Bản án 190/2020/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN:

* Tại Đơn khởi kiện ngày 23/8/2017 và quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn bà Nguyễn Thị D, ông Nguyễn Minh V, bà Nguyễn Thị Kim T và người đại diện hợp pháp của nguyên đơn trình bày: Bà Phạm Thị D1 và ông Nguyễn Văn Th1 là vợ chồng có 04 người con là Phạm Hoàng P, Nguyễn Thanh D, Nguyễn Minh V, Nguyễn Thị Kim T. Trong đó, bà Phạm Hoàng P là con riêng của bà D với ông Phạm Văn T1. Trước đây, bà D1 cùng các con sống chung trên phần đất của bà D1 tại ấp J, xã V, huyện T, tỉnh Bình Dương. Năm 2007, Nhà nước quy hoạch bồi thường đất cho bà D1 được số tiền 400.000.000 đồng và 01 nền tái định cư. Năm 2009, bà D1 chuyển nhượng phần đất này cho ông Thượng Văn K với số tiền 380.000.000 đồng. Một phần quyền sử dụng đất còn lại sau khi quy hoạch, bà D1 chuyển nhượng cho ông Phạm Tuấn S, nhưng sau đó phần đất trên cũng thuộc phạm vi quy hoạch nên ông S nhận tiền bồi thường và trả lại cho bà D1 số tiền 150.000.000 đồng. Thời điểm này, bà D1 bị bệnh nên giao toàn bộ số tiền cho bà P giữ. Tổng số tiền bà P giữ của bà D1 là 1.020.000.000 đồng.

Bà P dùng số tiền trên nhận chuyển nhượng phần đất diện tích 446m2, thuộc thửa 1061, tờ bản đồ số 16 tại xã V, thị xã T, tỉnh Bình Dương theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CH00304 do Ủy ban nhân dân huyện (nay là thị xã) T cấp cho bà Phạm Hoàng P và ông Trương Thanh H1 (chồng bà P). Năm 2010, bà P với ông H1 dùng tiền còn lại của bà D1 xây nhà trên đất. Sau khi xây nhà xong, bà P, ông H1 cùng 02 con là Trương Hoàng L và Trương Thị Thu N về sống chung trên đất cho đến khoảng tháng 9 năm 2017 thì chuyển đi nơi khác.

Năm 2013, bà D1 chết không để lại di chúc nên các nguyên đơn khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế do bà D1 chết để lại theo quy định của pháp luật, các nguyên đơn yêu cầu được nhận bằng hiện vật là quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất vì ngoài nơi ở trên, các nguyên đơn không còn nơi ở nào khác. Chứng cứ mà nguyên đơn xuất trình là 02 file ghi âm cuộc nói chuyện với bà P, ông H1 vào ngày 26/7/2017. Theo kết quả xác minh, đo đạc, thẩm định tại chỗ thì ngoài căn nhà cấp 4 trên đất còn có 01 ki ốt do bà Th xây dựng. Đối với yêu cầu phản tố của bị đơn, các nguyên đơn không đồng ý.

* Trong quá trình giải quyết vụ án, bị đơn bà Phạm Hoàng P trình bày: Thống nhất với lời trình bày của nguyên đơn về quan hệ nhân thân. Tuy nhiên, bị đơn bà P cho rằng: Trước đây, bà P có chở bà D1 đi nhận tiền bồi thường, nhưng bà D1 là người trực tiếp nhận tiền bồi thường, số tiền cụ thể bao nhiêu bà P không biết. Số tiền này bà D1 sử dụng trong gia đình và có cho bà P một số tiền nhỏ để tiêu dùng cá nhân.

Về quyền sử dụng đất mà các nguyên đơn yêu cầu phân chia di sản thừa kế là của vợ chồng bà P, ông H1 nhận chuyển nhượng của ông Lê Hoàng N, địa chỉ: Ấp 4, xã V, thị xã T, tỉnh Bình Dương vào năm 2010 với giá 200.000.000 đồng. Sau khi được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, bà P, ông H1 xây dựng căn nhà cấp 4 diện tích khoảng 80m2 và mời bà D1 cùng các em là bà D, ông V, bà Th về sống chung. Tiền nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất và xây dựng nhà là của bà P, ông H1 có được trong thời kỳ hôn nhân, không phải là tiển của bà D1. Do đó, nhà đất trên không phải là di sản do bà D1 để lại nên bị đơn không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

Ngày 19/6/2018, bị đơn bà P có đơn phản tố yêu cầu các nguyên đơn phải trả lại căn nhà cấp 4 diện tích 80m2 và buộc nguyên đơn bà Nguyễn Thị Kim Thi phải tháo dở kiốt để trả lại phần đất có diện tích 43,4m2 cho bà P.

* Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Lê Hoàng N, bà Võ Thị Thủy L, ông Võ Hồng N, bà Nguyễn Thị Hồng H2: Thống nhất với lời trình bày của các nguyên đơn và của người đại diện hợp pháp của nguyên đơn đưa ra.

* Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Trương Thanh H1, ông Trương Hoàng L, bà Trương Thị Thu N trình bày: Thống nhất với lời trình bày của bị đơn và người đại diện hợp pháp của bị đơn đưa ra.

* Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Lê Hoàng N trình bày: Ngày 31/5/2010, ông N ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất diện tích 446m2, thuộc thửa số 1061, tờ bản đồ 16 xã V, thị xã T, tỉnh Bình Dương cho bà Phạm Hoàng P và ông Trương Thanh H1. Phần đất này là của ông Lê Văn Đ (tức H Đ) cha ruột ông N, do ông N đứng tên trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nên ông N đứng ra ký hợp đồng chuyển nhượng, còn ai là người đưa tiền và giá trị chuyển nhượng thực tế là bao nhiêu thì ông N không được biết.

* Người làm chứng ông Thượng Văn K, bà Phạm Thị Nh, ông Nguyễn Văn S, ông Nguyễn Văn X trình bày: Khoảng năm 2006 đến 2007, bà D1 nhận bồi thường phần đất tái định cư, nhưng do bà D1 không có nhu cầu sử dụng nên chuyển nhượng lại cho ông K với giá 700.000.000 đồng. Số tiền này, bà D1 đưa cho bà P đại diện cho bà D1 nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất của ông H Đ. Do đó, bà P đã làm thủ tục cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại thửa đất số 1061, tờ bản đồ số 16 xã V, thị xã T, tỉnh Bình Dương.

Tại Bản án số 84/2019/DSST ngày 28/11/2019 của Tòa án nhân dân thị xã T đã căn cứ khoản 5 Điều 26; Điều 39, 147, 157, 165; Điều 203, 220, 227, 228, 235, 264, 266 của Bộ luật Tố tụng dân sự; các Điều 609, 611, 616, 617, 618, 623, 649, 650, 651, 660, 688 của Bộ luật Dân sự; Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa 14 quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí, lệ phí Tòa án;

Chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của các nguyên đơn bà Nguyễn Thanh D, ông Nguyễn Minh V, bà Nguyễn Thị Kim Th.

1. Phát mãi quyền sử dụng diện tích đất 446m2 thuộc thửa 1061, tờ bản đồ địa chính số 16 tại xã V, thị xã T, tỉnh Bình Dương và toàn bộ tài sản trên đất (có sơ đồ kèm theo).

Chia thừa kế bằng giá trị đối với số tiền phát mãi được của thửa đất số 1043 tại thời điểm thi hành án như sau: Bà Phạm Hoàng P được nhận 10% giá trị di sản và giá trị tương ứng với diện tích đất 111,5m2; bà Nguyễn Thanh D, ông Nguyễn Minh V và bà Nguyễn Thị Kim Th mỗi người được nhận giá trị tương ứng với diện tích đất 111,5m2.

Bà Nguyễn Thị Kim Th được nhận lại giá trị căn ki ốt sau khi phát mãi.

2. Chấp nhận một phần yêu cầu phản tố của bà Phạm Hoàng P. Bà Phạm Hoàng P và ông Trương Thanh H1 được nhận lại giá trị căn nhà sau khi phát mãi. Không chấp nhận yêu cầu phản tố của bà Phạm Hoàng P đối với yêu cầu buộc bà Nguyễn Thị Kim Th tháo dở kiốt và trả lại phần đất có diện tích 43,4m2.

3. Về chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản: Bà Phạm Hoàng P có trách nhiệm hoàn trả cho bà Nguyễn Thị Kim Th số tiền 2.535.450 đồng.

