Bản án 49/2024/DS-PT — Tranh chấp hợp đồng vay tài sản

[1] Quá trình giải quyết vụ án, các đương sự thừa nhận, ngày 06/4/2021 bà Nguyễn Thị H có cho vợ chồng bà Nguyễn Thị T, ông Lê Hoàng D vay 5 tỷ đồng, thời hạn cho vay 01 tháng, tính đến ngày 06/5/2021. Các bên không thỏa thuận lãi suất trong hợp đồng nhưng có thỏa thuận miệng với nhau là 1.700 đồng/1.000.000đồng/ngày, tương đương 5,1%/tháng.

[2] Bà H thừa nhận ngày 02/10/2021, bà T (thường gọi là bà Tư, chị Tư), ông D đã trả cho bà 2,8 tỷ đồng bằng hình thức cấn trừ khoản nợ của bà H đối với bà Nguyễn Thị Kim O. Cụ thể, bà H có nợ bà O 2,8 tỷ đồng nên bà H, bà T và bà O thống nhất chuyển giao nghĩa vụ trả nợ khoản tiền này từ bà H sang bà T, ba bên đã thống nhất không tranh chấp gì về phần này. Đến nay, bà T ông D chưa thực hiện nghĩa vụ trả phần nợ (gốc và lãi) còn lại. Vì vậy, bà H yêu cầu ông D, bà T trả cho bà khoản nợ gốc 2,2 tỷ đồng tiền lãi theo mức lãi suất 20%/năm, gồm tiền lãi đối với khoản vay 5 tỷ đồng từ ngày 06/04/2021 đến ngày 02/10/2021 (180 ngày) là 493.150.000 đồng; và tiền lãi đối với khoản vay 2,2 tỷ đồng từ ngày 03/10/2021 cho đến nay là 870 triệu đồng.

[3] Bà T, ông D cho rằng ông bà đã trả hết tiền nợ gốc cho bà H và còn trả vượt quá tiền lãi theo quy định pháp luật nên ông bà yêu cầu bà H trả lại cho ông bà 168.630.000 đồng. Cụ thể, ông bà đã trả tiền cho bà H 08 lần: lần 1, số tiền 01 tỷ đồng tiền gốc và 230 triệu đồng tiền lãi, số tiền này bà H xác nhận bằng zalo nội dung: “Sáng 2/05/2021 em H nhận của chị T2 1 tỷ một tỷ đồng để em về trừ giấy rồi đưa chị xác nhận nhé”; lần 2, số tiền 272 triệu đồng tiền lãi, chứng cứ: Bà H tính lãi và ghi “chị 4, gốc 4 tỷ, 2/5 đến 10/6 = 40 x 1,7 = 272” và Giấy xác nhận từ tin nhắn zalo “chị ơi tiền lãi 272 hai trăm bảy mươi triệu đồng chị nhé”; lần 3, số tiền 100 triệu đồng tiền lãi, chứng cứ: Ủy nhiệm chi số 2707 ngày 17/9/2021 của Ngân hàng TMCP AC; lần 4, trả 2,8 tỷ đồng ngày 02/10/2021 là tiền nợ gốc bằng tiền mặt (nhận từ bà O), chứng cứ: Bà H ghi giấy, lăn tay xác nhận với nội dung: “2/10/21 chị Tư trả cho em H 2.800.000.000đ (Hai tỷ, tám trăm triệu đồng chẵn)”; lần 5, số tiền 500 triệu đồng ngày 31/01/2022 tiền nợ gốc, bằng tiền mặt, chứng cứ: Bà H ghi xác nhận: “Ngày 31/01/2022, em H có nhận của Ngọc số tiền 500.000.000 đồng”; lần 6 , chuyển khoản để trả bớt tiền lãi số tiền là 100 triệu đồng, ngày 07/02/2022, chứng cứ: Ủy nhiệm chi số 4221 ngày 07/02/2022 của Ngân hàng TMCP AC; lần 7, chuyển khoản trả tiền nợ gốc, số tiền là 500 triệu đồng, ngày 15/4/2022, chứng cứ: Ủy nhiệm chi số 2813 ngày 15/4/2022 của Ngân hàng TMCP AC; và lần 8, ngày 27/6/2022, chuyển khoản trả hết tiền nợ gốc còn lại, số tiền là 200 triệu đồng, chứng cứ: Ủy nhiệm chi số 5360 ngày 27/06/2022 của Ngân hàng TMCP AC.

