Bản án 39/2022/DS-PT — Tranh chấp đất đai

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH KHÁNH HÒA

- Thành phần Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm có:

Thẩm phán – Chủ tọa phiên tòa: Bà Lê Thị Hiền

Các thẩm phán:

Ông Nguyễn Hồng Tuấn

Ông Võ Đình Phương

- Thư ký phiên tòa: Ông Hoàng Anh Tuấn - Thư ký Tòa án nhân dân tỉnh Khánh Hòa.

- Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa tham gia phiên tòa: Bà Huỳnh Thiên Hương - Kiểm sát viên.

Ngày 27 và 28 tháng 7 năm 2022, tại trụ sở Tòa án nhân dân tỉnh Khánh Hòa, xét xử phúc thẩm công khai vụ án thụ lý số 25/2021/TLPT-DS ngày 13 tháng 4 năm 2021 về việc: "Đòi tài sản là quyền sử dụng đất"

Do Bản án sơ thẩm số: 37/2020/DS-ST ngày 30/9/2020 của Tòa án nhân dân thị xã N

bị kháng cáo, kháng nghị

Theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử số 56/2021/QĐ-PT ngày 29 tháng 6 năm 2021, Quyết định hoãn phiên tòa số 72/2021/QĐ-ST ngày 02/12/2021, Thông báo dời ngày xét xử số 715/TA-DS ngày 15/12/2021, Quyết định tạm ngừng phiên tòa số 57 ngày 28/12/2021, Thông báo ngày xét xử số 139/TA-DS ngày 10/5/2022, Quyết định tạm ngừng phiên tòa số 46 ngày 31/5/2022 và Thông báo ngày xét xử số 145/TA-DS ngày 15/7/2022 giữa các đương sự:

- Nguyên đơn: Ông Dương Tấn L, sinh năm 1987

Nơi cư trú: phường H, thị xã N, tỉnh Khánh Hòa. Có mặt.

- Bị đơn: Bà Nguyễn Thị B, sinh năm 1946

Nơi cư trú: phường H, thị xã N, tỉnh Khánh Hòa.

Người đại diện theo ủy quyền của bà Nguyễn Thị B: Ông Nguyễn Hồng T, sinh năm 1959 (Giấy ủy quyền số 19276 lập ngày 21/6/2019 tại Văn phòng Công chứng HQT); nơi cư trú: xã V, huyện A, tỉnh Khánh Hòa; có mặt.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bà Nguyễn Thị B: Luật sư Huỳnh Thị Bạch Y - Văn phòng Luật sư NTH thuộc Đoàn Luật sư tỉnh Khánh Hòa. Có mặt.

- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

1. Ông Trần Minh U;

2. Bà Nguyễn Trần Diễm R;

Cùng cư trú: phường H, thị xã N, tỉnh Khánh Hòa; ông U có mặt, bà R vắng mặt.

3. Ông Dương Văn K; nơi cư trú: phường H, thị xã N, tỉnh Khánh Hòa; có mặt.

4. Bà Trần Thị E; nơi cư trú: phường H, thị xã N, tỉnh Khánh Hòa; vắng mặt.

- Người làm chứng:

1. Ông Trần C; nơi cư trú: phường H, thị xã N, tỉnh Khánh Hòa; vắng mặt.

2. Ông Nguyễn Hồng D; nơi cư trú: Thị trấn I, huyện A, tỉnh Khánh Hòa; có mặt.

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Tại đơn khởi kiện ngày 02/01/2018 và trong quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn và người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn trình bày:

Nguồn gốc thửa đất 1148, tờ bản đồ số 7 bản đồ địa chính phường H có diện tích 180m2 (trong đó đất ở đô thị: 174,0m2, đất trồng cây lâu năm: 6,0m2) tọa lạc tại phường H, thị xã N là do ông Dương Văn K (cha ruột của ông Dương Tấn L) nhận chuyển nhượng của ông Nguyễn F năm 1983 bằng hợp đồng miệng, không có giấy tờ. Năm 1992, ông K được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu. Ngày 21/11/1997, ông K có đơn xin đăng ký quyền sử dụng đất tại Ủy ban nhân dân huyện N đối với diện tích đất đã được cấp giấy chứng nhận lần đầu và đã được cán bộ ủy ban đo đạc xác nhận diện tích; ngày 16/12/1997, được Ủy ban nhân dân huyện N đã cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đứng tên Dương Văn K và bà Trần Thị E. Ngày 13/7/2017, ông K và bà E ký hợp đồng tặng cho thưa đât trên cho con là Dương Tấn L. Ngày 15/8/2017, ông Dương Tấn L được Ủy ban nhân dân thị xã N cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CI 607168, số vào sổ cấp GCN: CH-000265 ngày 15/8/2017.

