Bản án 36/2025/DS-ST — Tranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Nguyên đơn bà Lê Thị N khởi kiện yêu cầu công nhận cho bà Lê Thị N được trọn quyền sở hữu, sử dụng thửa đất số 58, tờ bản đồ số 15, diện tích đo đạc thực tế 339,5m2 đất ở tại nông thôn và móng nhà, giếng nước đào, 02cây ô ma trên thửa đất, địa chỉ thôn T, xã P, huyện T, tỉnh Bình Định nay là thôn T, xã T, tỉnh Gia Lai. Bị đơn ông Châu Lý N1 không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của bà Lê Thị N; ông Châu Lý N1 yêu cầu công nhận cho vợ chồng ông Châu Lý N1, bà Phạm Thị H được trọn quyền sở hữu, sử dụng thửa đất số 58, tờ bản đồ số 15, diện tích đo đạc thực tế 339,5m2 đất ở tại nông thôn và giếng nước đào, 02 cây ô ma trên thửa đất. Ông Châu Lý N1 yêu cầu bà Nguyễn Thị T1 tháo dỡ móng xây bằng gạch để trả lại thửa đất trên cho vợ chồng Châu Lý N1, bà Phạm Thị H sử dụng. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Nguyễn Thị T1 không có yêu cầu độc lập; bà Nguyễn Thị T1 xác định móng xây bằng gạch nêu trên thuộc quyền sở hữu của bà Lê Thị N. Ngoài ra cần xem xét Quyết định số 25/QĐ-CTUB ngày 28 tháng 7 năm 2005 của Chủ tịch UBND xã P về việc trả lời khiếu nại công dân ông Châu Lý N1 ở thôn M, xã P, huyện T, tỉnh Bình Định liên quan đến thửa đất mà các đương sự tranh chấp. Do đó, Hội đồng xét xử xác định các đương sự tranh chấp quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất; huỷ quyết định cá biệt trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền theo quy định tại khoản 9 Điều 26, Điều 34 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Thửa đất trên toạ lạc tại thôn T, xã P, huyện T, tỉnh Bình Định nay là thôn T, xã T, tỉnh Gia Lai nên căn cứ điểm a khoản 1 Điều 35, điểm c khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015; khoản 2 Điều 1 của Luật số 85/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Tố tụng hành chính, Luật Tư pháp người chưa thành niên, Luật Phá sản và Luật Hoà giải, đối thoại tại Toà án vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 2 - Gia Lai, tỉnh Gia Lai.

[2] Về thủ tục tố tụng: Tại phiên toà, bà Lê Thị N là nguyên đơn vắng mặt nhưng có người đại diện hợp pháp tham gia phiên toà. Người đại diện hợp pháp của Ủy ban nhân dân xã T, tỉnh Gia Lai; Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã T, tỉnh Gia Lai là người kế thừa quyền và nghĩa vụ tố tụng của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Ủy ban nhân dân xã P, huyện T, tỉnh Bình Định và Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã P, huyện T, tỉnh Bình Định vắng mặt nhưng có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Bà Châu Thị L là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vắng mặt nhưng có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Ông Nguyễn Văn H4, ông Lê Văn M, ông Nguyễn Văn M1 là người làm chứng vắng mặt nhưng trước đó đã có lời khai trực tiếp với Toà án và đều có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Theo quy định tại Điều 227, Điều 228, Điều 229 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Tòa án tiến hành xét xử vụ án vắng mặt các đương sự và những người làm chứng nêu trên.

[3] Về phạm vi giải quyết: Các đương sự trong vụ án tranh chấp quyền sử dụng thửa đất số 58, tờ bản đồ số 15, diện tích đo đạc thực tế 339,5m2, giếng nước đào, 02 cây ô ma, móng xây gạch trên thửa đất; các đương sự trong vụ án không tranh chấp, yêu cầu gì ngoài yêu cầu khởi kiện nêu trên của nguyên đơn; bị đơn không có yêu cầu phản tố; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không có yêu cầu độc lập. Hội đồng xét xử chỉ xem xét trong phạm vi khởi kiện, yêu cầu của các đương sự theo quy định tại Điều 5 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015. Theo Quyết định số 37/2014/QĐ-UBND ngày 25 tháng 12 năm 2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh B quy định hạn mức đất ở trên địa bàn tỉnh Bình Định thì hạn mức công nhận đất ở đối với các xã đồng bằng là 500m2. Do đó có căn cứ xác định diện tích đất đo đạc thực tế 339,5m2 mà các đương sự tranh chấp có mục đích sử dụng đất ở tại nông thôn.

