Bản án 236/2025/DS-PT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Căn cứ các tài liệu có trong hồ sơ vụ án và bản án sơ thẩm, nội dung vụ án được tóm tắt như sau:

1. Nguyên đơn ông Hà Minh Q trình bày và yêu cầu:

Năm 1986, ông Q khai phá được một khu đất diện tích khoảng 2,5 ha tại xóm B, thị trấn S, huyện S (nay là tổ B, phường S, thị xã S). Năm 1992, theo chủ trương phủ đất trống, đồi trọc của Nhà nước, ông Q làm thủ tục xin cấp đất, được UBND huyện S ra Quyết định cấp đất làm vườn rừng số 22, đối với diện tích đất 2,5 ha. Trong đó, đất trồng cây gây rừng là 0,5 ha, đất trồng cây ăn quả là 1,0 ha, đất nương định canh là 1,0 ha. Sau khi được cấp đất, gia đình ông Q đã mua các loại giống cây, thực hiện trồng theo phương thức nông, lâm kết hợp thâm canh cao (trồng cây ăn quả, cây ngô và trồng xen cây thông sa mộc, trầu và tống quá sủ) theo đúng diện tích, mục đích đã được cấp không để đất hoang hóa. Đến năm 2004, các loại cây lâu năm khép tán và phủ kín đất trồng, nên gia đình không trồng cây hàng năm nữa, nhưng vẫn tiếp tục chăm sóc và quản lý vườn rừng để đảm bảo cây phát triển tốt. Đến khoảng đầu năm 2018, một số hộ gia đình người Mông đến đất vườn rừng của ông Q, chặt phá cây làm củi và lấn chiếm đất để trồng ngô. Sau khi phát hiện các hộ dân người Mông khác chặt phá, khai thác gỗ và lấn chiếm đất, ông Q đã làm đơn đề nghị các cơ quan chức năng điều tra, xác minh để bảo vệ quyền lợi của mình. Ngày 07/8/2019, đại diện Hạt Kiểm lâm huyện S, đại diện Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện S, đại diện Trung tâm Phát triển quỹ đất, đại diện Ban Q3, đại diện UBND xã L, đại diện UBND thị trấn S, đại diện UBND xã S đã làm việc với ông Q, xác định trên diện tích vườn rừng của ông Q có 10 hộ dân lấn chiếm để trồng ngô, trong đó có ông Thào A S (có sơ đồ kèm theo biên bản làm việc). Diện tích đất mà ông Thào A S tranh chấp với ông Q là: 5.181,9 m2. Đầu năm 2020 đến năm 2021, các đối tượng này tiếp tục chặt phá, khai thác rừng, nên ông Q đã nhiều lần gửi đơn trình báo kèm theo ảnh hiện trạng rừng đến Hạt Kiểm lâm thị xã S, Công an phường S. Ngày 10/3/2021, Hạt Kiểm lâm thị xã S đã tiến hành làm việc với hộ gia đình ông Q, thống nhất biện pháp trồng lại rừng trên diện tích đất đã được cấp làm vườn rừng, bị các đối tượng khai thác, chặt phá, hủy hoại. Ngày 19/3/2021, ông Q nhận 5000 cây T, Sa mộc của H lâm thị xã S để tiến hành trồng lại trên diện tích đất vườn rừng đã bị chặt phá. Ngày 20/3/2021, ông Q thuê người đưa cây lên trồng thì bị một số người dân tộc Mông đến ngăn cản, uy hiếp không cho trồng cây và nhổ hết số cây đã trồng. Đồng thời, những người này không cho quay phim, chụp ảnh. Hành vi lấn chiếm, cản trở của ông S và các hộ dân người Mông khác, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của gia đình ông Q. Ông đã gửi đơn đề nghị UBND phường S tiến hành hòa giải tranh chấp. Ngày 16/7/2021 và ngày 20/7/2021, UBND phường S đã tiến hành hòa giải giữa ông Q và ông Thào A S, nhưng không thành. Ông Q đã làm đơn khởi kiện đến Tòa án giải quyết, buộc ông S trả lại diện tích đất tranh chấp là 5.181,9m2 tại tổ B, phường S, thị xã S, tỉnh Lào Cai. Sau khi xem xét thẩm định tại chỗ, xác định diện tích đất hiện nay ông S đang sử dụng là 2.240m2, do đó ông Q đề nghị buộc ông S trả lại diện tích đất thực tế ông S đang lấn chiếm.

