Bản án 62/2019/DS-PT — Tranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo tài liệu có trong hồ sơ vụ án và Bản án dân sự sơ thẩm, nội dung vụ án được tóm tắt như sau: Ông Lư Thượng T là chủ sử dụng thửa đất số 146, ông Nguyễn Đức T là chủ sử dụng thửa đất số 147, bà Lư Thị C là chủ sử dụng thửa đất số 149, tờ bản đồ 05, tại thôn AĐ, xã SH, huyện HL, tỉnh Lạng Sơn, theo lời khai của các nguyên đơn. Nguồn gốc các thửa đất là do ông cha để lại. Từ trước năm 1986, để đi từ đường quốc lộ 1A vào phần đất của ông Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T và bà Lư Thị C, ba hộ gia đình vẫn thường đi theo con đường qua thửa đất số 11, 12 của vợ chồng ông Hoàng Như T và bà Phạm Hồng K. Trước đây, ban quản lý hợp tác xã cũng đi vào khai thác ao cá, dùng xe máy kéo chở thức ăn, chở thực phẩm cho cá và chở thóc lúa đều đi lại theo con đường này. Đến năm 2004 ông T, bà K kè đá, đổ đất, lấn chiếm xây tường bao vào một phần diện tích đất của các hộ vẫn thường xuyên đi lại và không cho các hộ này đi lại nên hai bên xảy ra tranh chấp từ đó. Hiện nay diện tích phần đường đi qua đất nhà ông Nguyễn Đức T vào các thửa đất số 146 và thửa đất số 149 vẫn còn lối đi. Từ khi ông T, bà K đổ đất, lấn chiếm xây tường bao thì ba hộ gia đình không có đường đi vào bãi, các hộ phải đi qua phần đất trống của ông T, bà K. Ngoài con đường tranh chấp còn có một lối mòn thả trâu bò đi qua lại ở phần đất tiếp giáp ao đi ra đường dân sinh (qua thửa 131 của nhà ông T, bà K) nhưng hiện nay lối đi này cũng không còn và cũng đã bị gia đình nhà ông T, bà K lấn chiếm xây kè đá chắn hết. Ông Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T, bà Lư Thị C khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết mở lối đi qua thửa đất số 11, 12 của ông Hoàng Như T và bà Phạm Hồng K.