[4] Xét yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; ý kiến của bị đơn; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án. Hội đồng xét xử xét về nguồn gốc, quá trình đăng ký kê khai, sử dụng thửa đất tranh chấp:

[4.1] Về nguồn gốc thửa đất tranh chấp, theo nguyên đơn bà Lê Thị N cho rằng nguồn gốc thửa đất tranh chấp do ông Nguyễn N3 là Liệt sỹ giao lại cho vợ chồng ông Trần Đình B, bà Lê Thị N sử dụng; bị đơn ông Châu Lý N1 cho rằng nguồn gốc thửa đất trên của ông, bà bên phía bà nội ông N1 giao cho bà nội ông N1 sử dụng; sau đó bà nội ông N1 giao lại cho ông Châu Văn T3 là cha của ông N1 sử dụng vào năm 1973; đến năm 1986, ông T3 chết thì ông N1 là người sử dụng thửa đất trên. Hội đồng xét xử xét thấy, theo đơn khiếu nại ngày 16 tháng 3 năm 2005 của ông Châu Lý N1 thể hiện “Nguyên 1968, dòng họ phía ngoại của cha tôi (không có cháu nội trai, hiện nay còn bà Lê Thị N đang ở T, P.N4) chia cho C6 tôi là cháu ngoại trai ở trên khoảnh đất thổ cư, tục danh là đất vườn ông N3…”. Theo lời khai của ông Lê Văn M, ông Nguyễn Văn M1 là những người sinh sống lâu đời tại địa phương nơi có thửa đất đang tranh chấp đều xác định nguồn gốc thửa đất nêu trên của ông Nguyễn Ngự . Do đó có căn cứ xác định thửa đất các đương sự tranh chấp có nguồn gốc của ông Nguyễn N3 là Liệt sĩ. Việc ông Châu Văn T3 (Cha của ông Châu Lý N1) sử dụng đất từ năm 1973 là do được bà Lê Thị N tạm giao để làm nhà ở, không phải được tặng cho hay chuyển nhượng hợp pháp. Như vậy, thửa đất vẫn thuộc quyền sử dụng của ông Nguyễn N3, nay bà Lê Thị N thừa kế sử dụng.

[4.2] Xét về quá trình đăng ký kê khai, sử dụng thửa đất tranh chấp. Nguyên đơn và bị đơn đều thừa nhận ông Châu Văn T3 là người bắt đầu sử dụng thửa đất trên vào năm 1973. Nguyên đơn cho rằng việc ông T3 sử dụng thửa đất trên do nguyên đơn tạm giao để xây dựng nhà ở; bị đơn cho rằng việc ông T3 sử dụng đất do mẹ ông Tấn T5 cho cho ông T3 sử dụng. Căn cứ vào chứng cứ xác định nguồn gốc thửa đất nêu trên của ông Nguyễn N3, kết quả thu thập chứng cứ những người làm chứng, hồ sơ địa chính tại Ủy ban nhân dân xã P thể hiện vào năm 1980, đo đạc theo Chỉ thị số 299/TTg ngày 10 tháng 11 năm 1980 của Thủ tướng Chính phủ thì thửa đất tranh chấp là một phần thửa đất số 1126, tờ bản đồ số 2, diện tích 688m2, loại đất T do ông Châu Văn T3 (Cha của ông Châu Lý N1) và ông Trần Đình B (Chồng của bà Lê Thị N) đăng ký kê khai. Tại đơn khiếu nại ngày 16 tháng 3 năm 2005 của ông Châu Lý N1 thể hiện “Nguyên 1968, dòng họ phía ngoại của cha tôi (không có cháu nội trai, hiện nay còn bà Lê Thị N đang ở T, P.N)… Hồ sơ địa chính năm 1980 thể hiện cả ông Châu Văn T3 và ông Trần Đình B đều đăng ký sử dụng chung thửa đất. Tuy nhiên, sau khi ông T3 chết năm 1986, gia đình ông N1 rời địa phương, không tiếp tục quản lý, sử dụng đất. Trong khi đó, vợ chồng ông B, bà N quản lý, tôn tạo và kê khai ổn định. Việc này thể hiện sự chiếm hữu liên tục, công khai, ngay tình, có căn cứ được pháp luật bảo vệ theo quy định tại các điều 176, 196 của Bộ luật Dân sự 1995.