2. Bị đơn ông Thào A S trình bày và quan điểm:

Về nguồn gốc thửa đất: Gia đình ông S có phần diện tích mảnh đất nương khoảng 4.500m2 tại địa chỉ: Tổ B, phường S, thị xã S, hiện tại do vợ chồng ông Thào A S và bà Giàng Thị D, sinh năm 1977 và vợ chồng ông Thào A D3, sinh năm 1965, bà Lý Thị D2, sinh năm 1964 cùng địa chỉ tại: Thôn L, xã H, Thị xã S, Tỉnh Lào Cai đang trực tiếp quản lý, sử dụng. Nguồn gốc thửa đất này là do bố mẹ ông S là ông Thào A C1, sinh năm 1935 (đã chết) và bà Giàng Thị D4, sinh năm 1934 (đã chết) tự khai hoang từ năm 1938, sau khi khai hoang bố mẹ ông S đã sử dụng canh tác, năm 1986 thì để lại cho ông S và vợ chồng ông D3 tiếp tục canh tác, quản lý, sử dụng liên tục lâu năm chủ yếu là trồng ngô, không có ai đến tranh chấp. Đến khoảng năm 1993- 1994, Công ty Cổ phần D7 đến trồng cây thông vào trên phần diện tích đất nêu trên, nhưng không có thông báo hay quyết định thu hồi đất gì, nên gia đình ông S vẫn tiếp tục canh tác bình thường, vẫn bảo vệ những cây mà được trồng cho đến khi cây lớn lên che phủ nương cây ngô không lên được nữa, thì tạm thời không canh tác nữa. Đến năm 2015 – 2016, gia đình tiếp tục canh tác, năm 2018 đã được Trung tâm quản lý đất đai thị xã S, tỉnh Lào Cai đến đo đạc, kiểm đếm sau đó giao cho gia đình ông S tiếp tục quản lý, sử dụng. Quá trình khai thác, sử dụng đất do bố mẹ ông S để lại từ năm 1938 cho đến nay, có sự chứng kiến của bà Sùng Thị L2, sinh năm 1965; bà Má Thị S2, sinh năm 1959 và ông Má A S3, sinh năm 1964. Việc ông Hà Minh Q cho rằng, hiện nay gia đình ông S đang lấn chiếm phần diện tích khoảng: 2.240m2 đất tại Tổ B, phường S, thị xã S, tỉnh Lào Cai của ông Q, đã được UBND thị xã S giao tại Quyết định cấp đất làm vườn rừng số B, đối với diện tích 2,5 ha do ông Q khai phá từ năm 1986 là hoàn toàn không đúng. Theo quy định của pháp luật đất đai, các văn bản hướng dẫn thi hành từ năm 1987 cho đến nay, việc giao đất phải xác định ranh giới, mốc giới thửa đất cụ và phải được thực hiện một cách công khai, minh bạch theo quy định tại 8 Luật Bảo vệ và phát triển rừng 1991. Tuy nhiên, gia đình ông S hoàn toàn không được biết việc UBND thị xã S, tỉnh Lào Cai đã giao đất cho ông Q, chỉ sau khi ông Q khởi kiện, mới biết phần diện tích đất nêu trên, được UBND thị xã S giao cho ông Q tại Quyết định cấp đất làm vườn rừng số B. Trong khi gia đình ông là người trực tiếp khai hoang, quản lý, sử dụng từ năm 1938 cho đến nay, chưa từng có bất kỳ ai đến tranh chấp, cũng chưa bị thu hồi bởi quyết định nào của Cơ quan Nhà nước cấp có thẩm quyền, việc ông Q cho rằng sau khi được cấp đất, mua các loại giống cây và thực hiện trồng theo phương thức nông, lâm kết hợp thâm canh cao (trông cây ăn quả, cây ngô và trông xen cây sa mộc, trầu và tổng quán sủ) theo đúng diện tích và mục đích đã được cấp không để đất hoang hóa, đến năm 2004, các loại cây lâu năm khép tán và phủ kín đất trồng, nên gia đình ông Q không trồng cây hàng năm nữa, nhưng vẫn tiếp tục chăm sóc và quản lý vườn rừng để đảm bảo phát triển tốt. Tuy nhiên, qua