Bản án 136/2022/KDTM-PT — Tranh chấp hợp đồng tín dụng

NỘI DUNG VỤ ÁN

Ngày 03/7/2012 Ngân hàng TMCP Liên Việt (Gọi tắt là Ngân hàng Liên Việt) và Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long (Gọi tắt là Công ty Việt Long) có ký kết 01 Hợp đồng hạn mức tín dụng mang số 257112/NH/HĐHMTD. Nội dung hợp đồng thể hiện việc Ngân hàng cấp cho Công ty Việt Long hạn mức tín dụng chung trị giá 30.000.000.000đ hoặc ngoại tệ quy đổi tương đương. Mục đích để bổ sung vốn lưu động, phát hành bảo lãnh và mở L/C phục vụ hoạt động kinh doanh của Công ty. Thời hạn của hạn mức tín dụng là 12 tháng kể từ ngày ký hợp đồng, thời hạn tối đa của mỗi khoản vay trong hợp đồng tối đa không quá 5 tháng; Thời hạn cấp tín dụng của các hợp đồng tín dụng tối đa không quá 12 tháng ngoại trừ trường hợp cấp tín dụng dưới hình thức phát hành cam kết bảo lãnh, thư tín dụng trả chậm có thời hạn trên 12 tháng. Lãi suất cho vay được thả nổi và điều chỉnh theo quy định của Ngân hàng và mức lãi suất định kỳ điều chỉnh không thấp hơn mức lãi suất cho vay tối thiểu thông thường của Ngân hàng tại thời điểm điều chỉnh, lãi suất quá hạn bằng 150% lãi suất trong hạn.

Tài sản bảo đảm cho các khoản vay từ hợp đồng tín dụng nêu trên bao gồm:

- Hai bất động sản tại thôn Hải Bối, xã Hải Bối, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AAAH 529374 do UBND huyện Đông Anh cấp ngày 28/9/2007 và AE 734932 do UBND huyện Đông Anh cấp ngày 16/10/2006.

- Tài sản đảm bảo thứ ba: Thế chấp 01 bất động sản tại số 217, ngõ 158, phố Ngọc Hà, phường Ngọc Hà, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội đã được UBND thành phố Hà Nội cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà cho bà Nguyễn Thị Thanh và chồng là ông Nguyễn Ngọc Minh.

- Toàn bộ hàng hóa của Công ty Việt Long

Thực hiện hợp đồng tín dụng, Ngân hàng đã giải ngân cho Công ty Việt Long vay tổng số tiền là 54.902.348.136đ thể hiện bằng 73 khế ước nhận nợ. Công ty Việt Long đã thanh toán được 2.095.930.000đ tiền gốc từ tiền xử lý tài sản bảo đảm. Kể từ khi khoản vay chuyển thành nợ quá hạn, tháng 3/2013 và tháng 7/2014 Ngân hàng đã thực hiện việc bán thanh lý hàng hóa của Công ty để thu hồi nợ. Công ty Việt Long và Bên thế chấp cũng nộp tiền để rút 02 tài sản bảo đảm ở Hải Bối, Đông Anh, Hà Nội. Tính đến thời điểm xét xử sơ thẩm, Công ty Việt Long còn nợ Ngân hàng 21.789.046.144đ (Gốc) và 1.149.303.579đ (Lãi trong hạn) cùng 41.840.594.560đ (Lãi quá hạn).

Ngân hàng yêu cầu Công ty Việt Long phải thanh toán toàn bộ số nợ nêu trên. Trường hợp Công ty không trả, thì Ngân hàng có quyền yêu cầu xử lý tài sản thế chấp còn lại là nhà đất tại số 217, ngõ 158, phố Ngọc Hà, quận Ba Đình thuộc sở hữu của ông Minh và bà Thanh để thu hồi nợ.

Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long (Công ty Việt Long) thừa nhận việc ký kết hợp đồng tín dụng và đã được Ngân hàng giải ngân cho vay bằng 73 khế ước với tổng số tiền đã được vay là 54.902.348.136 đúng như Ngân hàng trình bày. Công ty đã thanh toán trả Ngân hàng được 33.113.301.992đ tiền gốc và 1.980.988.043đ lãi, đồng thời Công ty đã thanh toán được 2.095.930.000đ từ tiền xử lý tài sản bảo đảm được trừ vào số tiền nợ gốc. Công ty xác nhận hiện còn nợ Ngân hàng 64.278.046.144đ, trong đó có 21.789.046.144đ (Gốc) và 1.149.303.579đ (Lãi trong hạn) cùng 41.840.594.560đ (Lãi quá hạn) đúng như Ngân hàng yêu cầu. Do gặp nhiều khó khăn nên hiện Công ty không còn hoạt động kinh doanh, vì vậy không có tiền để thanh toán cho Ngân hàng nhưng vẫn chấp nhận việc trả nợ, trường hợp Công ty không trả nợ thì Ngân hàng có quyền xử lý tài sản còn lại để thu hồi nợ. Đề nghị Ngân hàng tạo điều kiện để ông Minh và bà Thanh nộp tiền rút tài sản.

Người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là bà Nguyễn Thị Thanh và ông Nguyễn Ngọc Minh trình bày: Bà Nguyễn Thị Thanh Hằng (Giám đốc Công ty Việt Long) là em ruột bà Thanh, vì vậy vợ chồng bà đã dùng tài sản thuộc sở hữu của mình là nhà đất ở số 217, ngõ 158, phố Ngọc Hà, Ba Đình thế chấp cho Ngân hàng Bưu điện Liên Việt bảo đảm cho khoản vay của Công ty Việt Long tại Ngân hàng. Công ty Việt Long làm ăn, kinh doanh bị thua lỗ nhiều năm nhưng ông bà không biết, nay Công ty đã ngừng hoạt động, không có khả năng trả nợ gốc và lãi cho Ngân hàng. Hoàn cảnh gia đình ông bà cũng rất khó khăn vì ông Minh và bà đều ốm đau, bệnh tật. Mẹ đẻ bà Thanh thì ốm liệt giường hơn 4 năm phải có người chăm sóc. Trước yêu cầu đòi xử lý tài sản thế chấp của Ngân hàng, ông Minh, bà Thanh xin được thu xếp để trả cho Ngân hàng 3.000.000.000đ và được giải chấp căn nhà lấy chỗ sinh sống cho 4 thế hệ. Trường hợp không thu xếp được, ông bà đồng ý cho Ngân hàng xử lý tài sản bảo đảm nhưng cũng đề nghị Tòa án xem xét xác định nghĩa vụ bảo lãnh của ông bà bởi theo hợp đồng thế chấp thì tài sản bảo đảm tối đa không vượt quá số tiền 3.317.597.640đ.

Bản án kinh doanh thương mại sơ thẩm số 79/2021/KDTM-ST ngày 29/11/2021 của Tòa án nhân dân quận Đống Đa, thành phố Hà Nội đã xét xử và quyết định: “Chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt đối với Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long

- Xác nhận Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long còn nợ Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt số tiền nợ gốc theo Hợp đồng tín dụng số 25712-HN/HĐHMTD-LienVietPostBank ngày 03.7.2021 và khế ước nhận nợ số 25712/KƯ

- LienVietPostBank 45 đến khế ước số 5712/KƯ- LienVietPostBank73, tạm tính đến ngày 29.11.2021 là 21.789.046.144đ và nợ lãi là 33.483.154.590đ (Trong đó lãi trong hạn là 653.992.650đ, lãi quá hạn là 32.829.161.941đ) của khế ước nhận nợ số 25712/KƯ-LienVietPostBank 37 đến khế ước số 5712/KƯ- LienVietPostBank73. Tổng cộng số tiền nợ là 55.272.200.735đ.

- Buộc Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long phải thanh toán trả cho Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt số tiền nợ gốc và lãi là 55.272.200.735đ

- Không chấp nhận yêu cầu của Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt yêu cầu Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long thanh toán số tiền nợ lãi là 9.506.734.548đ. Trong đó số tiền nợ lãi trong hạn là 495.310.929đ và số nợ lãi quá hạn là 9.011.432.618đ.

