Bản án 42/2019/DSPT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo bản án sơ thẩm, vụ án có nội dung như sau:

Nguyên đơn – ông Đỗ Văn D trình bày: Bố mẹ ông là cụ Đỗ Văn Đ và cụ Bùi Thị T2 có 06 người con chung gồm: Bà Đỗ Thị A, ông Đỗ Văn D, bà Đỗ Thị H, bà Đỗ Thị H1, ông Đỗ Văn T và bà Đỗ Thị M. Cụ Đỗ Văn Đ có một con riêng là bà Đỗ Thị C, từ nhỏ đã chung sống cùng hai cụ, còn cụ Bùi Thị T2 có một con riêng là bà Hà Thị O, bà O ở với ông bà ngoại là bố mẹ của cụ T2.

Cụ Đỗ Văn Đ chết ngày 06/11/2000 và cụ Bùi Thị T2 chết ngày 27/7/2002, hai cụ không để lại di chúc. Di sản hai cụ để lại gồm: 01 ngôi nhà ngói mũi, diện tích khoảng 20m2 làm trên thửa đất ở có diện tích 372 m2 và đất ao có diện tích 271 m2 (hiện do ông T đang quản lý, sử dụng); đất ruộng có diện tích 794 m2 (hiện do ông D đang quản lý, sử dụng); tiền đền bù đất ruộng chuyển đổi là 9.066.000 đồng.

Các đồng thừa kế đã thống nhất không yêu cầu chia các tài sản: Giá trị ngôi nhà ngói mũi diện tích khoảng 20m2, diện tích đất ruộng 794 m2 và tiền đền bù đất 9.066.000 đồng.

Ông D yêu cầu Tòa án chia di sản thừa kế của hai cụ để lại gồm: 372 m2 đất ở và 271 m2 đất ao. Ông D đề nghị chia cho bà M được hưởng phần di sản bằng hiện vật để có đất xây nhà ở. Phần di sản của ông được hưởng ông đề nghị được chia bằng hiện vật và nhường quyền hưởng di sản cho bà M.

Bị đơn là ông Đỗ Văn T trình bày: Ông T đồng ý với ý kiến trình bày của ông D về di sản thừa kế, người được hưởng thừa kế và yêu cầu chia thừa kế. Ông T trình bày: Vợ chồng ông đã chung sống cùng bố mẹ từ năm 1993. Do ngôi nhà ngói của các cụ bị bão gió làm hư hỏng, ông đã xây dựng ngôi nhà mái bằng và cùng bố mẹ ở chung từ năm 1995 – 1996, đến năm 2015 có sửa chữa thêm gồm: Nhà, công trình phụ, làm thêm mái tôn, sân bê tông, ngõ đi, nhà kho và trồng các cây cối trên đất. Nay ông D yêu cầu chia di sản của bố mẹ để lại ông T đồng ý và đưa ra hai phương án: Phương án 1, chia di sản thừa kế của bố mẹ để lại theo pháp luật cho 08 anh, chị em trong gia đình theo hiện vật, chia dọc từ mặt đường giao thông xuống cuối thửa đất. Đối với các tài sản trên đất ở và đất ao do vợ chồng ông T xây dựng, ông T yêu cầu những người được nhận di sản thừa kế bằng hiện vật thanh toán lại giá trị tài sản cho vợ chồng ông T. Phương án 2: Ông T không nhận phần di sản thừa kế của bố mẹ để lại, yêu cầu những người được chia di sản thừa kế thanh toán cho vợ chồng ông T số tiền 2.500.000.000 đồng (là giá trị tài sản xây dựng trên đất của ông T). Bà Đỗ Thị H nhường cho vợ chồng ông T được hưởng ½ suất thừa kế bà H được hưởng nhưng vợ chồng ông T không nhận. Ông T nhận có công duy trì, bảo quản khối di sản thừa kế. Nếu anh chị em không đồng ý thì vợ chồng ông T đề nghị Tòa án giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật.