Theo lời khai của các bị đơn. Về nguồn gốc thửa đất số 11, 12 năm 2001 ông Hoàng Như T và bà Phạm Hồng K nhận chuyển nhượng 04 thửa đất số 11, diện tích 160m2; thửa đất số 10, diện tích 116 m2; thửa đất số 08, diện tích 134 m2; thửa đất số 09, diện tích 258 m2 và 01 rẻo đất bờ ruộng dùng để trồng màu, diện tích khoảng 20m2 cùng thửa đất số 11 tại thôn AĐ, xã SH, huyện HL, tỉnh Lạng Sơn với ông Đỗ Văn T(đã chết năm 2015) và bà Trần Thị V. Việc chuyển nhượng hai bên có lập hợp đồng viết tay và có chữ ký xác nhận của hai bên. Các thửa đất số 08, 09, 10, 11 ông T, bà K đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ), đối với rẻo đất bờ ruộng khoảng 20m2 chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tuy nhiên, khi hai bên làm hợp đồng chuyển nhượng và kiểm tra hiện trạng diện tích các thửa đất chỉ ghi diện tích theo các số thửa 8, 9, 10, 11 và một rẻo đất bờ ruộng sử dụng để trồng màu diện tích khoảng 20m2, còn tổng diện tích giao nhận chuyển nhượng là bao nhiêu thì không đo đạc cụ thể. Gia đình ông T, bà K vẫn đang quản lý và sử dụng diện tích đất này từ năm 2001 đến nay không xảy ra tranh chấp với ai. Ông Hoàng Như T, bà Phạm Hồng K không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn yêu cầu mở lối đi qua thửa đất số 11 và 12 và buộc di dời phần móng xây bằng đá và các tài sản khác trên đất. Nếu các hộ gia đình này không còn lối đi nào khác và theo quy định của pháp luật buộc gia đình bà phải mở lối đi thì ông bà cho mở lối đi theo bờ kè đá tiếp giáp ao, đi qua thửa đất số 131 và thửa đất số 07 và phải bồi thường giá trị đất và tài sản trên đất cho ông bà theo giá thị trường. Tại phiên tòa phúc thẩm, ông T, bà K cho biết, sau khi mua đất của bà Trần Thị V và ông Nguyễn Xuân P, ông bà đã xây bờ kè, tường bao xung quanh diện tích đất đã mua và thực hiện đổ đất, tâng nền, trong đó có cả diện tích đất tranh chấp.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Trần Thị V không có yêu cầu gì đối với việc giải quyết vụ án. Bà V cho rằng từ trước đến nay không có con đường mà phía nguyên đơn đang yêu cầu mở, các hộ gia đình này đi vào bãi canh tác là đi theo các bờ ruộng ở phía trong, nay một bên là ao, một bên là xây kè đất của ông Tbà K, lối đi này hiện nay không còn nữa.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Hoàng Thị T (là mẹ của ông Lư Thượng T) cho rằng mẹ chồng của bà đã canh tác trên thửa đất 146 từ năm 1960. Đến năm 1970 khi được mẹ giao lại đất bà tiếp tục canh tác và vẫn đi con đường hiện đang tranh chấp để vào bãi. Đến năm 2009 bà cho ông Lư Thượng T quản lý sử dụng đất này và đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Khi bà Trần Thị V bán đất cho ông Hoàng Như T, bà Phạm Hồng K đã bán cả con đường bà vẫn đi lại để vào thửa đất hiện nay. Khoảng năm 2003 khi ông Nguyễn Văn T (chồng bà Trần Thị V) đang xây tường bao thì bà đã có ý kiến yêu cầu ông T không được xây lấn vào con đường thì ông T đồng ý. Sau đó do bà bận đi làm nên không để ý nữa. Đến năm 2008 thì bà mới biết đất đã bán cho ông T, bà K từ năm 2001. Năm 2008 khi hòa giải tại xã thì ông T đã nhất trí phá tường rào trả lại con đường vào đất bãi cho gia đình bà nhưng từ đó đến nay vẫn chưa tháo dỡ. Đại diện Ủy ban nhân dân huyện HL trình bày: Đối với thửa đất số 12, bản đồ số 10, diện tích 40m2, mục đích sử dụng đất chuyên dùng (đất bờ) theo sổ mục kê sử dụng đất thửa đất này chưa được quy chủ tại thời điểm đo đạc bản đồ địa chính (bản đồ đo đạc năm 1996). Theo biên bản làm việc ngày 01/11/2016 của Ủy ban nhân dân xã SH thì thửa đất số 12 do bà Trần Thị V sử dụng (bà V được bố để Trần Văn T để lại sử dụng). Năm 2001 ông Đỗ Văn T và bà Trần Thị V bán cho bà Phạm Hồng K (có giấy tờ viết tay năm 2001). Vị trí ông Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T và bà Lư Thị C đề nghị mở lối đi gồm một phần đất đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà Phạm Thị Hồng K (thửa đất số 11 tờ bản đồ địa chính số 10 xã SH) và một phần thửa đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (thửa đất số 12 tờ bản đồ địa chính số 10 xã SH). Đối với thửa đất số 12 tờ bản đồ địa chính số 10 xã SH thì Ủy ban nhân dân huyện không quản lý và theo kế hoạch sử dụng đất năm 2019 đều là đất ở tại nông thôn. Kiểm tra tờ bản đồ địa chính số 10 xã SH đo đạc năm 1996 tại khu đất nêu trên không thể hiện đường đi. Đối với thửa đất số 12, tờ bản đồ số 10 xã SH, diện tích 40m2 (theo kết quả thẩm định tại chỗ thực tế ngày 07/6/2019 thửa đất số 12 có diện tích 39m2) có sự chêch lệch 01m2 nguyên nhân do hiện trạng thay đổi và sai số đo đạc giữa các lần đo. Theo ý kiến của đại diện Ủy ban nhân dân xã SH thì thửa đất số 12, tờ bản đồ địa chính số 10, diện tích 40m2 qua kiểm tra sổ mục kê đất đai, sổ địa chính xã SH chưa có ai đăng ký, kê khai sử dụng. Tuy nhiên, theo giấy chuyển nhượng viết tay ghi ngày 15/4/2001 ngoài các thửa 8, 9, 10, 11 ra bà V còn ghi chuyển nhượng 01 rẻo đất bờ ruộng dùng để trồng màu có diện tích khoảng 20m2, diện tích đất này không có trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và chính là thửa đất số 12, diện tích là 40m2. Ủy ban nhân dân xã SH không quản lý thửa đất số 12 và theo hiện trạng do gia đình bà Phạm Hồng K và ông Hoàng Như T quản lý sử dụng từ năm 2001. Căn cứ vào hiện trạng sử dụng đất của các hộ ông Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T và bà Lư Thị C hiện nay không có lối đi nào khác ngoài lối đi mà các nguyên đơn yêu cầu mở. Qua kiểm tra thực địa thấy rằng: Với hai lối đi theo các bên yêu cầu, theo quan điểm Ủy ban nhân dân xã thấy lối đi qua thửa đất số 12 và thửa đất số 11 tiếp giáp đất của ông Lành Văn M là lối đi thuận tiện nhất tiện nhất cho ba hộ gia đình nguyên đơn đi lại. Người làm chứng ông Nguyễn Trọng K là công nhân xã viên lái máy vận chuyển lúa của Hợp tác xã trước năm 1980; năm 1985 làm phó chủ nhiệm kiêm tài vụ hợp tác xã G; năm 1987 làm chủ nhiệm hợp tác xã xác định, trong suốt quá trình làm trong ban quản lý hợp tác xã G đến năm 2001 ông vẫn đi theo con đường mà hiện nay anh Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T và bà Lư Thị C yêu cầu mở, giáp đất nhà ông Lành Văn M và giáp bờ ruộng bà Trần Thị V. Hàng năm các hộ gia đình có bãi ở phía trong vẫn vận chuyển lúa bằng xe trâu, xe cải tiến theo con đường đó. Khi Hợp tác xã còn hoạt động hàng năm tập thể vẫn cử người đi phát bờ để đi lại. Ngoài con đường đi lại hiện nay nguyên đơn yêu cầu mở lối đi, trước đây ở phía tiếp giáp ao có một lối đường mòn trâu bò đi lại vào theo bờ ruộng tiếp giáp bờ ao của các cụ, lối này xe cải tiến không đi được, lối đi này hiện nay đã không còn.

