Bản án 38/2024/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH HẢI DƯƠNG

- Thành phần Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm có:

Thẩm phán - Chủ toạ phiên tòa:

Ông Vũ Thanh Tuấn

Các Thẩm phán:

Ông Nguyễn Hải Bằng

Bà Quách Thị Phương Thúy

- Thư ký phiên tòa: Bà Phùng Thị Mai - Thư ký Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương.

- Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hải Dương: Bà Phạm Thị Thùy-Kiểm sát viên.

Ngày 11 tháng 4 năm 2024, tại trụ sở, Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương xét xử phúc thẩm công khai vụ án thụ lý số 125/2023/TLPT-DS ngày 04 tháng 12 năm 2023 về việc„„ Tranh chấp thừa kế tài sản”. Do Bản án dân sự sơ thẩm số 11/2023/DS-ST ngày 29/9/2023 của Tòa án nhân dân huyện G, tỉnh Hải Dương bị kháng cáo. Theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm số 31/2024/QĐ-PT ngày 04 tháng 03 năm 2024 giữa các đương sự:

1. Nguyên đơn: Bà Nguyễn Thị H, sinh năm 1952

Địa chỉ: Thôn L, xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương.

2. Bị đơn: Bà Nguyễn Thị N, sinh năm 1952 và chị Nguyễn Thị H1, sinh năm 1987.

Đều trú tại: Thôn Đ, xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương.

3. Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan:

- Bà Nguyễn Thị M, sinh năm 1940, địa chỉ: Thôn T, xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương.

- Bà Nguyễn Thị X, sinh năm 1945, địa chỉ: KP B, B, thành phố T, tỉnh Bình Dương.

- Bà Nguyễn Thị T, sinh năm 1961, địa chỉ: Làng L, xã I, huyện I, tỉnh Gia Lai.

Bà M, bà T, bà X ủy quyền cho bà H.

- Anh Nguyễn Xuân T1, sinh năm 1985, địa chỉ: Tổ K, phường T, thị xã T, tỉnh Bình Dương.

Người đại diện theo ủy quyền của anh T1: Bà Tăng Thị T2, sinh năm 1964

- Bà Tăng Thị T2, sinh năm 1964, địa chỉ: Thôn Đ, xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương.

5. Người làm chứng:

- Ông Nguyễn Văn B, sinh năm 1957, địa chỉ: Thôn Đ, xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương.

- Ông Nguyễn Văn T3, sinh năm 1966, địa chỉ: Thôn C, xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương.

- Ông Đồng Văn T4, sinh năm 1952, địa chỉ: Thôn L, xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương.

- Ông Nguyễn Xuân C, sinh năm 1965, địa chỉ: Xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương.

Tại phiên tòa có mặt bà H, bà N, chị H1, bà T, bà T2 và ông C.

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo bản án sơ thẩm số 11/2023/DS-ST ngày 29/09/2023 của Tòa án nhân dân huyện G, tỉnh Hải Dương, vụ án có nội dung tóm tắt như sau:

Theo các tài liệu có trong hồ sơ, nguyên đơn bà Nguyễn Thị H trình bày: Cụ Nguyễn Xuân S, sinh năm 1921 và cụ Nguyễn Thị T5, sinh năm 1919 hai cụ sinh được 07 người con gồm: Nguyễn Thị H, Nguyễn Thị N, Nguyễn Thị M, Nguyễn Thị X, Nguyễn Thị T, Nguyễn Xuân P (ông P chết năm 2021); Ông Nguyễn Xuân S1 là liệt sỹ, hy sinh năm 1975 (không có vợ con). Cụ S chết năm 2009, cụ T5 chết năm 2018. Hai cụ chết không để lại di chúc. Khi cụ S, cụ T5 chết thì bố mẹ các chị đã chết từ lâu. Di sản thừa kế hai cụ để lại gồm 03 thửa đất:

Thửa đất số 128, tờ bản đồ số 05, diện tích 591 m2, Trong đó 300m2 đất ở thời hạn sử dụng lâu dài; 291 m2 đất trồng cây lâu năm thời hạn sử dụng 50 năm. Trên đất có 01 nhà mái bằng, 01 nhà ngang mái bằng thẳng cổng đi vào còn lại các tài sản trên thửa đất này do ông P, bà T2 xây dựng.

