Bản án 509/2023/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Trong đơn khởi kiện nộp ngày 02/12/2019; đơn khởi kiện bổ sung nộp ngày 21/01/2020, bản tự khai và quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn - bà Đinh Thị H, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan – bà Đinh Thị L, bà Đinh Thị B (H4), bà Đinh Thị N thống nhất trình bày:

Bố mẹ đẻ của bà H là cụ Đinh Khắc T (chết năm 1983) và cụ Đinh Thị N3 (chết năm 1998). Cụ T và cụ N3 sinh được 05 người con gồm bà Đinh Thị H, ông Đinh Khắc Q1 (chết năm 2015), bà Đinh Thị L, bà Đinh Thị B (Đinh Thị H5) và bà Đinh Thị N. Các cụ không có con nuôi, con riêng. Bà H, bà L, bà B, bà N đi lấy chồng ở nơi khác, còn ông Q1 lấy vợ là bà H1, sinh được 04 người con là chị Đinh Thị N1, chị Đinh Thị P1, chị Đinh Thị Thu H3, chị Đinh Thị N2 và sinh sống cùng cụ T và cụ N3.

Khi cụ T và cụ N3 chết để lại tài sản là thửa đất ở có diện tích 459,5m2 tại thửa số 218A, tờ bản đồ số 02; địa chỉ: Thôn D, xã P, huyện T, thành phố Hải Phòng (viết tắt là thửa đất số 218A, tờ bản đồ số 02). Trên đất có một nhà cấp 4 ba gian, nhà ngang 4 gian, công trình phụ, bể nước, giếng nước. Khi còn sống cụ T và cụ N3 chưa phân chia đất cho ai. Cuối năm 2005, ông Đinh Khắc Q1 và vợ là bà Lê Thị H1 đã tự ý làm thủ tục xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà không được sự đồng ý của các đồng thừa kế khác. Việc này đến năm 2009 các bà mới biết. Gia đình nguyên đơn chưa bao giờ họp gia đình để thống nhất trao quyền sử dụng đất của cụ T và cụ N3 cho ông Q1, bà H1. Trong hồ sơ cấp giấy chứng nhận lại có biên bản họp gia đình có chữ ký ghi tên các bà hoàn toàn là giả mạo, không đúng chữ ký của các bà. Tại biên bản này không có chữ ký của bà N.

Sau khi ông Q1 chết thì bà H1 cùng vợ chồng chị N1 quản lý, sử dụng toàn bộ diện tích đất. Đến năm 2009, vợ chồng ông Q1 đã phá nhà ngang cũ xây nhà 02 tầng như hiện nay. Trước khi vợ chồng ông Q1, bà H1 xây nhà thì các bà H, bà L, bà B đã đề nghị ông Q1 để lại một phần diện tích đất để các bà làm nhà thờ cúng bố mẹ, tổ tiên nhưng ông Q1, bà H1 không đồng ý. Các bà cũng nhiều lần nói chuyện tình cảm với bà H1 và ông Q1 khi ông Q1 còn sống về việc để lại cho các chị em một gian để thờ cúng nhưng mẹ con bà H1 không đồng ý mà còn xúc phạm đến các bà. Từ năm 2009 cho đến nay các bà không có nơi cúng giỗ bố mẹ.

Vì vậy, nguyên đơn khởi kiện đề nghị Tòa án: Tuyên hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AE 112342 do Ủy ban nhân dân huyện T cấp ngày 10/4/2006 đứng tên ông Đinh Khắc Q1 và vợ là bà Lê Thị H1. Chia di sản thừa kế là toàn bộ diện tích đất của cụ T và cụ N3 để lại cho các đồng thừa kế bằng đất theo quy định của pháp luật và đề nghị Tòa án chia cho bà H, bà L, bà B và bà N tại phần diện tích đất không có nhà kiên cố; các bà thống nhất sẽ nhận chung phần thừa kế. Đối với tài sản của cụ T, cụ N3 có trên thửa đất 218A, tờ bản đồ số 02, các bà không đề nghị Tòa án phân chia.

