ Vũ không còn có bất cứ nhà thờ hay là Từ đường nào khác ngoài ngôi Từ đường này và cũng không còn nơi nào có bát hương thờ cụ tổ Vũ Nhật Chiếu ngoài bát hương đang thờ tại ngôi Từ đường này.

Về việc cúng giỗ tổ tiên: Gia đình ông, bà thì làm giỗ cụ Vũ Thiện Đễ, cụ Vũ Thiện Hòa và bà cô tổ; còn những người khác trong dòng họ Vũ thì chỉ có tham gia giỗ cụ tổ Vũ Nhật Chiếu, khi tổ chức giỗ cụ tổ Vũ Nhật Chiếu thì tất cả các thành viên trong dòng họ Vũ cùng đóng góp.

Về việc quản lý, trông coi Từ đường: Từ khi xây dựng Từ đường cho đến nay thì những người trong chi của gia đình ông, bà là người quản lý Từ đường và cúng giỗ tại Từ đường. Khi cụ Đễ còn sống, cụ giao cho ông Vũ Bá Cường thuộc nhánh Từ Tiên trông coi Từ đường. Ông Cường chết giao cho con cháu nhưng con cháu đi làm ăn xa nên nhờ ông Trang không phải người họ Vũ (là người làm cho cụ Đễ) trông coi hộ. Khi ông Trang chết thì bắt đầu xảy ra mâu thuẫn. Sau khi ông Trang không trông coi Từ đường nữa thì từ thời ông Vũ Thiện Kim còn sống thì gia đình ông, bà bắt đầu quản lý, trông coi Từ đường. Thời điểm khi ông Vũ Thiện Kim quản lý, trông coi Từ đường thì đã có ông V và ông T1 tham gia vào mọi công việc của Từ đường. Hiện nay thì gia đình ông, bà là người đang quản lý Từ đường, chìa khóa của Từ đường thì gia đình ông, bà có nhờ bà Hiền là con của ông Trang ở bên cạnh Từ đường giữ hộ, nếu có ai đến Từ đường thì bà Hiền sẽ mở cửa Từ đường cho họ.Việc mở rộng và xây dựng, sửa chữa Từ đường từ trước đến nay thì đều có sự bàn bạc, thống nhất của mọi người trong dòng họ Vũ.

Về mâu thuẫn phát sinh: Mâu thuẫn giữa gia đình ông, bà và các thành viên trong dòng họ phát sinh từ thời điểm ông T1 cho rằng ông T1 thuộc ngành 1 chi 1 và là trưởng tộc nên có quyền quản lý Từ đường và mọi quyết định của dòng họ phải do trưởng tộc đưa ra nên mới bắt đầu xảy ra tranh chấp. Mặc dù ông T1 không ngăn cản quyền quản lý Từ đường của gia đình ông, bà nhưng ông T1 cho rằng đây là Từ đường chung của cả dòng họ Vũ nên trưởng họ, trưởng tộc có quyền quản lý. Khi mâu thuẫn xảy ra thì dòng họ Vũ đã mở cuộc họp và mời các thành viên trong dòng họ tham gia họp. Tại cuộc họp đó gia đình ông, bà có chị Hà đại diện về tham gia họp và chị Hà đã không nhất trí, còn toàn bộ các thành viên ngành của ông T1 đã đồng ý Từ đường đang có tranh chấp là Từ đường chung của dòng họ Vũ nhưng ngành của gia đình ông, bà không đồng ý vì Từ đường đó là Từ đường của ngành gia đình ông, bà.

Sau khi sửa chữa Từ đường, ông V và ông T1 đã cùng với ông Vũ Thành Nam là em họ của ông T1 tự động mang các bát hương của gia đình họ vào thờ cúng trong Từ đường. Khi gia đình ông, bà hỏi về các bát hương này là của ai thì ông T1 và ông V đều nói là không biết, riêng có ông Nam nói là sẽ mang ra, còn ông T1 và ông V không đồng ý.

Trong thời gian qua ông T1 đã lợi dụng vị trí là trưởng tộc họ Vũ và ông V là người đứng ra thầu xây dựng sửa chữa lại Từ đường đã không thực hiện việc thờ cúng đúng như ý nguyện của cụ Thiện Đễ, ông V và ông T1 đã đưa các bát hương của gia đình mình đặt lên ban thờ làm xái cả việc thờ cúng tổ tiên, nên gia đình ông, bà không đồng ý với việc đó.