Năm 1983, sau khi ông Dương Văn K nhận chuyển nhượng đất của ông Nguyễn F, ông K xây dựng nhà cấp 4 trên đất và sinh sống cùng gia đình tại thửa đất trên. Tháng 10/1999, do ảnh hưởng của bão, lũ nên nhà bị sập; vì vậy, ông K cùng gia đình dọn đến xã H là nơi ông đang khai hoang cách nhà cũ 01 km để ở. Cùng thời điểm đó, bà Nguyễn Thị B là hàng xóm ở bên cạnh thấy nhà ông K không ở nữa nên đề nghị cho ở nhờ vì bà mâu thuẫn với con trai là Trần Minh U và con dâu không ở chung được. Thấy bà B tội nghiệp và bố vợ của ông K là ông Trần C cũng đang ở nhờ trên đất của nhà bà B gần đó nên ông đồng ý cho bà B ở tạm. Thời gian sau, vì nhà bà B dựng tạm dột nát nên bà B đã xây nhà trên đất để ở. Việc này bà B không hỏi ý kiến ông K nhưng vì thấy bà B già cả, không còn sống được bao lâu nên khi biết ông K cũng không phản đối. Đến năm 2013, bà B làm đơn kiện ngược ông K để chiếm đoạt thửa đất 1148. Cán bộ phường H đã mời các bên lên để làm việc và sau khi ông K xuất trình giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp của mình thì cán bộ hòa giải miệng và cho về. Đến năm 2018, sau nhiều lần tìm gặp bà B để thương lượng yêu cầu bà B trả lại đất, đồng thời hứa hỗ trợ tiền di dời nhà cấp 4 trên đất không thành thì ông Dương Tấn L có đơn yêu cầu Ủy ban nhân dân phường H giải quyết tranh chấp đất. Tại buổi hòa giải vào ngày 23/8/2018 tại Ủy ban nhân dân phường H, bà B vẫn không chịu trả đất cho ông L.

Nay, ông Dương Tấn L yêu cầu bà Nguyễn Thị B phải trả lại thửa đất số 1148 nêu trên. Đối với nhà ở một tầng xây gạch diện tích sàn 40,4m2, mái tôn, tường gạch, nền xi măng, nhà bếp có diện tích 17.7m2 và cây trồng có trên đất gồm: 01 cây dừa xiêm, 01 cây vú sữa, 02 cây cau, 01 cây sanh do bà B tạo lập, ông L tự nguyện thanh toán giá trị cho bà B.

Đối với chi phí xem xét thẩm định tại chỗ, đo vẽ hiện trạng nhà đất tranh chấp và chi phí định giá tài sản, nguyên đơn tự nguyện chịu toàn bộ.

Bị đơn bà Nguyễn Thị B và người đại diện theo ủy quyền của bị đơn là ông Nguyễn Hồng T trình bày:

Nguồn gốc nhà đất đang tranh chấp là của ông bà tổ tiên để lại cho ông Nguyễn F (sinh năm 1917, chết năm 2004), sau khi ông F chết thì để lại cho cháu ngoại là ông Trần Minh U quản lý, sử dụng và tiếp tục thờ cúng ông bà, tổ tiên. Khi ông F còn sống, ông F có cho ông Trần C là người bà con xa đến ở nhờ với điều kiện là khi nào ông C qua đời thì phải trả lại đất cho ông Nguyễn F. Sự việc có ông Nguyễn Hồng T và ông Nguyễn Hồng D biết rõ.

Sau khi ở nhờ, ông C đưa con rể là ông Dương Văn K về ở cùng trên đất. Sau khi gia đình biết thì không đồng ý nên vào năm 1996 đã xảy ra tranh chấp, ông Nguyễn Hồng T có đến nhà đất cho ở nhờ để nhổ bỏ hàng rào, tuy nhiên, đây chỉ là tranh chấp giữa hai bên, không báo chính quyền địa phương. Gia đình phía bị đơn không hề biết việc ông Dương Văn K làm thủ tục đăng ký đất và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào năm 1992.

