Bản án 29/2022/DS-PT — Tranh chấp đất đai

[1] Quan hệ tranh chấp của vụ án là tranh chấp về quyền sử dụng đất. Do vụ án có kháng cáo nên THộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân thành phố Hải Phòng – khoản 9 Điều 26; điểm b khoản 1 Điều 38 của Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Về thời hiệu khởi kiện: Tranh chấp về quyền sử dụng đất theo quy định của Luật đất đai không áp dụng thời hiệu khởi kiện nên nguyên đơn có quyền khởi kiện – khoản 3 Điều 155 Bộ luật Dân sự.

[3] Về xác định người tham gia tố tụng trong vụ án: Ông Trần Thành V là người nhận chuyển nhượng thửa đất số 47, tờ bản đồ địa Chnh số 21 của ông Đoàn Văn Do (tức Roanh). Sau đó vợ chồng ông Trần Thành V và bà Phạm Thị Tuyết tiếp tục chuyển nhượng lại cho ông Bùi Tiến DH1. Ông DH1 chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng hợp pháp của thửa đất này nên Toà án cấp sơ thẩm đưa ông Đoàn Văn Do, vợ chồng ông V, bà Tuyết vào tham gia tố tụng trong vụ án với tư cách là người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, ông V cho biết, bà Tuyết đang đi thăm thân tại nước ngoài trước thời điểm Toà án cấp sơ thẩm thụ L vụ án nên theo quy định của pháp luật thẩm quyền của vụ án THộc Toà án nhân dân thành phố Hải Phòng. V4ệc Toà án nhân dân quận KA giải quyết vụ án là không đúng về thẩm quyền. Tuy nhiên, ông V cũng xác nhận V4ệc chuyển nhượng giữa vợ chồng ông V và ông DH1 đã xong, hai bên không có tranh chấp gì và quan điểm của ông V cũng là quan điểm của bà Tuyết; V4ệc giao dịch chuyển nhượng giữa hai bên chủ yếu là do ông V thực hiện và quyết định. Về đường lối giải quyết vụ án của Toà án cấp sơ thẩm cơ bản đã đúng quy định của pháp luật; V4ệc nguyên đơn kháng cáo được Toà án cấp phúc thẩm xem xét đánh giá bản án sơ thẩm nên có thể khắc phục được thiếu sót của bản án sơ thẩm. Nếu huỷ bản án để xét xử lại thì đường lối giải quyết lại vụ án cơ bản cũng không có nhiều thay đổi. Mặt khác, nguyên đơn cũng chỉ kháng cáo đề nghị Toà án cấp phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm. Do đó, Toà án cấp phúc thẩm có thể khắc phục được thiếu sót này của Toà án cấp sơ thẩm mà không KL ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự trong vụ án. Tuy nhiên, Toà án cấp sơ thẩm cần rút kinh nghiệm về V4ệc này.

[4] Các nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn phải trả lại quyền sử dụng thửa đất số 47, tờ bản đồ địa Chnh số 21; địa chỉ: Cụm 2, Đẩu Sơn, phường VĐ, quận KA, thành phố Hải Phòng vì cho rằng căn cứ vào hồ sơ kỹ THật thửa đất lập ngày 10/11/1998 và đứng tên tại sổ mục kê lưu trữ tại phường thì ông Bùi Đức V4 (là anh em ruột của các nguyên đơn) là chủ sử dụng hợp pháp. Theo lời trình bày của các nguyên đơn thì khi còn sống ông Bùi Đức V4 có nói lại với bố đẻ là cụ Huyền rằng ông V4 còn có một thửa đất nhưng ở đâu thì các nguyên đơn không nắm được. Tại phiên toà phúc thẩm, người đại diện hợp pháp của nguyên đơn trình bày, khi chung sống với bà Hà thì hai người đã THê nhà trọ để ở. Sau đó khoảng 04 năm do bà Hà bỏ đi thì ông V4 cũng đi khỏi địa phương đến khoảng năm 2007 mới quay về, sau đó thì ông V4 chết. Khi còn sống ông V4 cũng chưa bao giờ sinh sống tại thửa đất mà nguyên đơn có yêu cầu khởi kiện. Ngoài tài liệu nêu trên thì nguyên đơn cũng không xuất trình được tài liệu, chứng cứ nào để chứng minh vì sao ông V4 lại được quyền sử dụng thửa đất này.

