Bản án 524/2019/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TÒA ÁN NHÂN DÂN CẤP CAO TẠI TH PHỐ HỒ CHÍ MINH

- Thành phần Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm có:

Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa: Ông Tô Chánh Trung

Các Thẩm phán:

Ông Đỗ Đình Thanh

Ông Trần Văn Mười

- Thư ký phiên tòa: Ông Phạm Anh Tuấn – Thư ký Toà án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh.

- Đại diện Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh tham gia phiên tòa: Ông Nguyễn Hữu Hậu - Kiểm sát viên.

Ngày 25 tháng 10 năm 2019, tại trụ sở Tòa án nhân dân tỉnh Sóc Trăng, Tòa án nhân dân cấp cao tại Thành phố Hồ Chí Minh xét xử phúc thẩm vụ án dân sự thụ lý số 437/2018/TLPT-DS ngày 20 tháng 11 năm 2018 về “Tranh chấp thừa kế tài sản”.

Do Bản án hành chính sơ thẩm số 15/2014/DS-ST ngày 25 tháng 9 năm 2014 của Toà án nhân dân tỉnh Sóc Trăng bị kháng cáo.

Theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm số 2385/2019/QĐPT-DS ngày 04 tháng 10 năm 2019 giữa các đương sự:

Nguyên đơn:

1/ Ông Tô Hữu L, sinh năm 1936. (vắng mặt)

2/ Ông Tô Quốc T (Lê Đỗ Quốc T), sinh năm 1977. (vắng mặt)

3/ Bà Tô Thùy L1 (Lê Đỗ Thùy L1), sinh năm 1972. (vắng mặt)

4/ Bà Lê Đỗ Ngọc D (Tô Ngọc D), sinh năm 1973. (có mặt)

Người đại diện theo ủy quyền của ông L, ông T, bà Thùy L1: Bà Lê Đỗ Ngọc D (Tô Ngọc D), sinh năm 1973 (có mặt).

Cùng địa chỉ: Số 78B, Mạc Đỉnh Chi, Khóm 3, Phường 9, thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng.

- Bị đơn:

1/ Ông Đỗ Lập Th, sinh năm 1961 (đã chết tháng 10/2018).

Những người thừa kế quyền, nghĩa vụ tố tụng của ông Đỗ Lập Th:

Bà Trần Thị Mỹ L2 (có mặt).

Bà Trương Muỗi L3 (người giám hộ cho bà L3: Ông Đỗ Minh T1 (có mặt).

Ông (bà) Đỗ Mộc H, sinh năm 1992 và ông (bà) Đỗ Ngọc M1, sinh năm 1994 (có mặt).

Cùng địa chỉ: Số 31, Đường Lê Lợi, Khóm 4, Phường 6, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng.

2/ Ông Đỗ Minh T1, sinh năm 1960.

Địa chỉ: Số 12, Phan Chu Trinh, Khóm 1, Phường 1, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng (có mặt).

Người đại diện theo ủy quyền của ông T1: Ông Trần Vĩnh K, sinh năm 1979. Địa chỉ: Số 179, Đường Hùng Vương, Khóm 1, Phường 6, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng (có mặt).

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

1/ Bà Trần Thị Mỹ L2 (có mặt).

2/ Bà Trương Muỗi L3.

Cùng địa chỉ: Số 31, Đường Lê Lợi, Khóm 4, Phường 6, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng.

Người giám hộ của bà Trương Muỗi L3: Ông Đỗ Minh T1, sinh năm 1960. Địa chỉ: Số 12, Phan Chu Trinh, Khóm 1, Phường 1, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng (có mặt).

3/ Bà Trần Thị Kim P. (vắng mặt)

4/ Ông Đỗ Lập T2 (vắng mặt)

Cùng địa chỉ: Số 64, Mạc Đỉnh Chi, Khóm 3, Phường 9, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng.

Người đại diện theo ủy quyền của bà P, ông T2: Ông Đỗ Minh T1, sinh năm 1960 (có mặt).

5/ Ông Đỗ Lập T3.

Địa chỉ: 13592 HOPE STREET GARDEN GROVE CA 92843. USA. (vắng mặt)

6/ Ông Đỗ Lập M.

Địa chỉ: 2020 17Th ST. Philadelphia, PA 19145. USA. (vắng mặt)

7/ Ông Đỗ Lập T4.

