Bản án 18/2017/DS-ST — Tranh chấp về thừa kế tài sản

[1] - Về thủ tục tố tụng:

[2] + Về thời hiệu yêu cầu độc lập của cụ Nguyễn Thị C: Cố T và cố M chết nhưng không được đăng ký khai tử, do đó, các đương sự đều thống nhất xác định thời điểm cố T và cố M chết được thể hiện trên bia mộ tại thửa đất 522, tờ bản đồ 58 tại xã A, huyện C (theo Biên bản xác minh ngày 31/8/2017, bút lục 487-490). Theo đó, cố T chết vào ngày 03/5/1990 và cố M chết vào ngày 12/12/1995. Theo quy định tại khoản 1, Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì thời hiệu để người thừa kế yêu cầu chia di sản là 30 năm kể từ thời điểm mở thừa kế. Do đó, thời hiệu để cụ C khởi kiện yêu cầu chia di sản do cố T và cố M để lại vẫn còn.

[3] + Về việc thụ lý yêu cầu độc lập của cụ Nguyễn Thị C: Cụ C có yêu cầu độc lập sau khi Tòa án đã tiến hành mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và Tòa án đã thụ lý yêu cầu này của cụ C. Xét thấy, việc thụ lý yêu cầu độc lập của cụ C không vi phạm các Điều 70, 73 và 200 của Bộ luật Tố tụng dân sự, bởi lẽ, ngày 22/5/2017, Tòa án tiến hành xem xét thẩm định tại chỗ đối với thửa đất 332, tờ bản đồ 57 tại xã Tân Mỹ và xác định thửa đất này là di sản của cố T và cố M để lại nên thời điểm này cụ Châu mới biết rằng mình được hưởng một phần di sản thừa kế của cố T và cố M để lại.

[4] + Về thời hiệu khởi kiện của ông Nguyễn Minh Q: Cụ Nguyễn Văn Th chết ngày 25/4/2014 (Theo Giấy chứng tử số 09/2014, quyển số I/2011 ngày 05/5/2014 của Ủy ban nhân dân xã A, huyện C). Theo quy định tại khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì thời hiệu khởi kiện vẫn còn.

[5] + Về việc rút một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn: Tại phiên tòa, ông Nguyễn Minh Q rút một phần yêu cầu khởi kiện đối với các thửa đất 155, tờ bản đồ 50, thửa 506 và 252, tờ bản đồ 58 tại xã A, huyện C, tỉnh Bình Dương. Xét thấy, việc rút một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là tự nguyện nên Hội đồng xét xử đình chỉ một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

[6] - Về nội dung vụ án:

[7] Về quan hệ huyết thống: Các đương sự thống nhất mối quan hệ huyết thống như trên.

[8] Về nguồn gốc các tài sản trên:

[9] Diện tích đo đạc thực tế 26.551,9 m2 thuộc thửa 507, 508, 509, 510, 523, 524, 525, 526, 572, 573, 574, 575, 589, 590, 635, 636, 653, 654, 655, 656, 657, 686, 687, 688, 689, 690, 691 tờ bản đồ 58; thửa 522 và 528, tờ bản đồ 58 tại xã A và diện tích đo đạc thực tế 4.184,6 m2 (trong đó, có diện tích 492,8 m2 là diện tích khu mộ, không tranh chấp) thuộc thửa 332, tờ bản đồ 57 tại xã A có nguồn gốc do cố T và cố M để lại - Theo Văn bản số 1911/UBND-NC ngày 25/8/2017 của Ủy ban nhân dân huyện C (bút lục 462) và Biên bản xác minh ngày 31/8/2017 tại Ủy ban nhân dân xã A, huyện C (bút lục 485).

