Bản án 238/2023/DS-PT — Tranh chấp về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa và quá trình tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định:

Xét yêu cầu kháng cáo của bị đơn bà Phạm Thị L yêu cầu Tòa án Thành phố Hồ Chí Minh xét xử phúc thẩm bản án của Tòa án Quận 10, sửa lại bản án sơ thẩm và công nhận quyền sở hữu tài sản là nhà 185 đường N, là của mình, và cho rằng bản thân cùng chồng có thể bị phía nguyên đơn đuổi ra khỏi nhà, đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm xem xét lại bản án sơ thẩm.

Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận định nội dung kháng cáo của bị đơn như sau:

Nguyên đơn ông Phạm Văn S, bà Phạm Thị K và bà Phạm Thị P có tranh chấp, yêu cầu Toà án xác định nhà, đất nêu trên là tài sản của cha là cụ Phạm Văn Q (đã chết năm 2001) và mẹ là cụ Nguyễn Thị N1 (đã chết năm 2004) đã thực tế mua cho các người con ở từ năm 1981 và để cho bà L đứng tên trên giấy văn tự mua bán nhà theo thủ tục quy định. Tuy nhiên, hầu hết các anh em của bà L là con của cụ Q và cụ N1 đã từng đến sinh sống từ nhỏ cho đến khi trưởng thành trong ngôi nhà này là một tình tiết có thật, khách quan cho thấy rằng tất cả các con cụ N1, cụ Q đều có quyền lưu cư đối với tài sản này.

Vụ án được thụ lý sơ thẩm lần đầu vào năm 2007. Tuy nhiên sau khi vụ án bị kháng nghị tại Tòa án nhân dân tối cao và bản án giám đốc thẩm của Tòa án Nhân dân cấp cao hủy án sơ thẩm và phúc thẩm, để làm rõ chứng cứ từ bà B2 vợ ông L3 là người xây dựng nhà, cũng như cần làm rõ củng cố thêm những chứng cứ khác nhằm khẳng định tài sản thuộc quyền sở hữu của ông Q và bà N1. Cũng theo tinh thần của bản án giám đốc thẩm, quyết định giám đốc thẩm lại bản án phúc thẩm trước đây đề nghị rằng không thể công nhận theo Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà đất là của bà L một cách hiển nhiên và thông thường, khi mà bà L đang đứng tên chủ quyền nhà, mà phải xem xét các tài liệu, chứng cứ khác, liên kết với nhau trong mối tương quan giữa các sự việc từ khi giao dịch, mua bán nhà, trông coi, sử dụng, quản lý, làm giấy chủ quyền, sửa chữa nhà, tất cả các quá trình đó để chứng minh quyền sở hữu của một chủ thể phải có đủ ba quyền: chiếm hữu, sử dụng và định đoạt trên thực tế. Những người làm chứng, cũng là một trong những nội dung, phù hợp với các tình tiết các tài liệu như giấy ủy quyền và ý chí của các bên trong quá trình thay nhau quản lý giấy tờ nhà và căn nhà theo nhận định của bản án giám đốc thẩm, nếu bà L không có bằng chứng cụ thể để xác định được rằng bà là người thanh toán tiền mua nhà, cũng như không còn chứng cứ gì khác thì phải công nhận căn nhà là tài sản chung của cụ Q và cụ N1.

Cấp phúc thẩm nhận định rằng: Về giao dịch mua bán nhà: Hai bên đương sự không nộp cho Tòa án giấy đặt cọc mua nhà hoặc các giấy tờ, biên nhận liên quan đến giao dịch nhận tiền mua bán nhà. Không có tài liệu, chứng cứ chứng minh về việc thanh toán tiền mua nhà. Bà Phạm Thị L - người đứng tên trên giấy phép mua bán chuyển dịch nhà ở, khai tại Biên bản đối chất ngày 17-6-2009 như sau: “Bên bán nói giá là 40 chỉ vàng 24K, tôi thương lượng thì bên bán đồng ý bán với giá 38 chỉ vàng 24K. Một hai ngày sau tôi đưa trước cho bên bán 30 chỉ vàng 24K và dọn vào nhà 185 Nguyễn Tiểu L4 ở ngay sau khi đưa 30 chỉ vàng 24K này. Lúc tôi đưa tiền cho bên bán chỉ có một mình mẹ tôi chứng kiến. Khoảng một tuần sau khi giao 30 chỉ vàng, tôi và bên bán ra Ủy ban nhân dân Phường A1 (nay là Phường H) Quận A xác nhận việc mua bán”.