Tại bản tự khai ngày 16/10/2020 và quá trình giải quyết vụ án, bị đơn bà Lê Thị H1; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan anh Đoàn Văn Q và chị Đinh Thị N1 thống nhất trình bày:

Bà H1 là vợ của ông Đinh Khắc Q1 (chết năm 2015). Ông Q1, bà H1 kết hôn năm 1975 và sinh được 04 người con gái là các chị: Đinh Thị N1, Đinh Thị P1, Đinh Thị Thu H3 và Đinh Thị N2. Chị P1, chị H3 và chị N2 hiện đang cư trú tại nước ngoài. Về quan hệ huyết thống trong gia đình ông Q1, bà H1 nhất trí với lời trình bày của nguyên đơn. Nguồn gốc diện tích đất 459,5m2; địa chỉ: T đất số 218A, tờ bản số 02, tại: Thôn D, xã P, huyện T, thành phố Hải Phòng là của tổ tiên để lại cho cụ T và cụ N3. Cụ T, cụ N3 chết không để lại di chúc và khi còn sống cũng chưa phân chia cho ai. Sau khi vợ chồng bà H1 kết hôn, vợ chồng bà H1 sinh sống tại ngôi nhà 02 gian lợp rạ còn cụ T, cụ N3 ở căn nhà 03 gian lợp ngói. Năm 1980, do căn nhà hai gian lợp rạ dột nát nên vợ chồng bà H1 đã xin phép các cụ phá đi để xây lại 02 gian nhà lợp ngói. Đến năm 1990, căn nhà gỗ 03 gian của cụ N3, cụ T bị mọt và thời điểm này chỉ còn một mình cụ N3 nên vợ chồng bà H1 lại bàn với cụ N3 phá đi để xây mới nhà ba gian diện tích 60m2. Vợ chồng bà H1 đã bỏ tiền ra xây ngôi nhà này. Đến năm 2013, vợ chồng bà H1 và vợ chồng chị N1, anh Q tiếp tục phá căn nhà 02 gian để xây mới căn nhà 02 tầng, mái bằng như hiện nay. Anh Q, chị N1 đã bỏ số tiền 1.500.000.000 đồng để xây dựng ngôi nhà. Hiện tại, bà H1 cùng vợ chồng anh Q, chị đang sinh sống trên thửa đất số 218A, tờ bản đồ số 02. Khi gia đình bà H1 xây dựng ngôi nhà 02 tầng này, vợ chồng bà cũng có mâu thuẫn với các bà H, bà L và bà B vì họ chỉ đồng ý cho gia đình bà H1 xây một tầng, cho rằng xây cao như vậy thì các cụ không lên được. Sau khi xây xong nhà thì gia đình bà H1 có lập bàn thờ cúng các cụ ở tầng 02 và vẫn để ban thờ cũ tại căn nhà ba gian phía sau. Tuy nhiên, bà H, bà L và bà H5 cũng không về thờ cúng tại đây. Từ khi các cụ chết đến nay thì hàng năm bà H1 vẫn thực hiện nghĩa vụ thờ cúng các cụ.