Bà Vũ Thị T1 (vợ ông T) trình bày: Bà đồng ý với ý kiến, quan điểm của ông Đỗ Văn T, không bổ sung gì.

Bà Đỗ Thị C, bà Hà Thị O, bà Đỗ Th A, bà Đỗ Thị H1 đều trình bày: Các bà đều nhất trí với ý kiến của ông Đỗ Văn D về di sản thừa kế và hàng thừa kế. Các bà đề nghị chia di sản theo pháp luật, hưởng thừa kế bằng hiện vật và nhường cho bà Đỗ Thị M được hưởng phần di sản thừa kế của các bà.

Bà Đỗ Thị H trình bày: Bà nhất trí với ý kiến của ông D về di sản thừa kế và hàng thừa kế. Bà đề nghị chia di sản theo pháp luật và hưởng thừa kế bằng hiện vật. Bà H nhường phần thừa kế của mình cho ông Đỗ Văn T và bà Đỗ Thị M mỗi người một nửa.

Người đại diện theo ủy quyền của bà M, ông Đỗ Văn D trình bày: Bà M đồng ý nhận phần thừa kế của ông D, bà O, bà C, bà A, bà H, bà H1 nhường cho và xin được hưởng thừa kế bằng hiện vật là đất để làm nhà sinh sống.

Qua xác minh tại giai đoạn xét xử sơ thẩm lần 1 và giai đoạn phúc thẩm lần 1 thì Ủy ban nhân dân xã V, thành phố T cung cấp: Tại giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 1997 cấp cho cụ Đỗ Văn Đ thể hiện diện tích đất ở là 372m2 và đất ao là 271 m2, tổng là 643 m2. Tại bản đồ số 16 năm 2012 thể hiện, diện tích đất là 688,5 m2, tăng 45,5 m2. Theo kết quả đo đạc thực tế xác định tổng 02 loại đất trên là 686,7 m2 nên diện tích tăng thêm là 43,7 m2. Nguyên nhân tăng diện tích đất này là do vợ chồng ông T, bà T1 đã đôn lấp đất ao thành đất vườn, đồng thời là do sai số trong quá trình đo đạc theo phương pháp thủ công trước đây, người sử dụng đất không lấn chiếm sang các hộ liền kề hoặc đôn lấp thêm. Địa phương xác định diện tích đất tăng thêm 43,7 m2 trong thửa đất của cụ Đ và cụ T2 để lại thuộc quyền sử dụng hợp pháp của hai cụ và phần diện tích đất tăng thêm được xác định là đất ao. Hạn mức đất ở tại địa phương hiện tại quy định là 360 m2/hộ gia đình, tuy nhiên của cụ Đ và cụ T2 được cấp 372 m2 đất ở tăng 12 m2 so với hạn mức nhưng vẫn được xác định là đất ở.

Tại giai đoạn xét xử sơ thẩm lần 2, theo trình bày của ông D về diện tích đất chênh lệch tăng thêm, Tòa án tiến hành xác minh lại thì Ủy ban nhân dân xã Vũ Lạc xác định diện tích đất tăng thêm 43,7 m2 nằm trong thửa đất của cụ Đ và cụ T2 là diện tích đất giao thông, không phải là diện tích dôi dư do đo đạc sai số, diện tích đất này không phải là diện tích đất thừa kế của cụ Đ và cụ T2 để lại. Diện tích 43,7 m2 đất giao thông gia đình cụ Đ, nay là gia đình ông T đã sử dụng ổn định từ trước đến nay, không có tranh chấp với các hộ liền kề. Quan điểm của UBND xã là khi Nhà nước chưa sử dụng đến thì gia đình ông T tiếp tục sử dụng.