Trong khi ngày 14-11-1982, trong tờ giấy ông N3 và bà N4 (bên bán) gửi đơn đến Ủy ban nhân dân Phường A1 Quận A xin bán nhà, không có đề tên bên mua mà lại để trống. 01 ngày sau, ngày 15-11-1982, hai bên lập Văn tự bán nhà được Ủy ban nhân dân Phường A1, Quận A chứng nhận chữ ký của ông N3, bà N4. Như vậy theo bà L thì bên bán đã nhận hơn 3/4 giá trị hợp đồng, đã giao nhà cho bên mua, chỉ còn hoàn tất thủ tục sang tên; thì ông N3, bà N4 phải biết rõ đã nhận tiền đặt cọc của ai và bán nhà cho ai. Nhưng trong Tờ đơn xin bán nhà ngày 14-11-1982, ông N3, bà N4 để trống, không ghi tên bà L, cho thấy rằng mặc dù đã ký nhận tiền đặt cọc, nhưng ông N3, bà N4 chưa xác định được cụ N1 hay bà L, ai sẽ là người đứng tên bên mua. Nên cấp sơ thẩm cho rằng: nếu bà L là người đã thanh toán số vàng mua nhà và ký tên bên mua trên giấy đặt cọc mà không phải là cụ N1 thì ông N3, bà N4 không có lý do gì lại không ghi tên bà L là bên mua vào Tờ đơn xin bán nhà.Từ đó sơ thẩm cho rằng Văn tự bán nhà được Ủy ban nhân dân Phường A1, Quận A chứng nhận ngày 15-11-1982 và các giấy tờ được hai bên lập mặc dù ghi tên bà L sau đó, chỉ là thủ tục sang tên cho phù hợp quy định, vì phía bà L không xuất trình tờ giấy đặt cọc có chữ ký của ông B2 tổ trưởng khu phố làm chứng, khi mà bà L khai biên bản lấy lời khai ngày 08-9-2020, hai bên có làm giấy đặt cọc khi giao 30 chỉ vàng. Lời khai của cụ B2,Tổ trưởng Tổ dân phố cũng xác nhận cụ có biết việc mua bán nhà này và ký tên vào giấy đặt cọc mua bán (cụ xác nhận bà N1 mua căn nhà nêu trên cho con ăn học, cụ không chứng kiến ai giao tiền nhưng cụ có làm chứng là bà N1 việc mua nhà của bà N4), thì rõ ràng là có tờ giấy đặt cọc với số tiền hơn ¾ giá trị căn nhà mà cho đến nay, qua nhiều lần xét xử, bà L không hề xuất trình tờ đặt cọc đó, cũng không chứng minh được nội dung mình chính là người thanh toán tiền mua nhà như đã khai, nên cấp sơ thẩm cho rằng không đủ căn cứ xác thực chứng minh bà L đúng là người thanh toán số vàng mua nhà và ký tên bên mua trên giấy đặt cọc. Cấp phúc thẩm chấp nhận nhận định này theo nguyên tắc bên đứng tên chủ quyền nhà phải chứng minh cho khai trình về việc đưa tiền trả tiền nhà.

Tuy nhiên, các lời khai sau đó và tại phiên toà sơ thẩm ngày 20-6-2012, bà L thay đổi liên tục lời khai về số tiền mua nhà có phần của cha mẹ cho, khi thì khai “cha mẹ cho bà 2 chỉ vàng gọi là tiền mừng mua nhà”. Như vậy, mặc dù bà L là người đứng tên chủ sở hữu nhà ở về mặt pháp lý, nhưng tại thời điểm ban đầu mới phát sinh tranh chấp, bà L không nhớ giá mua nhà là bao nhiêu. Các lời khai sau này, bà L lại xác định giá mua nhà là 38 chỉ vàng 24K, nhưng cũng không có sự rõ ràng, thống nhất về số vàng mua nhà và tiền mua là hoàn toàn của bà hay một phần của bà, một phần của cha, mẹ.

Trước đó, tại đơn đề nghị ngưng cấp chủ quyền nhà cho bà L ngày 15-5-2006, các anh, em của bà L là ông S, bà P1, bà K, bà P, bà L1 và ông K1 đã xác định căn nhà do cha, mẹ mua với giá 46 chỉ vàng. Mặt khác, tại phiên tòa sơ thẩm năm 2012, bà L trình bày do thời gian đã lâu và không bình tĩnh nên bà quên giá mua nhà. Lời khai của bà L không trung thực và lời khai của người đại diện cũng mâu thuẫn với lời khai ban đầu của bà L.

Cấp phúc thẩm cũng nhận thấy là có sự mâu thuẩn tiền hậu bất nhất trong khai trình của người đứng tên sở hữu căn nhà vốn được cho là mua bằng tiền của chính bản thân và có đóng góp của cha mẹ, hoặc cho thêm tiền để mua, nhưng không có cơ sở cho thấy cha mẹ cho tiền mua hoặc có phần hùn mua chung nhà với cha mẹ, vì nếu khai có hùn chung thì phải có chứng cứ khác chứng minh. Trong toàn bộ quá trình giải quyết từ sơ thẩm lần thứ nhất cho đến nay sơ thẩm lần thứ hai, như nhận định của bản án giám đốc thẩm, phía bà L chưa đưa ra được những chứng cứ nào khác chứng minh cho việc tự trả tiền mua nhà nói trên của mình, lời khai không có minh chứng.

