Bản án 11/2026/DS-PT — Tranh chấp quyền sử dụng đất

NỘI DUNG VỤ ÁN

Theo đơn khởi kiện ngày 20/11/2024, đơn khởi kiện bổ sung ngày 04/9/2025, ý kiến trình bày trong quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn Trung tâm y tế huyện T trình bày:

Ngày 25/11/2010 nguyên đơn được cấp 1.338,1 m2 đất thuộc thửa đất số 04, tờ bản đồ số 03 tại bản T, xã M, huyện T (nay là xã C), tỉnh Điện Biên để làm trụ sở (theo giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất có số bìa BA 591245, số vào số cấp GCN: CT 00326 ngày 25/11/2010 của UBND tỉnh Đ) Đất được cấp có vị trí trước đây đặt trạm y tế xã M, huyện T, tỉnh Điện Biên.

Về nguồn gốc đất: Trạm y tế hoạt động từ năm 1992, đến khoảng năm 1998

- 1999 được sửa chữa lại. Tại khu đất của Trạm y tế trước đây gia đình bị đơn (ông Hoàng Văn L và bà Lò Thị D) có mượn một góc nhỏ làm quán bán hàng. Đến năm 2001 bị đơn đã mở rộng thêm quán, đến nay bị đơn đã xây dựng thành nhà ở. Diện tích đất bị đơn dựng quán, làm nhà khoảng 195 m2, nằm trong diện tích đất của Trung tâm y tế được cấp năm 2010.

Tại biên bản làm việc ngày 24/9/2025, Trung tâm y tế trình bày: Trung tâm y tế không lưu giữ hồ sơ lưu về quy hoạch sử dụng đất của Trạm y tế và đã làm việc với các cơ quan có thẩm quyền về hồ sơ quy hoạch sử dụng đất của Ủy ban nhân dân xã M nhưng không có các tài liệu này.

Nguyên đơn hiện nay được đầu tư xây dựng mới, đã nhiều lần yêu cầu gia đình ông L trả lại phần đất đã mượn và lấn chiếm để bàn giao mặt bằng cho bên thi công, nhưng gia đình ông L không thực hiện. Nguyên đơn đã yêu cầu Ủy ban nhân dân xã M tổ chức hòa giải việc tranh chấp đất đai giữa hai bên nhưng không thành.

Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn trả cho nguyên đơn diện tích 195 m2 đất đã mượn và lấn chiếm. Sau khi có kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ, nguyên đơn thay đổi, bổ sung yêu cầu khởi kiện như sau: Yêu cầu bị đơn trả cho nguyên đơn 238 m2 đất có địa chỉ tại bản T, xã M, huyện T, tỉnh Điện Biên (nay là bản T, xã C, tỉnh Điện Biên). Tứ cận đất: Phía bắc giáp đất Trung tâm y tế Tuần Giáo dài 14,3 m; hướng Nam giáp đất ông Lò Văn N; hướng Đông giáp đất hành lang đường bê tông liên xã; hướng Tây giáp đất Trung tâm y tế T, dài 15,2 m; đồng thời tháo dỡ di dời tài sản trên đất gồm: 01 nhà gỗ cấp bốn 02 gian, vách đất, mái lợp ngói Proximang, diện tích 50,5 m2 (đã mục nát) và 01 nhà cấp bốn khung bằng sắt, mái lợp tôn, cửa sắt kéo 04 cánh, nền láng xi măng, diện tích 69,0 m2 trên đất tranh chấp (theo kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 24/4/2025).

Tại Văn bản lấy lời khai ngày 27/3/2025 và quá trình giải quyết vụ án, bị đơn ông Hoàng Văn L, bà Lò Thị D trình bày:

Bị đơn không đồng ý với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, nếu muốn lấy đất thì phải bồi thường cho bị đơn. Nguồn gốc đất bị đơn đang sử dụng là của ông Hoàng Văn K3 (bố đẻ ông L) khai hoang sử dụng từ năm 1986, không có tranh chấp, ông K3 cho bị đơn vào năm 2001. Trên đất khi cho có một nhà gỗ nhỏ 02 gian, vách đất do ông K3 làm đã lâu nên không nhớ thời gian làm (hiện vẫn còn); lúc cho không có văn bản, giấy tờ gì mà chỉ nói miệng, chỉ biết cho ở vị trí hiện tại đang sử dụng, không biết diện tích, không biết các cạnh giáp ranh là như thế nào. Bị đơn chưa đăng ký, kê khai đất với cơ quan có thẩm quyền vì trong xã cũng không ai làm việc này. Quá trình sử dụng đất bị đơn đã dựng 01 nhà 3 gian bằng gỗ và một nhà 02 gian bằng sắt, khi xây dựng nhà gỗ 3 gian thì không có cá nhân, tổ chức nào đến can ngăn, khi xây dựng nhà 2 gian bằng sắt thì có Ủy ban nhân dân xã M đến can ngăn không cho bị đơn xây dựng nhưng bị đơn không chấp hành mà vẫn tiếp tục làm vì là đất của bị đơn. Hiện nay trên đất vẫn có một nhà 03 gian bằng gỗ và 01 nhà 02 gian bằng sắt trên. Khi làm nhà bị đơn không xin phép xây dựng. Bị đơn không biết việc Nguyên đơn được cấp đất như thế nào, cấp thời gian nào, chỉ biết đã sử dụng đất ở vị trí hiện tại trước khi Trạm y tế xã M đến. Từ năm 2001 đến nay gia đình sử dụng liên tục, chỉ có khoảng 2-3 tháng bị đơn không ở nhà do bố ốm và nhà xuống cấp. Trước đây khoảng năm 1986 ông Lò Văn T (bố vợ ông L) là trưởng trạm y tế còn mượn đất của ông K3 để làm nhà ăn cho Trạm y tế xã M.

Ý kiến của những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trình bày:

Bà Hoàng Thị P, bà Hoàng Thị H1, bà Hoàng Thị L1, ông Hoàng Văn K1, bà Hoàng Thị L2 đã được Tòa án nhân dân tỉnh Điện Biên bổ sung vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án tranh chấp về quyền sử dụng đất giữa trung tâm y tế huyện T khởi kiện đối với ông Hoàng Văn L và bà Lò Thị D ở bản T, xã C, tỉnh Điện Biên. Trong vụ án này các ông bà có tên trên không có ý kiến gì, đất tranh chấp là của bố mẹ cho ông L và bà D đã lâu, anh em khác trong nhà đều đồng ý vì không đóng góp gì vào đất, không có tài sản gì trên đất tranh chấp. Việc này những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trên cũng đã có văn bản gửi Tòa án cấp phúc thẩm và cùng đồng ý tham gia tố tụng trong vụ án này từ giai đoạn xét xử phúc thẩm, việc giải quyết vụ án như thế nào đều do ông L và bà D có ý kiến và quyết định, những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không có ý kiến gì và không có yêu cầu độc lập trong vụ án này.

Những người làm chứng trình bày:

Tại Kết quả thẩm tra, xác minh của Ủy ban nhân dân xã M khi hòa giải:

- Các ông Quàng Văn X (cán bộ hưu trí ở bản Y, M; nguyên chủ tịch UBND xã M); Lò Văn S1 (cán bộ hưu trí ở bản T, nguyên bí thư Đảng ủy xã M); Lò Văn T1 (cán bộ hưu trí ở bản T, nguyên chủ tịch UBND xã M); Lò Văn S2 (nguyên bí thư đảng ủy xã M) trình bày:

Ông X, ông S1, ông T1 và ông S2 đều là cán bộ chủ chốt của Ủy ban nhân dân xã M những năm trước đây. Trạm y tế ở vị trí hiện tại từ lâu; trước đó là Ủy ban nhân dân xã M ở đây, năm 1988 Uỷ ban nhân dân xã chuyển vị trí khác và giao lại đất cho Trạm y tế; không có nhà dân nào ở đây. Sau đó ông Lò Văn Ự và bà Cầm Thị Ự1 có dựng một lán nhỏ khoảng 4-5 m2 bán hàng (phần đất hành lang giáp đường). Khi gia đình bà Ự1 không bán nữa , thì ông Hoàng Văn K3 (bố đẻ L) dựng lên một lán nhỏ khoảng 4-5 m2 bán bánh kẹo, chè thuốc. Sau khi ông K3 chết thì gia đình ông L, bà D tiếp tục bán hàng và cơi nới rộng ra như hiện nay; khi gia đình ông L cơi nới nhà thì ông T là trạm trưởng trạm y tế và là bố vợ ông L. Khoảng năm 1997- 1998 quy hoạch trạm y tế, thì nhà ông L, bà D chỉ khoảng 20 - 30 m2, chưa rộng như bây giờ.