Kể từ ngày án có hiệu lực pháp luật, trường hợp Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long không thanh toán được số tiền gốc và tiền lãi nói trên cho Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt thì Ngân hàng có quyền đề nghị cơ quan thi hành án tiến hành kê biên, phát mại tài sản bảo đảm của khoản vay nói trên để thu hồi khoản nợ với số tiền tối đa là 3.317.597.640đ cho Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt, tài sản bảo đảm là quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở tại thửa đất số 24, tờ bản đồ 44-số 217, ngõ 158, phố Ngọc Hà, phường Ngọc Hà, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội theo giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở…do UBND thành phố Hà Nội cấp cho bà Nguyễn Thị Thanh và ông Nguyễn Ngọc Minh…”

Ngoài ra bản án còn tuyên về phần án phí, nghĩa vụ phải chịu lãi chậm trả đối với khoản nợ gốc và quyền kháng cáo của các đương sự.

Không đồng ý với bản án, ngày 08/12/2021 Ngân hàng Liên Việt có đơn kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm do Tòa án không chấp nhận yêu cầu tính lãi của Ngân hàng và giới hạn việc xử lý tài sản bảo đảm, làm thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của Ngân hàng.

Tại phiên tòa phúc thẩm: Nguyên đơn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện và yêu cầu kháng cáo. Bị đơn và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan không có ý kiến nào khác và đề nghị HĐXX giữ nguyên bản án sơ thẩm Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội trình bày quan điểm và đề xuất hướng giải quyết vụ án có nội dung chính: Về tố tụng: Đơn kháng cáo của nguyên đơn làm trong thời hạn luật định, người kháng cáo đã nộp dự phí kháng cáo, việc kháng cáo đúng thời hạn là kháng cáo hợp lệ.

Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội thụ lý và giải quyết vụ án đúng thẩm quyền. Từ khi thụ lý đơn và trong quá trình giải quyết vụ án, thẩm phán được phân công đã chấp hành đúng quy định của pháp luật tố tụng dân sự. Tòa án đã chuyển hồ sơ và quyết định xét xử cho Viện kiểm sát đúng thời hạn theo qui định tại Điều 292 Bộ luật tố tụng dân sự. Tại phiên tòa hôm nay, HĐXX đã thực hiện đúng quy định và yêu cầu chung của phiên tòa phúc thẩm: Thành phần HĐXX phúc thẩm; phạm vi xét xử phúc thẩm. Thư ký phiên tòa đã thực hiện đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn theo qui định tại Điều 51 BLTTDS. Từ khi thụ lý vụ án tại cấp phúc thẩm và tại phiên tòa, các đương sự đã chấp hành đúng theo qui định tại Điều 70, Điều 71 và Điều 72 Bộ luật tố tụng dân sự. Về nội dung: Hợp đồng tín dụng giữa Ngân hàng và Công ty Việt Long thỏa thuận tự nguyện không vi phạm điều cấm của pháp luật nên có hiệu lực thi hành đối với các bên. Trong hợp đồng các bên đã thỏa thuận lãi suất được thả nổi và điều chỉnh theo quy định của Ngân hàng. Bản án sơ thẩm căn cứ vốn điều lệ của Công ty Việt Long để xác định Công ty là doanh nghiệp vừa và nhỏ để doanh nghiệp được hưởng lãi suất của doanh nghiệp vừa và nhỏ là trái với thỏa thuận của các bên trong hợp đồng tín dụng, làm thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của Ngân hàng. Việc xác định Công ty Việt Long thuộc doanh nghiệp vừa và nhỏ không thuộc thẩm quyền của Tòa án cấp sơ thẩm mà phải theo quy định nên kháng cáo về phần lãi suất của Ngân hàng có căn cứ chấp nhận. Đối với kháng cáo về giới hạn tài sản thế chấp của Ngân hàng: Theo Hợp đồng thế chấp tài sản và Phụ lục hợp đồng thế chấp tài sản số 03 được các bên thỏa thuận thì tài sản thế chấp của ông Minh + bà Thanh được bảo đảm cho khoản vay tối đa là 3.317.597.640đ nên kháng cáo của Ngân hàng ở phần này không có căn cứ chấp nhận. Đề xuất: Sửa bản án sơ thẩm, chấp nhận 1 phần kháng cáo của Ngân hàng về phần lãi suất. Người kháng cáo không phải chịu án phí phúc thẩm.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN

Về thủ tục kháng cáo: Đơn kháng cáo và biên lai nộp tiền tạm ứng án phí phúc thẩm của Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt (Ngân hàng Liên Việt) làm và nộp trong thời hạn luật định nên kháng cáo được chấp nhận

Xét về nội dung kháng cáo:

Xét hợp đồng tín dụng giữa Ngân hàng và Công ty Việt Long thấy rằng: Hợp đồng tín dụng hạn mức số 257112/NH/HĐHMTD ngày 03/7/2012 giữa Ngân hàng và Công ty Việt Long thể hiện sự tự nguyện, đã bảo đảm về điều kiện chủ thể, nội dung hợp đồng không trái với quy định của pháp luật nên có hiệu lực thi hành đối với các bên tham gia.

Thực hiện hợp đồng, Ngân hàng đã giải ngân cho Công ty vay tiền theo 73 khế ước có tổng số tiền là 54.902.348.136đ. Công ty Việt Long đã thanh toán trả Ngân hàng được 33.113.301.992đ (Gốc), hiện còn nợ lại 21.789.046.144đ (gốc) và 1.980.988.043đ (Lãi trong hạn) cùng 44.553.344.747đ (Lãi quá hạn).

Đối chiếu bảng kê tính lãi của Ngân hàng xuất trình thấy rằng: Ngân hàng đã thực hiện việc điều chỉnh lãi suất và tính lãi suất chậm trả theo đúng thỏa thuận của các bên trong Hợp đồng tín dụng, lãi suất được điều chỉnh không vượt quá mức lãi suất trần quy định của Ngân hàng Nhà nước. Lãi suất quá hạn được tính bằng 150% lãi suất cho vay trong hạn là đúng đắn.

Công ty Việt Long có mã số doanh nghiệp 0100817130, đăng ký thay đổi lần 6 ngày 24/01/2014, vốn điều lệ là 50.000.000.000đ. Tại thời điểm vay vốn số người lao động là 300 lao động, không phải là doanh nghiệp vừa và nhỏ như nhận định của Tòa án cấp sơ thẩm nên không thuộc trường hợp được áp dụng các Thông tư 20/2012/TT-NHNN ngày 08/6/2012, Thông tư 33/2012/TT-NHNN ngày 21/12/2012 và Thông tư 09/2012/TT-NHNN ngày 25/3/2013 của Ngân hàng Nhà nước để hưởng lãi suất ưu đãi. Thậm trí nếu Công ty Việt Long được xác định là doanh nghiệp vừa và nhỏ nhưng nếu không nằm trong danh sách các doanh nghiệp được được hưởng lãi suất ưu đãi thì cũng không thuộc trường hợp được áp dụng các Thông tư nêu trên. Do vậy kháng cáo của Ngân hàng về phần lãi suất mà Công ty Việt Long phải thanh toán có căn cứ chấp nhận.

Xét về tài sản thế chấp: Theo Hợp đồng thế chấp tài sản số 4632 ngày 16/6/2009 cùng các phụ lục của Hợp đồng thế chấp nêu trên mang số 01,02,03 thì Ngân hàng và bên thế chấp tài sản là ông Nguyễn Ngọc Minh và bà Nguyễn Thị Thanh (Vợ ông Minh) đều thống nhất thỏa thuận “Tài sản thế chấp là Quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở tại: thửa đất số 24, tờ bản đồ số 44, số 217, ngõ 158 phố Ngọc hà, phường Ngọc Hà, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội…để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự của bên vay (Công ty Việt Long) đối với Ngân hàng bao gồm: Tiền vay (nợ gốc), lãi vay, lãi quá hạn, chi phí xử lý tài sản thế chấp và các khoản chi phí khác theo Hợp đồng hạn mức số 25712-HM/HĐHMTD-LienVietPostBank ngày 03/7/2012 và các Hợp đồng tín dụng, Hợp đồng cấp bảo lãnh khác ký giữa Bên vay và các đơn vị kinh doanh của Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt trong khoảng thời gian từ ngày 03/7/2012 đến ngày 03/7/2017…Bên ngân hàng chấp nhận việc thế chấp tài sản nói trên của Bên thế chấp và đồng ý cho Bên vay được vay số tiền với tổng dư nợ tối đa được bảo đảm tại mọi thời điểm là 3.317.597.640đ”. Tức tài sản bảo đảm nêu trên được bảo đảm cho khoản vay tối đa không vượt quá 3.317.597.640đ không kể lãi vay, lãi quá hạn, chi phí xử lý tài sản thế chấp và các khoản chi phí khác theo các hợp đồng tín dụng được ký kết từ 03/7/2012 đến 03/7/2017.