Cấp phúc thẩm cũng nhận thấy: Về thu nhập để mua nhà: theo Luật sư bảo vệ quyền lợi của bà L, thì bà đã tích lũy khá nhiều tiền bạc để mua nhà khi ra tù vào tháng 01 năm 1982. Hội đồng xét xử nhận thấy: Bà L sinh năm 1955, học trung cấp dược tá, tốt nghiệp năm 1978, Bà được 23 tuổi. Từ năm 1979, bà làm việc tại Phòng khám Đ1 - Phòng Y tế Quận A. (Theo lời khai của bà L tại cơ quan Điều tra) bà L bắt đầu làm việc từ tháng 7 năm 1979, đến 3/1981 là 20 tháng làm việc. Ngày 12/3/1981 bà bị bắt về tội “Tham ô tài sản nhà nước xâm phạm tài sản xã hội chủ nghĩa”. Bị giam giữ và được trả tự do ngày 18/01/1982 mới được tha.Mười tháng sau, tháng 12-1982, bà L mua căn nhà số A đường N, Phường H, quận A với giá 38 chỉ vàng 24K, tương đương 146.300 đồng (theo công văn số 1036/TĐG/TD92 ngày 21-6-2011, giá vàng tháng 12- 1982 là 3.850 đồng/chỉ). Căn cứ Thông tư của Liên bộ Giáo dục - Lao động số 16/TT-LB ngày 01-8-1980, thì mức lương sơ cấp vào năm 1981, 1982 là 45 đồng/ tháng . (Theo lời khai của bà L tại cơ quan Điều tra) tính ra từ tháng 7 năm 1979, đến 3/1981 bà chỉ có là 20 tháng làm việc. Tính thành tiền là 900 đồng.

Tại phiên tòa sơ thẩm ngày 20-6-2012, bà L đã xác định bà chỉ gửi cho cụ N1 số tiền “vừa đủ” để khắc phục hậu quả từ Bản án hình sự, sau khi cụ N1 nộp thay bà số tiền 4.916 đồng, 90 xu đồng để thi hành án, thì bà không còn tiền dư. Do vậy, không có cơ sở chấp nhận trình bày nêu trên của bà L và người đại diện của bà L. Cấp phúc thẩm nhận thấy rằng lời trình bày của Luật sư bà L cho rằng bà mua bán thuốc tây, hàng tàu viễn dương nên thu nhập không có căn cứ gì chứng minh 10 tháng sau ngày bà L được tha tù trở về, mà bà có thể kiếm được một có khoản tiền bằng 10 tháng làm việc bên ngoài bằng buôn bán hàng hóa, hàng tàu viễn dương để mua nhà, tăng hơn 325 lần thu nhập bình quân trước đó trong 10 tháng làm việc trong khu vực nhà nước. Đây là một Điều không tưởng của một cá nhân kinh doanh bên ngoài khu vực quốc doanh, vào thời điểm 1981-1982, khi kinh tế Thành phố H vẫn còn là nền kinh tế quốc doanh cãi tạo thương nghiệp xã hội chủ nghĩa. Do vậy, không thể có việc bà tự mua được nhà bằng chính nguồn thu nhập của bản thân, khi mà bà chỉ mới được mãn hạn tù về có 10 tháng.

Năm 2003, bà L có đơn cớ mất giấy tờ nhà để xin cấp chủ quyền mới. Tại văn bản số 2319/UB-QLĐT ngày 02-5-2003 của Ủy ban nhân dân Quận A cho biết bà L nộp hồ sơ xin cấp lại Giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở cho căn nhà 185 Nguyễn Tiểu L4 vì lý do“bị mất bản chính chủ quyền khi đi chợ". Tại biên bản lấy lời khai ngày 08-9-2020, bà L khai: “Năm 1991, tôi đi tù thì tôi để giấy tờ nhà ở nhà bị ông S tự ý cất giấu. Khi tôi trở về tôi cũng chưa biết mất giấy tờ nhà. Lúc nhà nước yêu cầu làm sổ hồng thì tôi tìm không thấy giấy tờ nhà ở đâu, tôi hỏi người này thì người này đổ thừa người kia, không ai thừa nhận có cất giữ giấy tờ nhà của tôi nên tôi làm đơn cớ mất”.

Theo các lời khai như trên của bà L, thì bà không có giao hoặc nhờ cha, mẹ, cũng như ai khác trong gia đình cất giữ giấy tờ nhà giúp bà. Việc ông S đem giấy tờ nhà về quê cất giữ từ năm 1991 đến năm 2006 là do ông S tự ý lén cất giấu khi bà bị bắt đi tù, bà không biết. Hội đồng xét xử nhận thấy: Nhà ở có nhiều thành viên trong gia đình cùng chung sống, nhưng khi được tha tù trở về nhà vào năm 1994 đến năm 2003, bà L không quan tâm giấy tờ nhà của mình còn hay mất, hoặc đã được ai trong gia đình cất giữ giúp bà khi bà đi tù, cho đến khi phát sinh mâu thuẫn với gia đình bà P1, thì bà L mới tìm kiếm, phục hồi giấy tờ nhà để tranh chấp quyền lợi.