việc kiểm tra tại thực địa thửa đất đang tranh chấp với gia đình ông S và các hộ dân khác, ông Q không xác định được ranh giới giao đất theo Quyết định số 22. Ông Q và UBND huyện S (nay là thị xã S) cũng không xuất trình được tài liệu chứng minh khoản tiền Nhà nước đã chi trả cho ông Q về việc trồng rừng, bảo vệ môi trường rừng theo quy định của pháp luật về lâm nghiệp. Việc ông Q cho rằng năm 2018, một số hộ gia đình người Mông đến đất vườn rừng của ông Q, chặt phá cây làm củi và lấn chiếm đất để trồng ngô, ông Q đã làm đơn đề nghị các cơ quan chức năng điều tra, xác minh xử lý. Tuy nhiên, vào năm 2019, các Cơ quan chức năng của Hạt kiểm lâm thị xã S tiến hành tra hiện trạng quản lý vườn rừng, thống nhất trồng lại rừng trên diện tích đất của ông Q, gia đình ông S hoàn toàn không biết. Trong quá trình giải quyết tranh chấp, ông S cũng chưa nhận được bất kỳ giấy mời hoặc thông báo nào, việc UBND phường S tổ chức hòa giải tranh chấp đất đai với ông Q, theo quy định của pháp luật đất đai trước khi Tòa án thụ lý vụ án. Đối với Quyết định cấp đất vườn rừng số 22 của UBND huyện S, tỉnh Lào Cai không có cụ thể ngày, tháng, năm cấp, chữ ký tại Quyết định do ai ký thay Chủ tịch chưa làm rõ chữ ký, không có con dấu xác nhận của UBND huyện S, nên không đảm bảo tính pháp lý về chứng cứ. Bên cạnh đó, tại Thông báo số 132/TB-TTLTLS ngày 24/11/2021 của Trung tâm lưu trữ lịch sử thuộc Sở Nội vụ tỉnh L, đã khẳng định kết quả: “Không có hồ sơ, tài liệu liên quan đến cấp đất vườn rừng số 22/2,5 ngày 25/0/1992 của UBND huyện S cho hộ ông Hà Minh Q”. Ngoài ra, bị đơn cho khẳng định chữ ký tại phần "Chủ hộ (ký tên" trong Đơn xin cấp đất vườn rừng ngày 25/05/1992 của ông Hà Minh Q không phải là chữ ký của ông Hà Minh Q so với chữ ký của ông Q tại Đơn khởi kiện ngày 15/10/2024. Bên cạnh đó, việc UBND huyện S cấp đất cho ông Q, căn cứ theo Quyết định số 137/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng, kế hoạch hướng dẫn ngày 10/05/1983 của Ủy ban nhân dân tỉnh. Tuy nhiên, qua nghiên cứu các quy định của pháp luật, không có quyết định số 137/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng được ban hành vào năm 1983, việc hướng dẫn của UBND tỉnh L ngày 10/05/1983 cũng không có tài liệu nào chứng minh theo quy định tại Điều 95 Bộ luật tố tụng dân sự. Từ những phân tích trên, đề Tòa án bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Hà Minh Q. Chấp nhận yêu cầu của ông S về việc: Hủy Quyết định cấp đất vườn rừng số 22 của UBND huyện S, tỉnh Lào Cai cho hộ ông Hà Minh Q thuộc xóm B, thị trấn S, huyện S (Số quản lý vườn rừng cho hộ gia đình số 2/2,5 ngày 15 tháng 05 năm 1992 của Ủy ban nhân dân huyện S cấp cho chủ hộ ông Hà Minh Q theo quy định của pháp luật. Công nhận toàn bộ quyền sử dụng đất đối với diện tích 2.240m2 cho gia đình ông S được quản lý sử dụng theo quy định của pháp luật. Kiến nghị Cơ quan đăng ký đất đai cấp có thẩm quyền thực hiện thủ tục đăng ký cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông S theo quy định pháp luật.

