Bản án 42/2019/DS-PT — Tranh chấp hợp đồng thuê quyền sử dụng đất

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Nguyên đơn bà Nguyễn Thị M trình bày:

Vào năm 2002, bà và chồng là ông Huỳnh Văn T có hỏi mượn của NLQ1, NLQ2 số tiền 22.000.000 đồng, đến tháng 9 năm 2002 do không có khả năng trả nên bà và NLQ2 mới thỏa thuận chuyển số tiền 22.000.000 đồng qua thành tiền vay với mức lãi 3%/tháng. Bà đóng lãi cho NLQ2 với số tiền 660.000 đồng. Do không có tiền trả nợ nên bà mới nói với NLQ2 sẽ giao đất cho NLQ2 làm để không phát sinh thêm tiền lãi, khi nào có tiền bà được quyền chuộc đất lại, việc cố đất không có thỏa thuận thời hạn. Đến tháng 10 năm 2003, bà và NLQ2 tổng kết nợ: tiền vốn 22.000.000 đồng cộng thêm tiền lãi thành 39.800.000 đồng, cộng thêm số tiền mua bạt lợp nhà nợ 1.200.000 đồng, tiền mua heo nợ 700.000 đồng, tổng cộng vợ chồng bà M nợ NLQ2 số tiền 41.700.000 đồng. Việc thỏa thuận giao đất không có mặt ông T nhưng vài ngày sau khi ông T về nhà, bà nói lại cho ông T nghe và ông T cũng đồng ý. Việc mượn tiền cũng như việc thỏa thuận cố đất được thực hiện giữa bà với NLQ2 không có người thứ ba chứng kiến và không có lập thành văn bản. Trong quá trình sử dụng đất thì NLQ1, NLQ2 đã chuyển nhượng đất lại cho bà Phan Thị C. Ông T và NLQ6 không có chuyển nhượng đất cho vợ chồng NLQ1, NLQ2. Nay bà yêu cầu bà C trả diện tích đất trồng lúa theo đo đạc thực tế là 12.273m2, bà đồng ý trả lại cho NLQ1, NLQ2 số tiền cố đất là 41.700.000 đồng.

Bị đơn bà Phan Thị C và NLQ3 trình bày:

Trước đây, NLQ1 và NLQ2 nhận chuyển nhượng 09 công đất của ông T và NLQ6, vợ chồng NLQ1 sử dụng đến năm 2008 thì chuyển nhượng lại cho vợ chồng bà. Bà nhận chuyển nhượng nguyên thửa đất có diện tích 09 công chứ không có đo đạc lại với giá 20 chỉ vàng 24k/01 công, bằng 180 chỉ vàng 24k. Vợ chồng bà đã nhận đất và trả vàng xong. Khi thực hiện chuyển nhượng, NLQ1, NLQ2 có đưa cho bà xem “Tờ nhượng đất ruộng” lập ngày 07 tháng 8 năm 2002 của ông Huỳnh Văn T có xác nhận của ấp và Ủy ban nhân dân xã VPĐ. NLQ2 và bà C có liên hệ với ông T qua điện thoại và ông T có hứa khi nào rảnh sẽ về chuyển tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho bà, do đó bà mới nhận chuyển nhượng đất. Việc chuyển nhượng đất và giao vàng không được lập thành văn bản, bên NLQ1, NLQ2 giao đất và đưa “Tờ nhượng đất ruộng” lập ngày 07 tháng 8 năm 2002 cho bà. Bà không đồng ý theo yêu cầu khởi kiện của bà M nhưng chỗ tình nghĩa nên đồng ý cho bà M chuộc lại 50% diện tích đất theo giá thị trường.

NLQ1 và NLQ2 trình bày:

Năm 2002, ông bà nhận chuyển nhượng của NLQ6 phần đất có diện tích 1,5 công tầm cấy đất ruộng với giá 16 chỉ vàng 24K, quy ra bằng tiền là 7.200.000 đồng. Khi chuyển nhượng thì các bên không có làm giấy tờ, chỉ nói miệng, ông bà đưa trước cho NLQ6 5.000.000 đồng. Sau khi nhận chuyển nhượng đất của NLQ6 khoảng 01 tháng thì ông T, bà M kêu vợ chồng ông chuyển nhượng luôn phần đất còn lại của ông T nằm liền kề với phần đất nhận chuyển nhượng từ NLQ6, với diện tích 7,5 công tầm cấy đất ruộng. Ông bà nhận chuyển nhượng với giá 75 chỉ vàng 24K, tính ra tiền khoảng 34.000.000 đồng. Các bên làm chung “Tờ nhượng đất ruộng” đề ngày 07 tháng 8 năm 2002 với nội dung cộng chung phần đất nhận chuyển nhượng từ NLQ6 và ông T là 09 công đất với giá trị là 91 chỉ vàng 24k. Do nhận chuyển nhượng với ý định là sau này cho lại con nên trong giấy chuyển nhượng để tên người nhận chuyển nhượng là NLQ4. Khi chuyển nhượng có mặt bà M nhưng bà M không biết chữ nên không có ký tên vào giấy chuyển nhượng. Ông bà nhận đất và trả cho NLQ6 số tiền 2.200.000 đồng nữa là đủ 7.200.000 đồng tương ứng 16 chỉ vàng 24k. Trước đây ông T có vay của NLQ2 số tiền 11.000.000 đồng, sau 09 tháng thì tính lãi 3.000.000 đồng, tổng cộng 14.000.000 đồng; số tiền 14.000.000 đồng được đối trừ vào tiền chuyển nhượng, do đó ông bà đưa thêm cho ông T 20.000.000 đồng là tương ứng 75 chỉ vàng 24k. Phần đất chuyển nhượng do NLQ6 đứng tên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Do giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông T đang thế chấp vay vốn tại Ngân hàng nên không chuyển tên được. Ông T hứa khi nào trả tiền Ngân hàng xong thì sẽ lấy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất về chuyển tên cho ông bà. Sau khi nhận chuyển nhượng thì ông bà trực tiếp canh tác đến năm 2008 thì chuyển nhượng lại cho bà C, NLQ3 với giá 180 chỉ vàng 24k, đã nhận vàng và giao đất xong. Nay ông bà không đồng ý theo yêu cầu khởi kiện của bà M.

NLQ4 trình bày:

Ngày 07 tháng 8 năm 2002, cha mẹ chị là NLQ1, NLQ2 kêu chị ký tên vào giấy sang đất có nội dung là nhận chuyển nhượng của ông T và NLQ6 diện tích 09 công tầm cấy đất ruộng với giá 91 chỉ vàng 24k. Việc thỏa thuận sang đất và giá như thế nào thì chị không biết, mọi việc do cha mẹ với bên ông T tự thỏa thuận. Lý do chị ký tên người sang đất là do cha mẹ dự tính sau này cho chị. Cha mẹ chị trả vàng và nhận đất từ ông T và NLQ6. Sau khi nhận chuyển nhượng đất thì cha mẹ chị là người trực tiếp quản lý, sử dụng đất. Phần đất chuyển nhượng thì cha mẹ chị đã chuyển nhượng lại cho bà C. Ngày 01 tháng 9 năm 2017, chị có yêu cầu độc lập yêu cầu công nhận hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất giữa chị với NLQ6 và ông T, tuy nhiên sau đó chị đã rút lại yêu cầu này.

NLQ6 trình bày:

Khi anh lập gia đình thì cha mẹ anh kêu về cất nhà ở trên phần đất đang tranh chấp. Cha mẹ chưa cho riêng anh diện tích đất nào hết. Anh ở trên phần đất này gần 02 năm thì dọn ra phần đất trên tuyến đường NQ - CS cất nhà ở khoảng 03 – 04 tháng thì lên Quận A ở đến nay. Việc giao dịch quyền sử dụng đất giữa cha mẹ anh với NLQ1, NLQ2 và NLQ4 như thế nào thì anh không biết. Khi cha mẹ anh lên Quận A ở thì có nói cho anh nghe thiếu nợ nên thế đất cho NLQ1 để trừ nợ, còn việc thế đất là bán, cố hay cho thuê đất thì anh không biết. Anh không có chuyển nhượng đất cho NLQ4, cũng như không có ký tên vào “Tờ nhượng đất ruộng” ngày 07 tháng 8 năm 2002. Anh đồng ý theo yêu cầu khởi kiện của bà M.

NLQ5 đã được Tòa án triệu tập hợp lệ nhiều lần nhưng vắng mặt nên không ghi nhận được ý kiến.

Từ nội dung trên, tại Bản án dân sự sơ thẩm số 72/2018/DS-ST ngày 30 tháng 11 năm 2018 của Tòa án nhân dân huyện PL, tỉnh Bạc Liêu quyết định: Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà Nguyễn Thị M đòi quyền sử dụng đất cầm cố giữa bà với bà Phan Thị C (có tuyên định vị và kích thước, diện tích và vị trí đất). Đình chỉ xét xử do NLQ4 rút yêu cầu khởi kiện công nhận hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất.

Ngoài ra, bản án sơ thẩm còn tuyên về chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản, án phí, Luật Thi hành án và quyền kháng cáo cho các đương sự theo quy định pháp luật.

Ngày 12 tháng 12 năm 2018 nguyên đơn bà Nguyễn Thị M kháng cáo yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm chấp nhận yêu cầu khởi kiện của bà xin chuộc lại diện tích đất đã cầm cố cho vợ chồng NLQ1 và NLQ2 theo giá đã thỏa thuận khi cầm cố.