[4] Về trình bày trên của vợ cH bà T, bà H cho rằng, ngoài khoản vay 5 tỷ đồng các bên đang tranh chấp thì ngày 12/02/2021 bà H còn cho bà T, ông D vay số tiền 3.750.000.000 đồng, thời hạn vay 01 tháng từ ngày 12/02/2021 đến ngày 12/3/2021, không ghi lãi suất. Khoản vay này bà T, ông D mới trả xong cho bà vào ngày 02/7/2022. Bà H chỉ thừa nhận số tiền tại lần 4, ngày 02/10/2021 trả tiền nợ gốc, số tiền là 2,8 tỷ đồng (cấn trừ nghĩa vụ từ bà O) là trả cho khoản vay 5 tỷ đồng, còn số tiền 230 triệu đồng tại lần 1 bà H không nhận. Số tiền 272 triệu đồng tại lần 2 là tiền bà H tính giùm cho bà T cho người em của bà T tại Thành phố Hố Chí Minh. Còn các khoản tiền khác tại lần 1 số tiền 1 tỷ đồng, lần 3, lần 5, lần 6, lần 7, lần 8 (nêu trên), bà H thừa nhận có nhận từ bà T nhưng là tiền bà T trả cho bà H đối với khoản vay 3.750.000.000 đồng, không liên quan đến khoản vay 5 tỷ đồng. Còn bà T, ông D cho rằng bà T đã trả cho bà H khoản vay 3.750.000.000 đồng xong và đã được bà H gạch bỏ giấy nợ sau đó thì bà T, ông D mới vay lại khoản vay 5 tỷ đồng.

[5] Căn cứ “Hợp đồng mượn tiền mặt” ngày 12/02/2021 do bà H cung cấp thể hiện bà H cho bà T, ông D vay số tiền 3.750.000.000 đồng, thời hạn vay 01 tháng từ ngày 12/02/2021 đến ngày 12/3/2021, giấy vay tiền bà H cung cấp cho Tòa án đã có dấu gạch bỏ. Bà H cho rằng khoản vay này chấm dứt vào ngày 02/7/2022, khoản vay 3.750.000.000 đồng và khoản vay 5 tỷ đồng của vợ chồng bà T ông D là 2 khoản khác nhau cùng tồn tại song song nhưng bà T ông D không thừa nhận. Quá trình thanh toán, bà H chỉ thừa nhận khoản 2,8 tỷ ngày 02/10/2021 là tiền bà T trả cho khoản 5 tỷ đồng. Còn lại các lần bà T trả cho bà H thì bà H xác định là tiền trả cho khoản 3.750.000.000 đồng. Xét, trong các lần là H thừa nhận bà T trả tiền cho mình thì không có lần nào các bên xác định là tiền bà T trả cho khoản nợ nào. Khi thanh toán các bên không nhắc gì đến nội dung các khoản nợ, trường hợp hai bên có 2 khoản nợ cùng lúc như bà H khai thì khi thanh toán phải có nội dung thanh toán cho khoản nợ nào mới có cơ sở tính toán. Như vậy, có thể suy luận, bà T, ông D trả hết khoản nợ 3.750.000.000 đồng ngày 12/02/2021 cho bà H rồi các bên mới tiếp tục xác lập hợp đồng vay khoản tiền 5 tỷ ngày 06/4/2021. Có như vậy thì khi thanh toán, các bên mới không có thỏa thuận hay xác nhận nào liên quan đến khoản 3.750.000.000 đồng mà các bên đã xác lập trước đó.

[6] Đối với số tiền 272 triệu đồng tại lần 2, bà H cho rằng bà chỉ tính giùm cho bà T cho người em của bà T tại Thành phố Hố Chí Minh nhưng bà H không cung cấp được tên, họ của người được bà H tính, bà T không thừa nhận có nhờ bà H tính toán giùm. Ngoài ra, theo tờ giấy này thể hiện là chữ của bà H viết và phù hợp số tiền ghi trên giấy là “gốc 4 tỷ đồng” là ngày 02/5/2021 bà T có trả cho bà H 1 tỷ đồng và tờ giấy thể hiện 2/5 đến ngày 10/6=40x1,7=272, phù hợp với sự thỏa thuận về lãi giữa bà H và bà T, nên xác định được bà T có trả lãi cho bà H số tiền 272 triệu đồng vào ngày 10/6/2021.

[7] Đối với số tiền 230 triệu đồng bà T cho rằng có trả lãi cho bà H vào ngày 02/5/2021. Bà H không thừa nhận và bà T không có chứng cứ nào chứng minh nên không được HĐXX chấp nhận số tiền này.