Trên thực tế tất cả anh em của bà đều xác nhận về sự việc có thật sự việc đuổi bà T4 đi, nhưng bà L không đồng ý, nên các anh em trong nhà đã lập Giấy ủy quyền nêu trên, trình cho cụ N1 ký vào, như một mệnh lệnh của cụ N1 để đuổi bà T4 ra khỏi nhà. Ông K1 và ông S đã đại diện gia đình, từ dưới quê cầm giấy ủy quyền của cụ N1 lên nhà ở 185 Nguyễn Tiểu L4 để đuổi cô T4 ra khỏi nhà. Khi đó, bà L cũng có mặt ở nhà nhưng bà không có ý kiến gì.

Căn cứ vào các tấm ảnh chụp cụ N1 tại Lễ vu quy của bà P1 vào ngày 14-12-1997 và lời khai thống nhất của các đương sự tại phiên tòa, trong đó có bà L1 là người chăm sóc sức khỏe cho cụ N1, có cơ sở xác định tại thời điểm lập Giấy ủy quyền nêu trên, cụ N1 còn khỏe mạnh và minh mẫn. Cấp phúc thẩm đánh giá chứng cứ này ở góc độ sự việc có thật đã xảy ra. Bà T4 cũng đã phải rời khỏi nhà đó dưới sự chứng kiến của anh em bà L. Và bà L cũng chưa từng có ý kiến gì đối với việc mẹ bà quyết định việc đuổi người làm của bà dù ở nhà đó mà bà cho rằng nhà của bà. Mặc dù luật sư của bà L cho rằng giấy ủy quyền này không có giá trị về mặt pháp lý, nhưng hội đồng xét xử vẫn thấy có những điểm bác bỏ quan điểm của với lời bào chữa đó, vì dù không có cơ sở xác định việc “đem cô T4 ra khỏi nhà” có phải là ý chí của cụ N1 hay không, nhưng hoàn cảnh và sự việc đã xảy ra là có thật. Việc làm này là xâm phạm quyền sở hữu nhà ở, quyền riêng tư định đoạt nhà của bà L, nhưng bà L không có sự phản đối. Thời điểm này, bà L cũng không có cất giữ hoặc quan tâm, tìm kiếm, đòi lại giấy tờ nhà. Do đó, có thể thấy khi cha, mẹ còn sống, thì các con (trong đó có bà L) đều thừa nhận quyền quyết định về nhà ở là quyền của cha, mẹ. Bà L không có quyền định đoạt.

Ngoài ra, đối với trang bìa sau cùng của quyển vở thì không có đương sự nào khẳng định có sự giả tạo, nên cấp sơ thẩm nhận định như sau:

Ngoài ra, phía dưới trang bìa này có ghi nội dung mà không phải là chữ viết của bà L: “cậu 8 bắt đầu làm một mình 04-12-88 bắt đầu tính tiền, trước đó đã tính xong hết”.Tình tiết này mâu thuẫn với lời khai của bà L về việc bà là người trả công trực tiếp cho ông L3. Tài liệu này do bà L dùng làm chứng cứ trực tiếp nộp cho Tòa án nhưng qua đó đã chứng minh được việc thanh toán tiền cho thầu xây dựng cũng không phải bà L.

Các tình tiết nêu trên phù hợp với việc bản thân bà L đã khai không nhớ số tiền xây nhà là bao nhiêu, sau này bà lại có lời khai không thống nhất về số tiền xây nhà trong các cấp xét xử (tại phiên tòa sơ thẩm ngày 20-6-2012, bà khai năm 1989 đã bỏ ra 40 triệu đồng để xây nhà, nhưng tại phiên tòa sơ thẩm ngày 04-4-2022, bà khai tiền xây nhà năm 1988 là 20 triệu đồng); phù hợp với sự việc ông S mặc dù đang có công việc quản lý cơ sở mía đường của cha, mẹ nhưng vẫn xuống S phụ trách quản lý, trông coi việc xây dựng. Ông K1 không ở nhà 185 Nguyễn Tiểu L4 cũng xuống phụ giúp trong quá trình xây nhà; phù hợp với thực tế về việc sử dụng nhà ở có tính chất là nhà chung của một gia đình có các thành viên cùng với cha mẹ, cùng có trách nhiệm trong việc đóng góp xây dựng cuộc sống gia đình chung với nhau.