Bà T và ông L đều xác định Từ đường họ Vũ đang có tranh chấp là của cụ Đễ xây dựng và cụ Đễ xây dựng Từ đường đó cho riêng gia đình cụ chứ không phải cụ Đễ xây dựng cho cả dòng họ Vũ. Việc trong Từ đường, cụ Đễ có lập bát hương thờ cụ thủy tổ Vũ Nhật Chiếu và cả bát hương thờ cụ trưởng chi 1 là cụ Đức Trung Công và cụ trưởng chi 2 là cụ An Lạc Công là để báo hiếu với tổ tiên và cũng là phù hợp với truyền thống, đạo lý uống nước nhớ nguồn của dân tộc ta và phù hợp với phong tục tập quán của người Việt Nam, nên gia đình ông, bà vẫn đồng ý để cho các con cháu khác trong dòng họ Vũ về Từ đường này thờ cúng cụ tổ để cầu bình an, thái bình cho con cháu trong dòng họ Vũ, nhưng với điều kiện nó phải có tôn ti trật tự và phải dưới sự quản lý của gia đình ông, bà để giữ gìn cảnh quan của Từ đường, đảm bảo trên ban thờ chỉ thờ những người đã được ghi trong Văn bia mà cụ Thiện Đễ đã truyền lại. Do đó không thể lấy lý do trong Từ đường cứ có thờ cụ tổ và các cụ trưởng chi 1 và chi 2 của dòng họ Vũ thì là Từ đường chung của cả dòng họ Vũ được.

Về các con cháu trực hệ gần nhất của cụ Đễ đến thời điểm hiện nay không còn nhiều, người thì đã chết, người thì không có tin tức gì nên nội tộc của cụ Thiện Đễ đang ở trong nước hiện nay chỉ còn lại có mỗi gia đình ông, bàlà con cháu trực hệ gần nhất với cụ Đễ và gia đình ông, bà cũng đã có nhiều công sức, tiền bạc để mở mang, tu sửa Từ đường đang có tranh chấp do cụ Đễ xây dựng nên gia đình ông, bà mới là người được quyền thừa kế, quyền quản lý di sản của cụ Đễ để lại để gia đình ông, bà thực hiện việc thờ cúng tổ tiên. Vì vậy, ông, bà khởi kiện đề nghị Tòa án xem xét, giải quyết công nhận cho gia đình ông, bà được quyền quản lý di sản của cụ Đễ để lại là Từ đường họ Vũ đang có tranh chấp ở xóm C, thôn Bách C, xã Thành L, huyện Vụ B, tỉnh Nam Định.

Về các khoản tiền gia đình ông, bà đã nộp chi phí tố tụng để chi phí cho việc xem xét, thẩm định tại chỗ và dịch thuật các tư liệu Hán - Nôm thì ông, bà không có ý kiến gì và ông, bà cũng không yêu cầu Tòa án phải xem xét, giải quyết về số tiền đó.

* Tại các bản tự khai, các đơn đề nghị và lời khai trong quá trình tham gia tố tụng, bị đơn ông Vũ Thiện T1 và ông Vũ Bá Vấn đều trình bày:

Ông Vũ Thiện T1 trình bày: Ông đồng ý với nội dung bà T và ông L đã trình bày về nguồn gốc của Từ đường họ Vũ đang có tranh chấp là do cụ Vũ Thiện Đễ xây dựng, về các ban thờ và vị trí bài trí thờ tự ở trong ngôi Từ đường và về những người trong dòng họ Vũ mà bà T và ông L đã liệt kê là đúng.

Về nguồn gốc của Từ đường họ Vũ: Từ đường họ Vũ đang có tranh chấp được xây dựng vào năm 1908. Cụ Vũ Thiện Đễ là người bỏ kinh phí ra để xây dựng Từ đường cùng với sự góp sức của toàn thể các thành viên trong dòng họ Vũ, điều đó đã được thể hiện trong văn bia dựng tại hiên Từ đường. Dòng họ Vũ của ông từ trước đến nay chỉ có duy nhất 01 Từ đường để thờ tự chung của cả dòng họ từ thời cụ tổ cho đến nay đó chính là Từ đường hiện nay. Trên các câu đối, văn bia, đại tự từ đời xưa để lại hiện có tại Từ đường đều ghi là Từ đường Vũ Tộc. Do đó, ngôi Từ đường hiện nay không phải là Từ đường riêng của chi nhà bà T, ông L mà là Từ đường của cả dòng họ Vũ. Tại văn bia bằng đá dựng tại hiên của Từ đường đã ghi rõ nét nhất về lịch sử của ngôi Từ đường này. Mặt khác, tại thửa đất số 55, tờ bản đồ số 03, bản đồ xã Thành L, huyện Vụ B, tỉnh Nam Định cũng đã ghi nhận là Từ đường họ Vũ.