Lời khai của người làm chứng ông Lành Văn M: Theo văn bản ngày 13/7/2016 do nguyên đơn cung cấp, ông Lành Văn M công nhận từ trước đến nay có con đường vào ao, con đường đó giáp bờ rào nhà ông, một bên giáp ruộng bà V. Trong các lời khai sau tại Ủy ban nhân dân xã, ông M thay đổi lời khai cho rằng từ trước đến nay không có con đường đi qua bờ ruộng nhà bà V và tiếp giáp đất của ông. Trước đây các hộ gia đình có đất bên trong đi lại theo lối bờ ao đi vào.

Theo Biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 07/6/2019, diện tích đất các nguyên đơn ông Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T và bà Lư Thị C yêu cầu mở lối đi qua thửa đất số 12, tờ bản đồ số 10, diện tích 39m2 và thửa đất số 11, tờ bản đồ số 10, diện tích 16m2 tại thôn AĐ, xã SH, huyện HL có tổng diện tích là 55m2, có giá trị 82.500.000 đồng. Diện tích đất mà bị đơn ông T bà K cho mở lối đi qua các thửa đất số 131, tờ bản đồ số 05, diện tích 59,7m2 và thửa đất số 7, tờ bản đồ số 10, diện tích 4,7m2 tại thôn AĐ, xã SH, huyện HL. Tổng diện tích là 64,4m2 có giá trị 64.400.000 đồng.

Tài sản trên thửa đất gồm: Trên thửa đất số 12 có 15 cây chuối có giá trị là 235.000 đồng và trên thửa đất số 11, 12 có tường xây kè bằng đá là 16,2m3 có giá trị 6.038.258 đồng; trên thửa đất số 131 và thửa đất số 07 có móng xây kè bằng đá là 57,52m3, có giá trị là 21.439.000 đồng. Tổng giá trị đất và tài sản: Theo yêu cầu mở lối đi của nguyên đơn là 88.773.258 đồng; theo yêu cầu của bị đơn cho mở lối đi là 85.839.000 đồng.