Thửa đất số 130, tờ bản đồ 05 diện tích 84 m2 trong đó có 39 m2 mặt nước nuôi trồng thuỷ sản thời hạn 20 năm; 45m2 mặt nước nuôi trồng thuỷ sản thời hạn sử dụng lâu dài.

Thửa đất số 109, tờ bản đồ số 05 diện tích 125m2 mặt nước nuôi trồng thuỷ sản thời hạn sử dụng lâu dài.

Chia thừa kế, bà H, bà M, bà X và bà T đã thống nhất thỏa thuận nhận ở phần đất có vườn tại thửa đất 128 và đồng sở hữu để xây dựng nhà thờ trong phần đất thổ cư sẽ đứng tên đồng sở hữu gồm bà H, bà X, bà M, để phần đất có nhà cho ông P (do cháu T1 và H1 kế thừa quyền nghĩa vụ, kế vị) và cho bà N. Đối với diện tích đất ao thửa 109 mé cạnh đường trước đây anh em đã thống nhất, thời ông P còn sống để ao cho bà T và bà T đã đứng ra vượt lập đất, cát (ông P là người thuê thợ cho bà T nhưng bà T là người trả tiền) nên đề nghị Toà án giao cho 04 chị em, bà H, bà M, bà X thống nhất để cho bà T đứng tên sở hữu, sử dụng, quản lý một mình bà T. Thửa đất ao số 130 do bà T2, ông P cạp bờ và thả cá đang sử dụng nên để cho những người hưởng phần thừa kế của ông P và bà N. Nếu có chênh lệch về đất sẽ trả cho bà N, ông P (do cháu H1 cháu T1 kế thừa).

Nguyên đơn xác định, khi cụ S và cụ T5 còn sống thì ông P, bà T2 đã ở với các cụ, quá trình chung sống đã tạo dựng các tài sản trên đất gồm: Sửa chữa xây dựng nhà mái bằng năm 1996 cụ thể là phần móng đến phần cửa sổ trước đây là của nhà của cụ S, cụ T5. Ông P bà T2 xây dựng từ phần cửa sổ lên và đổ mái bằng. Làm mái tôn, sân trạt, bếp, bể chuồng gà. Quá trình ở ông P, bà T2 cũng nâng nền sân, vườn, trồng cây và xây dựng tường rào, cổng.

Trong bản tự khai, quá trình khai tại Toà án và tại phiên toà bị đơn bà N, chị H1 xác định: Thời gian cụ S và cụ T6 mất và hàng thừa kế đúng như phía nguyên đơn trình bày. Hai cụ chết không để lại di chúc. Di sản thừa kế để lại gồm 03 thửa đất như phía nguyên đơn đã trình bày. Trước đây khi anh em chưa mâu thuẫn đều đã xác định cho bà T diện tích đất ao tại thửa 109, tờ bản đồ số 05 diện tích 125 m2 bà T đã mua cát, đất san lấp. Trên thửa đất thổ cư số 128 toàn bộ tài sản trên đất do ông P, bà T2 xây dựng, phần nhà ngang thẳng cổng vào có sự hỗ trợ của bà N. Bên cạnh đó ông P, bà T2 còn tôn nền sân, vườn, xây tường bao, cổng thửa đất ao số 130, ông P, bà T2 đã cạp bờ ao và thả cá… Nay các nguyên đơn yêu cầu chia thừa kế bà N đề nghị các nguyên đơn rút đơn để chị em tự thoả thuận. Nếu phải chia thừa kế thì bà N, chị H1 đều tự nguyện phần di sản thừa kế của mình được hưởng (chị H1 hưởng phần di sản của bố là ông P) sẽ cho anh T1 để anh T1 cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất làm nơi thờ cúng.

Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan bà Tăng Thị T2 đồng thời là người đại diện theo Uỷ quyền của anh Nguyễn Xuân T1 (đã uỷ quyền lại cho chị H1) trình bày: Xác định di sản thừa kế của cụ S như các nguyên đơn trình bày là đúng. Các tài sản trên đất hoàn toàn do bà và ông P là người xây dựng ngoài ra bà còn có công vượt lập, tôn tạo nền sân, vườn, trồng cây, tôn tạo ao tại thửa đất ao số 109, tờ bản đồ số 05 sau đó mới cho bà T vượt lập vào. Bà đề nghị xem xét công sức, duy trì, tôn tạo của bà và ông P. Bà xin được hưởng bằng hiện vật (bằng đất) phần bà được hưởng bà tự nguyện cho anh T1 là con trai bà đồng thời chị H1, bà N cũng cho anh T1 cộng với phần thừa kế anh T1 được hưởng do kế thừa quyền của ông P bà đại diện cho anh T1 xin nhận và đề nghị cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên anh T1.

Những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan gồm: Bà Nguyễn Thị M, bà Nguyễn Thị X và bà Nguyễn Thị T đều thống nhất nội dung như nguyên đơn bà Nguyễn Thị H trình bày. Bốn chị em gồm bà H, bà X, bà M và bà Thông thống n nhận phần di sản ở phía có vườn và thửa đất ao số 130 do bà T vượt lập, đối với thửa đất ao cho bà T còn thửa đất thổ cư và đất vườn sẽ cấp giấy chứng nhận đồng sở hữu của các chị em Nguyễn Thị H, Nguyễn Thị M và Nguyễn Thị X, phần chênh lệch sẽ thanh toán.

Về công sức, quản lý, duy trì tôn tạo của bà T2 các bà xác định ông P, bà T2 có công sức duy trì, quản lý, tôn tạo. Tuy nhiên ông P và bà T2 đã ly hôn nên bà T2 không có quyền được nhận.

Những người làm chứng là Nguyễn Văn B, ông Nguyễn Văn T3 và ông Đồng Văn T4 xác định: Ông T4 được ông P thuê sửa chữa nhà năm 1996, sửa từ nhà mái ngói thành nhà mái bằng, lấy toàn bộ phần móng nhà cũ đến phần cửa sổ và xây dựng lên sau đó đổ mái bằng. Khi sửa chữa thì cụ S và cụ T5 vẫn còn sống nhưng già yếu và ông P bà T2 là người trả tiền; ông Nguyễn Văn T3 cho biết năm 2020, ông Nguyễn Xuân P có thuê ông chở cát để lấp ao ngoài đường (thửa 109) khối lượng là 03 xe cát, mỗi xe là 3m3 giá 420.000đ/xe. Thành tiền là 9.660.000đ, ông P đứng ra thuê hộ bà T năm 2022 bà T là người trả tiền. Ông Đồng Văn T4 cho biết thời gian cụ thể ông không nhớ nhưng ông được ông H2 chồng bà H thuê ông đến nhà ông S bà T5 xây dựng nhà 02 gian cấp 4, có đổ hiên (Nhà thẳng cổng đi vào, ông H2 là người thuê và trả tiền số tiền thời điểm đó khoảng 400.000đ. Khi xây dựng thì cụ S, cụ T5 và ông P đều còn sống, việc bà T2 khai là ông P và bà T2 xây và trả tiền là không đúng.