Về việc quản lý Từ đường: Ông là chi trưởng, con trưởng của dòng họ Vũ, theo cha truyền, con nối của dòng họ Vũ từ xưa đến nay. Trong thư của ông Vinh là đích tôn trực hệ gần nhất của cụ Thiện Đễ gửi về cho ông cũng đã nói ông là trưởng họ và ông Vinh cũng đã đề cập đến việc ông là trưởng họ thì lo việc cho họ như thế nào. Việc gia đình bà T, ông L đòi quyền quản lý Từ đường họ Vũ theo pháp luật là không có căn cứ, vì lý do: Từ đường đó là Từ đường của cả dòng họ Vũ đến nay không có bất cứ chứng cứ nào thể hiện Từ đường đó là Từ đường cụ Vũ Thiện Đễ xây dựng riêng cho ngành, cho Chi của gia đình cụ Đễ cả. Tuy nhiên trong họ cũng rất trân trọng sự đóng góp cao của gia đình bà T, ông L nhưng không có nghĩa cứ có đóng góp cao là được quyền quản lý Từ đường của dòng họ được. Việc bà T và ông L trình bày ông tự xưng là trưởng họ, trưởng tộc là không đúng, vì lịch sử và phong tục tập quán giao quyền trưởng họ, trưởng tộc nên ông là con trưởng của dòng họ thì sẽ tục truyền từ thế hệ trước để lại. Ông được giao quyền trưởng họ, trưởng tộc từ năm 1985 là do dòng họ họp, báo cáo gia tiên và giao cho ông là trưởng họ, trưởng tộc. Thời điểm này thì gia đình bà T, ông L chưa có ai tham gia các công việc của dòng họ nên gia đình bà T, ông L không biết. Ông Vũ Thiện Thi là người cùng chi, cùng ngành với gia đình bà T, ông Kim đã từng công bố nếu gia đình bà T, ông Kim mà không tham gia các công việc của dòng họ thì sẽ khai trừ ra khỏi họ Vũ. Từ khoảng năm 1990 gia đình bà T, ông Kim mới tham gia vào các công việc của dòng họ và các chi, các ngành của họ Vũ vẫn giỗ chạp chung. Từ khi gia đình bà T, ông Kim tham gia các công việc của dòng họ thì mọi người trong dòng họ đều ghi nhận việc gia đình bà T, ông Kim đã chấp hành rất nghiêm túc mọi công việc của dòng họ. Còn từ năm 2011 thì bắt đầu xảy ra việc tranh chấp về người quản lý Từ đường họ Vũ nên các chi, các ngành của dòng họ Vũ mới tổ chức cúng giỗ tổ riêng.

Về việc bà T và ông L cho rằng ông và ông V tự ý đem 02 bát hương vào trong Từ đường họ Vũ thờ tự thì ông khẳng định 02 bát hương đó không phải ông và ông V đưa vào trong Từ đường. Từ thời điểm ông tiếp nhận là trưởng họ, trưởng tộc thì ông thấy 02 bát hương đó đã có sẵn ở trong Từ đường rồi. Ông cũng không biết gì về 02 bát hương đó. Khi họp họ, ông cũng đã đưa ra ý kiến và tìm người đã đưa 02 bát hương đó vào trong Từ đường nhưng không tìm được. Ngoài ra thì ông cũng đã nói chuyện với bà T về 02 bát hương đó và ông bảo với bà T là nếu bà cho là 02 bát hương lạ thì bà cứ di dời ra khỏi Từ đường, ông không có ý kiến gì và ông hoàn toàn đồng ý.

Việc thờ cúng tại Từ đường: Theo ông được biết và được nghe các bậc tiền bối đời thứ 10 là bà Tham, bà Uẩn (là em ruột của ông Vinh) trong họ nói lại: Cụ Thiện Đễ là người xây dựng Từ đường thờ cúng tại Từ đường, sau khi cụ Đễ mất là đến ông Vũ Thiện Diệm rồi đến ông Vũ Thiện Niệm, sau đó là đến ông Vũ Thiện Tiếu thờ cúng tại Từ đường (thời điểm này ông đi bộ đội, ông Tiếu là chú của ông). Khi ông đi bộ đội về thì ông Tiếu đã giao lại cho ông làm trưởng họ, trưởng tộc.

