Bản án 131/2022/DS-ST — Tranh chấp hợp đồng vay tài sản

[1] Về quan hệ pháp luật và thẩm quyền giải quyết vụ án: Nguyên đơn yêu cầu bị đơn trả tiền, vàng đã vay nên theo khoản 3 Điều 26 của Bộ luật Tố tụng dân sự quan hệ pháp luật được xác định là Tranh chấp về hợp đồng vay tài sản. Bị đơn cư trú tại: Khu phố T2, phường HX, thị xã H, tỉnh Bh nên theo điểm a khoản 1 Điều 35; điểm a khoản 1 Điều 39 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án nhân dân thị xã Hoài Nhơn tỉnh Bình Định có thẩm quyền giải quyết vụ án.

[2] Về sự vắng mặt của đương sự: Bị đơn ông Kh bà Th1 và người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của nguyên đơn là ông H, ông Tr, bà Th, ông T, bà Ng đã được triệu tập hợp lệ lần thứ hai nhưng vắng mặt tại phiên tòa. Người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của nguyên đơn là bà Nguyễn Thị M đề nghị xét xử vắng mặt. Theo qui định tại khoản 2 Điều 227; khoản 1, 3 Điều 228 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án xét xử vắng mặt đương sự.

[3] Tòa án đã tống đạt hợp lệ thông báo về việc thụ lý vụ án, giấy triệu tập và các văn bản tố tụng khác cho ông Kh. Những người kế thừa quyền, nghĩa vụ tố tụng của nguyên đơn gồm ông H, ông Tr, bà Th, ông T, bà Ng vắng mặt tại nơi cư trú nên Tòa án đã tiến hành niêm yết giấy triệu tập, thông báo và các văn bản tố tụng khác theo đúng qui định của pháp luật. Nhưng ông Kh và ông H, ông Tr, bà Th, ông T, bà Ng không nộp văn bản ghi ý kiến của mình đối với yêu cầu của nguyên đơn, không chấp hành việc triệu tập của Tòa án. Do đó, Tòa án không lấy ý kiến của ông Kh và ông H, ông Tr, bà Th, ông T, bà Ng về yêu cầu của bà B được, không tiến hành hòa giải được. Ông Kh và ông H, ông Tr, bà Th, ông T, bà Ng không có ý kiến, trình bày để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình; không thực hiện các quyền và nghĩa vụ của mình theo qui định của pháp luật nên phải chịu trách nhiệm cho việc không thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Tòa án sẽ căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án để giải quyết theo qui định của pháp luật.

[4] Về hợp đồng vay tài sản là tiền:

[4.1] Bà Th1 thừa nhận việc mượn tiền theo nội dung Giấy mượn tiền ngày 02/6/2015 âm lịch, thừa nhận chữ ký của vợ chồng bà tại giấy mượn tiền là đúng. Như vậy, việc vợ chồng bà Th1 ông Kh mượn của bà B số tiền 110.000.000 đồng với thời hạn trả nợ 06 tháng là đúng sự thật. Theo nội dung Giấy mượn tiền ngày 02/6/2015 âm lịch thì các bên không có thỏa thuận về lãi. Tuy nhiên, bà B và bà Th1 đều thống nhất là hai bên có thỏa thuận với nhau (bằng lời nói) về lãi suất, bà Th1 thừa nhận lãi được tính trên số tiền 110.000.000 đồng. Vì vậy, việc vay tiền được xác lập giữa bà B và vợ chồng bà Th1 ông Kh là hợp đồng vay tài sản có kỳ hạn và có lãi.

[4.2] Hợp đồng vay tài sản giữa hai bên được xác lập ngày 02/6/2015 âm lịch (là ngày 17/7/2015), vợ chồng bà Th1 ông Kh chưa thực hiện xong nghĩa vụ trả nợ nên hợp đồng thuộc trường hợp đang được thực hiện. Hợp đồng không xác định rõ lãi suất, các bên không thống nhất được với nhau về lãi suất. Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 688 của Bộ luật Dân sự năm 2015 và hướng dẫn tại điểm c khoản 1, khoản 3 Điều 2 của Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số qui định của pháp luật về lãi, lãi suất, phạt vi phạm, áp dụng qui định của Bộ luật Dân sự năm 2005, Nghị quyết số 45/2005/QH11 ngày 14/6/2005 của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Dân sự và văn bản quy phạm pháp luật quy định chi tiết, hướng dẫn áp dụng Bộ luật Dân sự năm 2005 để giải quyết.

[4.3] Bà Th1 ông Kh là bên vay phải trả đủ tiền khi đến hạn nhưng không thực hiện nên bà B yêu cầu bà Th1 ông Kh trả tiền là có căn cứ, đúng qui định của pháp luật. Các bên có thỏa thuận việc trả lãi nên bà Th1 ông Kh phải trả lãi cho bà B. Bà Th1 xin trả dần nhưng không được nguyên đơn đồng ý, không đúng qui định của pháp luật nên không có cơ sở để chấp nhận. Vợ chồng ông Kh bà Th1 cùng thỏa thuận xác lập vay tài sản nên phải chịu trách nhiệm liên đới trả cho bà B số tiền gốc và tiền lãi.