Ngày 25/12/2005, ông Q1 và các bà H, L, H5 đã tiến hành họp gia đình tại nhà bà H1 và cả ba bà đều nhất trí để cho vợ chồng bà H1 được đứng tên tại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Tại thời điểm này bà N đang sinh sống tại nước ngoài nên không có mặt nhưng bà N đã được vợ chồng ông Q1 thông tin về nội dung này qua điện thoại cho bà N và bà N đã đồng ý. Việc họp này còn có anh Q là con rể của vợ chồng bà H1 chứng kiến, hoàn toàn không có việc vợ chồng bà H1 giả mạo chữ ký của họ. Biên bản này đã được Ủy ban xã P và trưởng thôn là bà T1 xác nhận. Sau khi được các đồng thừa kế khác đồng ý cho đứng tên thửa đất, vợ chồng bà H1 đã làm thủ tục kê khai cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Việc Ủy ban nhân dân huyện T cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho vợ chồng bà H1 là hoàn toàn đúng quy định của Luật Đất đai. Vợ chồng bà H1 đã sử dụng đất từ năm 1986, đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất. Khi tiến hành làm thủ tục cấp giấy chứng nhận cho vợ chồng bà H1, Ủy ban xã P cũng đã thông báo và niêm yết công khai danh sách các hộ gia đình, cá nhân đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận tại Nhà văn hoá của thôn và là đợt cấp giấy chứng nhận là cấp đại trà cho nhân dân trong thôn nhưng các bà H, bà L và bà B đều không có ý kiến gì. Vợ chồng bà H1 được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 10/4/2006. Kể từ thời điểm đó cho đến khi ông Q1 chết, các chị em trong gia đình không ai có ý kiến về việc chia đất. Bị đơn không đồng ý với toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đề nghị Tòa án không chấp nhận các yêu cầu này.

Tại Biên bản về việc kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ ngày 17/12/2021, anh Đoàn Văn Q cho biết: Ngày 26/12/2005 có việc họp gia đình và có mặt của bà H, bà L, bà B, còn việc các bà này có ký vào biên bản hay không thì anh Q không trực tiếp chứng kiến. Ngoài ra, anh Q và chị N1 còn trình bày: Về chi phí xây dựng ngôi nhà 02 tầng, mái bằng có diện tích 106,8m2 trên thửa đất số 218A, tờ bản đồ số 02 là của vợ chồng anh Q bỏ tiền ra xây dựng từ năm 2013, trị giá xây dựng khoảng 1.500.000.000 đồng. Do thời gian xây dựng đã lâu nên hiện tại anh Q, chị N1 chưa thể cung cấp được hoá đơn, chứng từ khi xây dựng ngôi nhà.

Ngày 02/3/2023, bà H1, anh Q và chị N1 đề nghị Tòa án hòa giải với bà H, bà L và bà B theo hướng bị đơn được sử dụng toàn bộ thửa đất và có trách nhiệm xây dựng ngôi nhà trên thửa đất để thờ cúng và các đồng thừa kế có quyền đến thờ cúng. Trong trường hợp các đồng thừa kế không đồng ý và phải phân chia đất, đề nghị Tòa án xem xét công sức tôn tạo thửa đất, quản lý thửa đất từ năm 1973 đến nay cho bị đơn. Bên nhận đất phải thanh toán cho bị đơn tài sản xây dựng trên diện tích đất đó.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là các chị Đinh Thị P1, chị Đinh Thị Thu H3 và chị Đinh Thị N2, theo lời trình bày của bà H1 đang sinh sống tại Đài Loan, bà H1 không biết địa chỉ cụ thể của họ nên Tòa án cấp sơ thẩm không thực hiện được việc ủy thác tư pháp. Tòa án yêu cầu bà H1, anh Q và chị N1 thông tin đến họ và đề nghị họ cung cấp văn bản ghi ý kiến của họ đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án cũng đã niêm yết các văn bản tố tụng cho những người này theo quy định của pháp luật. Các chị Đinh Thị P1, chị Đinh Thị Thu H3 và chị Đinh Thị N2 không có văn bản gửi cho Tòa án. Tại phiên toà ngày 03/3/2023, chị N2 có mặt và có lời trình bày đồng ý quan điểm với bà H1, anh Q, chị N1.

Quá trình giải quyết vụ án, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là Ủy ban nhân dân huyện T, thành phố Hải Phòng có văn bản cử người đại diện hợp pháp tham gia tố tụng. Tuy nhiên, Ủy ban nhân dân huyện T không có văn bản nêu quan điểm về việc đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Q1 và bà H1.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 24/2023/DSST ngày 24/3/2023 của Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng đã quyết định:

1. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn – bà Đinh Thị H.