Từ thời điểm năm 1963 đến năm 1968 cho đến nay thì mọi sinh hoạt thờ cúng tổ tiên của dòng họ Vũ đều được tổ chức tại Từ đường này, vì dòng họ Vũ của ông không còn có bất cứ nhà thờ hay Từ đường tổ nào khác, bố của ông là cụ Vũ Thiện Niệm là trưởng họ. Từ trước đến giờ ông chưa bao giờ nghe thấy các bậc tiền bối kể lại về việc cụ Thiện Đễ còn xây dựng các Từ đường khác cho các chi mà ông chỉ nghe thấy các bậc tiền bối nói cụ Đễ chỉ có xây dựng 01 ngôi Từ đường duy nhất cho dòng họ Vũ của các ông đó chính là ngôi Từ đường hiện nay.

Về việc trùng tu, sửa chữa Từ đường: Ông tham gia trùng tu, sửa chữa Từ đường đang có tranh chấp nhiều lần rồi. Từ năm 1996 cho đến nay thì việc trùng tu, sửa chữa Từ đường đang có tranh chấp đều do cả dòng họ Vũ đứng ra trùng tu, sửa chữa. Ông là người đứng ra kêu gọi mọi người đóng góp. Mỗi lần trùng tu, sửa chữa Từ đường thì cả họ đều họp bàn, thống nhất với nhau và sau khi trùng tu, sửa chữa thì cả họ còn làm lễ cúng bái tổ tiên và tại các lần cúng bái đó các ông còn thông báo lại cho cả dòng họ Vũ biết. Gia đình bà T, ông L có về dự các buổi lễ đó và cũng có đóng góp kinh tế cùng với dòng họ.

Việc giữ chìa khóa của Từ đường: Từ khi xảy ra tranh chấp về người quản lý Từ đường thì UBND xã Thành L đã tiến hành hòa giải và gợi ý giao chìa khóa của Từ đường cho một người trung gian quản lý hộ và dòng họ đã quyết định giao cho bà Hiền quản lý hộ chìa khoá của Từ đường, nếu ai có nhu cầu thắp hương hay cúng lễ tại Từ đường thì cứ lấy chìa khoá ở chỗ bà Hiền để mở cửa Từ đường. Về thời điểm phát sinh mâu thuẫn giữa các bên về việc quản lý Từ đường đã xảy ra từ năm 1996 vì lý do thời điểm đó gia đình ông Vũ Thiện Kim có đặt vẫn đề đưa bát hương của các cụ bên phía gia đình ông Kim vào thờ trong Từ đường nhưng các bậc tiền bối trong dòng họ đã không đồng ý nên gia đình ông Kim đã không đưa bát hương vào thờ tự trong Từ đường được.

Về việc tổ chức cúng giỗ tổ tiên của dòng họ Vũ: Dòng họ Vũ của các ông cũng không đông người. Nên khi giỗ cụ tổ của họ thì các ông cũng làm bình thường, trước đây gia đình bà T, ông L vẫn về tham gia cúng giỗ cụ tổ chung cùng với cả dòng họ. Nhưng từ khi xảy ra tranh chấp thì bên phía các ông tổ chức cúng giỗ cụ tổ trước, còn gia đình bà T, ông L thì về cúng giỗ cụ tổ sau.

Về quan hệ trực hệ gần nhất của cụ Vũ Thiện Đễ: Hiện nay những người có quan hệ trực hệ gần nhất với cụ Đễ thì còn có con cháu của ông Vinh, con cháu của ông Đởn, ông Nhu và con cháu của cụ Khoái rồi mới đến con cháu của ông Kim. Vì vậy ông L cũng chưa được quyền quản lý Từ đường này. Ông Vũ Thiện Vinh hiện là cháu đích tôn trực hệ gần nhất của cụ Vũ Thiện Đễ, ông Vinh sinh sống ở Pháp, hiện nay đã chết.

Ông Vũ Bá Vấn trình bày về nguồn gốc của Từ đường họ Vũ đang có tranh chấp và về các tình tiết, sự kiện khác có liên quan trong vụ án đúng như là ông T1 đã trình bày nêu ở trên; ngoài ra ông V còn trình bày bổ sung như sau:

Ông là đời thứ 10 của dòng họ Vũ đang có tranh chấp, ông thuộc Chi 2 cụ An Lạc Công. Ông là người có uy tín trong dòng họ Vũ. Căn cứ vào kết quả dịch thuật các tư liệu Hán Nôm ghi tại văn bia dựng ở hiên Từ đường đã thể hiện đầy đủ về lịch sử của ngôi Từ đường nên đã có căn cứ để khẳng định ngôi Từ đường đang có tranh chấp là Từ đường chung của cả dòng họ Vũ, chứ không phải là Từ đường riêng của ngành nào, Chi nào cả. Các tư liệu Hán Nôm ghi tại văn bia không thấy có bất cứ nội dung nào, câu từ nào nói đến việc Từ đường này là của riêng gia đình cụ Đễ cả mà các nội dung ghi ở trong văn bia đã ghi lại toàn bộ các quy định và hoạt động chung của cả dòng họ Vũ.