Năm 1999, khi ông K dọn nhà xuống thôn PH để ở thì bà B có qua diện tích đất xây nhà để ở, hiện trạng lúc đó có căn nhà đã sập của ông K và nền xi măng cũ. Bà B xây dựng nhà để ở từ đó đến năm 2013 thì phát hiện ra sự việc ông K đã được Nhà nước cấp quyền sử dụng đất nên đã làm đơn tranh chấp ra chính quyền địa phương, địa phương có mời các bên ra để hòa giải nhưng không rõ kết quả như thế nào.

Nay, bị đơn không đồng ý yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

Khi về ở trên đất tranh chấp, bà B có đổ đất nâng nền để xây nhà nhưng diện tích đất đổ nâng nền không đáng kể nên không có yêu cầu gì. Đối với vật, công trình kiến trúc và cây trồng trên đất do bà B tạo lập gồm: Nhà một tầng xây gạch diện tích sàn 40.4m2, mái tôn, tường gạch, nền xi măng; nhà bếp có diện tích 17.7m2; cây trồng gồm: 01 cây dừa xiêm, 01 cây vú sữa, 02 cây cau, 01 cây sanh; nếu Tòa án chấp nhận yêu cầu của nguyên đơn thì nguyên đơn phải trả giá trị lại tài sản cho bị đơn.

Đối với chi phí xem xét thẩm định tại chỗ, đo vẽ hiện trạng nhà đất tranh chấp và chi phí định giá tài sản, bị đơn không có ý kiến gì, yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định của pháp luật.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Trần Minh U trình bày:

Ông thống nhất với lời trình bày của bị đơn về nguồn gốc đất tranh chấp. Ông không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Dương Tấn L. Ông Dương Văn K chỉ là ở nhờ cùng với ông Trần C trên diện tích đất tranh chấp hiện nay chứ không có việc mua bán với ông ngoại ông là ông Nguyễn F như ông K trình bày. Năm 1997, vợ chồng ông là Trần Minh U và Nguyễn Trần Diễm R được Nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, khi nhìn trên giấy chứng nhận được cấp thì có diện tích đất của thửa đất 1148, vì không rành giấy tờ nên ông cứ nhầm tưởng đất đã được cấp cho mình nên không có ý kiến gì. Sau khi phát hiện ra sự việc, gia đình đã nhiều lần gửi đơn đến các cấp chính quyền để được xem xét, giải quyết và yêu cầu hủy sổ đã cấp cho gia đình ông K nhưng chưa được xem xét.

Năm 1999, khi ông Dương Văn K xuống thôn PH để ở, vì mẹ ông là bà B xích mích với vợ ông nên bà B đã dọn qua đất của ông K xây nhà để ở từ đó đến nay. Nay, ông Dương Tấn L khởi kiện, ông không đồng ý vì đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của gia đình ông.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Trần Diễm R vắng mặt, không trình bày gì.

Người làm chứng ông Nguyễn Hồng T, Nguyễn Hồng D trình bày:

Các ông thống nhất với lời trình bày của bị đơn bà Nguyễn Thị B. Năm 1975, các ông có thống nhất họ tộc cho ông Trần C cùng vợ con ở nhờ trên thửa đất 1147 cho đến mãn đời. Việc ông Dương Văn K về ở cùng ông Trần C các ông không đồng ý nên vào năm 1996 đã xảy ra tranh chấp, ông Nguyễn Hồng T có đến nhà đất cho ở nhờ để nhổ bỏ hàng rào, tuy nhiên, chỉ là tranh chấp giữa hai bên, không trình báo chính quyền địa phương.

Người làm chứng ông Trần C trình bày:

Nguồn gốc thửa đất 1147, tờ bản đồ số 7 bản đồ địa chính phường H có diện tích 195m2 tọa lạc tại phường H, thị xã N là của ông Nguyễn F (đã mất) là chú họ của ông. Năm 1975, khi giải phóng xong, ông F có đến nhà đề nghị ông cùng gia đình (01 vợ và 02 con) về ở chung cho có chú cháu. Cùng năm đó, ông F thỏa thuận bằng miệng cho vợ chồng ông ở đến hết đời. Vì vậy, ông cùng gia đình ở trên thửa đất 1147 cho đến nay.

Ông Dương Văn K là con rể ông kết hôn với con gái ông là Trần Thị E, sinh năm 1962 nên cũng về ở chung. Sau đó, ông K biết nhà đất đang ở nhờ nên mua diện tích đất liền kề (là thửa đất 1148 tranh chấp hiện nay) của ông F để ra ở riêng (ông không nhớ chính xác ngày tháng nhưng xác định là trước năm 1983). Việc mua bán cụ thể như thế nào ông không biết chính xác nhưng biết sau đó ông K được cấp sổ đỏ. Ông K có xây dựng nhà để ở nhưng sau đó thì dọn đi, không ở nữa. Sau khi ông K dọn đi thì bà B đến ở từ đó đến nay.

