Bản án 293/2026/DS-PT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

[1] Kháng cáo của ông Võ Hoài với tư cách người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn bà Võ Thị Mỹ Phượng được nộp trong thời hạn pháp luật quy định. Tuy nhiên, trong đơn kháng cáo đề ngày 11/7/2025 ông Hoài không nêu rõ ông không đồng ý với phần quyết định nào của Bản án sơ thẩm và yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm giải quyết cụ thể ra sao nhưng Tòa án cấp sơ thẩm không yêu cầu ông Hoài phải sửa đổi, bổ sung Đơn kháng cáo mà đã thông báo cho bà Phượng nộp tiền tạm ứng án phí là có thiếu sót. Do tại phiên tòa phức thẩm Hội đồng xét xử đã làm rõ ý chí của phía nguyên đơn về yêu cầu kháng cáo nên Hội đồng xét xử nêu ra để Tòa án cấp sơ thẩm nghiêm túc rút kinh nghiệm.

[2] Quyết định kháng nghị số 43/QĐ-VKS-DS ngày 28/7/2025 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Nai (sau đây gọi tắt là: Kháng nghị số 43) được thực hiện trong thời hạn pháp luật quy định, có nội dung và hình thức phù hợp với quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự nên đủ điều kiện để xem xét theo trình tự phúc thẩm.

[3] Xét kháng cáo của phía nguyên đơn và Kháng nghị số 43, Hội đồng xét xử xét thấy :

[4] Quá trình giải quyết sơ thẩm, tòa án cấp sơ thẩm đã vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, thu thập chứng cứ chưa đầy đủ, có sai lầm nghiêm trọng trong đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật, cụ thể:

[5] Mặc dù, ông Võ Tiến Quân là người được ông Võ Long tặng cho quyền sử dụng đất, trong đó bao gồm cả phần đất bà Phượng đang tranh chấp. Nhưng, xét thấy tại đơn khởi kiện (BL 01) cũng như quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa sơ thẩm, nguyên đơn bà Võ Thị Kim Phượng khẳng định chỉ khởi kiện yêu cầu ông Võ Long phải trả lại cho bà diện tích đất 20m2 mà không khởi kiện ông Võ Tiến Quân. Vì vậy, cần xác định ông Quân phải tham gia tố tụng trong vụ án với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan mới phù hợp. Song, Tòa án cấp sơ thẩm lại xác định ông Quân là đồng bị đơn với ông Long là giải quyết không đúng yêu cầu của đương sự và không đúng tư cách tham gia tố tụng. Bên cạnh đó, mặc dù xác định ông Quân là bị đơn nhưng phần quyết định của Bản án lại chỉ tuyên bác yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn đối với ông Long mà không giải quyết đối với bị đơn Quân là không phù hợp.

[6] Không tiến hành cho nguyên đơn bà Phượng hoặc người đại diện theo ủy quyền của bà Phượng và bị đơn ông Quân viết bản tự khai, không lấy lời khai cũng như không yêu cầu những người này thực hiện quyền và nghĩa vụ cung cấp chứng cứ, tài liệu để chứng minh cho lời trình bày của mình là đúng; Tòa án cấp sơ thẩm tiến hành thủ tục kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng vắng mặt bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nhưng lại không tiến hành việc thông báo kết quả phiên họp cho đương sự vắng mặt là vi phạm nghiêm trọng quyền tranh tụng của đương sự được quy định tại các Điều 70 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[7] Bản án sơ thẩm xác định UBND thành phố Đồng Xoài (nay là phường Đồng Xoài) tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nhưng không thu thập ý kiến trình bày, không tiến hành bất kỳ hoạt động tố tụng nào đối với UBND thành phố Đồng Xoài nhưng lại xác định đương sự đã có bản tự khai trình bày việc cấp GCNQSDĐ là đúng thủ tục, có đơn xin giải quyết vắng mặt là không phù hợp với các chứng cứ, tài liệu thể hiện trong hồ sơ vụ án.

[8] Ngày 12/6/2020, Tòa án cấp sơ thẩm ban hành Thông báo thụ lý vụ án số 103 (BL 20). Tuy nhiên, trong Biên bản tống đạt văn bản tố tụng lại thể hiện Tòa án cấp sơ thẩm tống đạt Thông báo thụ lý số 103 ngày 12/6/2021 cho đương sự (mà không phải là 12/6/2020) là có thiếu sót.

[9] Theo quyết định đưa vụ án ra xét xử, vụ án được xét xử sơ thẩm lần đầu vào lúc 08 giờ 00 phút ngày 30/6/2025. Tại phiên tòa này, vắng mặt bị đơn Quân và người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến vụ án và họ không có đơn yêu cầu xét xử vắng mặt nhưng tòa sơ thẩm vẫn tiến hành xét xử vắng mặt họ cũng là không đúng với quy định tại khoản 1 Điều 227, Điều 228 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[10] Theo kết quả đo đạc ngày 18/11/2021 thể hiện: ranh giới theo GCNQSDĐ với ranh giới theo thực tế sử dụng do đương sự chỉ ranh có sự sai lệch, cụ thể nguyên đơn chỉ ranh về phía thửa 51 của bị đơn Long so với ranh được cấp trong GCN là 22,5m2, còn ông Quân chỉ ranh hiện trạng thuộc thửa 49 của bà Phượng so với ranh được cấp trong GCN là 31,78m2. Như vậy, diện tích mà nguyên đơn yêu cầu trả trong đơn khởi kiện và diện tích sau khi đo đạc có sự khác nhau nhưng Tòa án cấp sơ thẩm không hỏi nguyên đơn xem có giữ nguyên yêu cầu khởi kiện chỉ yêu cầu trả 20m2 như Đơn khởi kiện đã trình bày không hay yêu cầu trả phần đất nào trong số 54,38m2 bao gồm 31,78m2 nằm trong GCNQSDĐ thửa 49 của nguyên đơn và 22,5m2 nằm trong GCNQSDĐ thửa 51 của bị đơn như bản vẽ thể hiện để việc giải quyết được chính xác là có thiếu sót.

[12] Quá trình giải quyết, Tòa án cấp sơ thẩm đã thu tiền tạm ứng chi phí tố tụng của nguyên đơn 30.000.000đ, chi phí đo đạc 5.000.000đ, còn lại 25.000.000đ (BL 44, 45, 46, 47) không thể hiện tòa đã trả lại cho nguyên đơn. Bản án sơ thẩm lập luận chi phí đo đạc 5.000.000 bà Phượng phải chịu nhưng phần quyết định của bản án sơ thẩm lại không tuyên ai phải chịu chi phí tố tụng, không giải quyết chi phí nộp thừa là không đúng quy định Điều 157 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[13] Xét thấy, những vi phạm thủ tục tố tụng và việc thu thập chứng cứ và chứng minh chưa được thực hiện đầy đủ như đã phân tích ở trên là nghiêm trọng, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự mà tại phiên tòa phúc thẩm không thể thực hiện bổ sung được. Do đó, cần chấp nhận một phần kháng cáo của nguyên đơn và chấp nhận Kháng nghị số 43; huỷ Bản án sơ thẩm, giao hồ sơ về cho Toà án cấp sơ thẩm giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm.

[14] Án phí dân sự sơ thẩm và chi phí tố tụng: sẽ được xem xét khi vụ án được giải quyết lại.

[15] Án phí dân sự phúc thẩm: do kháng cáo của người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn bà Phượng là ông Võ Hoài được chấp nhận một phần nên bà Phượng không phải chịu.

[16] Quan điểm của đại diện Viện kiểm sát là có căn cứ nên được chấp nhận.