Bản án 67/2019/DS-PT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Ông Bùi Văn Q, ông Bùi Kiến T đã được Tòa án cấp phúc thẩm tống đạt thủ tục mở phiên tòa hợp lệ đến lần thứ hai nhưng vẫn vắng mặt tại phiên tòa. Ủy ban nhân dân huyện BB có đơn đề nghị xét xử vắng mặt họ. Căn cứ Khoản 3 Điều 296 Bộ luật tố tụng dân sự, Tòa án cấp phúc thẩm xét xử vắng mặt các đương sự này.

[2] Tại đơn khởi kiện ngày 16/02/2017 và khởi kiện bổ sung ngày 07/3/2017, Bà Y đều xác định bà Nguyễn Thị N là bị đơn và yêu cầu bà N giao trả đất lấn chiếm. Tòa án cấp sơ thẩm xác định bà N là bị đơn trong các văn bản tố tụng và bản án là đúng theo quy định tại Khoản 3 Điều 68 Bộ luật tố tụng dân sự. Tuy nhiên, tại phần “Nhận định của Tòa án” trong bản án, Tòa án cấp sơ thẩm đã nhận định “Bà Nguyễn Thị N không phải là bị đơn trong vụ án. Bà Đào Thị Y kiện không đúng người. Bởi lời khai của bà N mua đất của ông Bùi Văn T3 đã có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và bà N chuyển nhượng cho ông Trương Ngọc L có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi đo đạc thẩm định tại chỗ bà N và ông Lân không lấn đất của Bà Y” là mâu thuẫn với tư cách bị đơn của bà N đã được Tòa án cấp sơ thẩm xác định và là trái quy định của pháp luật bởi theo quy định trên thì tư cách bị đơn là do nguyên đơn quyết định. Tòa án không có thẩm quyền xác định bị đơn thay cho nguyên đơn.

[3] Tại đơn khởi kiện và lời khai tại Tòa án, Bà Y yêu cầu ông Q giao trả 300 m² đất lấn chiếm. Tòa án cấp sơ thẩm đo đạc thực tế đất tranh chấp là 348,2 m² và nhận định trong bản án diện tích đất này do ông Trương Ngọc L và ông Tân Thành Tài đang quản lý, sử dụng. Tòa án cấp sơ thẩm không đưa ông Tân Thành Tài tham gia tố tụng là bỏ sót đương sự, vi phạm Khoản 4 Điều 68 Bộ luật tố tụng dân sự. Ngoài ra, Tòa án cấp sơ thẩm cũng chưa làm rõ các thành viên trong hộ gia đình ông Lân, ông Tài có cùng quản lý, sử dụng đất với ông Lân, ông Tài không để đưa vào tham gia tố tụng là thiếu sót.

[4] Tòa án cấp sơ thẩm đã mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ theo quy định. Tuy nhiên, trình tự tiến hành phiên họp không đúng quy định. Cụ thể không hỏi đương sự những nội dung được quy định tại Khoản 2 Điều 210 Bộ luật tố tụng dân sự như yêu cầu, phạm vi khởi kiện, rút yêu cầu khởi kiện, yêu cầu phản tố, yêu cầu độc lập, những vấn đề đã thống nhất, những vấn đề chưa thống nhất, tài liệu chứng cứ đã giao nộp cho Tòa án, việc gửi tài liệu chứng cứ cho đương sự khác, việc bổ sung tài liệu chứng cứ, yêu cầu Tòa án thu thập tài liệu chứng cứ, triệu tập đương sự, người tham gia tố tụng khác là thiếu sót, không đảm bảo nội dung phiên họp theo luật định. Ngoài ra, tại phiên họp, vắng mặt một số đương sự như ông Q, Ủy ban nhân dân huyện BB, bà Nguyễn Thị A… nhưng Tòa án cấp sơ thẩm không thông báo kết quả phiên họp cho những người vắng mặt là không đúng đúng theo Khoản 3 Điều 210 Bộ luật tố tụng dân sự.

[5] Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết vắng mặt bị đơn Bùi Văn Q nhưng thủ tục tống đạt văn bản tố tụng cho ông Q không hợp lệ. Cụ thể, ông Bùi Kiến T tuy là cháu của ông Bùi Văn Q nhưng ông Q cư trú tại thôn BL, còn ông Tiến cư trú ở thôn B là không cùng nơi cư trú. Khoản 5 Điều 177 Bộ luật tố tụng dân sự quy định trường hợp người được tống đạt vắng mặt thì phải giao văn bản tố tụng cho người thân thích cùng nơi cư trú với đương sự. Tòa án cấp sơ thẩm giao văn bản tố tụng cho ông Tiến để ông Tiến giao lại cho ông Q là không đúng quy định trên. Tại hồ sơ cũng không có tài liệu nào thể hiện ông Tiến đã giao và ông Q đã nhận văn bản tố tụng nên việc tống đạt văn bản tố tụng của Tòa án cấp sơ thẩm cho ông Q là chưa hợp lệ, ảnh hưởng đến quyền tham gia tố tụng của ông Q.

[6] Bà Y khởi kiện cho rằng bà N (là người nhận chuyển nhượng đất từ ông Trung sau đó chuyển nhượng cho ông Lân) và ông Q đã lấn chiếm đất của bà. Bà Y yêu cầu họ giao trả đất. Tòa án cấp sơ thẩm chưa đo đạc các thửa đất có liên quan đến đất tranh chấp, như diện tích đất của Bà Y, ông Q, ông Tài, ông Lân; chưa kiểm tra hiện trạng và đối chiếu giữa diện tích đất trên thực địa với diện tích đất trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để xác định đất tranh chấp thuộc quyền sử dụng của ai là không đủ cơ sở để giải quyết tranh chấp.