Tại đơn ngày 16-4-2019 của anh Vũ Bá Đ có nêu về người trông coi, quản lý Từ đường đang có tranh chấp cũng là sai, vì thực tế người trông coi, quản lý Từ đường là ông Khang rồi mới đến ông Trang. Từ thời ông Khang và ông Trang trông coi, quản lý Từ đường thì người trông coi, quản lý Từ đường được ở lại tại Từ đường.

Về quan điểm của ông T1,ông V về yêu cầu khởi kiện của bà T và ông L: Ông T1, ông V không nhất trí với yêu cầu khởi kiện của bà T và ông L, vì những lý do: Từ đường này là Từ đường chung của cả dòng họ Vũ và trên thực tiễn thì từ rất nhiều thập niên nay tất cả các con cháu của dòng họ Vũ đã thực hành các nghi lễ thờ tự, cúng giỗ tổ tiên của dòng họ cũng như duy trì mọi sinh hoạt cộng đồng của cả dòng họ tại ngôi Từ đường này; ngoài ra thì gia đình bà T, ông L cũng không phải là ngành trưởng của dòng họ Vũ. Do đó nếu như gia đình bà T, ông L và những người có liên quan nhất trí thành lập ra ban quản lý Từ đường họ Vũ thì phải giao cho ông T1 làm trưởng ban, vì ông T1 là trưởng họ, trưởng tộc của dòng họ Vũ, còn nếu như ông T1 không được làm trưởng ban thì ông đề nghị Tòa án xem xét, giải quyết về yêu cầu khởi kiện của bà T và ông L theo đúng quy định của pháp luật và theo đúng phong tục tập quán của địa phương cũng như theo đúng truyền thống và thực tiễn việc thực hành các nghi lễ thờ tự, cúng giỗ tổ tiên của dòng họ Vũ đã thực hiện từ rất nhiều thập niên đã qua.

* Tại các đơn đề nghị, các bản tự khai và lời khai trong quá trình tham gia tố tụng, người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan ông Đỗ Dương T3, ông Đỗ Trọng T4, ông Vũ Bá Đ, bà Vũ Thị Hải C, anh Vũ Bá H đều trình bày về nguồn gốc của Từ đường họ Vũ đang có tranh chấp, về những người con, cháu, chắt có quan hệ trực hệ gần nhất của cụ Vũ Thiện Đễ và về các tình tiết, sự kiện khác có liên quan trong vụ án đúng như bà T và ông L đã trình bày nêu ở trênvà tất cả mọi người đều nhất trí với yêu cầu khởi kiện của bà T và ông L và đều đề nghị Tòa án xem xét, giải quyết công nhận cho bà T và ông L được quyền quản lý Từ đường họ Vũ theo đúng quy định của pháp luật; Ngoài ra thì ông T3 và ông T4 còn trình bày bổ sung như sau: Ông T3 là chắt ngoại của cụ Vũ Thiện Đễ. Về các từ ngữ ghi ở trong văn bia ghi là Họ nhưng đó là cách nói chung, chứ thực tế cách nói đó thể hiện Từ đường là của ngành của Chi nhà cụ Vũ Thiện Đễ. Ông T4 là con của ông Đỗ Dương Thông, bố ông là con của cụ Vũ Thị Điểm, cụ Điểm là con đẻ của cụ Vũ Thiện Đễ. Vì vậy ông là chắt ruột của cụ Vũ Thiện Đễ. Ông được nghe bố ông là một nhà khảo cổ học kể lại và tại văn bia ở trong Từ đường thể hiện thì Từ đường là Từ đường của ngành, của Chi cụ Vũ Thiện Đễ, chứ không phải là Từ đường chung của cả dòng họ Vũ, vì lý do cụ Vũ Thiện Đễ xây dựng Từ đường đó là cụ xây riêng cho ngành, cho Chi nhà cụ. Từ thời điểm ông còn nhỏ ông đã theo bố của ông đi tham gia giỗ chạp tại ngôi Từ đường này và thời điểm đó thì ông không biết đến ông T1 và ông V là ai cả.

