Bản án 33/2019/DS-PT — Tranh chấp đất đai về đòi đất cho mượn, cho sử dụng nhờ, lấn chiếm...

[1] Về thủ tục kháng cáo, kháng nghị: Ông Nguyễn Văn H; bà Nguyễn Thị Thanh T nộp đơn kháng cáo, đóng tiền tạm ứng án phí phúc thẩm trong hạn luật định và Quyết định kháng nghị Viện Trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã TC trong hạn luật định, nên vụ án được xem xét theo thủ tục phúc thẩm.

[2] Về tố tụng: Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh An Giang, bà Nguyễn Thị D1, ông Trương Văn D2 và ông Nguyễn Văn Thiện T đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần hai nhưng vẫn vắng mặt không lý do, Hội đồng xét xử căn cứ Điều 227; 228 của Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015 tiến hành xét xử theo thủ tục chung.

[3] Tại phiên tòa phúc thẩm: Nguyên đơn vẫn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện, bị đơn vẫn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo. Các đương sự không thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án và xác định không cung cấp chứng cứ gì mới phát sinh sau phiên tòa sơ thẩm đã xét xử. Đại diện Viện kiểm sát giữ nguyên nội dung kháng nghị số: 171/QĐKNPT-VKS-DS ngày 11 tháng 10 năm 2018 của Viện Trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã TC.

[4] Phần tranh luận tại phiên tòa:

[4.1] Đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn phát biểu ý kiến: Nguyên đơn khởi kiện buộc bị đơn di dời trả diện tích đất cho nguyên đơn là hoàn toàn có căn cứ; việc ông H, bà T tự chiếm đất là không hợp pháp; Bởi vì diện tích 193,3m2 này đã bà D1 ông D2 chuyển nhượng hợp pháp cho D; Tại bản án dân sự phúc thẩm trước đây xử tranh chấp chia thừa kế, cũng công nhận diện tích đất này cho vợ chồng ông D2, bà D1; nó cũng phù hợp với nội dung di chúc mà ông Th, bà Ch để lại cho bà Nguyễn Thị D1 (H); Đề nghị Hội đồng xét xử giữ y án sơ thẩm;

[4.2] Đối với kháng nghị của VKS về thủ tục tố tụng vi phạm là chưa đúng, bởi vì không có gì chứng minh là Chánh văn phòng không được ủy quyền cho người khác; Về việc ủy của ông T thì hồ sơ cũng thể hiện có ý kiến ông Tâm rồi, và ông Tâm cũng vắng mặt lần 2 rồi cấp sơ thẩm mới xét xử vắng mặt; Đối với kháng nghị về nội dung thì cũng không có cơ sở vì diện tích đất này đã được ông Th, bà Ch tặng cho hợp pháp; việc ông Th, bà Ch lúc còn sống lập hợp đồng tặng cho là thể hiện ý chí, nó cũng phù hợp với di chúc mà ông bà trước đây đã lập;

[4.3] Bị đơn ông H, bà T phát biểu ý kiến: Yêu cầu không chấp nhận khởi kiện của nguyên đơn, vì nguồn gốc đất này của cha mẹ tôi để lại, tờ di chúc không thể hiện rõ ràng diện tích đất trong di chúc như thế nào ở đâu, di chúc do bà D1 tự lập là giả mạo, hợp đồng tặng cho của cha mẹ cho bà D1cũng không hợp pháp; Việc bà D1 sang nhượng cho bà D là không đúng; thống nhất theo ý kiến kháng nghị của Viện kiểm sát;

[5] Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh An Giang phát biểu:

[5.1] Về tố tụng: Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký và đương sự đã chấp hành đúng quy định về pháp luật tố tụng dân sự. Đối với kháng cáo, kháng nghị của Viện kiểm sát là đúng thời hạn, được xem xét theo thủ tục phúc thẩm;

[5.2] Về nội dung vụ án: Giữ nguyên nội dung kháng nghị của Viện Trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã TC; Đề nghị Hội đồng xét xử chấp nhận Quyết định kháng nghị, áp dụng khoản 3 Điều 308 của Bộ luật tố tụng Dân sự hủy án sơ thẩm, giao hồ sơ cho cấp sơ thẩm xét xử lại cho đúng pháp luật;

[6] Xét nội dung kháng cáo của bị đơn và Quyết định kháng nghị của Viện Trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã TC thì thấy, nguồn gốc đất đang tranh chấp có diện tích 193,3m2, thửa 98, bản đồ 26, tọa lạc xã TT, thị xã TC được Ủy ban nhân dân thị xã TC cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng số H00698/mD ngày 13/7/2007 cho ông Nguyễn Văn T, bà Trương Thị Ch;

