Bản án 51/2026/DS-PT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Nguyên đơn bà Ngô Thị Thu Ba khởi kiện cho rằng năm 1976 cha mẹ bà Thu B và 3 con đến ở tại Làng Q (nay là đường 10 tháng 3 khối phố B, thị trấn T, huyện T, tỉnh Quảng Nam), theo hồ sơ 299/TTg thì L2 quy hoạch với tổng diện tích đất 4.676m2 gồm 5 hộ dân là Huỳnh Phước T4, Nguyễn Thị B2, Đoàn V1, Phạm Thị Xuân T2 và ông Phạm D2; hộ gia đình cụ T2 (cha mẹ bà Thu B) được cấp khoảng 1.400m2 đất, thửa số 17 (ngang 20m x dài 70m) với tứ cận Đông giáp đường sân bay dã chiến trước năm 1975 (nay là đường A), Tây giáp bờ sông T, Nam giáp lô đất ông Phạm D2, Bắc giáp lô đất ông Đoàn Viết . Ngày 30/01/1984, cụ T2 chuyển nhượng cho ông Đặng Ngọc H2 280m2 đất (7m x 40m) với tứ cận Đông giáp sân bay dã chiến, Tây giáp đất trống, Nam giáp đất ông Phạm D2, Bắc giáp nhà cụ T2, có giấy tờ chuyển nhượng kèm theo. Năm 1989, bà Ngô Thị C (chị ruột bà Ngô Thị Thu B) chỉ bán cho bà Lê Thị Thu D1 căn nhà xây gạch diện tích 24m2 (6m x 4m), không bán diện tích đất 1.096m2; sau đó, bà C vào M sinh sống, còn ông Phạm Phi H1 ở nhà tranh trên đất, do ông H1 thường xuyên đi làm phụ hồ ở xa nên đất bị vợ chồng ông Huỳnh M1, bà Lê Thị Thu H3 lấn chiếm sử dụng và cho vợ chồng con gái nên yêu cầu Tòa án giải quyết hủy 2 Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà vợ chồng ông M1 và vợ chồng con gái ông M1 được cấp và trả lại 2 thửa đất cho 3 con của vợ chồng cụ T2 (bà Ngô Thị Thu B, ông Phạm Phi H1 và bà Ngô Thị C).