Địa chỉ: 2020 17Th ST. Philadelphia, PA 19145. USA. (vắng mặt)

8/ Ông Đỗ Lập T5.

Địa chỉ: 4596G ST. Philadelphia, PA 19120. USA. (vắng mặt)

9/ Bà Đỗ Kim K1.

Địa chỉ: 4596G ST. Philadelphia, PA 19120. USA. (vắng mặt)

10/ Bà Đỗ Ngọc L4.

Địa chỉ: 2020 17Th ST. Philadelphia, PA 19145. USA. (vắng mặt)

NỘI D VỤ ÁN

Theo tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ thì nội dung vụ kiện được tóm tắt như sau:

* Theo đơn khởi kiện và các tài liệu có trong hồ sơ vụ án nguyên đơn bà Lê Đỗ Ngọc D đồng thời là người đại diện theo ủy quyền cho các nguyên đơn ông Tô Hữu L, ông Tô Quốc T, bà Tô Thùy L1 trình bày:

- Ông Đỗ N và bà Trịnh Thị H có 04 người con gồm: Ông Đỗ Kỳ T6, bà Đỗ Ngọc H1, bà Đỗ Kim K1 và bà Đỗ Ngọc L4.

1/ Ông Đỗ Kỳ T6 (mất năm 2004) gồm có 2 người vợ và 7 người con:

Vợ 1: Bà Trương Muối L3, có 6 người con: Ông Đỗ Minh T1, Đỗ Lập Th, Đỗ Lập T2, Đỗ Lập M, Đỗ Lập T4, Đỗ Lập T5.

Vợ 2: Bà Trần Thị Kim P, có 1 người con: Ông Đỗ Lập T2.

2/ Bà Đỗ Ngọc H1 (mất năm 2001) có chồng: Ông Tô Hữu L và 03 người con: Bà Tô Thùy L1 (Lê Đỗ Thùy L1), ông Tô Quốc T (Lê Đỗ Quốc T), bà Lê Đỗ Ngọc D (Tô Ngọc D).

3/ Bà Đỗ Kim K1 đang định cư ở Mỹ.

4/ Bà Đỗ Ngọc L4 đang định cư ở Mỹ.

Trong quá trình chung sống ông N và bà H có tạo lập được căn nhà gắn liền với thửa đất tọa lạc tại số 31 (số cũ là số 15) Đường Lê Lợi, Khóm 4, Phường 6, thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng từ trước năm 1975. Năm 1983, ông Đỗ N mất không để lại di chúc, trong thời gian đó bà Trịnh Thị H và hai người con là Đỗ Kim K1 và Đỗ Ngọc L4 đang định cư tại Mỹ. Tại Việt Nam chỉ còn lại hai người con là Đỗ Kỳ T6 và Đỗ Ngọc H1. Vì vậy, ông Đỗ Kỳ T6 tạm quản lý phần đất và nhà nêu trên (không có văn bản) cho đến trước khi ông mất là năm 2004, ông Tường đã làm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và căn nhà nói trên, do ông đứng tên. Khi ông mất căn nhà và đất nói trên do vợ chồng con thứ hai của ông là ông Đỗ Lập Th và bà Trần Thị Mỹ L2 quản lý. Còn con trai lớn là Đỗ Minh T1 quản lý giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của căn nhà mà không có sự đồng ý bằng văn bản của những người đồng thừa kế.

Năm 2007 bà Trịnh Thị H đã mất cũng không để lại di chúc nên các ông bà: Tô Hữu L, Tô Quốc T, Tô Thùy L1, Lê Đỗ Ngọc D là những người thuộc hàng thừa kế thứ nhất của bà Đỗ Ngọc H1, tức hàng thừa kế chuyển tiếp và thừa kế thế vị của ông Đỗ N và bà Trịnh Thị H yêu cầu tòa án giải quyết:

- Chia thừa kế và thừa hưởng chung căn nhà gắn liền với đất tọa lạc tại số 15 Dường Lê Lợi, Khóm 4, Phường 6, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng. Theo quy định của pháp luật.

- Ông Tô Hữu L, ông Tô Quốc T, bà Tô Thùy L1, bà Lê Đỗ Ngọc D muốn nhận phần thừa kế và phần thừa hưởng chung bằng hiện vật.