[7] Ngày 28/5/2009, thì ông Th bà Ch đã lập hợp đồng tặng cho Quyền sử dụng đất diện tích 193,3m2, cho con bà Nguyễn Thị D1 (H) và ông Trương Văn D2, hợp đồng này được chứng thực tại Ủy ban nhân dân xã TT, thị xã TC; Tại thời điểm lập hợp đồng tặng cho thì diện tích đất này đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, không có ai khiếu nại hay phản đối;

[8] Ngày 30/7/2009, Văn phòng đăng ký đất đai chi nhánh TC cũng xác nhận vào trang 4 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số H00698/mD ngày 13/7/2007 cho ông Nguyễn Văn T, bà Trương Thị Ch (BL-188); Căn cứ Điều 167; khoản 3 Điều 188 Của Luật đất đai 2013 thì hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất giữa ông Th, bà Ch với ông Trương Văn D2, bà Nguyễn Thị D1 (H) là đúng pháp luật, được ghi nhận thay đổi thông tin về quyền sử dụng đất;

[9] Căn cứ Án lệ số 03/2016/AL của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao thì trong trường hợp này phải xác định vợ chồng ông D2, bà D1(H) đã được tặng cho quyền sử dụng đất hợp pháp;

[10] Mặt khác, Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 117/2012/DS-ST ngày 28/9/2012 của Tòa án nhân dân thị xã TC và Bản án dân sự phúc thẩm số 200/2013/DS-PT ngày 08/8/2013 của Tòa án nhân dân tỉnh An Giang đã có hiệu lực pháp luật, đã xét xử về chia di sản thừa kế của cụ Th, cụ Ch Quyết định của Bản án phúc thẩm cũng quyết định “Buộc vợ chồng ông Nguyễn Văn H và bà Nguyễn Thị Thanh T phải tháo dỡ, di dời đi nơi khác đối với căn nhà ngang 2,6 dài 9,8m nằm trên diện tích 193,30m2 (Theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số H00698/mD ngày 13/7/2007 do Ủy ban nhân dân thị xã TC cấp cho ông Nguyễn Văn T và bà Trương Thị Ch đứng tên đã được sang tên cho vợ chồng ông Trương Văn D2 và bà Nguyễn Thị D1 (Hường) vào ngày 30/7/2009, để trả nền đất lại cho ông D, bà D1 (Hường). Bản án dân sự phúc thẩm nêu trên đã có hiệu lực pháp luật (Chưa có bất cứ quyết định Giám đốc thẩm, Tái thẩm nào hủy bản án phúc thẩm nêu trên);

[11] Tại Quyết định số 433/QĐ-CCTHA ngày 01/4/2014 về việc thi hành án theo đơn yêu cầu; Quyết định cưỡng chế số 21/QĐ-CCTHA và Thông báo số 483/TB-CCTHADS về việc giao tài sản ngày 04/7/2016 của Chi cục thi hành án dân sự thị xã TC đã thi hành xong theo quyết định Bản án dân sự phúc thẩm số 200/2013/DS-PT ngày 08/8/2013 của Tòa án nhân dân tỉnh An Giang;

[12] Ngày 19/9/2016 ông Trương Văn D2, bà Nguyễn Thị D1 (Tự H) lập hợp chuyển nhượng quyền sử dụng đất diện tích 193,3m2 cho bà Đào Thị D, hợp đồng chuyển nhượng được công chứng chứng thực tại Văn phòng công chứng TC; Ngày 13/10/2016 Văn phòng đăng ký đất đai chi nhánh TC đã xác nhận vào trang 4 giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số H00698/mD ngày 13/7/2007 của ông Nguyễn Văn T, bà Trương Thị Ch; nội dung “Chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho bà Đào Thị D” (BL-188).

[13] Tại công văn số 72/CNTC ngày 27/02/2018 của Văn phòng đăng ký đất đai chi nhánh TC trả lời về việc hợp đồng chuyển nhượng được thực hiện đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật, quá trình thực hiện chuyển nhượng không phát sinh tranh chấp và không ai khiếu nại; Sau đó bà Đào Thị D lập thủ tục cấp đổi giấy mới theo quy định của pháp luật và được Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh An Giang cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CS05127 ngày 23/12/2016 cho bà D1;

[14] Căn cứ Điều 167; khoản 3 Điều 188 của Luật đất đai 2013 và Điều 502, 503 của Bộ luật Dân sự 2015 thì hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng lập ngày 19/9/2016 giữa ông D2, bà D1(H) với bà D là hoàn toàn đúng pháp luật; nên bà Đào Thị D có quyền quản lý, sử dụng hợp pháp diện tích 193,3m2, thửa 98, bản đồ 26, tọa lạc xã Tân Thạnh, thị xã TC;

[15] Việc ông Nguyễn Văn H, bà Nguyễn Thị Thanh T vào tái chiếm đất khác nhỏ hơn, sau khi đất được chuyển nhượng cho bà D để cất nhà ở, không được sự đồng ý của bà D là hoàn toàn trái pháp luật; Nên bà D khởi kiện yêu cầu ông H, bà T phải di dời nhà trả lại diện tích đất cho bà D là có căn cứ;