[5] Bị đơn không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của các nguyên đơn và xuất trình các chứng cứ, tài liệu chứng minh L do đang quản L, sử dụng, sinh sống trên thửa đất này là do đã nhận chuyển nhượng của vợ chồng ông V, bà Tuyết từ năm 1999 và được ông V, bà Tuyết giao lại các giấy tờ chứng minh nguồn gốc của thửa đất.

[6] Tài liệu chứng cứ do bị đơn nộp bao gồm:

[6.1] Biên bản tạm giao ngày 10/01/1990 của Hợp tác xã Nông nghiệp Đông Sơn. Theo đó Hợp tác xã nông nghiệp Đông Sơn đã giao diện tích đất ở 165,0m2, thửa đất số 424, lô số 6, tờ bản đồ số 3 cho ông Đoàn Văn Do.

[6.2] Quyết định về V4ệc hợp pháp hoá đất thổ cư ngày 24/10/1991 của Uỷ ban nhân dân thị xã KA cho ông Đoàn Văn Do đối với diện tích đất ở 165,0m2, thửa đất số 424, lô số 6, tờ bản đồ số 3.

[6.3] Giấy biên nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất ngày 28/4/1992. Theo đó, ông Đoàn Văn Do đồng ý chuyển nhượng cho ông Trần Thành V diện tích đất 165m2, thửa số 242, tờ bản đồ số 3 mà Hợp tác xã nông nghiệp Đông Sơn đã cấp cho ông Do với giá 1.500.000 đồng. Hai bên xác nhận đã nhận đủ tiền và giấy tờ của thửa đất.

[6.4] Giấy chuyển nhượng nhà và hoa màu ngày 18/6/1999. Theo đó, ông Trần Thành V đã đồng ý chuyển nhượng cho ông Bùi Tiến DH1 diện tích đất 165m2, thửa số 242, tờ bản đồ số 3 mà ông V đã nhận chuyển nhượng từ ông Do với giá 7.000.000 đồng. Ông Trần Thành V xác nhận đã nhận chuyển nhượng thửa đất từ ông Do và năm 1999 đã chuyển nhượng lại cho ông DH1. V4ệc các bên chuyển nhượng cho nhau đã xong và cho đến nay không có tranh chấp.

[7] Tài liệu do nguyên đơn nộp: Hồ sơ kỹ THật thửa đất lập ngày 10/11/1998 đứng tên chủ sử dụng: Bùi Đức V4; đứng tên tại sổ mục kê Bùi Đức V4 thửa đất số 47 tờ bản đồ số 21; Biên bản xác định ranh giới, mốc giới thửa đất ngày 22/4/1998.

[8] Lời khai của những người KL chứng:

[8.1] Ông Bùi Tiến Dũng là Trưởng khu dân cư Cụm 2, ĐS2 cho biết: Thời điểm ông Dũng là trưởng khu dân cư thì ông Đ Văn DH1 là người đóng THế quyền sử dụng đất. Khi ông DH1 mua thửa đất chỉ có một ngôi nhà nhỏ như cái chòi. Sau đó ông DH1 phá đi xây nhà ở và sinh sống từ đó cho đến nay. Ông Bùi Đức V4 cũng là công dân của ĐS2 và KL nghề chạy xe ngựa. Ông V4 ít khi sinh hoạt tại địa phương.