* Tại bản tự khai và lời khai trong quá trình tham gia tố tụng, người đại diện theo ủy quyền của anh Vũ Bá H là ông Vũ Thiện L trình bày:Anh H là con trai của ông Vũ Bá Đ và ông L đã trình bày về quan điểm giải quyết vụ án của anh H đúng như là quan điểm của ông L đã trình bày.

* Tại các biên bản thu thập chứng cứ tại chính quyền địa phương và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền thể hiện như sau: Từ đường họ Vũ được tọa lạc tại xóm C, thôn Bách C, xã Thành L, huyện Vụ B, tỉnh Nam Định. Từ đường họ Vũ có 02 khu gồm Khu A và khu B. Theo bản đồ đo đạc khu dân cư xã Thành L lập năm 2003 thể hiện thì Khu A của Từ đường họ Vũ thuộc thửa đất số 219, tờ bản đồ số 3-III, có diện tích là 1.492m2 (là khu Từ đường) và thửa đất số 159, tờ bản đồ số 3-III, có diện tích là 253m2 (là khu lăng mộ cụ ông Vũ Thiện Đễ), còn khu B của Từ đường họ Vũ nằm trong thửa đất số 152, tờ bản đồ số 3-III, bản đồ lập năm 2003, có diện tích là 76m2 (là khu lăng mộ cụ bà Vũ Thiện Đễ).

Về nguồn gốc của các thửa đất của Từ đường họ Vũ tại khu A theo như bản đồ xã Thành L lập năm 1983, chỉnh lý năm 1988 thể hiện thì gồm có 02 thửa đất là thửa số 1803 và thửa số 1805, tờ bản đồ số 3 và cả 02 thửa đất này đều đứng tên người sử dụng đất là Trang, trong đó diện tích của thửa đất số 1803 là 1.150m2, diện tích của thửa đất số 1805 là 650m2.

Từ trước đến nay các thửa đất nêu trên của Từ đường họ Vũ chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần nào.

Trong hệ thống hồ sơ quản lý về đất đai của xã Thành L và trong các bản đồ địa chính xã Thành L qua các thời kỳ thể hiện từ thời điểm Nhà nước quản lý đất đai bằng bản đồ cho đến nay thì chỉ thấy dòng họ Vũ có một Từ đường đó là Từ đường hiện nay. Ngoài ra thì không còn thấy thể hiện dòng họ Vũ còn có Từ đường hay Nhà thờ nào khác ở trên địa bàn xã Thành L nói chung và thôn Bách C nói riêng. Đã từ rất nhiều năm nay địa phương thấy dòng họ Vũ thực hành các nghi lễ thờ cúng, tế lễ, giỗ chạp tổ tiên của dòng họ tại ngôi Từ đường này. Theo như phong tục tập quán và truyền thống của địa phương thì việc quản lý Nhà thờ hoặc Từ đường của tất cả các dòng họ ở trên địa bàn thì các dòng họ đều giao cho người trưởng họ, trưởng tộc trực tiếp quản lý, trông coi Nhà thờ hoặc Từ đường của dòng họ mình. Về việc ai là người trông coi, quản lý Từ đường họ Vũ qua các thời kỳ thì địa phương không nắm bắt được cụ thể như thế nào.

Về Từ đường họ Vũ thì địa phương thấy trước đây gia đình ông Kim, bà T đã có đơn đề nghị các cấp có thẩm quyền xem xét công nhận Từ đường họ Vũ đó là di tích lịch sử - văn hoá. Sau khi gia đình ông Kim, bà T có đơn thì năm 2013 các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền của địa phương đã phối hợp với Ban quản lý di tích lịch sử của Sở Văn hoá Thông tin Thể thao và Du lịch tỉnh Nam Định về khảo sát Từ đường họ Vũ đó để nghiên cứu lập hồ sơ để đề nghị cấp có thẩm quyền công nhận Từ đường họ Vũ đó là di tích lịch sử - văn hoá, nhưng do thời điểm đó trong nội bộ của dòng họ đang có tranh chấp với nhau về đất đai và về người quản lý Từ đường họ Vũ đó. Do đó cho đến nay Từ đường họ Vũ vẫn chưa được lập hồ sơ để xem xét công nhận là Di tích lịch sử - văn hoá.