[16] Kháng nghị của Viện kiểm sát nhân dân thị xã TC và kháng cáo của bị đơn cho rằng hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất lập ngày 28/5/2009 của cụ Th, cụ Ch với vợ chồng ông D2, bà D1 (H) không hợp pháp là không có căn cứ;

[17] Tuy nhiên, quá trình giải quyết vụ án, Cấp sơ thẩm có nhiều sai sót như:

[17.1] Đơn khởi kiện ban đầu, bản tự khai cùng ngày ngày 23/6/2017 và đơn khởi kiện bổ sung ngày 19/7/2017 cũng chỉ yêu cầu ông H bà T tháo dỡ di dời nhà trả lại diện tích ngang 2m dài 4m; Tại thông báo thụ lý 376/TBTL-VA ngày 06/7/2017, cấp sơ thẩm cũng chỉ thụ lý xác định yêu cầu của nguyên đơn là di dời căn nhà ngang 2m, dài 4m = 8m2; nhưng cấp sơ thẩm buộc trả diện tích đất 20,88m2 (ngang 2,86, dài 7,15m) là vượt quá yêu cầu khởi kiện ban đầu;

[17.2] Chưa xác minh làm rõ các cây trên đất tranh chấp thuộc sở hữu của ai và trong đơn khởi kiện, cũng như tại phiên tòa nguyên đơn khai không có yêu cầu đối với các cây này, nhưng cấp sơ thẩm buộc ông H, bà T tháo dỡ di dời là vượt quá yêu cầu khởi kiện ban đầu;

[17.3] Theo bản vẽ ngày 02/10/2017, thì diện tích căn nhà ngang 2,86m, dài 7,15m (20,5m2) tại các điểm 6,7,8,9 trong khi biên bản thẩm định tại chỗ ngày 18/9/2017 và biên bản xác minh thực tế phần đất tranh chấp ngày 18/5/2018 thì diện tích căn nhà ngang 2,9m dài 7,20m (20,88m2), nhưng cấp sơ thẩm không làm văn bản hỏi Văn phòng đăng ký đất đai chi nhánh TC để xác định lại diện tích nào chính xác; mà lại tuyên tháo dỡ, di dời căn nhà có diện tích 20,88m2 (ngang 2,86, dài 7,15m), theo bản vẽ ngày 02/10/2017 là sai lệch diện tích so với bản vẽ;

[17.4] Cấp sơ thẩm thụ lý yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do Sở Tài nguyên - Môi trường cấp cho bà Đào Thị D theo Thông báo thụ lý số 210/BTTL-VA ngày 16/4/2018 (BL 202), nhưng quá trình giải quyết cấp sơ thẩm không xác định thêm quan hệ tranh chấp “Yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất”; Trong khi phần nhận định của Tòa án có nhận định “Yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng cấp cho bà D là không có cơ sở”; nhưng trong phần Quyết định của Bản án lại không tuyên phần này là thiếu sót;

[18] Về sai sót thủ tục ủy quyền cần nêu lên để rút kinh nghiệm chung:

[18.1] Ngày 02/5/2018 ông Nguyễn Văn Thiện có làm tờ ủy quyền hợp pháp cho cha mẹ là ông H, bà T tham gia tố tụng ở giai đoạn hòa giải vụ án, nhưng cấp sơ thẩm chấp nhận luôn việc ủy quyền tham gia phiên tòa xét xử sơ thẩm là vượt quá phạm vi ủy quyền của ông T;

[18.2] Ngày 06/8/2018 Sở Tài nguyên - Môi trường có văn bản phân công cho ông Nguyễn Thanh Ph Giám đốc Văn phòng đăng ký đất đai chi nhánh TC tham gia phiên họp kiểm tra, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải vào ngày 07/8/2018; Văn bản này do Chánh Văn phòng Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh An Giang ký; Cấp sơ thẩm không xác minh là rõ hoặc có Văn bản hỏi Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường có ủy quyền cho Chánh văn phòng Sở Tài nguyên và Môi trường được phép thừa lệnh Giám đốc ủy quyền lại hay không, mà chấp nhận việc ủy quyền này là chưa đúng pháp luật;

[19] Những thiếu sót nêu trên, cấp phúc thẩm không thể khắc phục được.

[20] Do đó, Quyết định kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã TC về việc vi phạm tố tụng của cấp sơ thẩm là có căn cứ, Hội đồng xét xử chấp nhận một phần kháng nghị của Viện Trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã TC về tố tụng và một phần nội dung kháng cáo của bị đơn hủy bản án dân sự sơ thẩm; chuyển hồ sơ cho Tòa án cấp sơ thẩm giải quyết lại vụ án theo thủ tục sơ thẩm;

[21] Án phí dân sự phúc thẩm, ông H bà T không phải chịu tiền án phí phúc thẩm theo quy định của pháp luật;