[8.2] Bà Bùi Thị DH1 – nguyên cán bộ địa Chnh phường VĐ, quận KA (tại thời điểm ông Do được cấp đất) cho biết: Năm 1990, bà DH1 là cán bộ địa Chnh của Hợp tác xã Đông Sơn. Sau khi thành lập phường VĐ thì bà DH1 là cán bộ địa Chnh phường; đến khoảng năm 2012 -2013 thì nghỉ hưu. Chữ ký, chữ V4ết của Chủ nhiệm Hợp tác xã “Trần Văn Đăng” và chữ ký, chữ V4ết dưới mục “Ban quản L đất” “Bùi Thị DH1” tại Biên bản tạm giao đất ngày 10/01/1990 cho ông Do đúng là chữ ký, chữ V4ết của ông Trần Văn Đăng và bà DH1. Tại thời điểm giao đất, Hợp tác xã có đo đạc, cắm mốc xác định ranh giới để cấp cho ông Đoàn Văn Do thửa đất số 424, tờ bản đồ số 3, lô số 6 sát mặt đường; giáp đất nhà ông Tẻ và ông Cờ. Hiện tại thửa đất này do ông Bùi Đức DH1 đang quản L, sử dụng. Thời điểm này ông Bùi Đức V4 sinh sống trong làng cùng gia đình và không được Hợp tác xã cấp cho thửa đất nào khác. Tại Biên bản xác định ranh giới, mốc giới thửa đất lập ngày 22/4/1998 và Hồ sơ kỹ THật thửa đất lập ngày 10/11/1998 đứng tên chủ sử dụng ông Bùi Đức V4 thửa đất số 47, tờ bản đồ địa Chnh số 21 tại cụm 2 Đẩu Sơn, phường VĐ (nay là tổ ĐS5 VĐ) Chnh là thửa đất số 424, tờ bản đồ số 3 đã cấp cho ông Đoàn Văn Do. V4ệc ghi tên chủ sử dụng là “Bùi Đức V4” là do nhầm lẫn. Thời điểm năm 1998 thì ông Trần Thành V đang sử dụng thửa đất này. Chữ ký, chữ V4ết “Bùi Thị DH1” tại Biên bản xác định ranh giới, mốc giới thửa đất lập ngày 22/4/1998 đúng là của bà Bùi Thị DH1. Tuy nhiên, V4ệc lập biên bản này là do cán bộ của Tổng cục đo đạc Nhà nước thực hiện, bà DH1 không trực tiếp đo.

[8.3] Ông Nguyễn Văn Thạo là Đội trưởng đội 5, Hợp tác xã Đông Sơn cho biết: Thời điểm năm 1990, Đội 5 Hợp tác xã Đông Sơn quản L khu vực đất cụm 2 Đẩu Sơn, VĐ (nay là tổ ĐS5 VĐ). Thửa đất số 424, tờ bản đồ số 3 (nay là số 1024 Nguyễn Lương Bằng) trước đây Hợp tác xã cấp cho ông Đoàn Văn Do, chưa bao giờ cấp cho ông Bùi Đức V4. Ông V4 chưa bao giờ quản L, sinh sống tại thửa đất này. Còn L do vì sao nhà nước khi tiến hành đo đạc lại ghi tên ông Bùi Đức V4 là chủ sử dụng thửa đất trong khi ông DH1 đang quản L, sử dụng thì ông Thạo không nắm được.

[9.1] Tại Biên bản tạm giao ngày 10/01/1990 cho ông Do, thửa đất số 424, tờ bản đồ số 3, Lô số 6 , Cều rộng 5,5m; Cều dài 30m. Phía Đông giáp ông Hựu (Tẻ) 30m; Phía Tây giáp ông Cờ 30m; phía Nam giáp ruộng canh tác đội 5 là 5,5m; phía Bắc giáp đường 209 là 5,5m.