Tại biên bản hòa giải ngày 08/9/2014, nguyên đơn bà Lê Đỗ Ngọc D đồng thời là người đại diện theo ủy quyền cho các nguyên đơn Tô Hữu L, Tô Quốc T, Tô Thùy L1 thay đổi một phần yêu cầu khởi kiện không yêu cầu chia phần căn nhà mà chỉ yêu cầu chia phần đất có giá trị như kết quả định giá. Cụ thể yêu cầu chia phần đất Th 04 kỷ phần, phía nguyên đơn yêu cầu được nhận một kỷ phần có giá trị khoảng hơn 1.600.000.000đ (nhận bằng giá trị đất, không nhận hiện vật).

Tại phiên tòa bà D là nguyên đơn, đồng thời là người đại diện theo ủy quyền của các nguyên đơn Tô Hữu L, Tô Thùy L1, Tô Quốc T thay đổi một phần yêu cầu như sau: Giữ nguyên yêu cầu chia thừa kế đồi với phần nhà gắn liền với thửa đất tọa lạc tại số 31 Đường Lê Lợi, Khóm 4, Phường 6, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng. Đối với phần nhà mà các nguyên đơn được chia, phía nguyên đơn thống nhất giao lại cho phía bị đơn để bù đắp công sức giữ gìn, bảo quản.

* Bị đơn ông Đỗ Minh T1 trình bày:

Nguồn gốc căn nhà và đất tọa lạc tại số 15 (số mới 31) Đường Lê Lợi, Khóm 4, Phường 6, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng gia đình ông Đỗ N và bà Trịnh Thị H cùng 04 người con Đỗ Kỳ Tường, Đỗ Ngọc H1, Đỗ Kim K1, Đỗ Ngọc L4. Trong năm 1965 ông N đã cho ông Đỗ Kỳ T6 căn nhà và đất này, cả gia đình ông T1 ở từ đó cho đến nay. Còn ông N, bà H và 03 người cô Đỗ Ngọc H1, Đỗ Kim K1, Đỗ Ngọc L4 dời về ở số 55 Đường T Lập Th buôn bán tại tiệm sách Mỹ H. Đến năm 1979, bà Trịnh Thị H cùng 02 người cô là Đỗ Kim K1 và Đỗ Ngọc L4 đi định cư tại Mỹ. Còn ông Đỗ Kỳ T6 và người cô Đỗ Ngọc H1 vẫn ở Việt Nam.

Cô Đỗ Ngọc H1 chết năm 2001, ông Đỗ Kỳ T6 mất vào năm 2004. Cũng trong năm 2004 ông T6 đăng ký quyền sở hữu nhà ở và đất ở số 15 (số mới 31) Đường Lê Lợi, Khóm 4, Phường 6, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng và được UBND thị xã Sóc Trăng cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 1506, ngày 27/6/2004.

Các bà Đỗ Kim K1, Đỗ Ngọc L4 và hai nhân chứng hiểu biết là ông Đỗ Kỳ Phong, ông Huỳnh Ky đều xác nhận căn nhà và đất trên là tài sản riêng của ông Đỗ Kỳ T6, Chủ tịch UBND Th phố Sóc Trăng cũng có văn bản khẳng định việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Đỗ Kỳ T6 là đúng quy định pháp luật.

Vì vậy, căn nhà và đất tọa lạc tại số 15 (số mới 31) Đường Lê Lợi, Khóm 4, Phường 6, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng là của cha ông T1 là ông Đỗ Kỳ T6 chết để lại, ông là con được quyền hưởng thừa kế di sản này. Tài sản này không phải là di sản thừa kế, không phải chủ sở hữu là ông Đỗ N và bà Trịnh Thị H. Ông T1 không đồng ý với yêu cầu của nguyên đơn.

Ông Trần Vĩnh K đại diện theo ủy quyền cho bị đơn ông Đỗ Minh T1 trình bày:

Tại phiên tòa ông K thay đổi lời khai của ông T1 cho rằng căn nhà gắn liền với thửa đất nêu trên không phải của ông N và bà H mà do ông Đỗ Kỳ T6 chuyển nhượng nhưng do lâu quá thất lạc giấy tờ và cũng không nhớ người chủ cũ. Việc ông T1 trước đây khai là nguồn gốc nhà, đất trên của ông N, bà H là do lúc đó không nhớ rõ chỉ nghe nói lại nên mới khai như vậy. Nay người đại diện theo ủy quyền của bị đơn thay đổi lời khai của ông T1 để phù hợp với các tài liệu xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trước đây. Phía bị đơn không đồng ý chia thừa kế theo yêu cầu của phía nguyên đơn vì nhà và đất này thuộc tài sản riêng của ông T6, phía nguyên đơn không có giấy tờ gì chứng minh nhà, đất này của ông N, bà H. Đề nghị Hội đồng xét xử bác yêu cầu chia thừa kế của các nguyên đơn.