[4.3] Theo hồ sơ địa chính năm 1993, thực hiện Nghị định số 64-CP ngày 27 tháng 9 năm 1993 của Chính phủ ban hành bản quy định về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp, thửa đất số 1126, tờ bản đồ số 2 được tách thành 02 thửa gồm thửa đất số 595, tờ bản đồ số 3, diện tích 320m2, loại đất T, trong đó, trong đó 200m2 đất ở và 120m2 đất vườn do ông Châu Lý Ngọc kê K, đăng ký; thửa đất số 674, tờ bản đồ số 3, diện tích 380m2, loại đất vườn do ông Trần Đình B kê khai, đăng ký. Ông Châu Lý N1 thừa nhận từ năm 1991 ông không còn cư trú tại địa phương thôn T, xã P mà ông kết hôn với bà Phạm Thị H nên về sinh sống tại thôn M, xã P. Tại Công văn số 183/CAX ngày 10 tháng 6 năm 2025 của Công an xã P thể hiện ông Châu Lý N1 không đăng ký hộ khẩu thường trú tại địa phương xã P, huyện T, tỉnh Bình Định. Qua xác minh tại Ủy ban nhân dân xã P, huyện T thì hộ gia đình ông Châu Lý N1 được cân đối giao quyền sử dụng đất tại xóm C, thôn M, xã P theo Nghị định số 64-CP ngày 27 tháng 9 năm 1993 của Chính phủ. Tại Điều 6 của quy định về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp ban hành kèm theo Nghị định số 64-CP ngày 27 tháng 9 năm 1993 của Chính phủ “Đối tượng được giao đất nông nghiệp để sử dụng ổn định lâu dài là nhân khẩu nông nghiệp thường trú tại địa phương…”. Do đó việc ông Châu Lý Ngọc kê K, đăng ký thửa đất số 595, tờ bản đồ số 3, diện tích 320m2, loại đất T, trong đó, trong đó 200m2 đất ở và 120m2 đất vườn là không đúng đối tượng và không phát sinh quyền sử dụng đất hợp pháp.

[4.4] Vào năm 2002, thực hiện Quyết định số 389/QĐ-UB ngày 05 tháng 02 năm 2002 của Ủy ban nhân dân tỉnh B về việc phê duyệt đề án đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở (khu vực nông thôn) tỉnh Bình Định ông Trần Đình B là người kê khai sử dụng thửa đất số 792, tờ bản đồ số 3, diện tích 320m2. Phạm vi, đối tượng theo quyết định nêu trên “… Đối tượng được xét cấp GCNQSDĐ ở là hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất ở”. Tại thời điểm này, gia đình ông Châu Lý N1 không còn ai quản lý thửa đất nêu trên. Vợ chồng ông Trần Đình B, bà Lê Thị N là người trực tiếp quản lý, sử dụng thửa đất nêu trên nên ông Trần Đình B là người kê khai sử dụng thửa đất số 792, tờ bản đồ số 3 có căn cứ.