4. Về chi phí giám định: Bà Phạm Hoàng P có trách nhiệm hoàn trả cho bà Nguyễn Thanh D số tiền 3.600.000 đồng.

5. Về án phí dân sự sơ thẩm:

Bà Phạm Hoàng P phải nộp 35.889.000 đồng và 500.000 đồng án phí phản tố, được khấu trừ 2.750.000 đồng tiền tạm ứng án phí bà P đã nộp theo Biên lai thu tiền số AA/2016/0014126 ngày 29/6/2018 của Chi cục Thi hành án dân sự thị xã T. Bà P còn phải nộp 33.639.000 đồng.

Bà Nguyễn Thanh D phải nộp 26.077.000 đồng, được khấu trừ 6.780.000 đồng tiền tạm ứng án phí bà D đã nộp theo Biên lai thu tiền số AA/2016/0013333 ngày 09/10/2017. Bà D còn phải nộp 19.297.000 đồng.

Ông Nguyễn Minh V phải nộp 26.077.000 đồng, được khấu trừ 6.780.000 đồng tiền tạm ứng án phí ông V đã nộp theo Biên lai thu tiền số AA/2016/0013333 ngày 09/10/2017. Ông V còn phải nộp 19.297.000 đồng.

Bà Nguyễn Thị Kim Th phải nộp 26.077.000 đồng, được khấu trừ 6.780.000 đồng tiền tạm ứng án phí bà Th đã nộp theo Biên lai thu tiền số AA/2016/0013333 ngày 09/10/2017. Bà Th còn phải nộp 19.297.000 đồng.

Ngày 02/12/2019, các nguyên đơn có đơn kháng cáo một phần bản án sơ thẩm, không đồng ý với bản án sơ thẩm về phần trích 10% công sức cho bị đơn và phần xác định căn nhà cấp 4 là của bị đơn.

Ngày 04/12/2019, bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Trương Thanh H1 có đơn kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm.

Ngày 12/12/2019, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã T có Quyết định kháng nghị phúc thẩm số 02/QĐKN/VKS-DS ngày 11/12/2019, đề nghị hủy Bản án số 84/2019/DSST ngày 28/11/2019 của Tòa án nhân dân thị xã T với lí do: Tòa án cấp sơ thẩm chưa điều tra, xác minh, thu thập chứng cứ để làm rõ hộ bà D1 tại thời điểm cấp đất gồm có những ai, có đóng góp để tạo lập tài sản hay không. Không xác định thời gian ông T, ông Th1 sống chung với bà D1 từ khi nào, có đóng góp tạo lập tài sản gì hay không...; nguyên đơn không có nơi ở nào khác và có nguyện vọng được nhận bằng hiện vật, nhưng Tòa án cấp sơ thẩm tuyên phát mãi là trái quy định tại khoản 2 Điều 660 của Bộ luật Dân sự; ngoài ra, bản án sơ thẩm giao quyền cho cơ quan Thi hành án tiến hành phân chia thừa kế sau khi tiến hành phát mãi là không thể thi hành được và trái quy định của pháp luật.