Theo biên bản định giá tài sản ngày 28/3/2018, các tài sản được định giá như sau: Nhà ở xây năm 1996 là 72.423.750 đồng; nhà ở xây năm 2014 giá trị 186.232.000 đồng; công trình phụ xây 1996 giá trị 46.144.000 đồng; công trình phụ xây năm 2014 giá trị 59.328.000 đồng; mái tôn chống nóng: 19.159.000 đồng; sân lát gạch đỏ năm 1996: 2.903.750 đồng, lát năm 2000: 6.221.600 đồng, lát năm 2014: 13.493.600 đồng; tường hoa: 2.500.718 đồng; kho đựng đồ giá 1.917.000 đồng/m2: 34.419.735 đồng; tường bao quanh nhà: 6.805.777 đồng; đất ở có giá 2.200.000 đồng/m2 = 818.400.000 đồng; đất ao giá 700.000 đồng/m2 = 189.700.000 đồng; đất đôn lấp: đôn lấp ao diện tích 271m2, sâu 1,7m, giá là 114.000 đồng/m3 = 52.519.800 đồng; 01 cây nhãn: 150.000 đồng; 01 cây xoài: 650.000 đồng; 02 cây khế: 580.000 đồng; 02 cây ổi: 595.000 đồng; 04 cây đu đủ: 400.000 đồng; 01 cây mít: 150.000 đồng; 01 cây roi: 540.000 đồng; 01 cây táo: 300.000 đồng; 01 cây vối: 28.000 đồng; 04 cây chanh giống: 56.000 đồng; 01 cây vải giống: 20.000 đồng; 01 khóm cây thanh long: 500.000 đồng; mái lợp proximang dàn luồng là 217.384 đồng; hầm bioga: 2.637.134 đồng; tường xây kè bioga: 3.609.270 đồng.

Tại bản án số 10/2019/DS - ST ngày 20/8/2019 của Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình đã quyết định:

1. Áp dụng: Các Điều 613, 623, 649, 650, 651, 654 Bộ luật dân sự; khoản 5 Điều 26; Điều 147 Bộ luật tố tụng dân sự; Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội.

2. Xử: Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Đỗ Văn D về việc yêu cầu chia di sản thừa kế theo pháp luật của cụ Đỗ Văn Đ và cụ Bùi Thị T2 để lại tại thửa số 751, 755, tờ bản đồ số 02 đo đạc năm 1991 tại xóm 02, xã V nay là thôn T, xã V, thành phố T, tỉnh Thái Bình. Di sản thừa kế của cụ Đỗ Văn Đ và cụ Bùi Thị T2 để lại gồm:

- Đất thổ cư 372 m2 x 2.200.000 đồng/m2 = 818.400.000 đồng;

- Đất ao 271 m2 x 700.000 đồng/m2 = 189.700.000 đồng;

Tổng diện tích đất là 643m2, giá trị: 1.008.100.000 đồng.

- Đất giao thông làm ngõ đi 43,7m2.

2.1. Chia cho ông Đỗ Văn T được hưởng phần di sản của cụ Đỗ Văn Đ và cụ Bùi Thị T2 bằng hiện vật gồm:

Diện tích đất ở: 229,1 m2 giá trị là 504.020.000 đồng.

Diện tích đất ao 12,2 m2 giá trị là 8.540.000 đồng.

Tổng giá trị: 512.560.000 đồng.

Thửa đất có vị trí, kích thước như sau: Phía đông giáp đất chia cho bà M và giáp thửa ông Đỗ Văn K, thửa ông Đỗ Văn K dài 30,86m + 3,1m + 5,27m + 4,6m. Phía tây giáp thửa ông Phạm Văn H dài 17,46m + 2,02m + 1,66m = 5,33m + 7,28m + 9,31m. Phía nam là ngõ đi giáp đường giao thông dài 3,47m và giáp phần đất chia cho bà M dài 4,41m + 8,42m. Phía bắc giáp đường giao thông dài 15,66m.