1.1. Bà Đinh Thị H, bà Đinh Thị L, bà Đinh Thị B (H5), bà Đinh Thị N được quyền sử dụng chung diện tích đất ở là 194,9m2 và các tài sản có trên diện tích đất này, tại thửa đất số 218A, tờ bản đồ số 02; địa chỉ: Thôn D, xã P, huyện T, thành phố Hải Phòng, bao gồm các mốc: 33a, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 14a, 15a, 31b, 33a.

1.2. Bà Đinh Thị H, bà Đinh Thị L, bà Đinh Thị B (H5), bà Đinh Thị N được quyền sử dụng chung diện tích đất ở là 25,9m2 và các tài sản có trên diện tích đất này, tại thửa đất số 218A, tờ bản đồ số 02; địa chỉ: Thôn D, xã P, huyện T, thành phố Hải Phòng, bao gồm các mốc: 3a, 4a, 5a, 6a, 7a, 8a, 9a, 10a, 11a, 12a, 1a, 2a, 3a.

2. Bà Lê Thị H1, chị Đinh Thị N1, chị Đinh Thị P1, chị Đinh Thị Thu H3, chị Đinh Thị N2, anh Đoàn Văn Q được quyền sử dụng chung diện tích đất ở là 209,7m2 và các tài sản có trên diện tích đất này (trong đó anh Đoàn Văn Q được quyền sử dụng 11,95m2 là phần công sức trông coi quản lý đất), tại thửa đất số 218A, tờ bản đồ số 02; địa chỉ: Thôn D, xã P, huyện T, thành phố Hải Phòng, bao gồm các mốc: 31b, 15a, 14a, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 31a, 31b.

3. Bà Đinh Thị H, bà Đinh Thị L, bà Đinh Thị B (H5), bà Đinh Thị N, bà Lê Thị H1, chị Đinh Thị N1, chị Đinh Thị P1, chị Đinh Thị Thu H3, chị Đinh Thị N2, anh Đoàn Văn Q được quyền sử dụng ngõ đi chung có diện tích là 08m2, bao gồm các mốc: 32, 33, 33a, 31b, 31a, 32.

(Diện tích đất phân chia cho các đương sự và ngõ đi chung có sơ đồ kèm theo)

4. Bà Lê Thị H1, chị Đinh Thị N1, chị Đinh Thị P1, chị Đinh Thị Thu H3, chị Đinh Thị N2, anh Đoàn Văn Q có nghĩa vụ hoàn trả bằng giá trị phần diện tích đất chênh lệch so với diện tích đất được hưởng cho bà Đinh Thị H, bà Đinh Thị L, bà Đinh Thị B (H5), bà Đinh Thị N số tiền là 595.800.00 đồng.

5. Bà Đinh Thị H, bà Đinh Thị L, bà Đinh Thị B (H5), bà Đinh Thị N có nghĩa vụ hoàn trả giá trị tài sản trên diện tích đất được phân chia cho bà Lê Thị H1, chị Đinh Thị N1, chị Đinh Thị P1, chị Đinh Thị Thu H3, chị Đinh Thị N2, anh Đoàn Văn Q là 229.068.700 đồng. Khấu trừ nghĩa vụ của các bên cho nhau thì bà Lê Thị H1, chị Đinh Thị N1, chị Đinh Thị P1, chị Đinh Thị Thu H3, chị Đinh Thị N2, anh Đoàn Văn Q còn phải trả cho bà Đinh Thị H, bà Đinh Thị L, bà Đinh Thị B (H5), bà Đinh Thị N số tiền là: 366.731.300 đồng làm tròn: 366.731.000 đồng (Ba trăm sáu mươi sáu triệu bảy trăm ba mươi mốt nghìn đồng).

Kể từ ngày Bà Đinh Thị H, bà Đinh Thị L, bà Đinh Thị B (H5), bà Đinh Thị N có đơn yêu cầu thi hành án cho đến khi thi hành xong khoản tiền nêu trên, hàng tháng bà Lê Thị H1, chị Đinh Thị N1, chị Đinh Thị P1, chị Đinh Thị Thu H3, chị Đinh Thị N2, anh Đoàn Văn Q còn phải chịu khoản tiền lãi của số tiền chưa thi hành án theo mức lãi suất quy định tại khoản 2 Điều 357 của Bộ luật Dân sự tương ứng với thời gian chưa thi hành án.

6. Hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ 00774/H/2006 ngày 10/4/2006 của Ủy ban nhân dân huyện T cấp đứng tên người sử dụng ông Đinh Khắc Q1, vợ là bà Lê Thị H1 được quyền sử dụng diện tích đất ở 459,5m2, tại thửa số 218A, tờ bản đồ số 02; địa chỉ: Thôn D, xã P, huyện T, Hải Phòng.

7. Các đương sự được phân chia đất nêu trên có nghĩa vụ đến cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật.

Ngoài ra, bản án sơ thẩm còn quyết định về án phí và thông báo quyền kháng cáo theo quy định của pháp luật.

Cùng ngày 27/3/2023, bị đơn bà Lê Thị H1, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là anh Đoàn Văn Q, chị Đinh Thị N1 kháng cáo với nội dung đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm hủy toàn bộ bản án sơ thẩm để giải quyết lại hoặc sửa bản án sơ thẩm theo hướng không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Đinh Thị H.

Tại phiên tòa phúc thẩm:

- Nguyên đơn giữ nguyên nội dung đơn khởi kiện, đại diện theo ủy quyền của bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án có kháng cáo giữ nguyên nội dung kháng cáo. Các đương sự không thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án; không xuất trình thêm tài liệu, chứng cứ nào mới.

- Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn có quan điểm: Tòa án cấp sơ thẩm có nhiều vi phạm về tố tụng trong việc định giá, triệu tập đương sự, thu thập chứng cứ, xác định thời hiệu chia thừa kế không đúng. Đề nghị sửa bản án sơ thẩm, bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

- Quan điểm của đại diện Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội:

+ Về tố tụng: Hội đồng xét xử và các đương sự đã thực hiện đúng quy định của Luật Tố tụng dân sự. Kháng cáo của bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án đủ điều kiện để giải quyết theo trình tự phúc thẩm.

+ Luật sư phía bị đơn cho rằng Tòa án cấp sơ thẩm có nhiều vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, nếu theo những liệt kê này thì phải đề nghị hủy toàn bộ bản án sơ thẩm nhưng luật sư lại đề nghị sửa bản án sơ thẩm là có nhiều mâu thuẫn; về thời hiệu khởi kiện: Đã có nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về thời hiệu khởi kiện.

+ Về nội dung: Xét kháng cáo của các đương sự là không có căn cứ nên đề nghị Hội đồng xét xử không chấp nhận kháng cáo của bị đơn và Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án, giữ nguyên bản án sơ thẩm.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

[I] Về tố tụng:

[II] Về nội dung: Xét các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, yêu cầu kháng cáo của bị đơn bà Lê Thị H1 và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án là anh Đoàn Văn Q, chị Đinh Thị N1, Hội đồng xét xử nhận thấy:

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH

Căn cứ khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự.

1. Không chấp nhận toàn bộ kháng cáo của bị đơn bà Lê Thị H1 và người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là anh Đoàn Văn Q, chị Đinh Thị N1, giữ nguyên bản án dân sự sơ thẩm số 24/2023/DSST ngày 24/3/2023 của Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng.

2. Về án phí dân sự phúc thẩm:

- Miễn án phí cho bà Lê Thị H1.

- Anh Đoàn Văn Q và chị Đinh Thị N1 mỗi người phải chịu 300.000 (Ba trăm nghìn) đồng. Đối trừ với số tiền anh Q và chị N1 đã nộp tại Biên lai thu tiền số 0006546 và số 0006547 cùng ngày 06 tháng 4 năm 2023 của Cục Thi hành án dân sự thành phố Hải Phòng. Anh Q và chị N1 đã nộp đủ án phí dân sự phúc thẩm.

3. Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị đã có hiệu lực thi hành từ thời điểm hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

4. Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.