UBND xã xác định: Thửa đất số 128, 130 và 109 tờ bản đồ số 05, địa chỉ: Thôn Đ, xã G được cấp giấy chứng nhận ngày 02/02/1996 cho cụ Nguyễn Xuân S. Theo bản đồ 299 thể hiện tại thửa 76 diện tích 674m2, sổ mục kê thể hiện tại thửa 78 chia làm 02 thửa thổ cư là 674m2 diện tích đất 5% là 241m2. Trong đơn xin cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ghi trong hộ có 06 khẩu là ghi số người đang ở với cụ S gồm (Cụ S, cụ T5, ông P, bà T2, chị H1, anh T1) việc trừ diện tích đất 03 vào đất ở là 220 m2 chỉ trừ diện tích của cụ S và cụ T5 còn ông P, bà T2, anh T1, chị H1 không bị trừ vì thời điểm này ông P, bà T2, anh T1, chị H1 không có đất ở. Quá trình chung sống thì ông P, bà T2 sinh sống cùng cụ S, cụ T5, khi cụ S và cụ T5 chết thì bố mẹ sinh ra cụ S và cụ T5 đã chết từ lâu. Năm 2017, ông P ly hôn bà T2 và kết hôn với bà Nguyễn Thị M1 đến năm 2020 thì ly hôn. Năm 2021 ông P chết. Quá trình chung sống giữa ông P, bà M1 không tạo dựng được tài sản gì khác.

Xác minh với chính quyền địa phương xác định các cạnh của cả 03 thửa đất về cơ bản không có sự thay đổi, các hộ gia đình đã sử dụng ổn định lâu dài nhiều năm nay, thửa 128, 130 đã xây dựng tường bao xung quanh có sự sai lệch về diện tích, số đo một số cạnh là do sai số, tính toán khi đo đạc và do năm 1996 việc đo vẽ chủ yếu bằng phương pháp thủ công đề nghị Toà án nhân dân huyện G căn cứ vào số liệu thực tế sử dụng để chia thừa kế theo quy định của pháp luật.

Toà án nhân dân huyện G tiến hành xem xét thẩm định và định giá tài sản. Kết quả đã thông báo cho các đương sự và các đương sự đều đồng ý và không có ý kiến gì:

Tại bản án dân sự sơ thẩm số 11/2023/DS-PT ngày 29/09/2023, Tòa án nhân dân huyện G đã căn cứ khoản 5 Điều 26; Điều 35; Điều 39; Điều 147; Điều 227; Điều 228 của Bộ luật tố tụng dân sự. Điều 631, Điều 633, Điều 634, Điều 635, Điều 645, Điều 674, Điều 675, Điều 676, Điều 677, Điều 685 Bộ luật dân sự năm 2005: Điều 609; Điều 611, Điều 612; Điều 613; Điều 618, Điều 623; Điều 649; Điều 650; Điều 651; Điều 652; Điều 660 và Điều 688 Bộ luật dân sư năm 2015; điểm đ Điều 12, Điều 26 Nghị Quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc Hội quy định về mức thu, miễn giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

Tuyên xử :

1. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn bà Nguyễn Thị H:

- Xác định di sản thừa kế của cụ Nguyễn Xuân S và cụ Nguyễn Thị T5 gồm:

Thửa đất số 128, tờ bản đồ số 05 có diện tích 619,4m2 có giá trị là 265.552.000đ; thửa đất số 130, tờ bản đồ số 05 có diện tích 100,4 có giá trị 7.530.000đ; thửa đất số 109, tờ bản đồ số 05 có diện tích 133,0m2 có giá trị 9.975.000đ được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngày 02/02/1996 mang tên cụ Nguyên Xuân S2.

Trên thửa đất 128 có 20% giá trị nhà mái bằng xây dựng năm 1996 trị giá 11.697.000đ , ngôi nhà ngang ở phí cổng vào là có giá trị 31.657.000đ là di sản thừa kế của cụ sinh và cụ T5 được chia thừa kế.

Tổng giá trị di sản thừa kế là: 324.139.000đ được chia theo quy định của pháp luật.