Bản án sơ thẩm số: 11/2020/DS-ST ngày 30/9/2020 của Tòa án nhân dân thị xã N, tỉnh Khánh Hòa đã căn cứ Điều 95, Điều 166 của Luật Đất đai năm 2013; Điều 164, Điều 166 và Điều 499 của Bộ luật Dân sự năm 2015; Điều 26, khoản 1 Điều 27 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc Hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án, quyết định:

1. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Dương Tấn L đối với bị đơn Nguyễn Thị B về việc tranh chấp đòi tài sản là quyền sử dụng đất.

1.1. Buộc bà Nguyễn Thị B phải trả lại thửa đất 1148, tờ bản đồ số 7, bản đồ địa chính phường H có diện tích 180m2 (trong đó đất ở đô thị: 174,0m2, đất trồng cây lâu năm: 6,0m2) tọa lạc tại tổ dân phố LT, phường H, thị xã N, tỉnh Khánh Hòa; trên đất có nhà ở một tầng xây gạch diện tích sàn 40.4m2, mái tôn, tường gạch, nền xi măng; nhà bếp có diện tích 17.7m2 và cây trồng có trên đất gồm: gồm: 01 cây dừa xiêm, 01 cây vú sữa, 02 cây cau, 01 cây sanh cho ông Dương Tấn L. Đất đã được Ủy ban nhân dân thị xã N cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất – Quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất số CI 607168, số vào sổ cấp GCN: CH-000265 ngày 15/8/2017 cho ông Dương Tấn L. Thửa đất 1148 có tứ cận như sau:

Hướng Đông giáp đường đi (từ điểm A4 đến điểm A5);

Hướng Tây giáp đường đi (từ điểm A1 đến điểm A8);

Hướng Nam giáp thửa đất số 511 tờ bản đồ số 7 (từ điểm A5 đến điểm A8);

Hướng Bắc giáp thửa đất số 1147 tờ bản đồ số 7 (từ điểm A1 đến điểm A4); (Kèm theo sơ đồ bản vẽ).

1.2. Ông Dương Tấn L phải trả cho bà Nguyễn Thị B 61.026.000đ (Sáu mươi mốt triệu không trăm hai mươi sáu nghìn đồng).

Ngoài ra, bản án còn tuyên về án phí, chi phí tố tụng và quyền kháng cáo của các đương sự.

Ngày 09/10/2020, bị đơn bà Nguyễn Thị B kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm.

Ngày 15/10/2020, Viện kiểm sát nhân dân thị xã N ban hành Quyết định kháng nghị số 53/QĐKNPT-VKS-DS kháng nghị đối với Bản án số 37/2020/DS-ST ngày 30/9/2020 của Tòa án nhân dân tỉnh Khánh Hòa đề nghị hủy toàn bộ bản án sơ thẩm do Tòa án cấp sơ thẩm đã có những vi phạm sau: (i) xác định quan hệ tranh chấp “Đòi tài sản” là không đúng, cần xác định lại là “Tranh chấp quyền sử dụng đất, đòi tài sản”; (ii) thu thập chứng cứ không đầy đủ, đánh giá chứng cứ không toàn diện, không chính xác; (iii) đưa thiếu người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vào tham gia tố tụng; (iv) không tính công tôn tạo, duy trì, quản lý, giữ gìn làm tăng giá trị quyền sử dụng đất cho bà Nguyễn Thị B trong khi bà ở trên đất trên 20 năm.

Ý kiến của các đương sự tại Tòa án cấp phúc thẩm:

Người đại diện theo ủy quyền của bi đơn bà Nguyễn Thị B, Luật sư bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bi đơn bà Nguyễn Thị B và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Trần Minh U trình bày: Đất tranh chấp là đất của dòng họ do ông Nguyễn H và bà Trần Thị M (cha mẹ của ông Nguyễn F) để lại chưa chia cho ai; ông Nguyễn F không có quyền định đoạt đất, ông tự ý cho phép gia đình ông Nguyễn K ở trên đất là không đúng; không có việc chuyển nhượng thưa đât 1148 giữa ông Nguyễn F và ông Dương Văn K; bà Nguyễn Thị B (con của ông Nguyễn F) có nợ ông Dương Văn K 01 chỉ vàng nên ông K ở trên đất này và khi ông Trần Minh U (con bà Nguyễn Thị B) trả vàng cho ông K, ông K đã trả lại đất cho gia đình bà B thể hiện tại “Đơn: Vàn lại chỉ vàn” đề ngày 24/12/1998 do ông Trần Minh U viết; đề nghị hủy bản án sơ thẩm để xét xử lại do có những vi phạm về thủ tục tố tụng.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Dương Văn K và vợ ông là bà Trần Thị E đồng ý với việc Tòa án bổ sung ông, bà vào tham gia tại Tòa án cấp phúc thẩm với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; thống nhất với trình bày của ông Dương Tấn L. Ông Dương Văn K trình bày thêm: Ông không biết chữ, ông không nhớ có ký vào tờ giấy nào có nội dung như ông U trình bày. Việc bà B vay tiền của ông và trả cho ông nếu có không liên quan đến việc ông mua đất của ông Nguyễn F.

Nguyên đơn không đồng ý với kháng cáo của bà Nguyễn Thị B, đề nghị giữ nguyên bản án sơ thẩm, tự nguyện thanh toán cho bà Nguyễn Thị B 50.000.000đ.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa phát biểu:

- Tòa án cấp phúc thẩm đã thực hiện đúng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

- Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa rút nội dung kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân thị xã N về quan hệ tranh chấp; thay đổi, bổ sung nội dung kháng nghị về việc thu thập chứng cứ và xác định không đầy đủ người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

Tòa án cấp phúc thẩm đã khắc phục những thiếu sót của Tòa án sơ thẩm, thu thập thêm chứng cứ về nguồn gốc và quá trình sử dụng đối với thửa đất tranh chấp, về qui hoạch đối với thửa đất và về tài liệu “Đơn: Vàn lại chỉ vàn” đề ngày 24/12/1998 do ông U giao nộp cho Tòa án và thu thập thêm các tài liệu, chứng cứ có liên quan khác; thực hiện việc giám định chữ ký phía trên chữ viết “Dương K” trên tài liệu “Đơn: Vàn lại chỉ vàn” theo yêu cầu của ông U để có cơ sở giải quyết vụ án; bổ sung ông Dương Văn K và bà Trần Thị E vào tham gia tố tụng trong giai đoạn phúc thẩm với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án có sự đồng ý của ông K, bà E.

Như vậy, Tòa án đã thực hiện đảm bảo đúng qui định của Bộ luật tố tụng dân sự nên Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa có ý kiến về việc giải quyết vụ án như sau:

- Không có tài liệu, chứng cứ nào thể hiện nguồn gốc thưa đât số 1148, tờ bản đồ 07 diện tích 180m2 tại tổ dân phố LT, phường H, thị xã N, tỉnh Khánh Hòa là của ông Nguyễn H, bà Trần Thị M như bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan ông U trình bày. Đủ cơ sở xác định thửa đất này là của ông K, bà E. Ông K, bà E đã tặng cho ông Dương Tấn L thưa đât này và ông L đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên ông L khởi kiện bà B yêu cầu trả lại cho ông thửa đất là có cơ sở.

Tuy nhiên, nguyên đơn ông Dương Tấn L khai ông K cho bị đơn bà Nguyễn Thị B ở nhờ nhưng không có gì chứng minh, trong khi bị đơn không thừa nhận và bị đơn đã xây dựng nhà ở trên thửa đất 1148 từ năm 1999 cho đến nay là hơn 20 năm nhưng Tòa án cấp sơ thẩm không xem xét công sức tôn tạo, quản lý, giữ gìn làm tăng giá trị đất cho bị đơn là không đảm bảo quyền lợi cho bị đơn. Tại phiên tòa phúc thẩm, bị đơn có yêu cầu, nguyên đơn tự nguyện thay ông K (cha nguyên đơn) thanh toán cho bị đơn 50.000.000đ nên đề nghị Tòa án xem xét, ghi nhận.

Vì vậy, Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Khánh Hòa đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo của bị đơn, chấp nhận Quyết định kháng nghị phúc thẩm số 53/QĐKNPT-VKS-DS ngày 15/10/2020 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã N; căn cứ khoản 2 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, sửa bản án sơ thẩm về xem xét công sức tôn tạo, quản lý, giữ gìn làm tăng giá trị đất cho bị đơn; ghi nhận sự tự nguyện của nguyên đơn thanh toán công sức tôn tạo, quản lý, giữ gìn làm tăng giá trị đất cho bị đơn với số tiền 50.000.000đ.