Ông T được sử dụng ngõ đi là 43,7 m2 cho đến khi có quyết định xử lý của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

2.2. Chia cho bà Đỗ Thị M được hưởng phần di sản của cụ Đỗ Văn Đ và cụ Bùi Thị T2 bằng hiện vật, gồm:

Diện tích đất ở: 142,9 m2 giá trị là 314.380.000 đồng.

Diện tích đất ao 258,8 m2 giá trị là 181.160.000 đồng.

Tổng giá trị: 495.540.000 đồng.

Thửa đất có vị trí, kích thước như sau: Phía đông giáp thửa ông Đỗ Văn T3 dài 4,24m + 11,46m + 2,6m + 1,17m+ 2,53m + 10,77m. Phía tây giáp ngõ đi và giáp đất chia cho ông Đỗ Văn T dài 30,36m. Phía nam giáp đường giao thông dài 11,6m. Phía bắc giáp đất chia cho ông Đỗ Văn T dài 4,41m + 8,42m.

Bà Đỗ Thị M được hưởng các tài sản trên phần đất được giao và không phải thanh toán cho ông Đỗ Văn T và bà Vũ Thị T1 các tài sản trên phần đất được giao. Ông Đỗ Văn T không phải thanh toán giá trị phần chênh lệch di sản được hưởng bằng hiện vật cho bà Đỗ Thị M.

Ngoài ra án còn tuyên về án phí, chi phí tố tụng và quyền kháng cáo của đương sự.

Ngày 29 tháng 8 năm 2019, ông Đỗ Văn T kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm và đề nghị tuyên hủy bán án sơ thẩm, bởi: Thứ nhất, bản án tuyên trái pháp luật, trái với yêu cầu của nguyên đơn và các đương sự, không đúng với thực tế sử dụng đất. Thứ hai, bà Đỗ Thị M đã từ lâu không mang quốc tịch Việt Nam, không có hộ khẩu tại xã V.

Tại phiên tòa phúc thẩm, ông Đỗ Văn T thay đổi yêu cầu kháng cáo, cụ thể: Ông T đồng ý với bản án sơ thẩm về xác định di sản thừa kế và những người được hưởng di sản thừa kế. Đề nghị Hội đồng xét xử xác định phần diện tích tăng thêm 43,7m2 là di sản thừa kế nằm trong tổng diện tích đất mà bố mẹ ông để lại bởi gia đình ông đã sử dụng diện tích đất này ổn định trước năm 1990, không có tranh chấp, lấn chiếm đất của các hộ liền kề. Từ đó để xác định lại phần di sản của bố mẹ ông để lại để chia cho các đồng thừa kế. Ông T đồng ý nhận ½ suất thừa kế của bà Đỗ Thị H nhường cho ông. Ông T đề nghị chia cho ông một phần diện tích đất mặt đường có chiều rộng mặt đường là 7m kéo dài vào phần đất mà ông đã được chia để phục vụ cho việc kinh dO của gia đình ông. Ông đồng ý thanh toán chênh lệch tài sản cho những người hưởng thừa kế khác theo giá trị tại biên bản định giá của Hội đồng định giá đã kết luận. Đồng thời, ông T, bà T1 đề nghị: người được chia đất mà trên đất có tài sản là đất đôn lấp ao và nhà kho có giá trị lớn thì phải có nghĩa vụ thanh toán cho ông T giá trị của những tài sản này. Vợ chồng ông T, bà T1 thống nhất đề nghị: đối với các tài sản có giá trị nhỏ là dậu H, tường xây kè và hầm Bioga, tường dậu, cây trồng các loại, mái lợp proximang, ông bà không yêu cầu người được hưởng tài sản này phải thanh toán giá trị tài sản. Riêng đối với hầm Bioga nếu khi chia đất mà nằm trên cả hai phần đất được chia cho hai bên thì ông cũng không có nhu cầu sử dụng hầm Bioga này nữa, bên được chia có thể sử dụng hoặc tự tháo dỡ tài sản này.