[7] Theo xác nhận của Ủy ban nhân dân huyện BB tại công văn số 636/UBND-NC ngày 10/4/2018 và bản sao giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Bà Y thì: Bà Y được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CC 713818 ngày ngày 26/9/2016 với diện tích 15.658m². Nay đo đạc lại theo bản đồ địa chính là 13.716 m², đối chiếu với bản đồ 299 diện tích cấp trên giảm 1.942 m². Trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nêu trên, có thửa đất số 14 (theo bản đồ 299) có diện tích 2.788 m², nay đo đạc lại theo bản đồ địa chính là thửa 264 có diện tích 2.995,4 m², biến động tăng 207,4 m². Ngoài ra Bà Y còn tranh chấp thửa đất số 13 diện tích 540 m² theo bản đồ 299 thuộc giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số N 744790 ngày 27/4/1999, nay là thửa số 265 diện tích 798,8 m² theo bản đồ địa chính, thửa đất này cũng biến động tăng 250,8 m². Như vậy các thửa đất của Bà Y có biến động tăng và có biến động giảm, trong đó diện tích đất theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 26/9/2016 có biến động giảm với diện tích lớn. Tòa án cấp sơ thẩm chưa làm rõ lý do tăng, giảm của các thửa đất trên, chưa làm rõ diện tích tăng thêm có thuộc trường hợp được công nhận quyền sử dụng đất hay không để xác định Bà Y có quyền đối với tài sản hay không khi xem xét yêu cầu khởi kiện của Bà Y là thiếu sót trong thu thập chứng cứ, chưa đủ cơ sở để giải quyết yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

[8] Tại hồ sơ có bản trích lục vị trí đất tranh chấp (bút lục 90) Tài liệu này thể hiện: đất tranh chấp là 348,2 m² thuộc đất của ông Tân Thành Tài và Trương Ngọc L. Tuy nhiên bản vẽ không thể hiện các ranh giới đất được vẽ theo chỉ dẫn của ai, không nêu các căn cứ pháp lý để đo đạc, không đối chiếu giữa giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với thực địa nhưng đã kết luận đất tranh chấp là của ông Tài và ông Lân là không có căn cứ. Tại hồ sơ cũng không có tài liệu nào thể hiện xuất xứ, nguồn gốc của tài liệu. Vì vậy, bản trích lục vị trí đất này không có giá trị trong giải quyết tranh chấp. Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ tài liệu này để nhận định đất tranh chấp không nằm trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Bà Y là chưa có cơ sở.

[9] Tại biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 20/6/2018 (bút lục 88) của Tòa án cấp sơ thẩm có nội dung: Diện tích đất tranh chấp không nằm trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Bà Y và hiện đều do Bà Y đang quản lý, sử dụng. Tuy kết luận như vậy nhưng Hội đồng xem xét, thẩm định tại chỗ không đưa ra được căn cứ cũng như cơ sở pháp lý để xác định, chưa đối chiếu giữa diện tích đất trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với diện tích đất ngoài địa nên việc Hội đồng xem xét, thẩm định tại chỗ kết luận như trên là không có căn cứ. Tòa án cấp sơ thẩm căn cứ tài liệu này để xác định Bà Y đang quản lý, sử dụng đất tranh chấp và bác yêu cầu khởi kiện của Bà Y là chưa đủ cơ sở.

[10] Đối với thửa đất số 13 theo bản đồ 299, nay là thửa số 265 diện tích 790,8 m², cả Bà Y, ông Bùi Kiến T (con ông Trung) và Ủy ban nhân dân huyện BB đều xác nhận: Thửa đất này có nguồn gốc của cha chồng Bà Y để lại cho chồng Bà Y, gia đình bà cho con ông Trung mượn canh tác, thửa đất này thuộc quyền sử dụng của gia đình Bà Y nhưng hiện do ông Trung đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tại Tòa án cấp sơ thẩm, Bà Y đã có yêu cầu hủy việc cấp giấy chứng nhận thửa đất số 13 trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên ông Trung. Tòa án cấp sơ thẩm đã nhận định gia đình ông Trung mượn đất của gia đình Bà Y và ông Trung đã được Ủy ban nhân dân cấp giấy chứng nhận nhưng không xem xét giải quyết yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của Bà Y mà lại nhận định nếu Bà Y có nhu cầu cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì làm thủ tục để cơ quan chức năng xem xét đều là trái pháp luật và không thể thi hành, là bỏ sót yêu cầu của đương sự.

[11] Như vậy, Tòa án cấp sơ thẩm đã bỏ sót người tham gia tố tụng, tống đạt văn bản tố tụng không đúng quy định, phiên họp tiếp cận công khai chứng cứ không đảm bảo nội dung theo quy định, thu thập chứng cứ chưa đầy đủ nên quyết định của bản án sơ thẩm là không có căn cứ, vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng dân sự, ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của đương sự. Tòa án cấp phúc thẩm không thể khắc phục được vi phạm này tại phiên tòa phúc thẩm mà phải hủy bản án sơ thẩm và chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm để đảm bảo quyền lợi của đương sự. Kháng cáo của Bà Y và đề nghị của đại diện Viện kiểm sát tại phiên tòa là có căn cứ và được chấp nhận.

[12] Do bản án sơ thẩm bị hủy nên đương sự kháng cáo không phải chịu án phí