Tại phiên tòa phúc thẩm, người đại diện hợp pháp của nguyên đơn vẫn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện và đơn kháng cáo của nguyên đơn, đề nghị Hội đồng xét xử sửa bản án sơ thẩm theo hướng: Không trích 10% công sức cho bà P, chia thừa kế căn nhà theo đo đạc thực tế diện tích 97m2 và chia bằng hiện vật; việc hủy án sơ thẩm theo kháng nghị của Viện kiểm sát và ý kiến của Luật sư là không cần thiết vì kéo dài thời gian giải quyết. Người đại diện hợp pháp của bị đơn và cũng là người đại diện hợp pháp của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Trương Thanh H1 vẫn giữ nguyên yêu cầu phản tố của bị đơn và thay đổi một phần yêu cầu kháng cáo, cụ thể là không kháng cáo đối với phần xác định căn nhà cấp 4 là của vợ chồng bà P, ông H1. Các đương sự không tự thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án. Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Dương vẫn giữ nguyên Quyết định kháng nghị phúc thẩm số 02/QĐKN/VKS-DS ngày 11/12/2019 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã T.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn cho rằng: Tòa án cấp sơ thẩm có vi phạm tố tụng trong việc không đưa bà X, ông K là những người trực tiếp nhận tiền bồi thường cho bà D1 tham gia tố tụng với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án. Về nội dung: Bà Nh xác định chỉ nghe nói bà D1 đưa tiền cho bà P chứ không nhìn thấy; lời khai ông K tại Đơn xác nhận ngày 22/7/2020 mâu thuẫn với lời khai tại Tòa án cấp sơ thẩm; lời khai của nguyên đơn tại cấp phúc thẩm xác định tiền bồi thường đất được hơn 1,7 tỷ đồng, nhưng xác định bà D1 đưa cho bà P quản lý 1.020.000.000 đồng là mâu thuẫn. Tòa án cấp sơ thẩm chưa xác minh, làm rõ nền đất tái định cư được hỗ trợ, hoán đổi bà D1 đã bán cho những ai, được bao nhiêu tiền? Không lập biên bản niêm phong tài liệu cần giám định, đĩa ghi âm là bản sao nên Kết luận giám định không có giá trị pháp lý. Do vậy, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn thống nhất với nội dung kháng nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã T là đề nghị Hội đồng xét xử hủy bản án sơ thẩm.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Dương phát biểu ý kiến: Quá trình thụ lý giải quyết vụ án, những người tiến hành tố tụng và những người tham gia tố tụng đã thực hiện đúng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự. Về hướng giải quyết vụ án, nhận thấy: Quyết định kháng nghị phúc thẩm số 02/QĐKN/VKS-DS ngày 11/12/2019 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã T là có căn cứ, đề nghị Hội đồng xét xử chấp nhận hủy toàn bộ Bản án số 84/2019/DSST ngày 28/11/2019 của Tòa án nhân dân thị xã T, chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án nhân dân thị xã T xét xử lại theo thủ tục sơ thẩm.

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án đã được thẩm tra tại phiên tòa, ý kiến trình bày của các bên đương sự, ý kiến của người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn; quan điểm của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Dương về việc giải quyết vụ án;

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ khoản 3 Điều 148, khoản 3 Điều 308, Điều 310, Điều 313 của Bộ luật Tố tụng dân sự; Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí, lệ phí Tòa án;

Tuyên xử:

1. Chấp nhận Quyết định kháng nghị phúc thẩm số 02/QĐKN/VKS-DS ngày 11/12/2019 của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân thị xã T đối với Bản án số 84/2019/DSST ngày 28/11/2019 của Tòa án nhân dân thị xã T; chấp nhận đơn kháng cáo của nguyên đơn bà Nguyễn Thanh D, ông Nguyễn Minh V và bà Nguyễn Thị Kim Th; chấp nhận kháng cáo của bị đơn bà Phạm Hoàng P và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Trương Thanh H1.

Hủy toàn bộ Bản án số 84/2019/DSST ngày 28/11/2019 của Tòa án nhân dân thị xã T, tỉnh Bình Dương.

Chuyển hồ sơ vụ án cho Tòa án nhân dân thị xã T, tỉnh Bình Dương giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm.

2. Về án phí dân sự sơ thẩm: Sẽ được Tòa án nhân dân thị xã T xác định lại khi giải quyết vụ án theo thủ tục sơ thẩm.

3. Án phí dân sự phúc thẩm:

Chi cục Thi hành án dân sự thị xã T hoàn trả lại cho bà Nguyễn Thanh D số tiền 300.000 đồng (ba trăm nghìn đồng) tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số AA/2016/0037546 ngày 03/01/2020.

Chi cục Thi hành án dân sự thị xã T hoàn trả lại cho ông Nguyễn Minh V số tiền 300.000 đồng (ba trăm nghìn đồng) tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số AA/2016/0037547 ngày 03/01/2020.

Chi cục Thi hành án dân sự thị xã T hoàn trả lại cho bà Nguyễn Thị Kim Th số tiền 300.000 đồng (ba trăm nghìn đồng) tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số AA/2016/0037545 ngày 03/01/2020.

Chi cục Thi hành án dân sự thị xã T hoàn trả lại cho bà Phạm Hoàng P số tiền 300.000 đồng (ba trăm nghìn đồng) tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số AA/2016/0037555 ngày 06/01/2020.

Chi cục Thi hành án dân sự thị xã T hoàn trả lại cho ông Trương Thanh H1 số tiền 300.000 đồng (ba trăm nghìn đồng) tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số AA/2016/0037554 ngày 06/01/2020.

4. Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án./.