[9.2] Tại Biên bản xác định ranh giới, mốc giới thửa đất ngày 22/4/1998 thì thửa đất số 47, tờ bản đồ số 21 mà các bên đang tranh chấp, có ghi các chủ sử dụng đất tiếp giáp là ông Bùi Đình Cờ (thửa số 46) và ông Bùi Tiến Thụ (con ông Bùi Tiến Tẻ thửa số 48). Tại Giấy chứng nhận của Uỷ ban nhân dân thị xã KA cấp cho ông Bùi Tiến Tẻ thì chủ sử dụng đất tiếp giáp phía Tây thửa đất của nhà ông Tẻ là ông Do. Biên bản xác định ranh giới, mốc giới thửa đất ngày 22/4/1998 đứng tên ông Bùi Tiến Thụ (con của ông Bùi Tiến Tẻ) thửa đất này là số 48, chủ sử dụng đất tiếp giáp phía Tây giáp ông V4. Tại Quyết định về V4ệc hợp pháp hoá đất thổ cư ngày 07/02/1993 và Hồ sơ kỹ THật thửa đất của ông Cờ là thửa số 46 thì chủ sử dụng đất tiếp giáp phía Đông thửa đất của nhà ông Cờ là thửa số 47 ông V4 (Quyết định về V4ệc hợp pháp hoá đất thổ cư ngày 07/02/1993 cho ông Cờ thì chủ tiếp giáp phía Đông là ông Do).

[10] Kết quả xem xét thẩm định, tại chỗ và kết quả định giá: Giá đất theo giá thị trường của thửa đất số 47, tờ bản đồ số 21 là: 18.000.000 đồng/m2, diện tích đất hiện trạng là 178,0m2; trị giá tài sản trên đất: 231.808.000 đồng.

[11.1] Từ những nội dung trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm thấy rằng: Các nguyên đơn không xuất trình được chứng cứ, tài liệu nào chứng minh ông Bùi Đức V4 vì sao lại có thửa đất này. Các nguyên đơn chỉ căn cứ vào Hồ sơ kỹ THật thửa đất được lập ngày 10/11/1998 đứng tên ông Bùi Đức V4 và sổ mục kê để cho rằng thửa đất này là THộc quyền sử dụng hợp pháp của ông V4 là chưa đủ cơ sở pháp L vì theo lời trình bày của các nguyên đơn thì chỉ được nghe cụ Huyền là bố đẻ của ông V4 nói lại là ông V4 có thửa đất nhưng không biết cụ thể về thửa đất này có vị trí, diện tích… như thế nào. Trên thực tế, khi còn sống ông V4 chưa bao giờ quản L, sử dụng và sinh sống trên thửa đất này. Trong khi đó, bị đơn đã xuất trình được các tài liệu, chứng minh nguồn gốc vì sao bị đơn lại sử dụng thửa đất này. Căn cứ vào các tài liệu, giấy tờ do nguyên đơn xuất trình và các tài liệu của các chủ sử dụng đất liền kề tại thời điểm ông Do được cấp đất là ông Bùi Đình Cờ và ông Bùi Tiến Tẻ có cơ sở để xác định ông Do đã được Hợp tác xã Đông Sơn cấp cho thửa đất số 423, tờ bản đồ số 3 vào năm 1990, diện tích đất ở là 165m2. Đến ngày 24/10/1991, Uỷ ban nhân dân thị xã KA đã ban hành Quyết định hợp thức hoá đất ở giao cho ông Do được quyền sử dụng thửa đất này. Ngày 28/4/1992 ông Do đã chuyển nhượng lại cho ông Trần Thành V. Đến ngày 18/6/1999, ông Trần Thành V chuyển nhượng lại cho ông Bùi Tiến DH1. Trên thực tế thì gia đình ông DH1 đã sử dụng và sinh sống trên thửa đất này từ sau khi nhận chuyển nhượng từ ông Trần Thành V. Thời điểm cơ quan có thẩm quyền lập Hồ sơ kỹ THật thửa đất năm 1998 thì ông Trần Thành V là người đang sử dụng thửa đất. Căn cứ vào lời khai của bà Bùi Thị DH1 và ông Nguyễn Văn Thạo; Quyết định về V4ệc hợp thức hoá đất thổ cư ngày 07/2/1993 giao cho ông Bùi Đình Cờ; Quyết định về V4ệc hợp pháp hoá đất thổ cư ngày 24/10/1991 của Uỷ ban nhân dân thị xã KA cho ông Đoàn Văn Do; Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở của Uỷ ban nhân dân thị xã KA ngày 05/6/1994 cấp cho ông Bùi Tiến Tẻ và Hồ sơ kỹ THật thửa đất lập ngày 10/11/1998 đứng tên chủ sử dụng – ông Bùi Đình Cờ; lời trình bày của bà DH1 thì có cơ sở để xác định thửa đất ông Do được cấp Chnh là thửa đất số 47, tờ bản đồ địa Chnh số 21 đã ghi nhầm tên ông Bùi Đức V4. Cơ quan có thẩm quyền về quản L đất đai cần xem xét để điều chỉnh cho phù hợp với các tài liệu, giấy tờ mà cơ quan có thẩm quyền đã cấp đất cho ông Do. Bản án sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về V4ệc buộc bị đơn phải trả lại thửa đất số 47, tờ bản đồ số 21 là có căn cứ nên không chấp nhận kháng cáo của nguyên đơn, giữ nguyên nội dung này của bản án sơ thẩm - Căn cứ vào Điều 158, 160, 163, 164, 165, 166 của Bộ luật Dân sự; Điều 166 của Luật Đất đai.