[10] Năm 1999, cụ Th đi đăng ký kê khai và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất với số vào sổ 00507 QSDĐ/TU ngày 30/10/2000 đối với thửa đất 332, tờ bản đồ 57 tại xã A và kê khai nguồn gốc đất là ông bà để lại trước năm 1975. Tuy nhiên, trên phần đất này có căn nhà cấp 4 do cố T và cố M xây dựng năm 1980 và sinh sống ở đây cho đến khi chết. Thời điểm cố T và cố M chết thì thửa đất này chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Căn cứ vào điểm a tiểu mục 1.3 mục 1 Phần I của Nghị quyết số 02/2004/NQ-HĐTP ngày 10/8/2004 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao hướng dẫn áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình thì có cơ sở xác định thửa đất 332 là di sản do cố T và cố M để lại. Do đó, cụ C yêu cầu chia di sản thừa kế do cố T, cố M để lại là có căn cứ chấp nhận. Tuy nhiên, khi chia di sản trên phải tính đến công sức đóng góp của cụ Th gìn giữ tôn tạo tài sản này. Xét thấy, cần trích 30% diện tích đất (tương đương diện tích 1.107,5m2 – trong đó có 120m2 đất ở) để tính công sức đóng góp cho cụ Th. Diện tích đất còn lại là 2.584,3m2 là di sản của cố T, cố M sẽ chia cho cụ C được hưởng 1.292,2m2 (trong đó có 140m2 đất ở, giá trị 810.460.000 đồng) và cụ Th được hưởng 1.292,1m2 (trong đó có 140m2 đất ở). Cụ C có nguyện vọng giao lại tài sản này cho bà G quản lý, sử dụng để thờ cúng tổ tiên. Xét thấy, đây là ý chí tự nguyện của cụ C, phù hợp với quy định của pháp luật nên Hội đồng xét xử ghi nhận. Tổng di sản của cụ T để lại là 2.399,6m2 (trong đó có 260m2 đất ở) tương đương giá trị: Giá đất ở: 260m2 x 851.000 đồng/m2 = 221.260.000 đồng; giá đất nông nghiệp liền kề đất ở: 2.139,6m2 x 600.000 đồng/m2 = 1.283.760.000 đồng; tổng giá trị: 1.505.020.000 đồng.

[11] Từ năm 1985, bà G về chung sống với ông L và cùng với ông L trông nom nhà cửa, chăm sóc cố T, cố M và cụ Th cho đến khi các cụ qua đời. Do đó, trước khi chia di sản của cụ Th để lại cần tính đến công sức đóng góp của bà G. Xét thấy, cần trích cho bà G 30% di sản của cụ Th để lại tương đương với giá trị tài sản là 451.506.000 đồng.

[12] Bà L được cụ Th cho cất nhà trên đất từ năm 1999 đến nay, có công gìn giữ và tôn tạo tài sản này, do đó cần tính công sức quản lý, tôn tạo tài sản của bà L là 20% tương đương với giá trị tài sản là 301.004.000 đồng.

[13] Di sản còn lại của cụ Th là 752.510.000 đồng chia làm 8 kỷ phần cho tương đương 94.063.750 đồng cho mỗi đồng thừa kế của cụ Th gồm: Bà T, anh S và chị T, bà L, bà N, bà D, bà I, bà G, ông Q. Trong đó, bà T, anh S và chị T, bà N có nguyện vọng giao lại kỷ phần của mình được hưởng cho bà G để bà G thờ cúng tổ tiên. Xét thấy, đây là ý chí tự nguyện của các đương sự, phù hợp với quy định của pháp luật nên Hội đồng xét xử ghi nhận. Tại phiên tòa, bà D, bà I, bà G, ông Q đề nghị được hưởng giá trị bằng tiền, do đó, người nào nhận giá trị bằng hiện vật cao hơn thì có nghĩa vụ thanh toán lại cho những người này.

[14] Giá trị tài sản bà G được nhận: 810.460.000 đồng + 451.506.000 đồng + 3 x 94.063.750 đồng = 1.544.157.250 đồng. Hiện nay, bà G đang quản lý sử dụng diện tích 2.517,6m2 (trong đó có 296m2 đất ở) tương đương giá trị 1.584.856.000 đồng. Bà Gphải giao lại cho ông Q số tiền 40.698.750 đồng.

[15] Giá trị bà L được nhận: 301.004.000 đồng + 94.063.750 đồng = 395.067.750 đồng. Hiện nay, bà L đang quản lý, sử dụng diện tích 1.174,2m2 (trong đó có 104m2 đất ở) tương đương giá trị 730.624.000 đồng. Bà Loan phải giao lại cho D, bà I, bà G mỗi người số tiền 94.063.750 đồng và giao cho ông Q 53.365.000 đồng.