Trong gia đình có 9 người con thì có 6 người khai nhà, đất là của cha, mẹ mua và xây dựng. Còn lại là: Ông Phạm Văn K1 khai không biết việc mua nhà, nhưng xác định “ông Phạm Văn D là người chung sống với các chị nên biết sự việc rõ nhất. Những gì ông D trình bày gần đúng 100% sự thật”. Ông K1 tham gia và ký tên trong Biên bản họp gia đình ngày 22-5-2007, ngày 22-4-2008, ngày 16-6-2010 xác nhận nhà của cha, mẹ mua và xây dựng, có ý kiến “yêu cầu Phạm Thị L chuyển chủ quyền nhà cho Phạm Văn D đứng tên nhà để tránh mọi sự hiểu lầm”. Bà Phạm Kim L1 khai không biết việc mua nhà, nhưng căn cứ vào giấy tờ nhà đứng tên bà L, bà đề nghị Tòa án công nhận căn nhà thuộc quyền sở hữu của bà L. Tuy nhiên, tại đơn đề nghị ngưng cấp chủ quyền nhà cho bà L ngày 15-5-2006, bà L1, ông K1 cùng các anh, chị, em khác trong gia đình ký tên xác nhận căn nhà là của cha, mẹ mua với giá 46 chỉ vàng. Như vậy, ngoài bà L, không có thành viên nào trong gia đình xác nhận biết căn nhà là của bà L mua. Tại phiên tòa phúc thẩm, bà L1 khai trình nhà của bà L, mâu thuẫn hoàn toàn lời khai trước đó trong các phiên tòa sơ thẩm trước đó bà đã từng khai, nhưng bà L1 cũng không có chứng cứ gì mới khác để khẳng định Bà L là người đứng ra mua nhà và xây sửa nhà bằng chính nguồn tiền của bà L. Nhà sửa vào năm 1989, bà L khai chi phí sửa chữa là 20.000.000 đồng, nhưng không có cơ sở nào chứng minh bà có nguồn thu nhập nào để có tiền sửa nhà khi mà bà lại can tội bán thuốc tây giả, vào năm 1990; Nhà thuốc của bà được cấp phép tháng 09/1989, bà L mở tiệm thuốc tây và thuê bằng của dược sỹ Đặng Nguyễn Quế C4 để hành nghề và bắt đầu kinh doanh thuốc tây giả vào năm 1990, trong hồ sơ tại bút lục 348 có đoạn ghi rằng “Thị Liên khai rằng tháng 10 năm 1990, T5 mua thuốc của Lê Văn D1, ngày 24/12/1990, C7 đã kiểm tra nhà thuốc 185 Nguyễn Tiểu L4 phát hiện có số thuốc giả”. Như vậy, bà L với việc kinh doanh thuốc tây giả trong vòng 03 tháng khi bắt đầu mở nhà thuốc, cũng không thể chứng minh nguồn thu nhập nào chính đáng khi khai đã sửa nhà 20 triệu đồng vào cuối năm 1989. Thực tế nếu bà L có thu nhập tốt thì bà cũng có thể tiếp tục mua nhà khác cho riêng mình, chứ không cần thiết phải sửa căn nhà mà bà cũng đang chung sống cùng anh em của mình trong đó. Theo Thông tư số 01/TT ngày 28/01/1988 của Ngân hàng N5, giá vàng ta vào thời điểm năm 1989, là 500.000 đồng 1 lượng. Số tiền 20.000.000 đồng vào thời điểm đó, tương đương 40 lượng vàng ròng. Có thể mua được bao nhiêu căn nhà chứ không cần phải bỏ 40 lượng vàng ra sửa chữa nhà cũ như lời khai của Bà L. Cấp phúc thẩm nhận thấy bà L có những hành vi khai khống, không phù hợp sự thật khách quan về chi phí bỏ ra sửa nhà và cũng không có gì chứng minh cho lời khai của bà trong mọi vấn đề từ mua nhà.

Xét thấy, nhà ở là tài sản có giá trị lớn và đây là căn nhà được mua đầu tiên, cũng là duy nhất đứng tên bà L; Giá mua bán nhà, tiền xây dựng nhà và giấy tờ nhà là nội dung cơ bản, là tài liệu quan trọng nhất của người chủ sở hữu, nhưng bà L không nhớ giá mua nhà, tiền xây nhà, không quan tâm về việc cất giữ, bảo quản giấy tờ nhà. Điều này cho thấy có sự mâu thuẫn giữa các tình tiết khách quan trên thực tế với việc bà L thực sự là chủ sở hữu nhà ở.

Bà Võ Thị H3 và ông Đặng Minh Đ khai biết nhà là của bà L mua. Ông Nguyễn Văn X, ông Nguyễn Anh V1, ông Tống Văn S1, ông Nguyễn Văn T3, bà Nguyễn Ngọc L7, ông Đoàn Văn M, ông Nguyễn Văn H1, ông Nguyễn Văn C3, ông Nguyễn Thanh H2, bà Lê Thị B, bà Nguyễn Thị B1, họ biết cụ Q, cụ N1 có mua căn nhà ở Thành phố Hồ Chí Minh cho các con làm ăn, đi học. Tuy nhiên, những lời khai của những nhân chứng này không có cơ sở chắc chắn, không đáng tin cậy khi không có gắn với những dữ kiện vụ án.