Thực hiện Quyết định số 2330/QĐ-UBND ngày 17-10-2017 của UBND tỉnh Nam Định về việc phê duyệt, công bố danh mục kiểm kê di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn tỉnh Nam Định. Ngày 11-6-2019, UBND huyện Vụ B đã ban hành Văn bản số 332/UBND-VHTT về việc công bố danh mục các di tích lịch sử - văn hóa theo quyết định số 2330/QĐ-UBND của UBND tỉnh Nam Định. Theo Văn bản số 332/UBND-VHTT ngày 11-6-2019 của UBND huyện Vụ B và Danh mục kiểm kê di tích lịch sử - văn hóa xã Thành L thì Từ đường họ Vũ có trong danh mục di tích lịch sử - văn hóa chưa được xếp hạng.

Đối với những di tích lịch sử - văn hóa đã nằm trong danh mục kiểm kê di tích lịch sử - văn hóa mặc dù là chưa được xếp hạng nhưng vẫn được bảo vệ, trùng tu, tôn tạo, quản lý như đối với di tích đã được xếp hạng cấp tỉnh.

Theo như quy định thì điều kiện để được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa phải đảm bảo các yếu tố tính khoa học và tính pháp lý. Do đó Từ đường họ Vũ hiện nay đang có tranh chấp về người quản lý nên không đảm bảo về tính pháp lý.

Để lập hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét quyết định công nhận Từ đường họ Vũ là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh thì trước hết gia đình và dòng họ phải giải quyết xong mọi tranh chấp.

Nay các thành viên của dòng họ Vũ xảy ra tranh chấp với nhau về người quản lý Từ đường họ Vũ thì địa phương đề nghị Tòa án xem xét giải quyết về vụ việc tranh chấp theo đúng quy định của pháp luật và theo đúng phong tục, tập quán và truyền thống của địa phương để cho phù hợp với thực trạng về nơi thực hành các nghi lễ thờ tự, cúng giỗ tổ tiên của dòng họ Vũ đã từ nhiều năm qua.

* Tại biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 20-7-2021 thể hiện Từ đường họ Vũ có các tài sản như sau: Khu A: Khu xây dựng từ đường và lăng mộ cụ ông Vũ Thiện Đễ.

Về đất: Tổng diện tích của khu đất là 1.664m2, trong đó diện tích đất ao là 766m2, diện tích đất làm vườn là 223m2, diện tích đất xây khu lăng mộ là 134m2, diện tích đất xây dựng nhà Từ đường là 52m2, diện tích đất làm sân là 489m2. Trên đất có cáccông trình xây dựng, vật kiến trúc và cây cối hoa màu gắn liền.

Khu B: Khu lăng mộ cụ bà. Về đất: Tổng diện tích của khu đất là: 81,76m2, trong đó diện tích đất xây khu lăng mộ là 69,72m2, diện tích đất lối đi vào khu lăng mộ là 12,04m2. Trên đất có các công trình xây dựng và vật kiến trúc gắn liền.

Từ nội dung trên,Bản án dân sự sơ thẩm số 10/2022/DS-ST ngày 30 tháng 9 năm 2022 của Tòa án nhân dân huyện Vụ Bđã quyết định:Căn cứ Điều 175 Bộ luật Dân sự; Điều 166, 170, 202, 203 Luật Đất đai; Điều 227, 228 Bộ luật Tố tụng dân sự;các Điều 211, 645 của Bộ luật dân sự năm 2015; các Điều 26, 35, 39, 91, 92, 147, 156, 157, 160, 161, 227, 228, 271, 273 của Bộ luật tố tụng dân sự; Nghị quyết số 01/2020/NQ-HĐTP ngày 05-3-2020 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật trong giải quyết tranh chấp về tài sản chung của dòng họ; Điều 12 của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. Tuyên xử:Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Phạm Thị T và ông Vũ Thiện L về việc bà Phạm Thị T và ông Vũ Thiện L yêu cầu Tòa án công nhận cho bà Phạm Thị T và ông Vũ Thiện L quyền quản lý di sản dùng vào việc thờ cúng của cụ Vũ Thiện Đễ để lại là Từ đường họ Vũ ở xóm C, thôn Bách C, xã Thành L, huyện Vụ B, tỉnh Nam Định.

Ngoài ra, án sơ thẩm còn tuyên về án phí, quyền kháng cáo và biện pháp đảo bảo thi hành án của các đương sự.