[8] Đối với các số tiền bà T ông D trả ở các lần: lần 3, số tiền 100 triệu đồng tiền lãi; lần 5, ngày 31/01/2022 trả tiền nợ gốc, số tiền là 500 triệu đồng; lần 6, ngày 07/02/2022 chuyển khoản để trả bớt tiền lãi số tiền là 100 triệu đồng; lần 7, ngày 15 /4/2022 chuyển khoản trả triền nợ gốc, số tiền là 500 triệu đồng; lần 8, ngày 27/6/2022, chuyển khoản trả hết tiền nợ gốc còn lại, số tiền là 200 triệu đồng. Các số này, bà H thừa nhận bà T có trả nhưng là trả cho khoản 3 tỷ750 triệu đồng. Theo phân tích tại mục [5] nên trên, khoản vay 3 tỷ 750 triệu đồng này đã được bà H, bà T, ông D thanh toán xong trước khi bà T, ông D vay lại 5 tỷ đồng của bà H. Vì vậy, có căn cứ xác định đây là các lần bà T, ông D trả cho khoản vay 5 tỷ đồng.

[9] Về lãi suất: Vợ chồng bà T ông D và bà H thừa nhận, khi ký kết hợp đồng, các bên không ghi lãi suất trong văn bản nhưng có thỏa thuận miệng với nhau tiền lãi là 1.700 đồng/1.000.000 đồng/ngày (tương đương lãi suất 5,1%/ tháng). Xét đây là lãi suất các đương sự tự nguyện thỏa thuận nhưng vượt quá quy định của pháp luật nên được tính lại với mức lãi suất 20%/năm theo quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự.

[10] Từ những phân tích trên, việc thanh toán của bà T ông D đối với khoản vay 5 tỷ đồng ngày 06/4/2021 cho bà H được xác định như sau:

[11] Ngoài ra, Tòa án cấp sơ thẩm còn tính tiền lãi từ ngày 27/6/2022 đến ngày xét xử sơ thẩm (29/9/2023 là 460 ngày), trên khoản tiền lãi 56.602.740 đồng buộc bà T ông D phải trả cho bà H, với số tiền 10.178.870 đồng. Đây là cách tính lãi cH lãi, không phù hợp với quy định của pháp luật. Tuy nhiên, bà T và ông D không có kháng cáo Bản án sơ thẩm nên Tòa án cấp phúc thẩm không sửa nội dung này.

[12] Tại phiên tòa, Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Phước cho rằng các bên có thừa nhận việc thỏa thuận lãi nhưng vượt quá mức lãi suất nhà nước quy định nên cần xác định lãi suất theo quy định tại khoản 4 Điều 466 Bộ luật Dân sự là 10%/1 năm và sửa Bản án sơ thẩm về phần tính lãi. Tuy nhiên, sau khi xét xử sơ thẩm, các đương sự trong vụ án không có kháng cáo về phần lãi suất, đồng thời Viện kiểm sát nhân dân thành phố ĐX và Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Phước cũng không kháng nghị đối với Bản án trên. Do vậy, các nhận định và quyết định của Bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị đã có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

[13] Từ những phân tích và nhận định nêu trên, Tòa án cấp sơ thẩm chỉ chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là có căn cứ nên kháng cáo của nguyên đơn bà Nguyễn Thị H yêu cầu chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là không có cơ sở chấp nhận, cần giữ nguyên Bản án dân sự sơ thẩm số 54/2023/DS-ST ngày 29/09/2023 của Tòa án nhân dân thành phố ĐX, tỉnh Bình Phước.

[14] Về án phí dân sự sơ thẩm: Do bà H được chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện nên bà H phải chịu án phí đối với phần yêu cầu không được chấp nhận. Bà H yêu cầu khởi kiện bà T, ông D trả cho bà H tiền gốc 2,2 tỷ đồng và tiền lãi đối với khoản vay 5 tỷ đồng từ ngày 06/04/2021 đến ngày 02/10/2021 (180 ngày) là: 493.150.000 đồng; tiền lãi đối với khoản vay 2,2 tỷ đồng từ ngày 03/10/2021 cho đến nay là 870 triệu đồng, Tổng cộng tiền lãi là 1.363.150.000 đồng. Gốc và lãi là 2,2 tỷ +1.363.150.000 đồng = 3.563.150.000 đồng - phần yêu cầu được chấp nhận là 66.781.610 đồng = 3.496.368.390 đồng nên bà H phải nộp án phí là 101.927.368 đồng. Do bà H có hoàn cảnh khó khăn được chính quyền địa phương xác nhận nên bà H được giảm một nửa án phí dân sự sơ thẩm. Bà T, ông D không được chấp nhận yêu cầu phản tố và yêu cầu bà H được chấp nhận nên phải nộp (168.630.000đồng+66.781.610 đồng=235.411.610đồng) x 5% = 11.770.581 đồng.

[15] Án phí dân sự phúc thẩm: Do kháng cáo của nguyên đơn bà Nguyễn Thị H không được chấp nhận nên nguyên đơn phải chịu.

[16] Quan điểm của đại diện Viện kiểm sát tại phiên tòa có căn cứ một phần, được Hội đồng xét xử chấp nhận một phần.

[17] Các quyết định khác của Bản án sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị đã có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.