- Ông Lò Văn T (nguyên trưởng trạm y tế xã M): Khoảng năm 1991 Trạm y tế được làm bằng nhà gỗ tốc xi tại sân của trung tâm y tế H2. Trước thời điểm trạm y tế làm nhà tạm, ông Hoàng Văn K3 đã làm quán tại mảnh đất hiện tại ông bà L, D đang sử dụng. Trước ông K3 làm quán thì không có ai ở khu vực này, cũng không có tường bao quanh nhà của T2 y tế. Khi trạm y tế được xây mới (ông T không nhớ rõ năm nào) và nhà toc xi cũ được dỡ đi. Sau khi ông K3 chết, gia đình ông L và bà D (con ông K3) sử dụng và xây dựng mở rộng như hiện nay. Khi Trung tâm y tế Đ khi đó do nhiều trộm cắp nên ông L và bà D vẫn để Trung tâm y tế xây để tiện việc bảo vệ tài sản. Năm 2010 Trung tâm y tế đo đạc để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đã đo theo khuôn viên tường bao đã xây, gồm cả phần đất ông L và bà D đang sử dụng.

- Tại biên bản lấy lời khai ngày 19 tháng 9 và ngày 22 tháng 9 năm 2025 của Tòa án nhân dân Khu vực 3, các ông Lò Văn S1, Lò Văn T1, Lò Văn S2, Quàng Văn T3 cùng trình bày: "...Ủy ban nhân dân xã M đã nhiều lần nhận được đề nghị của Trung tâm y tế huyện T và Trạm y tế xã M đề nghị Uỷ ban nhân dân xã giải quyết buộc ông L, bà D di dời tài sản trên đất và trả lại đất cho Trung tâm y tế huyện T. Ủy ban nhân dân xã M đã nhiều lần triệu tập ông L, bà D đến để làm việc nhưng ông L, bà D không tuân thủ, không chấp hành việc di dời tài sản, trả lại đất cho Trung tâm y tế T".

- Tại biên bản lấy lời khai ngày 19 tháng 9 năm 2025 của Tòa án nhân dân Khu vực 3, ông Lò Văn N trình bày: Do thời gian lâu, ông Nguyễn K4 nhớ chính xác có được tham gia cùng đo đạc cắm mốc giới không, nhưng về vị trí mốc giới giữa đất của gia đình ông N và đất của trạm Y tế xã M (nay là Trung tâm y tế T) đã được xác định rõ trên thực tế và quá trình sử dụng đất ổn định từ năm 2008 đến nay không có tranh chấp. Mốc ranh giới thửa đất của ông N và Trung tâm y tế Tuần Giáo phù hợp với mốc giới tại các điểm số 1, 4, 5 theo sơ đồ hiện trạng thửa đất tranh chấp tại xem xét thẩm định tại chỗ ngày 24/4/2025 của Tòa án khu vực 3- Điện Biên.

Tại công văn số 3383/SNNMT-VPĐKĐĐ ngày 29/8/2025 của Sở N1 về việc Phúc đáp văn bản số 03/CV-TA ngày 08/8/2025 của Tòa án nhân dân Khu vực 3: "...Việc đo đạc, xác định ranh giới, mốc giới trạm y tế xã M đã được đơn vị tư vấn (Trung tâm Đ1- Công ty Đ2 địa chính và công trình ) thực hiện ngày 07/9/2008 tại biên bản xác nhận ranh giới, mốc giới thửa đất (theo hiện trạng sử dụng đất) có xác nhận của đại diện chủ sử dụng đất (Trạm y tế xã M), cán bộ địa chính, cán bộ đo đạc, chủ sử dụng đất giáp danh Uỷ ban nhân dân xã và ông Lò Văn N...).

- Kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ ngày 24/4/2025:

+ Diện tích đất tranh chấp là 238 m2, nằm trong khuôn viên tường bao do nguyên đơn xây; trên đất tranh chấp có: Một nhà gỗ vách đất 02 gian lợp proxi măng, có diện tích 50,5 m2 và một nhà khung sắt lợp tôn diện tích 69 m2 (có vị trí ở phần giáp tường bao do Trung tâm y tế làm, phía giáp nhà ông N).

2. Quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm.

Căn cứ vào các Điều 46, 47, 50, khoản 1 Điều 51 của Luật Đất đai năm 2003; khoản 1 Điều 137, 235, khoản 1 Điều 236 của Luật Đất đai năm 2024.

Căn cứ khoản 9 Điều 26, điểm a khoản 1 Điều 35, điểm c khoản 1 Điều 39, các Điều 147, 155, 157, 227, 228, 271, 273 của Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2025; điểm đ khoản 1 Điều 12, khoản 6 Điều 15 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn Trung tâm y tế T:

- Buộc các bị đơn trả cho nguyên đơn 238,0m2 đất tại bản T, xã C, tỉnh Điện Biên (nằm trong diện tích đất 1.338,1m2 thuộc thửa số 04, tờ bản đồ số 03 có Giấy chứng nhận sử dụng đất số BA 591245 ngày 25/11/2010 của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đ: Phía bắc giáp đất của nguyên đơn dài 14,3m; phía nam giáp đất ông Lò Văn Nguyễn D1 15,8 m; hướng đông giáp đất hành lang đường dài 14,8 m; hướng Tây giáp đất của nguyên đơn 15,2 m. Các bị đơn phải tháo dỡ, di dời toàn bộ tài sản trên diện tích đất phải trả cho nguyên đơn.

- Án phí dân sự sơ thẩm: Miễn toàn bộ án phí dân sự sơ thẩm cho các bị đơn.

- Chi phí tố tụng: Công nhận việc nguyên đơn tự nguyện chịu 2.400.000 đồng chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ đã nộp.

Ngoài ra, bản án còn tuyên về án phí, chi phí xem xét thẩm định tại chỗ quyền kháng cáo bản án của các đương sự theo quy định của pháp luật.

Sau khi xét xử sơ thẩm, ngày 08/10/2025 bị đơn ông Hoàng Văn L và bà Lò Thị D kháng cáo toàn bộ bản án dân sự sơ thẩm số 04/2025/DS-ST ngày 28/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 3, tỉnh Điện Biên, yêu cầu Tòa án nhân dân tỉnh Điện Biên hủy toàn bộ bản án dân sự sơ thẩm số 04/2025/DS-ST ngày 28/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 3, tỉnh Điện Biên để điều tra, xác minh lại.

Tại phiên tòa phúc thẩm:

- Bị đơn vẫn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo, nguyên đơn vắng mặt tại phiên toà có đơn đề nghị vẫn giữ nguyên yêu cầu khởi kiện và đề nghị không chấp nhận kháng cáo của bị đơn.

* Ý kiến của vị đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Điện Biên về việc tuân theo pháp luật và việc giải quyết vụ án:

- Về trình tự thủ tục tố tụng: Từ khi thụ lý đến nay, Thẩm phán được phân công đã thực hiện việc Thông báo cho các đương sự, Viện kiểm sát theo đúng quy định.

- Việc chấp hành pháp luật tố tụng của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký và người tham gia tố tụng đã chấp hành đúng và đầy đủ theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

- Về nội dung vụ án: Sau khi phân tích nội dung vụ án, đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Điện Biên đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo của bị đơn đối với Bản án số 04/2025/DS-ST ngày 28/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 3, tỉnh Điện Biên.

Căn cứ khoản 1 Điều 308 Bộ luật tố tụng Dân sự: Đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm Tòa án nhân dân tỉnh Điện Biên giữ nguyên Bản án dân sự sơ thẩm số 04/2025/DS-ST ngày 28/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 3, tỉnh Điện Biên.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Căn cứ vào tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được xem xét tại phiên tòa, ý kiến của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Điện Biên, Hội đồng xét xử phúc thẩm nhận thấy:

Ngoài ra, xét thấy cần thiết cho việc làm rõ nguồn gốc, quá trình quản lý, sử dụng diện tích đất tranh chấp, Tòa án cấp phúc thẩm đã bổ sung những người biết rõ sự việc vào tham gia tố tụng với tư cách là người làm chứng. Việc bổ sung này là phù hợp với quy định của pháp luật tố tụng dân sự, nhằm thu thập đầy đủ chứng cứ, làm sáng tỏ sự thật khách quan của vụ án.