[11.2] V4ệc ông DH1 đề nghị Toà án công nhận thửa đất số 47, tờ bản đồ địa Chnh số 21 THộc quyền sử dụng hợp pháp của ông DH1, Toà án cấp sơ thẩm xác định là yêu cầu phản tố của ông DH1 là không đúng quy định của pháp luật. Đây chỉ là quan điểm của bị đơn đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, không KL phát sinh quan hệ pháp luật tranh chấp. Toà án cấp sơ thẩm tuyên ông DH1, bà TH được quyền quản L, sử dụng thửa đất tại địa chỉ số 1024 đường Lương Bằng, phường VĐ, quận KA, thành phố Hải Phòng theo Quyết định hợp thức hoá đất thổ cư ngày 24/10/1991 thửa đất số 424, tờ bản đồ số 3, diện tích 165,0m2 mang tên ông Đoàn Văn Do là không đúng chức năng, nhiệm vụ của Toà án nên cần chấp nhận một phần kháng cáo của nguyên đơn, sửa bản án sơ thẩm về nội dung này – khoản 2 Điều 308, Điều 309 của Bộ luật Tố tụng dân sự. Trên cơ sở các giấy tờ nhận chuyển nhượng thì vợ chồng ông DH1 có thể đến cơ quan có thẩm quyền quản L đất đai để được giải quyết theo quy định của pháp luật.

[12] Về án phí dân sự sơ thẩm và phúc thẩm:

[12.1] Nguyên đơn phải chịu án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch. Được trừ vào số tiền tạm ứng án phí đã nộp là 36.000.000 đồng tại Biên lai TH tạm ứng án phí số 0015084 ngày 07 tháng 10 năm 2020 của C cục Thi hành án dân sự quận KA, thành phố Hải Phòng. Trả lại nguyên đơn 35.700.000 đồng tiền tạm ứng án phí dân sự sơ thẩm

[12.2] Bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm theo quy định của pháp luật.

[12.3] Do bản án dân sự sơ thẩm bị sửa nên các nguyên đơn không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm. Trả lại nguyên đơn số tiền tạm ứng án phí dân sự phúc thẩm đã nộp là 300.000 đồng tại Biên lai TH tạm ứng án phí số 0003552 ngày 06 tháng 10 năm 2021 của C cục Thi hành án dân sự quận KA, thành phố Hải Phòng - khoản 2 Điều 148 của Bộ luật Tố tụng dân sự; khoản 2 Điều 29 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.