* Bà Trần Thị Mỹ L2 là người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của ông Đỗ Lập Th đồng thời là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trình bày: Khi ông Đỗ Kỳ T6 chết có di chúc chia cho ông T1 và ông Th tài sản trên mỗi người 50%, nay bà thống nhất với di nguyện của ông Tường và thống nhất với ý kiến của ông T1.

* Ông Đỗ Minh T1 là người giám hộ cho người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Trương Muỗi L3 đồng thời là người đại diện theo ủy quyền cho người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Trần Thị Kim P và ông Đỗ Lập Th trình bày: Ông thống nhất với lời trình bày của ông Trần Vĩnh K, bản thân ông cũng không biết rõ nguồn gốc của căn nhà gắn liền thửa đất nói trên. Không đồng ý chia thừa kế. Bà P cho rằng căn nhà gắn liền với thửa đất nêu trên là tài sản riêng của ông Đỗ Kỳ T6 nên bà từ chối tham gia tố tụng.

* Những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Đỗ Lập T2, ông Đỗ Lập M, ông Đỗ Lập T3, ông Đỗ Lập T4, bà Đỗ Kim K1, bà Đỗ Ngọc L4: Thống nhất với lời trình bày của bị đơn Đỗ Minh T1 và có văn bản yêu cầu Tòa án giải quyết vắng mặt các ông bà. Thống nhất với ý kiến của ông T1. Bà K1, bà Liên có văn bản cho rằng nếu các bà được chia thừa kế thì phần của bà K1 và bà L4 sẽ giao cho ông T1 và các con ông T6.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 15/2014/DS-ST ngày 25/9/2014 của Tòa án nhân dân tỉnh Sóc Trăng đã quyết định:

Căn cứ vào khoản 5 Điều 25, điểm c khoản 1 Điều 34 của Bộ Luật tố tụng dân sự. Áp dụng các Điều 631, 632, 634, 635, 674, điểm a khoản 1 Điều 675 và Điều 676, 677 của Bộ Luật dân sự.

