Bản án 19/2019/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Nguyên đơn ông Trần Đ trình bày:

Cha ông tên Trần Đình S, chết năm 1962; mẹ là bà Nguyễn Thị A (C), chết năm 2003. Cha mẹ ông sinh được 05 người con và một người con nuôi. Năm 2003 mẹ ông chết không để lại di chúc. Di sản của mẹ ông để lại gồm ngôi nhà và thửa đất tại tổ 2, khối 9, phường A, thành phố T tại thửa đất số 214, tờ bản đồ số 4, diện tích 350m2 (bao gồm thửa đất bà H, bà A sử dụng và sân chung), ông sinh sống trong ngôi nhà này từ nhỏ, được sự thống nhất của đa số anh chị em trong gia đình, vợ chồng ông được quyền sử dụng đất đai, ngôi nhà của mẹ. Khi làm thủ tục sang tên cho ông thì ông Trần L2 không đồng ý ký giấy, sau khi ông L2 qua đời, vợ và con ông L2 cũng không đồng ý ký thủ tục thừa kế cho ông.

Đầu năm 2007, khi ông Trần Hoàng L xây nhà, đập phá đanh, ngói lấn chiếm nhà ông thì ông đã làm đơn đề nghị chính quyền giải quyết, lúc này ông mới phát hiện phần lớn diện tích đất của mẹ ông đã được cấp cho vợ chồng ông Trần L2 và con ông L2 là ông Trần Hoàng L. Cụ thể, ông L2 được cấp 113m2 đất tại thửa 214, tờ bản đồ số 4, phường A, thành phố T; vợ chồng ông L được cấp 120,6m2 đất tại thửa 214, tờ bản đồ số 4, phường A, thành phố T theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BC 994319. Ngôi nhà ông đang ở thì lại tách ra thành thửa 159, tờ bản đồ số 4, diện tích 66m2, còn lại diện tích sân vườn khoảng 50m2.