[2] Bị đơn là vợ chồng ông Huỳnh M1, bà Lê Thị Thu H3 thì cho rằng năm 1982, vợ chồng ông M1 bà H3 về sống chung với vợ chồng cậu ruột là ông Lê Hồng P, bà Lê Thị Bích L tại nhà của vợ chồng ông P, bà L gồm nhà trên và nhà dưới, sát cạnh nhà đất của vợ chồng cụ Phạm Thị Xuân T2 (cha mẹ bà Ngô Thị Thu B). Sau khi con chết, ông P, bà L chuyển nhượng nhà trên cho bà Nguyễn Thị H4, còn nhà dưới diện tích 138m2 (3m x 46m) để lại cho ông M1, bà H3 sử dụng. Ngày 01/7/1989, bà Lê Thị Thu D1 (em ruột bà Lê Thị Thu H3) nhận chuyển nhượng ngôi nhà gạch 24m2 trên diện tích đất 391m2 (8,5m x 46m) của cụ Phạm Thị Xuân T2 do hai con cụ T2 là bà Ngô Thị C và ông Phạm Phi H1 được sự ủy quyền của cụ T2 bán tại Giấy bán nhà ngày 01/7/1989 ghi“Tôi là Ngô Thị Thu C và em tôi là Phạm Phi H1…Nguyên hai chị em chúng tôi có một ngôi nhà do cha mẹ để lại, nay được sự uỷ quyền của mẹ tôi là Phạm Thị Xuân T2 và sự thống nhất của hai chị em chúng tôi. Nay chị em chúng tôi thuận tình bán ngôi nhà nói trên cho bà Lê Thị Kim D4…Giữa hai bên mua bà bán ngôi nhà nói trên như sau: Nhà có qui cách chiều dài 6m, chiều rộng 4m, sườn nhà bằng gỗ, mái lợp tol, tường xây gạch thẻ, ngôi nhà trên nằm trong phạm vi đất nhóm II thôn T, thị trấn T. Diện tích đất được quyền sử dụng cho người được mua nhà là: chiều rộng của đất theo mặt tiền nhà là 8,5m; chiều dài của khu đất theo mặt hậu của ngôi nhà là 46m, Đông giáp đường điện cao thế hoặc sân bay giã chiến cũ, Tây giáp…, Nam giáp nhà ông Đặng Ngọc H2, B4 giáp nhà ông Phạm D5…”, Đại diện bên bán ký và ghi tên Ngô Thị Thu C, Phạm Phi H1; ngày 04/7/1989, ông Lê Văn K đại diện ban cán sự thôn T xác nhận:“Theo đơn xin bán nhà của cô Ngô Thị Thu C và em là Phạm Phi H1 đã nhất trí bán nhà này cho cô Lê Thị Thu D1 là người địa phương. Ban cán sự xét thấy không trở ngại theo như đơn trình bày của cô C và có giấy uỷ quyền của bà Phan Thị Xuân T6 là người mẹ. Vậy ban cán sự chuyển lên cấp trên chứng thực”; ngày 05/7/1989 bà Đặng Thị T7 - Phó chủ tịch UBND thị trấn T xác nhận:“ Xét đơn xin bán nhà của chủ hộ nêu trong đơn là chị C và anh H1 là 2 chị em được quyền sở hữu của mẹ là Phan Thị Xuân T6 là thực tế. Chị C có hộ khẩu tại thị trấn T nên căn cứ theo ý kiến của ban cán sự thôn, thống nhất cho đôi bên được chuyển nhượng cho chị Lê Thị Thu D1 đã có hộ khẩu tại khóm B, thị trấn T” (bút lục 187). Sau đó, bà D1 chuyển nhượng 150m2 đất (6m x 25m) cho ông Huỳnh Phước H5 (hiện nhà đất này hai con ông H5 là bà Huỳnh Thị Cẩm L1 và ông Nguyễn Hồng S1 quản lý, sử dụng); phần đất còn lại 241,2 m2 bà D1 cho ông M1, bà H3 và ông M1, bà H3 nhập vào phần đất của ông P, bà L để lại trước đây sử dụng. Ngày 23/8/1989, UBND thị trấn T cấp Giấy phép xây dựng nhà ở tư nhân số 189/QĐ-UB cho phép vợ chồng ông M1 được xây dựng nhà diện tích 125m2 (bút lục 176-179) và ông M1, bà H6 đã xây dựng nhà ở từ đó đến nay không có tranh chấp. Ngày 31/12/2004 vợ chồng ông M1 được UBND thị trấn T cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng thửa đất số 77, tờ bản đồ số 17 diện tích 143,5m2, diện tích đất phía sau 241,2m2 vợ chồng ông M1 cho vợ chồng con gái là Huỳnh Thu T và ngày 12/02/2015 vợ chồng chị T đã được UBND thị trấn T cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng thửa đất số 81, tờ bản đồ số 17, diện tích 241,2m2. Vì các lý do trên, ông M1 bà H3 đề nghị Tòa án không chấp nhận yêu cầu đòi đất của nguyên đơn. Ngoài ra, bị đơn còn xuất trình: - Giấy ủy quyền ngày 24/6/1989 của cụ Phạm Thị Xuân T2 nội dung:“Tôi Phạm Thị Xuân T2 uỷ quyền cho con Ngô Thị C và Phạm Phi H1 trọn quyền bán cái nhà tôi đang ở, chia nhau làm 2 cái nhà nhỏ cho hai người ở cùng với nhau. Nếu thằng Phạm Phi H1 còn uống rượu đập phá, gây gổ đánh lộn với con C là chị nó thì H1 phải được đi học cải tạo..” bút lục 219); - Giấy cam đoan ghi ngày 06-7-89 nội dung “Tôi tên là Ngô Thị C 32 tuổi, hiện ở khóm I thôn T, thị trấn T, huyện T có bán cho cô Lê Thị Thu D1 một căn nhà đã được chính quyền địa phương xác nhận cho tôi được bán, vậy tôi làm giấy này làm cam đoan để sau này không đòi hỏi Nhà nước cấp đất”, ký và ghi tên “Ngô Thị C” (bút lục 396); - Giấy nhận vàng không đề ngày, tháng, năm nội dung: “Tôi tên là Ngô Thị C 32 tuổi, hiện ở khóm I thôn T, thị trấn T, huyện T. Nay tôi làm giấy này làm bằng chứng đã nhận trước của cô Lê Thị Thu D1 số vàng 3 chỉ về khoản tiền bán nhà. Số vàng còn lại khoảng 12 ngày sau tôi nhận đủ và giao nhà lại cho chị D1. Vậy, tôi làm giấy này làm bằng chứng kể từ ngày 7 tháng 7 đến ngày 19-7, ký và ghi tên “Ngô Thị C”, cuối có xác nhận của Ban cán sự thôn “Giấy nhận vàng người mua đã đưa 3 chỉ vàng vào lúc 5 giờ chiều vậy Ban cán sự xác nhận 2 bên đã thoả thuận sau 12 ngày giao xong người mua đến ở” (bút lục 395); - Giấy tạm ứng ghi ngày 09-7-89 nội dung: “Tôi tên là Ngô Thị C 32 tuổi, hiện ở khóm I thôn T, thị trấn T, huyện T. Nguyên tôi có bán cho cô Lê Thị Thu D1 một căn nhà và đã nhận của cô D1 ba chỉ vàng vì hoàn cảnh gặp khó khăn tôi mượn thêm 1 chỉ vàng nữa tổng cộng là 4 chỉ và hẹn đúng ngày như lá đơn trước tôi sẽ giao nhà lại cho cô đúng với thời gian đã quy định” ký và ghi tên “Ngô Thị C”, cuối giấy ghi “Giấy bán nhà của cô C đã chứng mua bán xong nay cô C mượn trước 1 chỉ nữa là 4 chỉ, có sự xác nhận của Ban cán sự thôn”, ký và ghi tên “Huỳnh Phước T4” (bút lục 393); - Giấy không có tiêu đề ghi ngày 15-7-89 nội dung:“Tôi tên là Ngô Thị C 32 tuổi, hiện ở khóm I thôn T, thị trấn T, huyện T. Nguyên tôi có bán cho cô Lê Thị Thu D1 căn nhà là 6 chỉ và đã nhận 4 chỉ vàng nay tôi lấy thêm 1 chỉ nữa là 5 chỉ, còn lại 1 chỉ khi ra khỏi nhà chị D1 đưa luôn ngày 19 tôi sẽ dọn ra chị dọn vào căn nhà này thuộc về chị”, ký và ghi tên “Ngô Thị C” (bút lục 392); - Giấy không có tiêu đề ghi ngày 21-7-89 nội dung:“Tôi tên là Ngô Thị C 32 tuổi, hiện ở khóm I thôn T, thị trấn T, huyện T. Nay tôi viết giấy này giao căn nhà này lại cho cô D1 trọn quyền sử dụng. Tôi đã nhận đủ số vàng 6 chỉ. Vậy Tôi viết giấy này làm bằng chứng, ký và ghi tên “Ngô Thị C” (bút lục 393).