Chấp nhận yêu cầu chia thừa kế của các nguyên đơn bà Lê Đỗ Thùy L1 (Tô Thùy L1), Lê Đỗ Quốc T (Tô Quốc T), Lê Đỗ Ngọc D (Tô Ngọc D) đối với yêu cầu chia thừa kế phần di sản của ông Đỗ N và bà Trịnh Thị H. Chấp nhận yêu cầu chia thừa kế của ông Tô Hữu L đối với yêu cầu chia thừa kế đối với phần di sản của ông Đỗ N. Không chấp nhận yêu cầu chia thừa kế của ông Tô Hữu L đối với phần di sản của bà Trịnh Thị H. Chia thừa kế theo pháp luật đối với di sản của ông Đỗ N và của bà Trịnh Thị H chết để lại gồm: căn nhà gắn liền với thửa đất số 292, tờ bản đồ số 33, tọa lạc tại số nhà 31 (số cũ 15) đường Lê Lợi, khóm 4, phường 6, thành phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng diện tích 222,3m2 (trong đó có 200m2 đất ODT, 22,3m2 đất LnK) như sau: (nhà và đất nêu trên trị giá 5.859.294.600đ). Giao quyền sử dụng và quyền sở hữu căn nhà (nhà chính ngang 6,6mx dài 4,7m= 31m2, có kết cấu cột bê tông cốt thép, vách tường 20, nền phân nữa gạch men, phân nữa gạch tàu, mái xà gồ gỗ lợp ngói (gác lửng ván cây xà gồ gỗ ); nhà phụ bên hông nhà ngang 2,81m x dài 23m = 64,6m2 có kết cấu khung cột bêtông, 1 vách 20 riêng, 1 vách nhờ, nền phân nữa gạch men, phân nữa ximăng, xà gồ gỗ, mái lợp ngói, nhà có đồng hồ điện nước đầy đủ) gắn liền với thửa đất số 292, tờ bản đồ số 33, tọa lạc tại số 31 đường Lê Lợi, khóm 4, phường 6, Th phố Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng diện tích 222,3m2 (trong đó có 200m2 đất ODT và 22,3m2 đất LnK) cho các thừa kế chuyển tiếp và các thừa kế thế vị của ông Đỗ Kỳ T6 gồm: bà Trương Muỗi L3 (bị mất năng lực hành vi dân sự nên ông Đỗ Minh T1 là con làm người giám hộ), ông Đỗ Minh T1, ông Đỗ Lập Th (bị hạn chế năng lực hành vi dân sự nên bà Trần Thị MỹLlà vợ ông Th làm người đại diện theo pháp luật của ông Th), ông Đỗ Lập T2, ông Đỗ Lập M, ông Đỗ Lập T3, ông Đỗ Lập T4, ông Đỗ Lập T5, nhà gắn liền với thửa đất nêu trên có tứ cận như sau: Hướng Đông giáp đất của hộ ông Trương Văn Nghĩa và bà Trần Khắc Phương, số đo 24,15m; Hướng Tây giáp đường Calmette, số đo 23,08m + 1,62m; Hướng Nam giáp đất ông Lâm Trung Nguyên, có số đo 9,11m; Hướng Bắc giáp đường Lê Lợi, có số đo 2,81m + 6,61m (có sơ đồ kèm theo). Các thừa kế chuyển tiếp và thừa kế thế vị của ông Đỗ Kỳ T6 gồm: bà Trương Muỗi L3 (bị mất năng lực hành vi dân sự nên ông Đỗ Minh T1 là con làm người giám hộ), ông Đỗ Minh T1, ông Đỗ Lập Th (bị hạn chế năng lực hành vi dân sự nên bà Trần Thị Mỹ L2 là vợ ông Th làm người đại diện theo pháp luật của ông Th), ông Đỗ Lập T2, ông Đỗ Lập M, ông Đỗ Lập T3, ông Đỗ Lập T4, ông Đỗ Lập T5 có trách nhiệm hoàn lại chênh lệch giá trị quyền sử dụng đất để giao lại cho các thừa kế chuyển tiếp và thừa kế thế vị của bà Đỗ Ngọc H1 gồm: ông Đỗ Kỳ T6, bà Lê Đỗ Thùy L1 (Tô Thùy L1), ông Lê Đỗ Quốc T (Tô Quốc T), bà Lê Đỗ Ngọc D (Tô Ngọc D) tổng số tiền 1.365.402.640đ (một tỷ, ba trăm sáu mươi lăm triệu, bốn trăm lẻ hai ngàn, sáu trăm bốn mươi đồng).

Ngoài ra, án sơ thẩm còn quyết định về chi phí tố tụng, án phí dân sự sơ thẩm, tuyên về quyền kháng cáo theo quy định của pháp luật.

Ngày 09/10/2014, bị đơn ông Đỗ Minh T1 và người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của ông Đỗ Lập Th là bà Trần Thị Mỹ L1 có đơn kháng cáo cho rằng nhà và đất nêu trên UBND thị xã Sóc Trăng (nay là Th phố Sóc Trăng) đã cấp quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà cho ông Đỗ Kỳ Tường vào ngày 27/4/2004. Theo công văn số 562/CT UBND TP-HC ngày 21/7/2009 của UBND Th phố Sóc Trăng xác định việc UBND Th phố Sóc Trăng cấp quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà cho ông Đỗ Kỳ T6 là đúng quy định của pháp luật, nên tài sản trên không phải của cụ Đỗ N, cụ Trịnh Thị H, nên không đồng ý với cấp sơ thẩm xử chia thừa kế tài sản trên. Tại phiên tòa cấp phúc thẩm hôm nay ông Đỗ Minh T1, bà Trần Thị Mỹ L1 có thay đổi kháng cáo, ông T1 bà L1 yêu cầu trích ra một kỹ phần chia cho các thừa kế của ông Đỗ Kỳ T6- về việc công gìn giữ, quản lý làm tăng giá trị tài sản.

Tại tòa bà Lê Đỗ Ngọc D (Tô Ngọc D), bà D cũng là người đại diện cho các nguyên đơn đề nghị giữ nguyên bản án sơ thẩm xử.

Tại tòa Vị đại diện Viện kiểm sát nhân dân đề nghị trích chia 01 kỹ phần cho các kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của ông Đỗ Kỳ T6 về công gìn giữ quản lý làm tang giá trị tài sản, số còn lại chia theo tỉ lệ án sơ thẩm xử.