Tại Bản án sơ thẩm số 15/2019/DS-ST ngày 30/8/2019 của Toà án nhân dân huyện HL, tỉnh Lạng Sơn, đã căn cứ vào khoản 14 Điều 26; khoản 1 Điều 147; khoản 1 Điều 157; khoản 1 Điều 158; khoản 1 Điều 165 Bộ luật tố tụng dân sự; khoản 1 Điều 175; Điều 275, 357 Bộ luật dân sự; khoản 1 Điều 170 Luật đất đai năm 2013; điểm a, b khoản 1 Điều 24; khoản 4 Điều 26 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH 14 ngày 30/12/2016 về án phí, lệ phí Tòa án, quyết định:

Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T và bà Lư Thị C yêu cầu mở lối đi qua bất động sản liền kề.

Buộc ông Hoàng Như T, bà Phạm Hồng K mở lối đi chung cho các hộ gia đình ông Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T và bà Lư Thị C với tổng diện tích là 55m2, có chiều rộng là 1,8m, chiều dài phía Nam giáp đất của ông Hoàng Như T và bà Phạm Hồng K là 29,13m, phía Bắc giáp đất của ông Lành Văn M 30,38m. Trong đó qua thửa đất 11 diện tích 16m2 và thửa đất số 12 diện tích 39m2 thuộc tờ bản đồ địa chính số 10 xã SH, huyện HL, đất tại thôn AĐ, xã SH, huyện HL, tỉnh Lạng Sơn. Lối đi có các phía tiếp giáp sau: Phía Bắc giáp thửa đất số 11 của hộ ông Tbà K dài 8,2m và giáp thửa đất số 12 dài 20,91m; phía Nam giáp thửa đất 149a của hộ ông Lành Văn M dài 30,38m; phía Đông giáp đường dân sinh thôn Ao Đẫu dài 1,8m; phía Tây giáp thửa đất 147 của hộ ông Nguyễn Đức T dài 2,7m (tính vuông góc 1,8m). Bác yêu cầu ông Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T và bà Lư Thị C yêu cầu buộc di dời tài sản trên đất. Buộc ông Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T và bà Lư Thị C phải liên đới bồi thường diện tích 16m2 tại thửa số 11, tờ bản đồ 10 và 15 cây chuối, 16,2m3 xây kè bằng đá, tổng giá trị đất và tài sản trên đất là 30.273.258đ (ba mươi triệu hai trăm bảy mươi ba nghìn hai trăm năm mươi tám đồng). Mỗi người phải bồi thường cho ông Hoàng Như T, bà Phạm Hồng K là 10.091.086đ (mười triệu không trăm chín mươi mốt nghìn không trăm tám sáu đồng). Ngoài ra, bản án sơ thẩm còn quyết định về nghĩa vụ chịu chi phí tố tụng, lãi chậm trả, án phí và quyền kháng cáo. Trong thời hạn luật định, bị đơn ông Hoàng Như T và bà Phạm Hồng K có đơn kháng cáo đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm giải quyết mở lối đi cho nguyên đơn vào phần cuối bãi đất đi vào bãi của ba hộ gia đình ông Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T và bà Lư Thị C; yêu cầu việc đền bù giá trị đất phải được tính theo thỏa thuận giữa hai bên. Viện kiểm sát tỉnh Lạng Sơn kháng nghị yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm giải quyết các nội dung: Tòa án cấp sơ thẩm thụ lý, giải quyết đối với yêu cầu khởi kiện của ông T là không đúng quy định tại khoản 5 Điều 189, khoản 1 Điều 190 Bộ luật tố tụng dân sự; bản án sơ thẩm chưa giải quyết hết yêu cầu của đương sự đối với việc tháo dỡ phần tường bao trên đất, gây khó khăn cho việc thi hành án; Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập tài liệu chứng cứ đầy đủ đối với thửa đất số 12, xã SH, huyện HL, tỉnh Lạng Sơn; chưa giải quyết hết đối với diện tích 40m2 của thửa đất số 12; bản án sơ thẩm quyết định chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, định giá tài sản không đúng quy định tại khoản 1 Điều 157 và khoản 1 Điều 165 Bộ luật tố tụng dân sự. Bản án sơ thẩm tuyên án phí dân sự sơ thẩm chưa đầy đủ. Phần Quyết định của bản án không căn cứ quy định của Bộ luật tố tụng dân sự về lối đi là chưa đảm bảo đúng quy định. Tại giai đoạn chuẩn bị xét xử phúc thẩm, các bên đương sự không cung cấp tài liệu, chứng cứ gì thêm. Tại phiên tòa phúc thẩm bị đơn giữ nguyên nội dung kháng cáo. Đại diện Viện kiểm sát giữ nguyên nội dung kháng nghị và có ý kiến: Về tố tụng: Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa chấp hành đúng các quy định của pháp luật về thụ lý vụ án, chuẩn bị xét xử, chuyển hồ sơ cho Viện kiểm sát nghiên cứu, thủ tục tại phiên tòa… Nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ theo quy định của pháp luật. Tòa án cấp sơ thẩm chưa thu thập đầy đủ chứng cứ về nguồn gốc sử dụng thửa đất số 12, tờ bản đồ số 10, xã SH, huyện HL mà đã chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn là ảnh hưởng đến quyền lợi và nghĩa vụ của bị đơn, do vậy kháng cáo của bị đơn là có cơ sở chấp nhận. Thửa đất số 12 không phải lối đi chung, điều này phù hợp với ý kiến của Ủy ban nhân dân huyện HL rằng trên lối đi chung không thể hiện trên bản đồ địa chính, hiện nay gia đình ông T, bà K đang quản lý sử dụng diện tích đất này. Việc Tòa án câp sơ thẩm chưa xem xét giá trị khi bồi thường cho gia đình ông T, bà K đối với diện tích đất tại thửa số 12 là chưa đảm bảo.

