Bản án 178/2026/DSPT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

NỘI DUNG VỤ ÁN

Theo bản án sơ thẩm và các tài liệu có trong hồ sơ thì nội dung vụ án như sau:

Trong đơn khởi kiện, biên bản lấy lời khai cũng như quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa sơ thẩm, nguyên đơn là ông Nguyễn Văn Phúc trình bày:

Ông Phúc có quyền sử dụng diện tích 580m2 đất thuộc thửa 832, tờ bản đồ số 01 tại ấp Chợ, xã Đại Ân 2, huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng; theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do Ủy ban nhân dân huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng (Cũ) cấp ngày 20/8/1995. Nguồn gốc quyền sử dụng thửa đất do cha của ông là cụ Nguyễn Văn Ninh khai phá từ trên 100 năm. Cụ Ninh sử dụng đất để trồng lúa từ khi khai phá đến năm 1990, đúng năm 1990 sau khi cụ Ninh chết thì ông Dũng vào lấn chiếm để cất nhà ở. Năm 1991, ông làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh và vẫn quản lý đất nhưng không biết ông Dũng cất nhà.

Đến năm 1996, ông về thăm quê mới biết ông Dũng đã cất nhà trên đất; ngay thời điểm này, ông đã yêu cầu ông Dũng chỉ được cất nhà bằng cây, không được xây kiên cố. Tuy nhiên, ông Dũng không đồng ý, còn lấn chiếm rộng hơn, đến nay phần đất bị lấn chiếm có chiều ngang 8m, chiều dài 30m. Từ khi phát sinh tranh chấp, ông đã nhiều lần yêu cầu địa phương nhưng không được giải quyết, đến ngày 28/02/2024 mới được Ủy ban nhân dân xã Đại Ân 2 hòa giải nhưng không thành.

Về Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, ông không đi đăng ký nhưng khoảng năm 1990 thì cán bộ địa chính xã có đến đo đất của gia đình ông để cấp giấy chứng nhận, hẹn ông cứ đi làm ăn khi nào có Giấy chứng nhận thì về lấy. Năm 1996, ông về thăm nhà, được những người khác cho biết tất cả đã có Giấy chứng nhận nên ông mới đi nhận. Sau khi nhận Giấy chứng nhận, ông đã yêu cầu ông Dũng trả đất nhưng ông Dũng không trả với lý do là được bà Bảy Bú (Dì ruột của ông Dũng) cho từ năm 1990. Đến năm 1998, ông tiếp tục yêu cầu nhưng ông Dũng cũng không trả, chính quyền địa phương cũng không giải quyết tranh chấp nên kéo dài đến nay mới khởi kiện.

Về giao dịch giữa anh em ông với chồng của bà Khên là ông Phạm Chí Nguyện: Ông đã nhiều lần chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho nhiều người từ rất lâu, khi chuyển nhượng đều chỉ lập giấy viết tay vì chưa có Giấy chứng nhận. Ông không giữ lại giấy viết tay chuyển nhượng dù ai nhận chuyển nhượng cũng có giấy viết tay mới đăng ký được và đã có Giấy chứng nhận. Trong những người nhận chuyển nhượng có ông Nguyện đã nhận chuyển nhượng 02 lần, cũng chỉ được lập giấy viết tay. Tuy nhiên, ông không chuyển nhượng cho ông Nguyện thửa đất 1160 hiện nay; chỉ chuyển nhượng phần khác tại vị trí giáp lộ nhựa, phần này ông Nguyện cũng đã chuyển nhượng lại cho người khác. Do vậy, phần đất thuộc thửa 1160 hiện nay vẫn là của ông.

Ông thừa nhận việc ông Dũng chiếm đất từ năm 1990, yêu cầu gia đình ông Dũng với gia đình bà Khên phải tháo dỡ toàn bộ công trình xây dựng và cây trồng trên hai phần đất, cho ông xin lại quyền sử dụng đất tương ứng mà mỗi người đang sử dụng. Trường hợp phía ông Dũng với bà Khên muốn tiếp tục sử dụng đất, ông đề nghị ông Dũng trả giá trị quyền sử dụng đất cho ông số tiền 500.000.000 đồng (Năm trăm triệu đồng) và bà Khên trả giá trị quyền sử dụng đất cho ông số tiền 300.000.000 đồng (Ba trăm triệu đồng).

