Bản án 69/2026/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo đơn khởi kiện và trong quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn bà Phan Thị H1 và các nguyên đơn khác là bà Phạm Thị K, Phạm Thị T có cùng ý kiến trình bày như sau:

Cha mẹ các bà là cụ Phan Đình T3 (sinh năm 1920, chết năm 1993) và cụ Nguyễn Thị T4 (sinh năm 1920, chết năm 1988), có 07 người con, gồm: bà Phạm Thị K, bà Phan Thị T1, bà Phan Thị L1, bà Phan Thị H1, bà Phạm Thị T, bà Phạm Thị H2 (chết năm 2000, có các con là Nguyễn Hoàng Â, Nguyễn Thị Hoàng N, Nguyễn Thị N1, Nguyễn Thị Hoàng Linh P, Bạch Long P1, Bạch Gia L) và bà Phan Thị X.

Sinh thời, cụ T3, cụ T4 có tạo lập được khối tài sản, gồm căn nhà và phần đất có diện tích đo đạc thực tế là 15.686,8m2 tọa lạc tại ấp B, xã T, huyện V (nay là xã T), thành phố Cần Thơ. Cụ T3, cụ T4 chết, không để lại di chúc. Bà Phan Thị X đứng tên và quản lý theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng (GCNQSD) đất số 0253 ngày 14/9/1994, gồm các thửa 376, 377, 378, 379, 380 và 381, tờ bản đồ số 9, tổng diện tích là 15.712m2. Ngày 25/6/1996, các chị em yêu cầu chính quyền cơ sở giải quyết chia phần di sản này. Tại biên bản thỏa thuận ghi nhận 07 chị em, mỗi người sẽ nhận 1m chiều ngang, tương đương 1 công đất, còn lại giao cho bà X 10m chiều ngang, tương đương 10 công đất. Bà X có ký tên nhưng không thực hiện. Ngày 15/5/2015, tại UBND xã T, Trung tâm Trợ giúp pháp lý đưa ra hòa giải, bà X đồng ý hỗ trợ mỗi người 35 triệu (giao tiền đến năm 2017), nhưng không thực hiện được. Nay các bà yêu cầu Tòa án giải quyết chia phần di sản trên làm 07 phần cho 07 chị em, mỗi người được chia trị giá 1/7 căn nhà và 2.244,5m2 đất theo định giá tại biên bản định giá ở V.

Bị đơn bà Phan Thị X trình bày:

Bà thống nhất với lời trình bày nguyên đơn về mối quan hệ gia đình, nhưng cụ T3 chết năm 1994. Trước năm 1975, cụ T3, cụ T4 nhận chuyển nhượng phần đất tranh chấp từ người khác trước năm 1975, bà sống chung với cha mẹ nên được kê khai đứng tên GCNQSD đất (giấy bìa trắng) vào năm 1989, đến năm 1994 thì đổi thành giấy bìa đỏ cho đến nay. Thời điểm Bà được cấp Giấy chứng nhận thì cha mẹ còn sống nhưng không ai có ý kiến gì. Bà có ý định bán đất để chia cho mỗi người 01 công nhưng không được giá và không đủ tiền mà B đã bỏ ra để chi phí và trả nợ cho cha mẹ nên Bà không bán.

Trong quá trình giải quyết, bà X thay đổi lời trình bày, cụ thể B cho rằng, nguồn gốc đất tranh chấp là do cha mẹ B nhận chuyển nhượng, nhưng số tiền nhận chuyển nhượng 20.000.000 đồng là của Bà nên là tài sản của Bà chứ không phải của cha mẹ để lại. Do đó, Bà không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Nguyên đơn.

Những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan:

Ông Nguyễn Hoàng  trình bày: Ông là con ruột và là người đại diện cho các người con khác của bà Phạm Thị H2 (chết năm 2000). Ông thống nhất với lời trình bày của bà Phan Thị H1, đề nghị được chia thừa kế theo pháp luật và yêu cầu nhận giá trị đối với kỷ phần thừa kế.