[16] Đối với tài sản trên đất là 01 căn nhà cấp 4 do cố T, cố M xây dựng vào năm 1980 và được vợ chồng bà G, ông L sửa chữa lại gần như toàn bộ, hiện chỉ còn lại mái ngói và kèo gỗ có giá trị còn lại không đáng kể. Do đó cần giao tài sản này cho bà G quản lý, sử dụng để thờ cúng tổ tiên.

[17] Đối với 01 chuồng heo; 01 sân bê tông; 175 cây cao su trồng năm 2011, ông Q cho rằng đây là tài sản do cụ Th để lại nhưng không chứng minh được. Thời điểm này, ông L và bà G đang sống cùng với cụ Th và bỏ tiền xây dựng công trình, trồng cây có sự đồng tình của các em của ông L là bà L, bà N và người đại diện theo ủy quyền của cụ C là bà C sinh sống gần đó.

[18] Diện tích đo đạc thực tế 26.551,9 m2 thuộc thửa 507, 508, 509, 510, 523, 524, 525, 526, 572, 573, 574, 575, 589, 590, 635, 636, 653, 654, 655, 656, 657, 686, 687, 688, 689, 690, 691 tờ bản đồ 58; thửa 522 và 528 tờ bản đồ 58 tại xã A tuy có nguồn gốc do cố T, cố M để lại, nhưng cố T và cố M đã giao cho cụ Th cùng vợ chồng ông L, bà G quản lý, canh tác trong một thời gian dài, trên phần đất này không có tài sản của cố T và cố M. Năm 1999, cụ Th đi đăng ký kê khai và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với các thửa đất nói trên (trừ thửa 522 và 528), do đó, có đủ cơ sở xác định đây là di sản của cụ Th để lại.

[19] Từ năm 1985 đến nay, ông L và bà G cùng cụ Th canh tác trên phần đất này và đây là nguồn thu nhập chính của gia đình. Do đó, vợ chồng bà G, ông L cũng có công sức gìn giữ, tôn tạo tài sản này và chăm sóc cố T, cố M và cụ Th cho đến khi qua các cụ qua đời. Do đó, cần trích 30% giá trị tài sản để tính công sức đóng góp của bà Gái tương đương diện tích 7.956,6m2. Di sản cụ Th còn lại là 18.586,3m2 được chia cho 8 kỷ phần. Bà T, anh S và chị T, bà N nhường kỷ phần mà mình được hưởng cho bà G quản lý, sử dụng để thờ cúng tổ tiên với diện tích là 6.969,8m2. Tổng diện tích mà bà G được nhận là 14.935,4m2. Bà L có nguyện vọng giao phần tài sản của mình được chia cho bà G, tuy nhiên, bà L còn phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền lại cho các đồng thừa kế khác nên ý chí này của bà L không được xem xét chấp nhận.

[20] Bà L, bà I, bà G, bà D và ông Q mỗi người được hưởng 2.323,3m2.

[21] Đối với 650 cây cao su trên đất, ông Q cho rằng đây là tài sản của cụ Th để lại là không có cơ sở. Trong khi đó, các em của ông L cho rằng cây này do bà G, ông L trồng và phù hợp với lời khai của bà G về thời gian trồng cây.

[22] Đối với khu mộ có diện tích 44m2 thuộc thửa 522, tờ bản đồ 58 và khu mộ diện tích 492,8m2 thuộc thửa 57, tờ bản đồ 57 tại xã A các đương sự đều thống nhất giao cho bà G quản lý, trông nom các phần đất này. Xét thấy, đây là ý chí tự nguyện của các đương sự nên Hội đồng xét xử ghi nhận.

[23] Từ những phân tích trên, xét thấy có cơ sở chấp nhận lời đề nghị của đại diện Viện Kiểm sát.

[24] - Về chi phí tố tụng: Các đương sự phải chịu theo quy định của pháp luật.

[25] - Về án phí dân sự sơ thẩm: Các đương sự phải chịu theo quy định của pháp luật. Tại phiên tòa, bà Trịnh Thị G là người được nhận kỷ phần từ những đồng thừa kế khác nên bà G tự nguyện chịu án phí đối với những kỷ phần mà mình được nhận.