Nay ông yêu cầu chia di sản thừa kế theo pháp luật đối với khối di sản do mẹ ông là bà Nguyễn Thị A (C) để lại gồm ngôi nhà cấp 4 và diện tích đất theo đo đạc thực tế là 362.9m2 tại khối 9, phường A, thành phố T; hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho vợ chồng ông Trần Hoàng L, bà Trần Thị N số BC 994319 do Ủy ban nhân dân thành phố T cấp ngày 12/10/2010, thửa đất số 214.1, tờ bản đồ số 4, diện tích 120,6m2 tại khối 9, phường A, thành phố T, tỉnh Quảng Nam và hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho ông Trần L2, bà Nguyễn Thị H số AD 445463 do Ủy ban nhân dân thị xã T (nay là thành phố T) cấp ngày 20/01/2006 tại thửa đất số 214, tờ bản đồ số 04, diện tích 233,9m2 tại khối 9, phường A, thành phố T, tỉnh Quảng Nam. Bị đơn bà Nguyễn Thị H trình bày: Bà và ông Trần L2 kết hôn năm 1975, sau khi cưới 03 ngày do nhà cửa gia đình chật hẹp lại đông người nên vợ chồng bà làm nhà trên đất của cha mẹ ông L bên cạnh đất ông Trần A và nền nhà cũ do người khác đi bỏ lại sau giải phóng. Vợ chồng bà làm nhà bên nhà anh chồng là ông Trần A. Năm 1978 ông A về Tam Ngọc sinh sống, năm 1990 ông A bán nhà lại cho vợ chồng bà với giá 06 chỉ vàng, không có giấy tờ mua bán gì. Bà làm nhà trên nền móng cũ. Khoảng năm 1998, gia đình bà kê khai diện tích đất 271,7m2 và đã được UBND thị xã T cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AD 445463 ngày 20/01/2006 tại thửa 214, tờ bản đồ số 04 nhưng chỉ được Nhà nước cấp với diện tích 233,9m2. Toàn bộ diện tích đất này do vợ chồng bà kê khai, tạo lập và sử dụng liên tục từ trước đến nay. Năm 2006, vợ chồng bà tặng cho con trai lớn đã có gia đình là Trần Hoàng L một phần diện tích 120,6m2 và ông L đã làm nhà ở từ năm 2011 không có tranh chấp. Đến tháng 3/2017 do nhà cửa hư hỏng dột nát nên ông L có báo cáo chính quyền địa phương cho phép sửa chữa, trong quá trình sửa chữa xảy ra tranh chấp và ông Đ khởi kiện. Về phía ông Đ có vợ và 02 con, trước đây vợ chồng ông Đ cũng sử dụng một phần diện tích đất, làm nhà ở gần nhà ông Nguyễn Văn T1 và bà Trần Thị N tại khuôn viên đất này, khoảng năm 1987 do hai con ông bị ốm chết nên vợ chồng ông Đ về thị trấn H, huyện T ở. Đến năm 1993 ông Đ về bán nhà, đất này lại cho ông Nguyễn Văn T1 và bà Trần Thị N. Năm 2003, bà A chết, gia đình ông Đ dọn về ở tại nhà và đất của bà A cho đến nay. Nay bà không đồng ý chia thừa kế theo yêu cầu của ông Đ. Bà yêu cầu chia thừa kế phần di sản do chồng bà là ông Trần L2 để lại do được hưởng kỷ phần thừa kế mà bà A để lại. Bị đơn ông Trần Hoàng L trình bày: Năm 2003, ông xây dựng gia đình, do hoàn cảnh gia đình khó khăn nên cha mẹ ông là ông Trần L2, bà Nguyễn Thị H tặng cho ông một phần diện tích đất 120,6m2 tại thửa 214, tờ bản đồ số 4, phường A, thành phố T, tỉnh Quảng Nam. Năm 2011 gia đình ông xây dựng nhà ở đến nay không có tranh chấp, diện tích đất này đã được UBND thành phố T cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BC 994319 ngày 12/10/2010. Ông Đ có vợ được 02 con, trước đây vợ chồng ông Đ cũng sử dụng một phần diện tích đất, làm nhà ở gần nhà ông Nguyễn Văn T1 và bà Trần Thị N (em ruột ông Đ) tại khuôn viên đất này, khoảng năm 1987 do hai con ông bị ốm chết nên vợ chồng ông Đ về thị trấn H, huyện T ở. Đến năm 1993 ông Đ về bán nhà, đất này lại cho ông Nguyễn Văn T bà Trần Thị N. Năm 2003, bà A chết, gia đình ông Đ dọn về ở tại nhà và đất của bà A cho đến nay.

Ông Trần A cũng sử dụng đất, làm nhà trong khuôn viên nêu trên, đến năm 1990 ông A bán nhà, đất lại cho cha mẹ ông, sau đó gia đình ông A về ở, canh tác trên hơn một mẫu đất của ông bà nội ông mua để lại tại thành phố T cho đến nay.

Đến tháng 3/2017 do nhà cửa hư hỏng dột nát nên ông có báo cáo chính quyền địa phương cho phép sửa chữa, trong quá trình sửa chữa xảy ra tranh chấp và ông Đ khởi kiện. Nay ông không đồng ý chia thừa kế theo yêu cầu của ông Đ đối với diện tích mà cha mẹ ông đã kê khai và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ông yêu cầu chia thừa kế phần di sản do cha ông là ông Trần L2 được hưởng kỷ phần thừa kế do bà nội để lại.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Trần Thị N, bà Trần Thị Thu T, ông Trần T, bà Trần Thị Thu Đ do ông Trần Hoàng L đại diện theo ủy quyền trình bày:

Thống nhất theo lời trình bày của ông Trần Hoàng L.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Trần A, ông Trần Văn B, bà Đào Thị H1, ông Trần Đình X, ông Trần Đình D, ông Trần Đình H2, bà Trần Thị Mỹ P, bà Trần Thị V, bà Trần Thị L1, ông Nguyễn Văn T1, ông Nguyễn Quốc V, ông Nguyễn Quốc Đ, ông Nguyễn Quốc A do ông Trần Đ đại diện theo ủy quyền trình bày:

Thống nhất theo lời trình bày của ông Trần Đ.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 21/2018/DS-ST ngày 26/9/2018 của Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam đã quyết định:

Áp dụng: Khoản 5 Điều 26; Điều 34, Điều 157 và Điều 164 Bộ luật Tố tụng dân sự; Điều 649; 650; 651; 653 và Điều 660 BLDS năm 2015, điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án xử:

Chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Trần Đ về việc: “Tranh chấp về thừa kế tài sản và yêu cầu hủy quyết định cá biệt” đối với bị đơn bà Nguyễn Thị H, ông Trần Hoàng L về yêu cầu Tòa án chia di sản thừa kế theo pháp luật đối với khối di sản do mẹ ông là bà Nguyễn Thị A (C) để lại gồm ngôi nhà cấp 4 và 362,9m2 đất tại khối 9, phường A, thành phố T; không chấp nhận yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho vợ chồng ông Trần Hoàng L, bà Trần Thị N số BC 994319 do Ủy ban nhân dân thành phố T cấp ngày 12/10/2010, thửa đất số 214.1, tờ bản đồ số 4, diện tích 120,6m2 tại khối 9, phường A, thành phố T, tỉnh Quảng Nam và hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cấp cho ông Trần L2, bà Nguyễn Thị H số AD 445463 do Ủy ban nhân dân thị xã T (nay là thành phố T) cấp ngày 20/01/2006 tại thửa đất số 214, tờ bản đồ số 04, diện tích 233,9m2 (chưa trừ phần diện tích đất tặng cho vợ chồng ông Trần Hoàng L) tại khối 9, phường A, thành phố T, tỉnh Quảng Nam. Giao cho ông Trần Đ được nhận và sở hữu một ngôi nhà xây tường gạch dày 110, nền xi măng, mái lợp ngói, diện tích 48,36m2 và 64,3m2 đất do bà Nguyễn Thị A để lại trị giá 285.684.400 đồng; được nhận, sử dụng 14,5m2 đất tại thửa 309, tờ bản đồ số 04 thuộc quyền sử dụng của bà Nguyễn Thị H trị giá 48.720.000 đồng và được sở hữu 02 cây cảnh của bà H trị giá 60.000 đồng, 01 cây mận, 01 cây khế, 01 nhà tắm, 01 giếng nước, trên phần diện tích đất được giao sử dụng (kèm theo sơ đồ, bản vẽ do Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai thành phố T lập ngày 04/7/2018); Bà Nguyễn Thị H được nhận từ ông Trần Đ khoản tiền thối trả giá trị diện tích đất 14,5m2 mà ông Đ sử dụng của bà H và 02 cây cảnh trị giá 48.780.000 đồng. Ngoài ra bản án sơ thẩm còn quyết định về chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản; án phí và quyền kháng cáo theo quy định pháp luật. Ngày 10 tháng 10 năm 2018 nguyên đơn ông Trần Đ và đồng bị đơn ông Trần Hoàng L, bà Nguyễn Thị H kháng cáo một phần nội dung bản án sơ thẩm. Tại phiên tòa phúc thẩm ông Trần Đ là nguyên đơn, bà Trần Thị H và anh Trần Hoàng L là đồng bị đơn đều giữ nguyên kháng cáo. Ông Trần Đ và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của ông Trần Đ trình bày: Di sản thừa kế của cha là Trần Đình S (sinh năm 1918, mất năm 1962) mẹ là Nguyễn Thị A (C), (sinh năm 1919 mất năm 2003) bao gồm 362,9m2 đất và một ngôi nhà cấp 4 diện tích 48,36m2 nhưng Tòa án cấp sơ thẩm xác định diện tích đất 64,3m2 và ngôi nhà cấp 4 nêu trên là không đúng với di sản của cha mẹ ông Đ để lại, từ đó Tòa án chỉ chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện, chia di sản đối với 64,3m2 và ngôi nhà là không đúng với di sản của bố mẹ ông để lại. Ông Trần L2 và bà Nguyễn Thị H tự ý đăng ký đất đai và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất 233,9m2 (kể cả phần cho ông L bà Nga) trên thửa đất là di sản thừa kế là không đúng pháp luật, Tòa án không chấp nhận hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là không đúng pháp luật. Ông Đ yêu cầu chia toàn bộ di sản thừa kế trong đó có diện tích 76,8m2 là phần đất gắn liền với nhà của cha mẹ từ trước năm 1975, nhưng Tòa án sơ thẩm cho rằng diện tích đó là phần sân chung và không xem xét, giải quyết là không đúng pháp luật. Đồng thời Tòa án sơ thẩm buộc ông Đ thối trả giá trị 14,5m2 với số tiền 48.780.000 đồng ông Đ không đồng ý. Ông Đ yêu cầu Tòa án cấp phúc thẩm xem xét sửa Bản án dân sự sơ thẩm. Bà H và người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bị đơn trình bày: Diện tích đất bà H đăng ký kê khai 271,7m2 tại thửa đất số 214 tờ bản đồ số 4 trong đó có phần đất của ông A bán lại nhưng Tòa án đã cắt 14,5m2 trên đó có giếng nước giao cho ông Đ là không có căn cứ. Phần của ông Đ là phần để lại dùng vào mục đích thờ cúng, Bản án sơ thẩm không điều tra, xác minh nên xét xử không khách quan yêu cầu hủy một phần Bản án dân sự sơ thẩm.