[3] Tại quá trình tố tụng ở cấp sơ thẩm, bà Ngô Thị C và ông Phạm Phi H1 cho rằng Giấy bán nhà ghi ngày 01/7/1989 mà bị đơn xuất trình là giả, bà C trình bày bà C chỉ bán cho bà D1 căn nhà gạch diện tích 24m2, không bán đất nên đề nghị trưng cầu giám định Giấy bán nhà (bút lục 196, 298). Tại Công văn số 35/CV-TA ngày 22/5/2023, Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam đã yêu cầu phía nguyên đơn nếu yêu cầu trưng cầu giám định thì phải có Đơn đề nghị trưng cầu giám định, nộp kèm tài liệu, chứng cứ và nộp tạm ứng chi phí giám định (bút lục 345), nhưng phía nguyên đơn sau đó không thực hiện các công việc như yêu cầu của Tòa án. Tại phiên tòa phúc thẩm mở ngày 21/5/2024 bà Ngô Thị C và ông Phạm Phi H1 không thừa nhận“chữ ký” dưới ghi tên “Ngô Thị Thu C, Phạm Phi H1” ở mục đại diện bên bán tại Giấy bán nhà ghi ngày 01.7.1989 là chữ ký và chữ viết của bà C và ông H1 nên đề nghị trưng cầu giám định. Tòa án cấp phúc thẩm ban hành Công văn số 2440/CV-TACCĐN ngày 29/5/2024, ủy thác cho Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam trưng cầu giám định theo yêu cầu của bà C, ông H1. Sau khi nhận được Công văn 2440/CV-TACCĐN ngày 29/5/2024, thì ngày 03/6/2024 bà Ngô Thị Thu B (đại diện cho 3 chị ẹm là bà Thu B, bà Ngô Thị C, ông Phạm Phi H1) có Đơn đề nghị ngày 03/6/2024 thay đổi yêu cầu giám định đó là ngoài yêu cầu trưng cầu giám định“chữ ký” dưới ghi tên“Ngô Thị Thu C, Phạm Phi H1” ở mục đại diện bên bán tại Giấy bán nhà ngày 01.7.1989 có phải chữ ký, chữ viết của bà C, ông H1 hay không? còn yêu cầu trưng cầu giám định“chữ ký, chữ viết” tại 5 Giấy nhận vàng, Giấy cam đoan ghi năm 1989 có phải chữ ký, chữ viết của bà Ngô Thị C hay không? Tại Kết luận giám định số 100/KL-KTHS ngày 11/3/2026, Phân viện khoa học hình sự tại thành phố Đà Nẵng kết luận: “- Không đủ cơ sở kết luận chữ ký mang tên Ngô Thị Thu C và Phạm Phi H1 dưới mục “Đại diện bên bán” trên Giấy bán nhà ngày 01.7.1989 so với chữ ký của Ngô Thị C và chữ ký của Phạm Phi H1 có phải do cùng một người ký ra hay không; - Chữ ký, chữ viết mang tên Ngô Thị C dưới mục “Người cam đoan” trên Giấy cam đoan ngày 06-7-89 (tài liệu ký hiệu A2) và dưới mục “Người mượn” trên Giấy tạm ứng ngày 09-7-89 (tài liệu ký hiệu A3) và dưới mục “Người làm giấy” trên Giấy nhận vàng không đề ngày tháng năm (ký hiệu A4) so với chữ ký, chữ viết của Ngô Thị C trên các mẫu so sánh là do cùng một người ký ra, viết ra. Chữ viết phần nội dung từ dòng chữ thứ 01 đến 14 từ trên xuống trên tờ giấy không có tiêu đề ghi ngày 15-7-89 (ký hiệu A5) và dòng chữ thứ 01 đến 11 trên tờ giấy không có tiêu đề ghi ngày 21-7-89 (ký hiệu A6) so với chữ viết của Ngô Thị C trên các mẫu so sánh là do cùng một người viết ra.”