Ngày 27 tháng 12 năm 2018 Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bạc Liêu kháng nghị theo Quyết định kháng nghị số 03/QĐKNPT-VKS-DS ngày 26 tháng 12 năm 2018 đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm hủy án sơ thẩm với lý do:

Bà M cung cấp tài liệu chứng minh như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, chính quyền địa phương xác nhận đều thể hiện đất tranh chấp là của vợ chồng ông T, bà M nên Tòa án cấp sơ thẩm xác định bà M không có chứng cứ chứng minh là không có căn cứ. Bà C không có chứng cứ chứng minh mà chỉ đưa ra lời trình bày là nhận chuyển nhượng từ NLQ1.

Tòa án cấp sơ thẩm chưa xem xét đánh giá toàn diện vụ án như giao dịch giữa ông T với vợ chồng NLQ1 là giao dịch cầm cố hay chuyển nhượng, giao dịch đó có phù hợp với pháp luật tại thời điểm giao dịch không, có hay không việc chuyển nhượng giữa vợ chồng NLQ1 và bà C. Đất là của vợ chồng bà M nhưng khi chuyển nhượng thì bà M hoàn toàn không biết, không ký tên chuyển nhượng, NLQ6 không thừa nhận chữ ký, ông T đã chết còn những người làm chứng như ông B xác định ông không biết hai bên thỏa thuận như thế nào, NLQ1 mang giấy đến nhà cho ông ký. Thời điểm chuyển nhượng đất đang thế chấp Ngân hàng, sau đó bà M trả nợ và lấy giấy về giữ. Do đó hợp đồng vô hiệu về hình thức và nội dung, hợp đồng vô hiệu không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ, các bên hoàn trả cho nhau những gì đã nhận. Giao dịch chuyển nhượng từ NLQ1 và vợ chồng bà C cũng bị vô hiệu theo. Giấy chuyển nhượng NLQ4 đứng tên nhận chuyển nhượng của ông T nhưng khi chuyển nhượng lại cho bà C thì NLQ1 đứng ra chuyển nhượng là không đúng nên bà C không có quyền quản lý sử dụng đất hợp pháp.

Bà M yêu cầu bà C trả đất và đồng ý trả tiền chuộc đất nhưng Tòa án cấp sơ thẩm xác định tư cách tham gia tố tụng của vợ chồng NLQ1 là không đúng, đồng thời NLQ4 có yêu cầu độc lập thì tư cách tham gia tố tụng cũng được thay đổi theo. Bà M, NLQ6 không thừa nhận chữ ký của ông T, NLQ6 trong tờ nhượng đất nhưng Tòa án cấp sơ thẩm không tiến hành giám định chữ ký để làm rõ nội dung này. Không xem xét hậu quả pháp lý của hợp đồng vô hiệu để xác định trách nhiệm của các bên tham gia khi ký kết để xác định lỗi và trách nhiệm bồi thường tương ứng với mức độ lỗi trong giao dịch. Xác định quan hệ tranh chấp hợp đồng thuê quyền sử dụng đất là không đúng quy định.

Tại phiên tòa phúc thẩm người đại diện theo ủy quyền của bà M vẫn giữ nguyên nội dung kháng cáo.

Tại phiên tòa phúc thẩm, đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bạc Liêu giữ nguyên kháng nghị.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bạc Liêu phát biểu quan điểm: Đề nghị Hội đồng xét xử căn cứ vào khoản 3 Điều 308 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 hủy toàn bộ Bản án sơ thẩm số 72/2018/DS-ST ngày 30 tháng 11 năm 2018 của Tòa án nhân dân huyện PL, tỉnh Bạc Liêu.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ khoản 3 Điều 308 và khoản 1 Điều 310 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015;

1. Hủy Bản án dân sự sơ thẩm số 72/2018/DS-ST ngày 30 tháng 11 năm 2018 của Tòa án nhân dân huyện PL, tỉnh Bạc Liêu.

2. Giao hồ sơ cho Tòa án nhân dân huyện PL, tỉnh Bạc Liêu thụ lý giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm.

3. Án phí dân sự sơ thẩm, chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản sẽ được xem xét khi Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án.

4. Án phí dân sự phúc thẩm: Bà Nguyễn Thị M không phải chịu, bà Nguyễn Thị M đã nộp tạm ứng án phí số tiền 300.000 đồng theo biên lai thu số 0014236 ngày 13 tháng 12 năm 2018 tại Chi cục Thi hành án dân sự huyện PL, tỉnh Bạc Liêu được hoàn lại 300.000 đồng tại Chi cục Thi hành án dân sự huyện PL, tỉnh Bạc Liêu.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.