- Xác định hàng thừa kế của cụ S2 và cụ T5: Thời điểm mở thừa kế năm 2009 và 2018 đều có hàng thừa kế thứ nhất có: Bà Nguyễn Thị H, Bà Nguyễn Thị N, Bà Nguyễn Thị M, Bà Nguyễn Thị X, Bà Nguyễn Thị T, ông Nguyễn Xuân P (ông P chết năm 2021 chị H1 và anh T1 kế thừa quyền nghĩa vụ). Xác định công quản lý, duy trì, tu tạo đất của ông Nguyễn Xuân P và bà Tăng Thị T2 mỗi người được 1/2 Suất thừa kế, ông P, bà T2 được trích trả công quản lý, duy trì, tu tạo đất bằng 01 Suất thừa kế. Việc chia di sản thừa kế của cụ sinh, cụ T5 được chia làm 07 suất gồm: Ông P được 1,5 Suất (do chị H1, anh T1 kế thừa quyền và nghĩa vụ); bà T2 được 0,5 suất, bà M, bà X, bà H, bà N và bà T mỗi người được 01 Suất: Mỗi một xuất thừa kế được hưởng 42,86m2 = 34.288.000đ, diện tích đất ở nông thôn; 45,6m2= 3.648.000đ đất trồng cây lâu năm; 33, 3 m2 = 2.497.000đ đất nuôi trồng thuỷ sản. Giá trị tài sản trên đất (20% nhà mái bằng, nhà ngang) mỗi suất được 4.528.000đ. Tổng một suất thừa kế được hưởng theo giá trị 44.961.000đ.

2. Chia thừa kế:

- Chấp nhận sự tự nguyện thỏa thuận của bà Tăng Thị T2, bà Nguyễn Thị N; chị Nguyễn Thị H1 và anh Nguyễn Văn T7: Giao cho anh Nguyễn Văn T7 sở hữu, quản lý, sử dụng diện tích đất 302,9m2( trong đó 128,6 m đất ở nông thôn, 174,3 m2 đất trồng cây lâu năm) tại thửa đất số 128, tờ bản đồ số 05, địa chỉ đất tại thôn Đ, xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương được ký hiệu trên sơ đồ B1, B2,B3,B5,B6,B7,A7,A8,A9,A10,A11, A12. Trên đất có 20% giá trị 01 nhà mái bằng xây dựng năm 1996; 01 nhà ngang là di sản thừa kế; Giao cho anh Nguyễn Văn T7 sở hữu, sử dụng diện tích đất 100,4m2 (đất nuôi trồng thuỷ sản) tại thửa đất số 30, tờ bản đồ số 05 địa chỉ: Thôn Đ, xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương được ký hiệu B7, A4, A5, A6, A7.

(Có sơ đồ cụ thể kèm theo).

- Chấp nhận sự tự nguyện thoả thuận của bà Nguyễn Thị H, Nguyễn Thị X, Nguyễn Thị T và Nguyễn Thị M: Giao diện tích đất 307,1m2 tại thửa số 128, tờ bản đồ số 05, địa chỉ thôn :, xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương cho bà Nguyễn Thị M, Nguyễn Thị X và Nguyễn Thị H là đồng sở hữu (trong đó có 171,4m2 đất ở nông thôn; 135,7 m2 đất trồng cây lâu năm); Giao cho bà Nguyễn Thị T quản lý, sở hữu, sử dụng diện tích đất ao 133m2 tại thửa 109, tờ bản đồ số 05 tại thôn Đ, xã G, huyện G, tỉnh Hải Dương.

(Có sơ đồ cụ thể kèm theo).

- Để lại 9,4 m2 được ký hiệu B1, B2, B3, B4 làm ngõ đi chung vào cả hai thửa đất.

Các đương sự có trách nhiệm thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai và làm thủ tục liên hệ với cơ quan nhà nước có thẩm quyền để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quyết định của bản án khi bản án có hiệu lực pháp luật.