Ông Đỗ Văn D trình bày: Ông D đồng ý với yêu cầu của ông T về việc xác định diện tích tăng thêm 43,7m2 là di sản thừa kế nằm trong tổng diện tích đất mà bố mẹ ông để lại để chia lại phần di sản cho các đồng thừa kế. Ông D không chấp nhận yêu cầu của ông T về việc chia cho ông T 07m mặt đường kéo dài từ mặt đường vào đến phần đất mà ông T đã được chia, mà ông D chỉ đồng ý chia cho ông T 05m mặt đường và yêu cầu ông T phải thanh toán chênh lệch toàn bộ giá trị của phần di sản được chia tăng thêm.

Những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là bà Đỗ Thị C, bà Hà Thị O, bà Đỗ Thị A, bà Đỗ Thị H1, bà Đỗ Thị M đều thống nhất quan điểm với ông Đỗ Văn D. Bà M đồng ý thanh toán giá trị các tài sản trên đất được chia cho ông T, bà T1. Bà M nhận phần tài sản của những người khác nhường cho nên chấp nhận chịu án phí đối với toàn bộ phần tài sản bà M được chia.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Bình phát biểu ý kiến: Trong quá trình thụ lý và giải quyết vụ án ở cấp phúc thẩm, những người tiến hành tố tụng và các đương sự đã chấp hành đúng các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự. Về nội dung đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm căn cứ khoản 2 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự, xử chấp nhận kháng cáo của bị đơn, sửa bản án dân sự sơ thẩm số 10/2019/DS-ST ngày 20/8/2019 của Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Sau khi nghiên cứu các tài liệu đã thu thập có trong hồ sơ vụ án, cũng như thẩm tra tại phiên tòa và căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa. Hội đồng xét xử nhận định:

Vì các lẽ trên;

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ vào khoản 2 Điều 308 Bộ luật tố tụng dân sự, chấp nhận kháng cáo của bị đơn ông Đỗ Văn T, sửa bản án dân sự sơ thẩm số 10/2019/DS-ST ngày 20/8/2019 của Tòa án nhân dân thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình. Cụ thể:

1. Áp dụng: Các Điều 613, 623, 649, 650, 651, 654 Bộ luật dân sự; khoản 5 Điều 26; Điều 147 Bộ luật tố tụng dân sự; Nghị quyết số 326/2016/UBTVQHI14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

2. Xử: Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Đỗ Văn D về việc yêu cầu chia di sản thừa kế của cụ Đỗ Văn Đ và cụ Bùi Thị T2 theo pháp luật. Di sản thừa kế của cụ Đ và cụ T2 để lại và các đương sự yêu cầu chia là thửa đất số 751, 755, tờ bản đồ số 02 đo đạc năm 1991, được Ủy ban nhân dân huyện Kiến Xương cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số H832469 ngày 26/4/2997 tại xóm 02, xã V nay là thôn T, xã V, thành phố T, tỉnh Thái Bình. Theo đo đạc thực tế diện tích đất ở là 372m2 và đất ao là 314,7m2.

2.1. Chia cho ông Đỗ Văn T được quyền sử dụng 271,5m2 đất ở, có giá trị là 597.300.000 đồng và 130,6m2 đất ao có giá trị là 91.420.000 đồng. Tổng giá trị tài sản ông T được chia là: 688.720.000 đồng. Thửa đất có vị trí, kích thước như sau:

Phía đông giáp đất chia cho bà Đỗ Thị M, giáp thửa ông Đỗ Văn K và ông Đỗ Xuân K dài 4,23m + 16,44m + 10,91m + 3,10m + 5,27m + 4,60m.

Phía tây giáp thửa ông Phạm Văn H dài 17,46m + 0,11m + 2,03m + 1,65m + 5,33m + 7,28m + 9,31m.

Phía nam giáp đường giao thông dài 2,94m + 0,55m + 3,66m và giáp phần đất chia cho bà Đỗ Thị M dài 0,35m + 8,42m.