Ngày 05 tháng 10 năm 2022 ông Vũ Thiện L, ngày 10 tháng 10 năm 2022 ông Đỗ Dương T3 có đơn kháng cáocùng một nội dung, kháng cáo toàn bộ bản án dân sự sơ thẩm tuyên ngày 30 tháng 9 năm 2022 của Toà án nhân dân huyện Vụ B, tỉnh Nam Định với nội dung: Hội đồng xét xử đã bác đơn khởi kiện của ông L về việc công nhận Từ đường và lăng mộ đang tranh chấp do cụ Đễ xây dựng để thờ tự những thần chủ có tên được ghi tại bài vị mà cụ Đễ quy định thuộc Từ đường cho chi nhà cụ Đễ và ông L là con cháu trực hệ của cụ Đễ được quyền quản lý Từ đường và cùng dòng họ Vũ thờ cúng, theo đó đã làm mất đi quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn, đề nghị Toà án cấp phúc thẩm chấp nhận đơn kháng cáo của ông L, ông T3 để giải quyết theo quy định của pháp luật.

Tại phiên toà phúc thẩm: Nguyên đơn vẫn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện, ông L, ông T3, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho ông L vẫn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo, ông Vũ Thiện T1, ông Vũ Bá Vấn và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho ông T1, ông Vvẫn giữ nguyên ý kiến đã trình bày tại Toà án cấp sơ thẩm, ông T1, ông Vkhông chấp nhận lý do kháng cáo của ông L, ông T3đề nghị cấp phúc thẩm giải quyết giữ nguyên như bản án sơ thẩm, các đương sự không thoả thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Nam Định phát biểu quan điểm: Về tố tụng: Thẩm phán chủ tọa phiên tòa, Hội đồng xét xử và thư ký phiên tòa đã thực hiện đúng các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự. Trong quá trình giải quyết vụ án cũng như tại phiên tòa phúc thẩm, những người tham gia tố tụng chấp hành đúng các quy định của Bộ luật tố tụng dân sự, quyền lợi của các đương sự được bảo đảm.

Về nội dung: Căn cứ khoản 1 Điều 308 BLTTDS đề nghị giữ nguyên bản án sơ thẩm, không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Phạm Thị T và ông Vũ Thiện L về việc bà Phạm Thị T và ông Vũ Thiện L yêu cầu Tòa án công nhận cho Phạm Thị T và ông Vũ Thiện L được quyền quản lý di sản dùng vào việc thờ cúng là Từ đường họ Vũ ở xóm C, thôn Bách C, xã Thành L, huyện Vụ B, tỉnh Nam Định. Kháng cáo của ông L, ông T3không có căn cứ chấp nhận. Án phí phúc thẩm đề nghị giải quyết theo pháp luật.

NHẬN ĐỊNH CỦA TOÀ ÁN:

Sau khi nghiên cứu các tài liệu có trong hồ sơ vụ án được thẩm tra tại phiên toà và căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên toà, Hội đồng xét xử nhận định:

Vì các lẽ trên;

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ vào khoản 1 Điều 308 Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015. Không chấp nhận kháng cáo của ông Vũ Thiện L, ông Đỗ Dương T3.

Căn cứ vào các Điều 211; Điều 645 của Bộ luật dân sự năm 2015; các Điều 26; Điều 35; Điều 39; Điều 91; Điều 92; Điều 147; Điều 148; Điều 156; Điều 157; Điều 160; Điều 161; khoản 2 Điều 296 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015; Nghị quyết số 01/2020/NQ-HĐTP ngày 05-3-2020 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật trong giải quyết tranh chấp về tài sản chung của dòng họ; điểm d khoản 1 Điều 12; Điều 26; Điều 29 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

1. Giữ nguyên Quyết định bản án sơ thẩm số 10/2022/TCDS-ST ngày 30-9-2022 của Tòa án nhân dân huyện Vụ B, tỉnh Nam Định.

2. Về án phí dân sự sơ thẩm: Miễn án phí dân sự sơ thẩm cho bà Phạm Thị T và ông Vũ Thiện L.

3. Án phí dân sự phúc thẩm: Miễn án phí dân sự phúc thẩm cho ông Vũ Thiện L, ông Đỗ Dương T3.

Trường hợp bản án được thi hành theo quy định tại Điều 2 Luật Thi hành án dân sự thì người được thi hành án dân sự, người phải thi hành án dân sự có quyền thoả thuận thi hành án, quyền yêu cầu thi hành án, tự nguyện thi hành án hoặc bị cưỡng chế thi hành án theo quy định tại các Điều 6, 7, 7a, 7b và Điều 9 Luật Thi hành án dân sự; thời hiệu thi hành án được thực hiện theo quy định tại Điều 30 Luật thi hành án dân sự.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực thi hành kể từ ngày tuyên án.