Ông L trình bày: Việc chia di sản thừa kế là không đúng pháp luật, phần đất của ông là được cha mẹ tặng cho diện tích 120,6m2 và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, các nội dung khác thì ông L thống nhất như trình bày của bà H.

Kiểm sát viên tham gia phiên tòa phát biểu: Sau khi phân tích nội dung vụ án Kiểm sát viên đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm hủy toàn bộ Bản án dân sự sơ thẩm.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Căn cứ vào hồ sơ vụ án, các chứng cứ tài liệu đã được thẩm tra và kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy:

Do vụ án có vi phạm thủ tục tố tụng, thu thập chứng cứ không đầy đủ, xác định không đúng về di sản thừa kế, giải quyết vượt quá phạm vi khởi kiện, chia hiện vật là quyền sử dụng đất nhưng không xác định rõ lối đi của bà H trong lúc bị bao quanh bất động sản liền kề của người khác và xác định án phí dân sự sơ thẩm không đúng, cấp phúc thẩm không thể khắc phục bổ sung được.

Vì vậy, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận thấy cần hủy toàn bộ Bản án dân sự sơ thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam, giao hồ sơ về lại cho Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam để xét xử lại theo đúng quy định của pháp luật.

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ Khoản 3 Điều 308, Khoản 1 Điều 310 Bộ luật tố tụng dân sự.

1. Chấp nhận kháng cáo của nguyên đơn ông Trần Đ, các bị đơn bà Nguyễn Thị H, ông Trần Hoàng L, hủy Bản án dân sự sơ thẩm số 21/2018/DS-ST ngày 26 tháng 9 năm 2018 của Toà án nhân dân tỉnh Quảng Nam.

2. Giao hồ sơ vụ án về lại cho Tòa án nhân dân tỉnh Quảng Nam để xét xử lại theo thủ tục sơ thẩm theo đúng quy định của pháp luật.

3. Về án phí: Áp dụng Điều 29 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về án phí và lệ phí Tòa án:

Ông Trần Đ, bà Nguyễn Thị H và ông Trần Hoàng L không phải chịu án phí dân sự phúc thẩm, trả lại tiền tạm ứng án phí 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng) do bà Nguyễn Thị H nộp tại biên lai số 0000180, trả lại 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng) cho ông Trần Hoàng L nộp tại biên lai số 0000179, các biên lai đều cùng ngày 17/10/2018 tại Cục Thi hành án dân sự tỉnh Quảng Nam.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.