Người đại diện và Luật sư bảo vệ quyền lợi cho bà L7 căn cứ vào tờ phân chia ruộng đất có nội dung:“Vì chúng tôi tuổi đã lớn, nên cần phải rõ ràng, phân chia ruộng đất, để mai sau không có phiền hà cho các con”, Luật sư căn cứ vào Giấy mượn tiền của ông S, bà P, cho rằng: cụ Q, cụ N1 khi còn sống là người rạch ròi, rõ ràng về tài sản, tiền bạc, nên đã phân chia tài sản cho các con để tránh cho các con sự tranh giành, bất hoà với nhau. Do đó, nếu thực sự nhà 185 Nguyễn Tiểu L4 là do các cụ mua, nhưng để bà L7 đứng tên thì các cụ đã buộc bà L7 phải làm Giấy xác nhận như ông S, bà P. Các cụ không phân chia tài sản là nhà, đất số A N, Phường H, Quận A, trong Tờ phân chia ruộng đất chứng tỏ nhà, đất này không phải của các cụ mua, cấp sơ thẩm nhận định về số ruộng đất trong tờ phân chia ruộng đất không phải là toàn bộ tài sản của cụ Q, cụ N1, trong các người con của hai cụ, không chỉ có ông S, bà Phu mượn tiền của hai cụ; mặt khác, trong Giấy mượn tiền ông S viết “xin được mượn Ba Má...” mà không có chữ viết, chữ ký của hai cụ, nên không có cơ sở xác định là hai cụ buộc ông S, bà P viết để nhận nợ hay do ông S, bà P tự nguyện viết để xin mượn tiền cha, mẹ. Do đó, không thể căn cứ vào Giấy mượn tiền của ông S, bà P để cho rằng nếu căn nhà 185 Nguyễn Tiểu L4 là của hai cụ mua thì hai cụ phải buộc bà L7 viết giấy xác nhận là tài sản của hai cụ.

Cấp sơ thẩm đánh giá lời khai của ông Đặng Văn B2 là Tổ trưởng Tổ dân phố trước đây, xác nhận ông biết và đã ký tên trên giấy mua bán tay (tờ đặt cọc), ông xác định biết bà N1 mua nhà cho con cái ở đi học. Mặc dù ông không tường tận về tiền mua nhà của ai, nhưng đây là người làm chứng duy nhất tham gia mua bán nhà cùng với bà N1. Tình tiết này phù hợp với lời khai bà L7 rằng bà L7 và cụ N1 đi giao vàng cho ông N3, bà N4, hai bên có lập giấy tay đặt cọc mua bán. Cụ Lê Thị B (em của cụ N1) khai biết được sự việc do có tham gia cùng cụ N1, cụ C đi tìm nhà, xem nhà và bàn bạc, quyết định việc mua nhà; cụ Nguyễn Thị B1 (vợ của cụ Võ Văn L3 là thầu xây nhà) khai biết được sự việc thông qua buổi nói chuyện trực tiếp của cụ cùng với cụ L3, cụ Q, cụ N1 khi hai cụ đến nhà cụ B1 nhờ cụ L3 lên Thành phố xây nhà. Do vậy, lời khai của những người làm chứng nêu trên có thể tin cậy được và khách quan vì họ là người tham gia trực tiếp vào việc giao dịch, xây dựng nên căn nhà đó, gắn liền với các dữ kiện trong vụ án này.

Riêng về khả năng tài chính của ông Q, Bà N1, năm 1982, cha mẹ của bà L7 có cơ sở sản xuất mía đường với nhiều nhân công, có nhiều tài sản nhà, đất, ruộng, vườn, hoàn cảnh kinh tế khá giả, các cụ đã gửi các con đến nhà cụ C ở Thành phố Hồ Chí Minh để ăn học. Khi cụ C bán nhà, người lo lắng nhất và cần phải giải quyết chỗ ở ổn định cho các con, kể cả bà L7, là cụ N1. Sau khi mua nhà, không chỉ những người con ở nhà này, mà người con sinh sống ở nơi khác cũng cùng tham gia vào việc xây, sửa nhà. Các con của cụ Q, cụ N1 cùng chung sống với nhau đến khi hai cụ lần lượt qua đời. Ngoài bà L7, các con của hai cụ không có ai nói nhà, đất do bản thân mình mua hoặc biết là của bà L7 mua.

Cho nên khẳng định bà L7 không phải người đứng ra mua nhà, mà hoàn bà N1 chính là người chủ động đàm phán, xem và đặt tiền mua nhà bằng khả năng tài chính của vợ chồng bà, lo việc sửa chữa nhà cho các con ở. Lý do chính đáng cũng vì bà L7 có hộ khẩu Thành phố, nên bà N1 để bà L7 đứng tên nhà, nên sơ thẩm khẳng định bà N1 để tên bà L7 đứng tên dùm, được cấp phúc thẩm đồng quan điểm.