[4] Với các tài liệu, chứng cứ trên Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy nguyên đơn bà Ngô Thị Thu B, bà Ngô Thị C và ông Phạm Phi H1 cho rằng bà Ngô Thị C chỉ bán cho bà Lê Thị Thu D1 căn nhà xây gạch diện tích 24m2 (6m x 4m), không bán kèm diện tích còn lại là không phù hợp vì:

[4.1] Thời điểm năm 1989, Luật Đất đai năm 1987 có hiệu lực thi hành không cho phép công dân chuyển nhượng quyền sử dụng đất mà chỉ được chuyển nhượng nhà, tài sản trên đất; Điều 10 Nghị định số 30/HĐBT ngày 23/3/1989 của Hội đồng Bộ trưởng quy định:“khi người sử dụng đất chuyển nhượng, bán nhà ở, vật kiến trúc, cây lâu năm theo quy định tại khoản 2 Điều 49 của Luật Đất đai năm 1987 thì UBND huyện … thành phố thuộc tỉnh xét để quyết định việc giao đất cho người được nhận nhà ở, nếu việc sử dụng đất đó thực tế là hợp pháp và hợp lý”; do đó Giấy bán nhà ngày 01/7/1989 ghi bà C, ông H1 chuyển nhượng cho bà D1 “..Nhà có qui cách chiều dài 6m, chiều rộng 4m..ngôi nhà trên nằm trong phạm vi đất nhóm II thôn T, thị trấn T. Diện tích đất được quyền sử dụng cho người được mua nhà là: chiều rộng của đất theo mặt tiền nhà là 8,5m; chiều dài của khu đất theo mặt hậu của ngôi nhà là 46m, Đông giáp đường điện cao thế hoặc sân bay giã chiến cũ, Tây giáp…, Nam giáp nhà ông Đặng Ngọc H2, Bắcgiáp nhà ông Phạm D5…” là phù hợp với quy định của pháp luật.

[4.2] Mặt khác, nếu bà C chỉ bán căn nhà gạch diện tích xây dựng 24m2, không kèm theo khuôn viên đất thì số vàng 6 chỉ mà bà D1 phải trả bà C (căn cứ kết quả giám định về chữ ký, chữ viết của bà C tại các giấy nhận vàng xác định bà C đã nhận của bà D1 6 chỉ vàng) là không phù hợp với thực tế.