3. Ngườicó quyền lợi nghĩa vụ liên quan:

3.1. Bà Nguyễn Thị P và chị Hà Quỳnh A trình bày: Đều nhất trí với lời trình bày của nguyên đơn ông Hà Minh Q. Đề nghị Toà án chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn và bác toàn bộ đề nghị của bị đơn.

3.2. Bà Giàng Thị D, bà Lý Thị D2, anh Thào A V1, anh Thào A P1, chị Lồ Thị D1, chị Thào Thị C, anh Thào A A1, anh Thào A S1, anh Thào A L1, chị Sùng Thị M trình bày: Nhất trí với trình bày của bị đơn. Đề nghị Tòa án bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, chấp nhận các đề nghị của bị đơn.

3.3. Đại diện Ủy ban nhân dân thị xã S trình bày:

- Đối với việc cấp sổ quản lý vườn rừng cho hộ ông Hà Minh Q: Căn cứ biên bản làm việc ngày 24/6/2019 của Hạt Kiểm lâm huyện S (nay là thị xã S) về việc kiểm tra, xác minh làm rõ nội dung liên quan đến hồ sơ cấp sổ quản lý vườn rừng của ông Hà Minh Q tại khu vực núi H; Biên bản làm việc ngày 24/6/2019 của Hạt Kiểm lâm huyện S (nay là thị xã S), về việc xác minh một số nội dung liên quan đến hồ sơ cấp Sổ quản lý vườn rừng cho hộ ông Hà Minh Q, ông Giàng Xuân C2 tại khu vực núi H; Biên bản làm việc ngày 07/8/2019 của tổ công tác theo định số 1558/QĐ-UBND ngày 02/8/2019 của UBND huyện S về việc kiểm tra, xác minh hồ sơ, hiện trạng sử dụng đất vườn rừng của ông Hà Minh Q tại du lịch sinh thái Hàm Rồng xác định: Năm 1992, hộ gia đình ông Hà Minh Q được UBND huyện S (nay là thị xã S) cấp số quản lý vườn rừng gồm có: Đơn xin cấp đất làm vườn rừng, Quyết định cấp đất làm vườn rừng và sơ đồ vườn rừng. Về Đơn xin cấp đất làm vườn rừng: Ghi ngày 25/5/1992, chủ hộ làm đơn có ký nhưng không ghi rõ họ tên, đã được ông Văn K tịch UBND thị S ký xác nhận; Về Quyết định cấp đất làm vườn rừng: Mang số hiệu 22, không ghi ngày, tháng, năm cấp và đã được ông Nguyễn Văn H1, tịch UBND huyện S ký quyết định với tổng diện tích đất để xây dựng vườn rừng là 2,5 ha. Tuy nhiên, tại mục đất trồng cây gây rừng đã bị chỉnh sửa; đất trồng cây ăn quả, cây công nghiệp và đất nương định canh đã ghi thêm thông tin; Về Sơ đồ vườn rừng: Tỷ lệ 1/1000 và 1/500 thực hiện khoanh vẽ bằng tay, không có độ, không ghi số diện tích, ranh giới chỉ ghi giáp hộ liền kề (ông C2, bà H2).

- Về việc sử dụng đất của ông Hà Minh Q trên diện tích được cấp sổ quản lý vườn rừng: Theo Biên bản làm việc ngày 07/8/2019 của tổ công tác theo định số 1558/QĐ-UBND ngày 02/8/2019 của UBND huyện S về việc kiểm tra, xác minh hồ sơ, hiện trạng sử dụng đất vườn rừng của ông Hà Minh Q tại du lịch sinh thái Hàm Rồng xác định: Vị trí, diện tích đất vườn rừng được cấp năm 1992 ngoài thực địa trùng khớp với hồ sơ sổ vườn rừng là 2,5 ha, trong đó có 2,289 ha nằm trùng với diện tích 81,87 ha đã cấp cho Khu D. Sau khi được UBND huyện S cấp số quản lý vườn rừng ông Q đã thực hiện cây gây rừng theo quy định và đã thực hiện chăm sóc bảo vệ cây trồng. Hiện trạng trên đất tại thời điểm ngày 07/8/2019 gồm có: Cây Sa M1, T1, Tống Quá S4 mọc tái sinh và cây ngô trông dưới tán rừng.

- Về quản lý bảo vệ đất vườn rừng: Ông Q chưa đào hào và rào bảo vệ xung quanh thửa đất, đã bị một số hộ dân xâm chiếm trồng cây ngô. Căn cứ các nội dung nêu trên, xác định hộ gia đình ông Hà Minh Q2 được UBND huyện S (nay là thị xã S) cấp sổ quản lý vườn rừng tại vị trí khu vực núi và đã thực hiện rừng trên diện tích được giao. Do đó, nghị Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai bác yêu của bị đơn là ông Thào A S, về việc Hủy quyết định cấp đất vườn rừng số 22 của UBND huyện S, tỉnh Lào Cai cho hộ ông Hà Minh Q thuộc xóm B, thị trấn S, huyện S (sổ quản lý vườn rừng cho hộ gia đình số 2/2,5 ngày 15/5/1992 của UBND huyện S, tỉnh Lào Cai).

Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án đã tiến hành mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải giữa các đương sự nhưng không tiến hành phiên họp được.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 06/2025/DS-ST ngày 16 tháng 5 năm 2025 của Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai, đã quyết định:

Căn cứ khoản 9 Điều 26, Điều 34, Điều 37, Điều 147, Điều 157, Điều 158 Bộ luật Tố tụng dân sự; Điều 32, Điều 193 Luật Tố tụng hành chính; Luật đai 1987 và Quyết định số 184-HĐBT ngày 06/11/1982 của Hội đồng Bộ trưởng; Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về án phí lệ phí Tòa án, tuyên xử:

Chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Hà Minh Q về việc: Buộc bị đơn ông Thào A S trả lại diện tích đất tranh chấp là 2.240 m2 tại tổ B, phường S, thị xã S, tỉnh Lào Cai, diện tích đất đã được UBND huyện S (nay là thị xã S) giao cho hộ ông Hà Minh Q theo quyết định cấp đất vườn rừng số 22 của UBND huyện S, tỉnh Lào Cai (sổ quản lý vườn rừng cho hộ gia đình số 2/2,5 ngày 15/5/1992 của UBND huyện S, tỉnh Lào Cai). (Vị trí, ranh giới thửa đất Sơ đồ kèm theo)

- Không chấp nhận yêu cầu của bị đơn Thào A S, về việc: Hủy Quyết định cấp đất vườn rừng số 22 của UBND huyện S, tỉnh Lào Cai cho hộ ông Hà Minh Q thuộc xóm B, thị trấn S, huyện S (Sổ quản lý vườn rừng cho hộ gia đình số 2/2,5 ngày 15 tháng 05 năm 1992 của Ủy ban nhân dân huyện S cấp cho chủ hộ ông Hà Minh Q) theo quy định của pháp luật. Công nhận toàn bộ quyền sử dụng đất đối diện tích 2.240 m2, có địa chỉ tại tổ B phường S, thị xã S, tỉnh Lào Cai cho gia đình ông S được quản lý sử dụng theo quy định của pháp luật và kiến nghị Cơ quan đăng ký đất đai cấp có thẩm quyền thực hiện thủ tục đăng ký cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông S theo quy định pháp luật.

Ngoài ra, Tòa án cấp sơ thẩm còn quyết định về án phí và thông báo quyền kháng cáo theo quy định của pháp luật.

Ngày 26/5/2025, bị đơn ông Thào A S kháng cáo hủy bản án sơ thẩm.

Tại phiên tòa phúc thẩm:

Bị đơn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo.

Nguyên đơn đề nghị giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Đại diện Viện công tố và kiểm sát xét xử phúc thẩm tại Hà Nội phát biểu quan điểm: Về tố tụng quá trình giải quyết vụ án từ khi thụ lý đến phiên tòa, Thẩm phán - Chủ tọa, Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa đã thực hiện đúng các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự; những người tham gia tố tụng đã thực hiện đúng, đầy đủ quyền và nghĩa vụ tố tụng của mình. Về hướng giải quyết vụ án, sau khi phân tích nội dung vụ án, các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ, nội dung kháng cáo. Tại phiên tòa phúc thẩm, người kháng cáo không cung cấp thêm tài liệu, chứng cứ mới làm thay đổi nội dung vụ án, đề nghị Hội đồng xét xử: Không chấp nhận kháng cáo của ông Thào A S và giữ nguyên bản án sơ thẩm.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án, căn cứ vào kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

Vì các lẽ trên,

Căn cứ khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự; Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30-12-2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về án phí và lệ phí Tòa án.

QUYẾT ĐỊNH:

1. Không chấp nhận kháng cáo của ông Thào A S.

2. Giữ nguyên Bản án dân sự sơ thẩm số 06/2025/DS-ST ngày 16 tháng 5 năm 2025 của Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai.

3. Về án phí: Ông Thào A S phải nộp 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng) án phí dân sự phúc thẩm. Đối trừ với số tiền 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng) tạm ứng án phí ông S đã nộp tại Biên lai thu số 0000083 ngày 12/6/2025 của Cục Thi hành án dân sự tỉnh Lào Cai (nay là Thi hành án dân sự tỉnh Lào Cai).

4. Các quyết định khác của Bản án hành chính sơ thẩm không có kháng cáo, không bị kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án./.