Theo Tờ tường trình không đề ngày tháng năm, Biên bản lấy lời khai ngày 04/9/2024 cũng như quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa sơ thẩm, bị đơn ông Nguyễn Quốc Dũng trình bày:

Phần đất ông Phúc kiện đòi theo đơn khởi kiện, có nguồn gốc của ông bà ngoại của ông chia cho dì ruột của ông là cụ Tô Thị Bảy (Cụ Bảy chết vào năm 2023). Từ năm 1990, ông được cụ Bảy cho lại phần đất này để cất nhà ở, thời điểm ông được cho thì đất này là chòm mả, rất trũng nên bốn bề ngập nước; hiện nay vẫn có mộ của ông bà nội ngoại, cha mẹ và vợ của ông. Ngay sau khi được chia đất, ông đã cải tạo nâng nền toàn bộ diện tích ngang khoảng 11m và dài 30m để cất nhà ở bằng cây, mái lá, vách lá từ năm 1990. Đến năm 2000, ông mới sửa chữa nhà bằng tường xây gạch, mái lợp tôn theo đúng diện tích và vị trí nhà cũ. Suốt 35 năm sử dụng đất, ông Phúc không bao giờ có ý kiến phản đối. Đến cuối năm 2023, sau khi âm thầm bán hết đất cho người khác, thậm trí bán cả đất chòm mả cho người khác để mộ, ông Phúc mới đặt vấn đề đòi đất của ông. Do là đất của ông bà để lại, gọi là đất hương hỏa, dùng để mộ của gia đình và không hiểu biết pháp luật nên ông không quan tâm đến việc đăng ký, không biết ông Phúc được cấp Giấy chứng nhận.

Đối với yêu cầu khởi kiện của ông Phúc, ông hoàn toàn không đồng ý. Nếu ông Phúc muốn xin đất, phải trả cho ông số tiền 1.000.000.000 đồng (Một tỷ đồng) để ông tạo lập chỗ ở mới. Ngoài ra, ông không có bất cứ yêu cầu gì khác.

Theo Biên bản lấy lời khai ngày 09/5/2025 (Bút lục 97) cũng như quá trình giải quyết vụ án (Bút lục 113, 138) và tại phiên tòa sơ thẩm; người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là bà Tô Xiêu Khên và chị Phạm Mỹ Phương cùng trình bày:

Bà Khên có chồng là ông Phạm Chí Nguyện, sinh năm 1963; tuy nhiên, ông Nguyện đã chết vào năm 2015.

Từ năm 2000, vợ chồng bà Khên - ông Nguyện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng thửa đất 1160, tờ bản đồ số 01 tại ấp Chợ, xã Đại Ân 2, huyện Trần Đề, tỉnh Sóc Trăng (Cũ) do ông Nguyện đứng tên. Nguồn gốc quyền sử dụng đất do vợ chồng bà Khên nhận chuyển nhượng của hai anh em ông Nguyễn Văn Phúc (cùng họ tên) - con của cụ Nguyễn Văn Ninh, là người đứng tên Giấy chứng nhận của chế độ cũ; giá chuyển nhượng 40 chỉ vàng, mỗi ông Phúc chia 20 chỉ nhưng ông Phúc (Anh) chỉ lấy 19 chỉ vì hỗ trợ 01 chỉ để vợ chồng bà Khên nộp thuế đất. Vợ chồng bà Khên đã được cấp Giấy chứng nhận ngay sau khi nhận chuyển nhượng, đến năm 2004 thì chuyển nhượng lại một phần cho ông Dương Văn Ân; phần còn lại, vợ chồng bà Khên chỉ để đất trống và nay ông Phúc (Em) tranh chấp. Tại thời điểm nhận chuyển nhượng trên, vợ chồng bà Khên muốn mua phần giáp Huyện lộ 34 nhưng anh em ông Phúc cho rằng phần giáp lộ không nằm trong Giấy chứng nhận của cụ Nguyễn Văn Ninh mà thuộc quyền của bà Tô Thị Bảy cho ông Nguyễn Quốc Dũng nên không bán được phần đó.

Nay, ông Phúc khởi kiện ông Dũng, đòi lại đất có cả phần mà vợ chồng bà Khên đã nhận chuyển nhượng từ hơn 20 năm thì bà Khên với chị Phương hoàn toàn không đồng ý. Bà Khên cùng chị Phương chỉ không chấp nhận yêu cầu của ông Nguyễn Văn Phúc đối với diện tích đất thuộc quyền sử dụng của gia đình bà Khên tại thửa 1160, không có yêu cầu gì khác và xuất trình Tờ sang bán nền nhà, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để chứng minh.

Tại bản án sơ thẩm số 85/2025/DS-ST ngày 19 tháng 9 năm 2025 của Toà án nhân dân khu vực 9, thành phố Cần Thơ tuyên xử như sau:

Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Văn Phúc đối với ông Nguyễn Quốc Dũng và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về việc “Tranh chấp quyền sử dụng đất” có đặc điểm, diện tích, vị trí theo kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ được nêu tại Căn cứ thứ nhất trong Mục [2] Phần Nhận định của Tòa án tại Bản án.

Ngoài ra, bản án sơ thẩm còn tuyên về nghĩa vụ chịu chi phí xem xét thẩm định tại chỗ, án phí sơ thẩm, quyền yêu cầu thi hành án và quyền kháng cáo của các đương sự.

Ngày 30 tháng 9 năm 2025, nguyên đơn ông Nguyễn Văn Phúc có đơn kháng cáo đối với bản án dân sự sơ thẩm. Yêu cầu cấp phúc thẩm xem xét lại toàn bộ Bản án sơ thẩm số 85/2025/DS-ST ngày 19/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 9 - Cần Thơ theo hướng chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, buộc ông Nguyễn Quốc Dũng trả lại phần đất diện tích 138,3m2 thuộc thửa đất số 1098 tọa lạc tại ấp Chợ, xã Trần Đề, thành phố Cần Thơ.