Bà Phan Thị T1 trình bày: Bà thống nhất với lời trình bày của Nguyên đơn về quan hệ gia đình. Bà để lại kỷ phần thừa kế cho bà X.

Sau khi bà T1 chết, các con bà T1 thống nhất với ý kiến bà T1.

Bà Phan Thị L1 có người đại diện theo ủy quyền là bà Phan Thị H1 trình bày: Thống nhất ý kiến với bà H1 về mối quan hệ nhân thân trong gia đình. Tuy nhiên, Bà không yêu cầu chia di sản thừa kế do cha mẹ để lại.

Ông Đinh Quốc V trình bày: Năm 2012, Ông có làm bờ kè sông chống sạt lở hết đất 15m ngang tính luôn cả vật tư với tổng số tiền 45.000.000 đồng; năm 2021, Ông có làm đường ỗng dẫn nước dài 60m thông từ sông ra ruộng, tính cả công lắp đặt, ống nước và xây hố bơm tổng số tiền là 50.000.000 đồng. Do đó, trường hợp yêu cầu chia thừa kế của Nguyên đơn được chấp nhận, Ông yêu cầu người được chia phần đất có dính đến bờ kè và đường ống dẫn nước trả lại giá trị tài sản cho Ông. Trường hợp, mẹ của Ông được chia phần đất này thì Ông không yêu cầu mẹ của Ông trả lại giá trị phần công trình Ông đã đầu tư trên đất.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 22/2025/DS-ST ngày 22/7/2025 của Tòa án nhân dân tỉnh Đồng Tháp đã quyết định (tóm tắt):

Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của các nguyên đơn bà Phạm Thị K, bà Phan Thị H1, bà Phạm Thị T, những nguyên đơn là người thừa kế thế vị của bà Phạm Thị H2 gồm (Nguyễn Hoàng Â, Nguyễn Thị Hoàng N, Nguyễn Thị N1, Nguyễn Thị Hoàng Linh P, Bạch Long P1, Bạch Gia L) về việc chia thừa kế đối với di sản của ông T3, bà T4.

- Xác định hàng thừa kế thứ nhất của ông T3, bà T4, gồm: bà Phan Thị H1, bà Phạm Thị K, bà Phan Thị L1, bà Phạm Thị T, bà Phan Thị T1 (những người thừa kế thế vị của bà T1 là Nguyễn Thị T2, Bùi Quang C, Bùi Thị C1), bà Phạm Thị H2 (những người thừa kế thế vị của bà H2 là Nguyễn Hoàng Â, Nguyễn Thị Hoàng N, Nguyễn Thị N1, Nguyễn Thị Hoàng Linh P, Bạch Long P1, Bạch Gia L) và bà Phan Thị X.

- Xác định di sản của ông T3, bà T4 là: phần diện tích đất và tài sản trên đất các thửa 376 diện tích 1.064m2, thửa 377 diện tích 1.575m2, thửa 378 diện tích 4.725m2, thửa 379 diện tích 5.325m2, thửa 380 diện tích 2.250m2 và thửa 381 diện tích 787m2 (trong đó 300m2 T và 487m2 CLN). Tổng diện tích đất qua đo đạc thực tế là 15.686.8m2 (trong đó có 300m2 đất ONT, 503,2m2 đất CLN, còn lại 14.883,6m2 đất LUC). Đất do bà Phan Thị X quản lý sử dụng và đứng tên theo giấy CNQSDĐ số 0253 tại tờ bản đồ số 9, do UBND huyện T (cũ) cấp ngày 14/9/1994 tọa lạc tại ấp B, xã T, huyện V, TP Cần Thơ.

- Xác định kỹ phần thừa kế: 07 kỹ phần, trong đó bà phan Thị X được 03 kỹ phần, bà Phan Thị H1, bà Phạm Thị K, bà Phạm Thị T mỗi người được một kỹ phần; Những người thừa kế thế vị của bà Phạm Thị H2 (Nguyễn Hoàng Â, Nguyễn Thị Hoàng N, Nguyễn Thị N1, Nguyễn Thị Hoàng Linh P, Bạch Long P1, Bạch Gia L) được một kỹ phần: 2.241m2 (có 43m2 đất ONT, 72m2 đất CLN và 2.126m2 đất LUC).