Mặc dù Giấy phép chuyển dịch mua bán nhà ở số 360/QĐ UB ngày 08-12-1982, và việc khai đóng lệ phí trước bạ do bà L7 đóng, hiển nhiên quyền sở hữu là của bà L7, với điều kiện không có tranh chấp xảy ra. Như trên đã phân tích, việc tranh chấp đã bắt đầu từ năm 2003, giữa các thừa kế với nhau khi cha mẹ lần lượt qua đời. Trước khi ông bà N1 mất, Bà L7 không có tranh chấp nhà, mà chỉ khi cha mẹ mất thì bà mới làm đơn cớ mất giấy tờ nhà, trong khi ông S là người đang giữ giấy tờ bà L7. Đến năm 2006 khi có chủ trương làm giấy đại trà, ông S mới đưa ra giấy tờ mua bán nhà cho bà K, để đưa bà L7 làm ra giấy chủ quyền. Giấy chủ quyền được cấp vào năm 2013, sau khi bản án phúc thẩm xét xử chấp nhận yêu cầu của bà L7, thì bà L7 mới được cấp giấy chủ quyền nhà, cho nên luật sư của bà L7 cho rằng giấy chủ quyền đã khẳng định tên của bà L7, nên đề nghị không chấp nhận yêu cầu của phía nguyên đơn là không đúng. Vì sau đó bản án phúc thẩm đã bị kháng nghị theo hướng hủy toàn bộ, nên việc cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà là theo bản án, quyết định của Tòa. Nay bản án đó đã bị hủy bỏ, nên sự việc giải quyết lại từ đầu. Mặc dù không có ai yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà đất này, nên dựa trên yêu cầu của đương sự đến đâu, Hội đồng xét xử chỉ xét đến đó, việc xác định ai là chủ sở hữu nhà vẫn phải được xét lại theo trình tự ban đầu.

Như trên đã nhận định, nhà là của cụ Q, cụ N1 mua nên việc xây nhà khi hai cụ còn sống vào năm 1988 - 1989 là tiền của hai cụ.

Tại Kháng nghị Giám đốc thẩm số 155/2015/KN-DS ngày 28-5-2015 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao đối với Bản án dân sự phúc thẩm số 528/2013/DS-PT ngày 17-4-2013 của Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: “Trong trường hợp không còn chứng cứ nào khác chứng minh căn nhà trên thuộc sở hữu của bà L7 thì cần xác định là tài sản chung của cụ Q, cụ N1, trong đó có phần đóng góp của bà L7 theo tài liệu, chứng cứ đã thu thập được”.

Quá trình giải quyết vụ án, phía nguyên đơn khai bà L7 có cho mượn 4 chỉ vàng để thanh toán tiền mua nhà. Phía bà L7 khai: Năm 2005 và năm 2008, bà có bỏ ra số tiền 80.000.000 đồng và 40.000.000 đồng để sửa chữa nhà ở. Ông D1 khai năm 2005, ông có bỏ tiền cùng với bà L7 sửa chữa lại sàn nước và nhà tắm. Tuy nhiên, trong vụ án này, do các đương sự chỉ tranh chấp về quyền sở hữu tài sản, không có yêu cầu phân chia di sản thừa kế hoặc phân chia tài sản chung, không yêu cầu đòi nhà, không có đương sự nào tranh chấp hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết về số vàng bà L7 đưa bà N1 khi mua nhà và số tiền bà L7, ông D1 sửa chữa nhà, nên Hội đồng xét xử không xem xét, giải quyết phần đóng góp của bà L7 khi mua nhà và tiền sửa chữa nhà.

Trong trường hợp các bên có tranh chấp sẽ yêu cầu giải quyết trong vụ án khác.

Qua đây, khi Hội đồng cấp phúc thẩm giải quyết tranh chấp quyền sở hữu tài sản đã xác định là tài sản của cha mẹ, thì tất cả các đồng thừa kế ở hàng thứ nhất đều có quyền thừa kế đối với căn nhà nói trên.Trong trường hợp bà L7 đang sinh sống trong căn nhà nêu trên, thì không có ai có quyền đuổi bà L7 ra khỏi nhà đó, nếu chưa có phán quyết của Tòa án. Khi bản án có hiệu lực pháp luật, các bên mới có quyền phân chia tài sản thừa kế theo tinh thần bản án đã tuyên: Các bên có thể tự thỏa thuận phân chia hoặc yêu cầu Tòa án phân chia tài sản nói trên theo quy định pháp luật về thừa kế.

Trong vụ án này, không có ai yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà đất ở mà bà L7 đang đứng tên, mà chỉ yêu cầu xác định chủ sở hữu nhà là ông Q và bà N1, thì khi bản án này có hiệu lực pháp luật, các thừa kế của cụ Q và cụ N1 có quyền liên hệ cơ quan có thẩm quyền xin kê khai di sản thừa kế và cập nhật biến động theo quy định pháp luật, nên cấp phúc thẩm tuyên lại cho phù hợp quy định về đăng ký biến động cập nhật chủ sở hữu theo quy định.

Từ những nhận định nói trên hội đồng xét xử không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của bị đơn Phạm Thị L. Giữ y bản án sơ thẩm.

Đối với Bản án dân sự phúc thẩm số 528/2013/DS-PT ngày 17-4-2013 của Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh bị hủy. Sau đó Bà L, bà P1 cùng rút yêu tranh chấp về việc “Đòi nhà”,“ Chia di sản thừa kế” và không yêu cầu Tòa án giải quyết gì thêm trong vụ án này, nên cấp sơ thẩm đã đình chỉ giải quyết đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, yêu cầu phản tố của bị đơn tại Quyết định số 01/2021/QĐST-DS ngày 25-11-2021. Các đương sự không có ai kháng cáo gì đối với phần quyết định đình chỉ này, nên cấp phúc thẩm không có giải quyết gì thêm.