Phía bắc giáp đường giao thông dài 5,79m + 9,87m.

2.2. Chia cho bà Đỗ Thị M được quyền sử dụng 100,5m2 đất ở, có giá trị là 221.100.000 đồng và 184,1m2 đất ao, có giá trị là 128.870.000 đồng. Tổng giá trị tài sản bà M được chia là: 349.970.000 đồng. Thửa đất có vị trí, kích thước như sau:

Phía đông giáp thửa ông Đỗ Văn T dài 4,24m + 11,46m + 0,28m + 2,60m + 1,17m + 2,53m + 10,77m.

Phía tây giáp đất chia cho ông Đỗ Văn T dài 4,23m + 16,44m + 10,91m.

Phía nam giáp đường giao thông dài 8,12m.

Phía bắc giáp đất chia cho ông T dài 0,35m + 8,42m.

Bà Đỗ Thị M được quyền sở hữu, sử dụng các tài sản trên phần đất được giao gồm: dậu hoa, tường xây kè và hầm Bioga, tường dậu, cây trồng các loại mà không phải thanh toán giá trị tài sản cho ông Đỗ Văn T và bà Vũ Thị T1.

Bà Đỗ Thị M được quyền sở hữu, sử dụng 35,1m2 nhà kho và có nghĩa vụ thanh toán giá trị nhà nhà kho là 23.550.000 đồng và thanh toán giá trị phần đất đôn lấp ao là 35.678.500 đồng. Tổng cộng, bà Đỗ Thị M phải thanh toán cho ông Đỗ Văn T và bà Vũ Thị T1 là: 59.228.500 đồng.

(Diện tích đất chia cho ông T và bà M có sơ đồ kèm theo bản án).

2.3. Ông Đỗ Văn T phải thanh toán cho bà Đỗ Thị M số tiền chênh lệch về giá trị tài sản là: 688.720.000 đồng (giá trị tài sản được chia) - 304.532.000 đồng (giá trị tài sản được hưởng theo thừa kế) - 59.228.500 đồng (số tiền bà M phải thanh toán cho ông T, bà T1) = 324.959.500 đồng.

Kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật (đối với các trường hợp cơ quan thi hành án có quyền chủ động ra quyết định thi hành án) hoặc kể từ ngày có đơn yêu cầu thi hành án của người được thi hành án (đối với các khoản tiền phải trả cho người được thi hành án) cho đến khi thi hành án xong tất cả các khoản tiền, hàng tháng bên phải thi hành án còn phải chịu khoản tiền lãi của số tiền còn phải thi hành án theo mức lãi suất quy định tại khoản 2 Điều 468 Bộ luật dân sự 2015.

3. Về án phí: Bà Đỗ Thị M phải chịu 30.997.000 đồng án phí chia thừa kế. Ông Đỗ Văn T phải chịu 18.188.000 đồng án phí chia thừa kế. Ông Đỗ Văn T không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. Chuyển số tiền 865.000 đồng ông Đỗ Văn T đã nộp tạm ứng án phí theo biên lai thu số 0006885 ngày 26/01/2018 và 300.000 đồng tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm theo biên lai thu số 0009507 ngày 10/9/2019 tại Chi cục thi hành án dân sự thành phố Thái Bình, tỉnh Thái Bình sang thi hành án phí cho ông T.

4. Các quyết định khác của bản án sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

Trường hợp bản án, quyết định được thi hành theo quy định tại Điều 2, Luật thi hành án dân sự thì người được thi hành án dân sự, người phải thi hành án dân sự có quyền thỏa thuận thi hành án, quyền yêu cầu thi hành án, tự nguyện thi hành án hoặc bị cưỡng chế thi hành án theo quy định tại các Điều 6,7,9 Luật thi hành án dân sự; thời hiệu thi hành án được thực hiện quy định tại Điều 30 Luật thi hành án dân sự.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án 26/11/2019.