- Bà Phan Thị X được quyền sở hữu, sử dụng toàn bộ các thửa đất thửa đất 381, 380, 379, 378 ,377, 376 và tài sản trên đất (nhà, công trình phụ và cây trồng). (Đính kèm Trích đo bản đồ địa chính số 35-2025 ngày 26/6/2025 của Văn phòng Đăng ký đất đai thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố C).

- Bà X có trách nhiệm hoàn lại cho bà H1, bà K, bà T mỗi người 311.080.000 đồng, hoàn lại cho những người thừa kế thế vị của bà Phạm Thị H2 gồm (Nguyễn Hoàng Â, Nguyễn Thị Hoàng N, Nguyễn Thị N1, Nguyễn Thị Hoàng Linh P, Bạch Long P1, Bạch Gia L) 311.080.000 đồng.

Ngoài ra, Tòa án cấp sơ thẩm còn quyết định về việc thi hành án, về án phí, chi phí tố tụng khác và quyền kháng cáo.

Ngày 31/7/2025, bị đơn bà Phan Thị X kháng cáo Bản án sơ thẩm, đề nghị hủy Bản án sơ thẩm, hoặc sửa Bản án sơ thẩm theo hướng chia cho Bị đơn phần nhà và đất ở, chia hiện vật là đất ruộng cho các đồng thừa kế khác.

Tại phiên tòa, Bị đơn đề nghị hủy Bản án sơ thẩm do Tòa án cấp sơ thẩm không đưa ông Nguyễn Văn H7 tham gia tố tụng trong vụ án.

Đại diện Viện Công tố và Kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu ý kiến:

- Về tố tụng: Từ khi Tòa án cấp phúc thẩm thụ lý vụ án cho đến khi xét xử, Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký và đương sự đã thực hiện đúng và đầy đủ các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

- Về nội dung: Tòa án cấp sơ thẩm không đưa ông Nguyễn Văn H7, chồng bà Phạm Thị H2 vào tham gia tố tụng trong vụ án với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của ông H7 nên đề nghị hủy Bản án sơ thẩm để giải quyết sơ thẩm lại.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ đã được xem xét tại phiên tòa và kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

Bà Phạm Thị H2 đều chết sau cha mẹ (cụ T3 và cụ T4) nên là người thừa kế thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cụ T3, cụ T4. Tranh chấp thừa kế (di sản do cụ T3 và cụ T4 để lại) xảy ra sau khi bà H2 chết nên chồng và các con của bà H2 được thừa kế chuyển tiếp. Tòa án cấp sơ thẩm xác định đây là trường hợp thừa kế thế vị nên không đưa chồng của bà H2 (là ông Nguyễn Văn H7) vào tham gia tố tụng trong vụ án và vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của ông H7.

Tại phiên tòa phúc thẩm, đại diện theo ủy quyền của bà Phan Thị T1 (là người kháng cáo) đề nghị hủy Bản án sơ thẩm do bỏ sót người tham gia tố tụng là ông Nguyễn Văn H7.

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ khoản 3 Điều 308, khoản 1 Điều 310 của Bộ luật Tố tụng dân sự,

1. Hủy Bản án dân sự sơ thẩm số 22/2025/DS-ST ngày 22/7/2025 của Tòa án nhân dân thành phố Cần Thơ.

Giao hồ sơ vụ án cho Tòa án nhân dân thành phố Cần Thơ giải quyết sơ thẩm lại theo đúng quy định của pháp luật.

2. Án phí dân sự phúc thẩm: Bà Phan Thị X không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. H8 lại cho bà X số tiền tạm ứng án phí đã nộp là 300.000 đồng theo Biên lai số 0001733 ngày 05/8/2025 của Thi hành án dân sự thành phố Cần Thơ.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án./.