Tại phiên tòa phúc thẩm:

Nguyên đơn ông Nguyễn Văn Phúc vẫn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo, yêu cầu ông Nguyễn Quốc Dũng tháo dỡ toàn bộ công trình kiến trúc trên đất và trả lại phần đất diện tích 138,3m2 thuộc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông Phúc.

Bị đơn Nguyễn Quốc Dũng không đồng ý theo yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, phần đất này gia đình ông Dũng đã cất nhà kiên cố và trồng cây lâu năm trên 35 năm nay, không ai ngăn cản hay tranh chấp gì. Đề nghị Hội đồng xét xử giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Tô Xiêu Khên yêu cầu Hội đồng xét xử không chấp nhận yêu cầu kháng cáo của ông Phúc, giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân thành phố Cần Thơ phát biểu quan điểm:

Về tố tụng: Từ giai đoạn thụ lý đến khi đưa vụ án ra xét xử, Tòa án đã tiến hành đúng các quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Về nội dung vụ án: Xét thấy, Tòa án cấp sơ thẩm đã đánh giá toàn diện các chứng cứ có trong vụ án một cách khách quan. Tại phiên tòa phúc thẩm nguyên đơn không cung cấp được chứng cứ gì mới để chứng minh cho yêu cầu khởi kiện của mình, vì vậy đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng khoản 1 Điều 308 Bộ luật tố tụng dân sự, không chấp nhận kháng cáo của nguyên đơn, giữ nguyên bản án dân sự sơ thẩm.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ đã được xem xét và kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

[3]. Tòa án cấp sơ thẩm áp dụng quy định tại khoản 3 Điều 26 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH ngày 30/12/2016 xác định ông Phúc phải chịu án phí có giá ngạch đối với yêu cầu trả giá trị trên phần đất không được chấp nhận là 9.183.900 đồng là chưa phù hợp mà phải áp dụng điểm a khoản 2 Điều 27 Nghị quyết 326/2016/UBTVQH ngày 30/12/2016 “ Trường hợp tranh chấp về quyền sở hữu tài sản và tranh chấp về quyền sử dụng đất mà Tòa án không xem xét giá trị, chỉ xem xét quyền sở hữu tài sản và tranh chấp về quyền sử dụng đất của ai thì đương sự phải chịu án phí dân sự sơ thẩm như đối với trường hợp vụ án không có giá ngạch. Trong vụ án này, đương sự yêu cầu Tòa án xác định phần đất đang tranh chấp là của ai nên chỉ phải chịu án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch. Do ông Phúc là người cao tuổi, có đơn đề nghị miễn tiền án phí và được chấp nhận, căn cứ điểm đ khoản 1 Điều 12, Điều 14 Nghị quyết 326 nêu trên miễn nộp tiền án phí cho ông Phúc, vì vậy được Hội đồng xét xử điều chỉnh cho phù hợp với quy định pháp luật.

Vì các lẽ trên;

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ: Khoản 1 Điều 308 Bộ luật tố tụng dân sự;

Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

Không chấp nhận kháng cáo của nguyên đơn ông Nguyễn Văn Phúc.

Giữ nguyên bản án dân sự sơ thẩm số 85/2025/DS-ST ngày 19 tháng 9 năm 2025 của Tòa án nhân dân khu vực 9 – Cần Thơ.

Tuyên xử:

1. Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Nguyễn Văn Phúc về việc yêu cầu bị đơn Nguyễn Quốc Dũng tháo dỡ công trình kiến trúc trên đất và trả lại phần đất lấn chiếm.

2. Về chi phí tố tụng và án phí:

Chi phí tố tụng: Ông Nguyễn Văn Phúc phải chịu chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ với số tiền là 3.531.903 đồng (Ba triệu năm trăm ba mươi mốt nghìn chín trăm linh ba đồng). Đã nộp xong.

Án phí dân sự sơ thẩm và án phí dân sự phúc thẩm: Nguyên đơn ông Nguyễn Văn Phúc là người cao tuổi và có đơn đề nghị miễn tiền án phí nên được miễn nộp theo quy định pháp luật.

Trường hợp Bản án được thi hành theo quy định tại Điều 2 Luật Thi hành án dân sự, thì người được thi hành án dân sự, người phải thi hành án dân sự, có quyền thỏa thuận thi hành án, quyền yêu cầu thi hành án, tự nguyện thi hành án hoặc bị cưỡng chế thi hành án theo quy định tại các Điều 6, Điều 7, Điều 7a, Điều 7b và Điều 9 Luật Thi hành án dân sự; thời hiệu thi hành án được thực hiện theo quy định tại Điều 30 Luật thi hành án dân sự.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực kể từ ngày tuyên án, ngày 17 tháng 3 năm 2026.