Quá trình xem xét, thẩm định tại chỗ của cấp sơ thẩm chỉ có phần kè đá, không thể hiện có tường bao, đồng thời phần quyết định của bản án sơ thẩm không giải quyết hết về yêu cầu tháo dỡ, di dời tường bao là chưa xem xét hết yêu cầu của đương sự, vi phạm quy định tại khoản 1 Điều 5 Bộ luật tố tụng dân sự. Đối với phần chênh lệch về diện tích thửa đất số 12 là 40m2 hay 39m2 đề nghị Hội đồng xét xử xem xét, quyết định.

Áp dụng khoản 3 Điều 308, khoản 1 Điều 310, đề nghị hủy bản án sơ thẩm, trả hồ sơ cho Tòa án nhân dân huyện HL để xét xử lại.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ khoản 3 Điều 308; khoản 2 Điều 310; khoản 3 Điều 148 của Bộ

luật Tố tụng dân sự 2015; khoản 3 Điều 29 của Nghị quyết số: 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm án phí và lệ phí Tòa án;

1. Hủy toàn bộ Bản án dân sự sơ thẩm số: 15/2019/DS-ST ngày 30/8/2019 của Toà án nhân dân huyện HL, tỉnh Lạng Sơn giữa nguyên đơn ông Lư Thượng T, ông Nguyễn Đức T, bà Lư Thị C và bị đơn ông Hoàng Như T, bà Phạm Hồng K về yêu cầu mở lối đi qua bất động sản liền kề và di dời tài sản trên đất.

2. Chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án nhân dân huyện HL, tỉnh Lạng Sơn giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm.

3. Chi phí tố tụng, án phí dân sự sơ thẩm sẽ được xác định khi giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm. 4. Về án phí dân sự phúc thẩm: Ông Hoàng Như T, bà Phạm Hồng K không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. Hoàn trả cho ông Hoàng Như T số tiền 300.000 đồng (ba trăm nghìn đồng) đã nộp tại Biên lai thu số AA/2016/0000121 ngày 17/9/2019; hoàn trả cho bà Phạm Hồng K số tiền 300.000 đồng (ba trăm nghìn đồng) đã nộp tại Biên lai thu số AA/2016/0000120 ngày 17/9/2019 tại Chi cục Thi hành án dân sự huyện HL, tỉnh Lạng Sơn. Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.

TM. HỘI ĐỒNG XÉT XỬ PHÚC THẨM