[4.3] Hơn nữa, xét tuy cơ quan giám định kết luận không đủ cơ sở kết luận chữ ký mang tên Ngô Thị Thu C và Phạm Phi H1 dưới mục “Đại diện bên bán” trên Giấy bán nhà ngày 01.7.1989 so với chữ ký của Ngô Thị C và chữ ký của Phạm Phi H1 có phải do cùng một người ký ra hay không, nhưng nội dung Giấy bán nhà thể hiện bà C và ông H1 bán cho bà D1 căn nhà nằm trong phạm vi khuôn viên đất 8,5m x 46m; Giấy bán nhà được ông Lê Văn K đại diện Ban cán sự thôn T ký xác nhận đồng ý vào ngày 04/7/1989 và bà Đặng Thị T7 (Phó chủ tịch UBND thị trấn T) ký xác nhận đồng ý vào ngày 05/7/1989.

[4.4] Mặt khác, nếu nguyên đơn chỉ bán nhà thì diện tích đất trống còn lại hiện tranh chấp gia đình bà Ngô Thị T8 Ba không quản lý sử dụng, không kê khai đăng ký qua các thời kỳ và nộp thuế cho Nhà nước từ năm 1989 đến nay; trong khi ngay sau khi nhận chuyển nhượng nhà đất với bà C, ông H1 theo Giấy bán nhà ngày 01/7/1989 thì ông M1 xin phép nên ngày 23/8/1989 ông M1 được UBND thị trấn T cấp Giấy phép xây dựng nhà ở tư nhân số 189/QĐ-UB cho phép xây dựng nhà ở tư nhân diện tích 125m2 trên khuôn viên đất và ông M1 đã xây dựng nhà ở kiên cố trên đất và quản lý sử dụng đất liên tục, kê khai theo Nghị định 60/CP nộp thuế cho Nhà nước, đến ngày 31/12/2004 vợ chồng ông M1 được UBND thị trấn T cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng thửa đất số 77, tờ bản đồ số 17 diện tích 143,5m2, diện tích đất phía sau 241,2m2 vợ chồng ông M1 cho vợ chồng con gái là Huỳnh Thu T và ngày 12/02/2015 vợ chồng chị T đã được UBND thị trấn T cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng thửa đất số 81, tờ bản đồ số 17, diện tích 241,2m2; do đó, yêu cầu khởi kiện của bà Ngô Thị Thu B, bà Ngô Thị C và ông Phạm Phi H1 đòi gia đình ông Huỳnh M1 phải trả lại diện tích đất mà nếu cha mẹ bà T8 Ba được giao (mặc dù không có quyết định giao đất), nhưng không sử dụng từ năm 1989 đến nay là không được Nhà nước thừa nhận, không được Tòa án chấp nhận.

[4.5] Từ các tài liệu, chứng cứ trích dẫn và phân tích tại các mục trên, Hội đồng xét xử cấp phúc thẩm xét Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn yêu cầu gia đình ông Huỳnh Minh tháo D6 toàn bộ vật kiến trúc trả lại thửa đất số 77, diện tích 143,5m2 thửa đất số 81, diện tích 241,2m2 cho các đồng nguyên đơn là có căn cứ, đúng pháp luật. Do không chấp nhận yêu cầu đòi đất của nguyên đơn nên Tòa án cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn yêu cầu huỷ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất UBND huyện T cấp cho hộ ông Huỳnh Minh B3 Lê Thị Thu H3 ngày 31/12/2004 và hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất UBND huyện T cấp cho bà Huỳnh Thu T, ông Nguyễn Văn T1 ngày 14/02/2015 là đúng pháp luật.

[5] Các quyết định khác của bản án sơ thẩm về chi phí xem xét, thẩm định, đo vẽ và định giá tài sản, áp dụng khẩn cấp tạm thời, án phí được giữ nguyên. Về chi phí trưng cầu Phân viện Khoa học hình sự tại thành phố Đà Nẵng giám định tại giai đoạn tố tụng phúc thẩm hết 15.716.000 đồng phía nguyên đơn đã nộp đủ và chi xong. Nguyên đơn kháng cáo không được chấp nhận phải chịu án phí phúc thẩm.