3. Về chi trả phần chênh lệch giá trị quyền sử dụng đất và tài sản trên đất:

- Trên phần đất của gia cho anh T7 di sản thừa kế là 20% giá trị nhà mái bằng, nhà ngang có giá trị 43.354.000đ. Anh T7 được 02 xuất còn phải thanh toán cho bà T, bà X, bà M và bà H 18.582.000đ.

.+ Diện tích đất tại thửa 128 tổng giao cho anh T7 là 302.9m2 trong khi đó 03 xuất thừa kế chỉ được 265,5m2 thừa ra 37,4m2 đất trồng cây lâu năm x 80.000đ = 2.992.000đ. anh T7 phải trả cho bà M, bà X, bà H và bà T.

Tổng số tiền chênh lệch anh T7 phải trả cho bà X, bà H, bà T và bà M là: 27.764.000đ.

- Trên phần đất giao cho bà M, bà X và bà H có các tài sản của ông P, bà T2 gồm cây cối có giá trị 5.460.000đ; C1 san lấp vườn tính khoảng 30cm x 311,7m2 x 150.000đ = 14.026.000đ; 01 đoạn tường rào trước nhà mái bằng 1.746.000đ; 01 bếp giáp nhà Ngang là 5.925.000đ. Tổng tài sản của bà T2, ông P trên phần đất này chia là 27.157.000đ.

Bà T2, chị H1, bà N cho anh T7 nên anh T7 có trách nhiệm trả tiền chênh lệch cho bà T, bà M, bà X và bà H số tiền 607.000đ và trả cho bà M, bà T, bà H, bà X tiền xem xét thẩm định và định giá tài sản là 4.000.000đ. Tổng là 4.607.000đ.

Ngoài ra, bản án còn quyết định về án phí và quyền kháng cáo của các đương sự.

Sau khi xét xử sơ thẩm, bị đơn bà Nguyễn Thị N và chị Nguyễn Thị H1 kháng cáo toàn bộ bản án, đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm sửa lại bản án sơ thẩm.

Tại phiên tòa phúc thẩm, bà N, chị H1 giữ nguyên kháng cáo đề nghị xác định ngôi nhà ngang xây năm 1995 ở phía cổng vào có giá trị 31.657.000đ không phải là di sản thừa kế mà là tài sản của ông P, bà T2; Việc chia cho anh T7 diện tích đất ao 100,4m2; chia cho bà T diện tích đất ao 133m2 là không phù hợp; Đề nghị chia cho anh T7 diện tích đất ao 133m2 và chia cho các hàng thừa kế khác 100,4m2.

Bà H, bà T không đồng ý đối với yêu cầu kháng cáo của bị đơn đề nghị giữ nguyên bản án dân sự sơ thẩm. Bà T đề nghị được chia bằng hiện vật đối với phần đất vườn dôi dư; đối với số tiền trả tiền vượt lập tại thửa đất ao 133m2 bà không yêu cầu giải quyết vì Tòa án đã giao cho bà

Đại diện Viện kiểm sát phát biểu quan điểm: Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa đã thực hiện đúng quy định của Bộ luật tố tụng dân sự. Về việc giải quyết vụ án: Đề nghị Hội đồng xét xử căn cứ khoản 2 Điều 308 Bộ luật tố tụng dân sự, chấp nhận kháng cáo của bà N, chị H1, sửa bản án dân sự sơ thẩm của TAND huyện G, tỉnh Hải Dương theo hướng xác định ngôi nhà ngang xây năm 1995 ở phía cổng vào có giá trị 31.657.000đ không phải là di sản thừa kế mà là tài sản của ông P, bà T2; C2 cho anh T7 diện tích đất ao 133m2 và chia cho các hàng thừa kế khác 100,4m2 để phù hợp với mục đích sử dụng đất. Kháng cáo của chị H1 và bà N được chấp nhận nên không phải chịu án phí phúc thẩm.