[4.5] Vào năm 2005, ông Châu Lý N1 tranh chấp quyền sử dụng thửa đất nêu trên với vợ chồng ông Trần Đình B, bà Lê Thị N. Ngày 28 tháng 7 năm 2005 Chủ tịch UBND xã P ban hành Quyết định số 25/QĐ-CTUB về việc trả lời khiếu nại công dân ông Châu Lý N1 ở thôn M, xã P, huyện T, tỉnh Bình Định công nhận thửa đất trên cho ông Châu Lý N1 là không đúng quy định. Bởi lẽ, căn cứ Điều 136 của Luật Đất đai năm 2003 về thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai thì trong trường hợp này Ủy ban nhân dân xã P chỉ có thẩm quyền tiến hành hòa giải mà không có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai. Vì Quyết định nêu trên ban hành không đúng thẩm quyền, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của bà Lê Thị N trong vụ án dân sự mà Toà án có nhiệm vụ giải quyết. Căn cứ Điều 34 của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Hội đồng xét xử huỷ quyết định nêu trên.

[4.6] Vào năm 2010, thực hiện dự án hoàn thiện và hiện đại hoá hệ thống quản lý đất đai thì ông C4 Lý Ngọc kê khai thửa đất số 595, có số thửa 58, tờ bản đồ số 15. Xét thấy, tại thời điểm này thửa đất trên đang có tranh chấp quyền sử dụng; ông Châu Lý N1 không trực tiếp sử dụng đất mà vợ chồng ông Trần Đình B, bà Lê Thị N là người trực tiếp quản lý, sử dụng thửa đất nêu trên. Do đó, việc ông Châu Lý N1 có tên trong sổ mục kê đăng ký thửa đất nêu trên không phải là căn cứ để chứng minh là người được quyền sử dụng đất.

[5] Từ các chứng cứ về nguồn gốc thửa đất tranh chấp; quá trình đăng ký kê khai, sử dụng thửa đất tranh chấp có căn cứ xác định thửa đất các đương sự tranh chấp có nguồn gốc của ông Nguyễn N3 chết để lại cho vợ chồng ông Trần Đình B, bà Lê Thị N sử dụng. Vì quan hệ bà con với nhau nên gia đình ông Châu Văn T3 quản lý thửa đất trên từ năm 1973 đến năm 1986 ông T3 chết thì gia đình ông T3 đều đi nơi khác sinh sống; gia đình ông T3 không còn ai trực tiếp quản lý, sử dụng thửa đất nêu trên. Từ năm 1986 đến nay, vợ chồng bà Lê Thị N là người trực tiếp quản lý, sử dụng thửa đất nêu trên. Trong quá trình sử dụng đất, vợ chồng ông Trần Đình B, bà Lê Thị N đã tôn tạo đất, đăng ký kê khai quyền sử dụng đất. Ngoài ra, tại Điều 161 Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai năm 2003; Điều 92 Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai năm 2013 quy định căn cứ để giải quyết tranh chấp đất đai thì ngoài các căn cứ khác phải xem xét đến chính sách ưu đãi người có công của Nhà nước. Điều 108 Nghị định số 102/2024/NĐ-CP ngày 30 tháng 7 năm 2024 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai năm 2024 quy định khi giải quyết tranh chấp đất đai phải căn cứ đến chính sách ưu đãi người có công với cách mạng và thân nhân người có công với cách mạng. Ông Nguyễn N3 là Liệt sỹ theo chứng cứ Tổ Quốc ghi công Liệt sĩ Nguyễn Ngự ngày 08 tháng 01 năm 2004. Theo Quyết định số 1544/QĐ-SLĐTBXH ngày 20 tháng 7 năm 2024 về việc trợ cấp thờ cúng liệt sĩ của Giám đốc Sở Lao động - Thương binh và xã hội tỉnh B; Quyết định số 28/QĐ-LĐTBXH ngày 20 tháng 3 năm 2004 của Sở Lao động - Thương binh và xã hội tỉnh B về việc cấp giấy chứng nhận và trợ cấp tiền tuất gia đình liệt sỹ thì bà Lê Thị N là người thờ cúng Liệt sỹ Nguyễn Ngự . Như vậy, có đủ cơ sở khẳng định thửa đất tranh chấp có nguồn gốc của liệt sĩ Nguyễn N3, được gia đình bà Lê Thị N quản lý, sử dụng ổn định, công khai, liên tục từ năm 1986 đến nay. Việc sử dụng này phù hợp với chính sách ưu đãi người có công theo Điều 108 Nghị định 102/2024/NĐ-CP. Do đó, công nhận quyền sử dụng đất cho bà Lê Thị N là phù hợp thực tế, đúng quy định pháp luật và bảo đảm chính sách đền ơn đáp nghĩa.