[5] Về việc mượn sợi dây chuyền 06 chỉ vàng 18K: Bà B và bà Th1 thống nhất rằng, sau khi bà Th1 đưa 7.000.000 đồng tiền bán sợi dây chuyền thì bà B dùng số tiền này trả lãi số tiền đã vay để cho bà Th1 ông Kh vay. Vì điều này mà bà Th1 chấp nhận có mượn 01 sợi dây chuyền 06 chỉ vàng 18K của bà B. Như vậy, bà Th1 đã vay vàng để bán lấy tiền trả lãi khoản tiền vay của vợ chồng bà. Việc vay vàng là để trả lãi cho khoản vay của vợ chồng nên ông Kh phải có nghĩa vụ cùng bà Th1 trả 06 chỉ vàng 18K. Vì vậy, chấp nhận yêu cầu của bà B, buộc bà Th1 ông Kh trả 06 chỉ vàng 18K.

[6] Về yêu cầu trả lãi:

[6.1] Bà B yêu cầu trả lãi theo lãi suất ngân hàng nhưng không xác định mức lãi suất cụ thể và cũng không được bà Th1 đồng ý. Lãi suất mà bà B và bà Th1 đưa ra có sự mâu thuẫn, các bên không thống nhất được về lãi suất. Đây thuộc trường hợp các bên có thỏa thuận về việc trả lãi, nhưng không xác định rõ lãi suất hoặc có tranh chấp về lãi suất. Căn cứ khoản 2 Điều 476 của Bộ luật Dân sự năm 2005, áp dụng lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố tương ứng với thời hạn vay tại thời điểm trả nợ. Theo Quyết định số 2868/QĐ-NHNN ngày 29/11/2010 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định mức lãi suất cơ bản là 9%/năm. Bà Th1 cho rằng lãi suất mỗi tháng là 10.000.000 đồng/110.000.000 đồng (tức 109,09%/năm) và đã trả lãi được 06 tháng nhưng không có tài liệu, chứng cứ chứng minh nên không có cơ sở để xác định đây là sự thật. Theo hướng dẫn tại khoản 2 Điều 4, Điều 6 của Nghị quyết 01/2019/NQ-HĐTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số qui định của pháp luật về lãi, lãi suất, phạt vi phạm, thì lãi phải trả được xác định như sau:

[6.2] Các bên không thỏa thuận về thời hạn trả vàng, về việc trả lãi và tại thời điểm các bên giao dịch vay vàng đến nay, không có quy định của Ngân hàng Nhà nước về việc cho vay vàng có lãi suất nên không có cơ sở để chấp nhận yêu cầu trả lãi vàng của bà B.

[7] Nguyên đơn chết nên số tiền, vàng mà bị đơn có nghĩa vụ trả là di sản của nguyên đơn bà B nhưng không có tài liệu thể hiện việc chỉ định người quản lý di sản và những người thừa kế cũng có không thỏa thuận cử ra người quản lý di sản. Vợ chồng bà Th1 ông Kh chiếm hữu, sử dụng tiền, vàng là di sản của bà B trên quan hệ vay mượn; ông bà phải có nghĩa vụ trả nợ nên không thể được giao tiếp tục quản lý di sản. Như vậy, di sản của bà B chưa có người quản lý theo qui định tại khoản 1, 2 Điều 616 của Bộ luật Dân sự. Ông H, ông Tr, bà Th, ông T, bà Ng là người thừa kế của bà B vắng mặt tại nơi cư trú, hiện chỉ có bà M (là mẹ ruột của bà B, thuộc hàng thừa kế thứ nhất) đang cư trú tại khu phố Thuận Thượng 1, phường Hoài Xuân, thị xã Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Vì vậy, giao cho bà M nhận và quản lý di sản là số tiền, vàng mà bà Th1 ông Kh có nghĩa vụ trả. Di sản của bà B sẽ được giải quyết theo qui định của pháp luật về thừa kế khi có yêu cầu.

[8] Về án phí dân sự sơ thẩm: Theo khoản 4 Điều 26 của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội qui định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí lệ phí Tòa án thì nguyên đơn phải chịu án phí tương ứng với phần yêu cầu không được chấp nhận. Bị đơn phải chịu án phí tương ứng với phần yêu cầu của nguyên đơn đối với bị đơn được Tòa án chấp nhận. Vì vậy, vợ chồng bà Th1 ông Kh phải chịu án phí dân sự sơ thẩm là (167.551.000 đồng + 06 chỉ vàng 18K x 3.827.900 đồng/chỉ (giá vàng 18K tại thời điểm xét xử)) x 5% = 9.525.920 đồng. Bà B phải chịu án phí đối với yêu cầu tính lãi vàng theo lãi suất ngân hàng không được chấp nhận nhưng bà B thuộc trường hợp được miễn nộp án phí.

[9] Ý kiến đề nghị của đại diện Viện kiểm sát nhân dân thị xã Hoài Nhơn về việc giải quyết vụ án: Đề nghị buộc một mình bà Th1 phải trả 06 chỉ vàng 18K cho bà B là chưa phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử. Các đề nghị khác về giải quyết vụ án là phù hợp với nhận định của Hội đồng xét xử.