Việc Tòa án cấp sơ thẩm tuyên “Kể từ ngày án có hiệu lực pháp luật, trường hợp Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long không thanh toán được số tiền gốc và tiền lãi nói trên cho Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt thì Ngân hàng có quyền đề nghị cơ quan thi hành án tiến hành kê biên, phát mại tài sản bảo đảm của khoản vay nói trên để thu hồi khoản nợ với số tiền tối đa là 3.317.597.640đ cho Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt, tài sản bảo đảm là quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở tại thửa đất số 24, tờ bản đồ 44-số 217, ngõ 158, phố Ngọc Hà, phường Ngọc Hà, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội theo giấy chứng nhận quyền sở hữu nàh ở và quyền sử dụng đất ở…do UBND thành phố Hà Nội cấp cho bà Nguyễn Thị Thanh và ông Nguyễn Ngọc Minh…” Là không đúng với thỏa thuận của các bên trong Hợp đồng thế chấp, làm thiệt hại đến quyền và lợi ích hợp pháp của Ngân hàng. Vì vậy, HĐXX thấy cần thiết phải sửa bản án sơ thẩm về giới hạn bảo đảm của tài sản do ông Minh, bà Thanh đã thế chấp trong trường hợp Công ty Việt Long không trả nợ.

Do yêu cầu kháng cáo được chấp nhận nên Ngân hàng Liên Việt không phải chịu án phí phúc thẩm. Từ những nhận định trên. Áp dụng khoản 2 Điều 308 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015

QUYẾT ĐỊNH

Sửa bản án kinh doanh thương mại sơ thẩm số 79/2021/KDTM-ST ngày 29/11/2021 của Tòa án nhân dân quận Đống Đa, thành phố Hà Nội. Xử: 1. Chấp nhận yêu cầu khởi kiện về việc đòi nợ theo Hợp đồng tín dụng của Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt đối với Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long.

- Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long phải trả cho Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt số tiền bao gồm: 21.789.046.144đ (Gốc) và 1.149.303.579đ (Lãi trong hạn) cùng 39.804.163.938đ (Lãi quá hạn). Tổng cộng 62.742.513.661đ ( Sáu hai tỷ, bảy trăm bốn hai triệu. năm trăm mười ba nghìn, sáu trăm sáu mốt đồng).

Kể từ sau ngày xét xử sơ thẩm (30/11/2021) Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long còn tiếp tục phải chịu lãi suất của số tiền gốc chưa thanh toán theo mức lãi suất các bên đã thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng và các khế ước nhận nợ đã ký kết. 2. Trường hợp Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long không trả nợ thì Ngân hàng có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền xử lý tài sản bảo đảm để thu hồi nợ là quyền sở hữu nhà ở và quyền sử dụng đất ở tại thửa đất số 24, tờ bản đồ 44; Địa chỉ: số 217, ngõ 158, phố Ngọc Hà, phường Ngọc Hà, quận Ba Đình, thành phố Hà Nội đã được UBND thành phố Hà Nội cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu và sử dụng mang tên bà Nguyễn Thị Thanh và ông Nguyễn Ngọc Minh, giới hạn bảo đảm cho khoản dư nợ được vay tối đa 3.317.597.640đ (gốc) cùng khoản các lãi vay phát sinh từ số nợ gốc nêu trên. 3. Án phí: Công ty Cổ phần Thương mại Điện máy Việt Long phải chịu 163.272.000đ tiền án phí KDTM sơ thẩm. Hoàn trả Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt 86.000.000đ tiền tạm ứng án phí đã nộp theo các biên lai số 006815 ngày 13/4/2021 và số 0069529 ngày 23/12/2021 tại Chi cục thi hành án dân sự quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.

Bản án kinh doanh thương mại phúc thẩm có hiệu lực kể từ ngày tuyên án.