[6] Đối với các tài sản trên thửa đất tranh chấp gồm giếng nước đào, 02 cây ô ma, móng bằng gạch. Xét thấy, gia đình ông Châu Văn T3 bắt đầu sử dụng thửa đất trên vào năm 1973. Trước thời điểm này thửa đất trên đã có ngôi nhà của ông Nguyễn N3; ông Châu Lý N1 không cung cấp được chứng cứ nào khác để chứng minh giếng nước đào, 02 cây ô ma trên thửa đất thuộc quyền sở hữu của ông. Đối với móng bằng gạch xây dựng trên thửa đất thì nguyên đơn và bà Nguyễn Thị T1 đều thống nhất xác định tài sản trên thuộc quyền sở hữu của vợ chồng ông B, bà N; ông Châu Lý N1 cho rằng tài sản trên thuộc quyền sở hữu của bà T1 nhưng không được bà T1 thừa nhận. Căn cứ lời khai thống nhất của bà Lê Thị N và bà Nguyễn Thị T1, cùng hiện trạng thực tế, xác định móng gạch được xây dựng từ tiền của vợ chồng ông B, bà N, do bà T1 chỉ là người được nhờ thi công. Giếng nước và 02 cây ô ma đã tồn tại trước khi gia đình ông T3 quản lý đất, nên thuộc quyền sở hữu của bà Lê Thị N.

[7] Từ các chứng cứ mà các đương sự cung cấp và những chứng cứ Tòa án đã thu thập được, Hội đồng xét xử căn cứ vào các điều 176, 196, 197, 690 của Bộ luật Dân sự năm 1995; các điều 170, 190, 191, 688 của Bộ luật Dân sự năm 2005; các điều 182, 183, 184, 221 của Bộ luật Dân sự năm 2015 có căn cứ xác định vợ chồng ông Trần Đình B, bà Lê Thị N là người được quyền sử dụng thửa đất số 58, tờ bản đồ số 15, diện tích đo đạc thực tế 339,5m2 đất ở tại nông thôn và được quyền sở hữu giếng nước đào, 02 cây ô ma, móng bằng gạch được xây dựng trên thửa đất. Ông Trần Đình B chết không để lại di chúc, các đồng thừa kế đều tự nguyện giao toàn bộ thửa đất và tài sản gắn liền với đất cho bà Lê Thị N được quyền sở hữu, sử dụng để làm nơi thờ cúng Liệt sĩ Nguyễn N3, người có công với cách mạng. Việc công nhận quyền sở hữu, sử dụng tài sản trên cho bà N vừa đảm bảo quyền dân sự hợp pháp, vừa thể hiện chính sách tri ân người có công của Nhà nước. Do đó, công nhận cho bà Lê Thị N được trọn quyền quyền sử dụng thửa đất số 58, tờ bản đồ số 15, diện tích đo đạc thực tế 339,5m2 đất ở tại nông thôn và được trọn quyền sở hữu giếng nước đào, 02 cây ô ma, móng bằng gạch được xây dựng trên thửa đất.

[8] Xét về chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản: Bà Lê Thị N tự nguyện chịu chi phí đo đạc, xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản với số tiền 10.000.000 đồng; bà Lê Thị N đã nộp xong số tiền nêu trên nên Hội đồng xét xử không xét.

[9] Xét về án phí dân sự sơ thẩm: Căn cứ Điều 147 Bộ luật Tố tụng dân sự; điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30 tháng 12 năm 2016 của của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án, bị đơn ông Châu Lý N1 là người cao tuổi nên được miễn nộp tiền án phí dân sự sơ thẩm.

[10] Kiểm sát viên phát biểu ý kiến về việc giải quyết vụ án là phù hợp với nhận định trên của Hội đồng xét xử.