- Án phí dân sự sơ thẩm: Căn cứ vào khoản 1 Điều 11 của Nghị định 70-CP ngày 12-6-1997 về án phí, lệ phí Tòa án quy định: “Các đương sự đều phải chịu án phí dân sự sơ thẩm đối với yêu cầu của họ không được Toà án chấp nhận, trừ trường hợp được miễn nộp án phí theo quy định tại Điều 13 của Nghị định này”, bà Phạm Thị L phải chịu án phí dân sự sơ thẩm là 50.000 đồng.

Do bà L là người cao tuổi và có đơn đề nghị được miễn nộp án phí, nên bà L được miễn nộp số tiền án phí phải chịu nêu trên, theo quy định của Luật người cao tuổi và Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí, lệ phí Tòa án.

Các nguyên đơn ông Phạm Văn S, bà Phạm Thị K và bà Phạm Thị P không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm. Theo văn bản số 894/THA ngày 02-02-2021 của Chi cục Thi hành án dân sự Quận 10, thì ông S, bà K, bà P đã nộp án phí dân sự sơ thẩm là 23.120.754 đồng theo 02 biên lai số 08563 ngày 21-8-2013 và số 08518 ngày 16-8-2013. Do vậy, ông S, bà K, bà P được nhận lại số tiền án phí đã nộp là 23.120.754 đồng theo 02 biên lai nêu trên.

- Án phí dân sự phúc thẩm: Do bà L là người cao tuổi nên được miễn án phí phúc thẩm theo quy định pháp luật.

Vì các lẽ trên;

QUYẾT ĐỊNH:

- Căn cứ khoản 2 Điều 26; điểm a khoản 1 Điều 35; điểm a khoản 1 Điều 39; khoản 1 Điều 147; Điều 147, Điều 238 và khoản 1 Điều 273, Điều 290, Điều 293, Điều 308, Điều 309, Điều 313 của Bộ luật Tố tụng dân sự;

- Căn cứ Điều 158 và Điều 164, 165 của Bộ luật Dân sự năm 2005;

- Căn cứ khoản 1 Điều 7 và khoản 1 Điều 11 của Nghị định 70-CP ngày 12-6-1997 của Chính phủ quy định về án phí, lệ phí Tòa án;

- Căn cứ Luật người cao tuổi;

- Căn cứ điểm đ khoản 1 Điều 12 của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí, lệ phí Tòa án;

Tuyên xử: Không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của bị đơn bà Phạm Thị L, giữ nguyên bản án sơ thẩm:

1. Chấp nhận yêu cầu của các nguyên đơn ông Phạm Văn S, bà Phạm Thị K và bà Phạm Thị P:

Công nhận nhà, đất tại địa chỉ số A đường N, Phường H, Quận A, Thành phố Hồ Chí Minh (hiện đang đứng tên bà Phạm Thị L theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất, có số vào sổ cấp GCN: CH00800 do Ủy ban nhân dân Quận A cấp ngày 16-12-2013) là tài sản chung của cụ Phạm Văn Q (đã chết năm 2001) và cụ Nguyễn Thị N1 (đã chết năm 2004).

Các thừa kế của cụ Q và cụ N1 có quyền liên hệ cơ quan có thẩm quyền xin cập nhật biến động quyền sở hữu nhà và đất ở, tên của cụ Phạm Văn Q và cụ Nguyễn Thị N1 vào giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và sử dụng đất ở vào sổ cấp GCN: CH00800 mà Ủy ban nhân dân Quận A đã cấp bà Phạm Thị L ngày 16-12-2013.

2. Án phí dân sự sơ thẩm: 50.000 đồng, bà Phạm Thị L chịu. Do bà L là người cao tuổi và có đơn đề nghị được miễn nộp án phí, nên bà L được miễn nộp toàn bộ số tiền án phí phải chịu nêu trên.

Ông Phạm Văn S, bà Phạm Thị K và bà Phạm Thị P không phải chịu án phí dân sự sơ thẩm. Ông S, bà K, bà P được nhận lại số tiền án phí đã nộp là 23.120.754 đồng, theo 02 biên lai thu tiền số 08518 ngày 16-8-2013 và số 08563 ngày 21-8-2013 của Chi cục Thi hành án Dân sự Quận 10, Thành phố Hồ Chí Minh.

Án phí phúc thẩm: bị đơn Phạm Thị L được miễn án phí phúc thẩm.

3. Trường hợp bản án, quyết định được thi hành theo quy định tại Điều 2 Luật Thi hành án dân sự thì người được thi hành án dân sự, người phải thi hành án dân sự có quyền thỏa thuận thi hành án, quyền yêu cầu thi hành án, tự nguyện thi hành án hoặc bị cưỡng chế thi hành án theo quy định tại các Điều 6, 7, 7a, 7b và 9 Luật Thi hành án dân sự; thời hiệu thi hành án được thực hiện theo quy định tại Điều 30 Luật Thi hành án dân sự.

Bản án phúc thẩm có có hiệu lực pháp luật kể từ ngày được ban hành.