Nguyên đơn khởi kiện yêu cầu bị đơn trả lại phần đất nguyên đơn đã được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà bị đơn đang chiếm dụng, đồng thời tháo dỡ, di dời tài sản trên đất với lý do: Đất thuộc quyền sử dụng của nguyên đơn theo Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cơ quan có thẩm quyền cấp năm 2010. Hội đồng xét xử xét thấy:

Trạm y tế xã M xây dựng trụ sở ở vị trí Trung tâm y tế Tuần Giáo hiện nay được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất từ năm 1992. Khi đó đất Trạm y tế xây dựng trụ sở là đất của Ủy ban nhân dân xã M đang sử dụng. Do công tác quản lý đất đai thời điểm đó còn lỏng lẻo, nên việc Uỷ ban nhân dân xã giao đất cho Trạm y tế không có giấy tờ gì. Trước đó tại rìa đường khu đất của Uỷ ban nhân dân xã, có bà Cầm Thị Ự1 đến dựng một lán bằng tre nứa có diện tích khoảng 4-5 m2 để bán bánh kẹo. Sau đó bà Ự1 không bán hàng nữa, lán để không một thời gian thì ông K3 tiếp tục dựng quán tại đó để bán hàng.

Đến năm 2001 các bị đơn (con ông K3) mới cơi nới thêm và dựng lên quán bằng gỗ (thời điểm này ông T – bố bà D là Trạm trưởng trạm y tế xã) Khi đó các bị đơn đã có nhà ở vị trí khác tại xã M. Năm 2007 Trạm y tế xây dựng tường bao gồm cả phần đất bị đơn dựng nhà gỗ bán hàng, các bị đơn không có ý kiến gì. Đến những năm 2018, 2019, 2020 các bị đơn xây móng tường bao trên đất tranh chấp và cơi nới làm nhà khung sắt, Ủy ban nhân dân xã M và Trạm y tế đã yêu cầu các bị đơn dừng việc xây dựng nhưng các bị đơn không thực hiện vì cho rằng đây là đất của bị đơn.

Năm 2010 Sở tài nguyên và Môi trường cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho nguyên đơn trên cơ sở tường bao của Trạm y tế đã xây từ năm 2007, khi xây tường bao, ông T là người thực hiện; đất thuộc thửa đất số 04, tờ bản đồ số 03 được lập năm 2008. Như vậy, thửa đất của Trạm y tế đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận đưa vào bản đồ địa chính theo Quyết định số 1327/QĐ-UBND ngày 01 tháng 11 năm 2010. Các bị đơn thừa nhận không có giấy tờ gì về đất, không có tên trong sổ mục kê, sổ địa chính của xã M.

Như vậy, Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn về việc Tranh chấp quyền sử dụng đất, yêu cầu tháo dỡ di dời tài sản trên đất là có căn cứ theo Điều 46,47,50, khoản 1 Điều 51 Luật Đất đai năm 2003; khoản 1 Điều 137, 235, khoản 1 Điều 236 của Luật Đất đai năm 2024, các Điều 147, 155, 157, 227, 228, 271, 273 của Bộ luật tố tụng Dân sự năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2025.

Từ những phân tích trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm xét thấy không có căn cứ để chấp nhận kháng cáo của ông Hoàng Văn L và bà Lò Thị D, Ý kiến của Kiểm sát viên là phù hợp, cần chấp nhận. Giữ nguyên bản án dân sự sơ thẩm.

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

1. Căn cứ khoản 1 Điều 308 Bộ luật tố tụng Dân sự, bác toàn bộ kháng cáo của ông Hoàng Văn L và bà Lò Thị D, giữ nguyên quyết định của Bản án dân sự sơ thẩm số 04/2025/DS-ST ngày 28/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 3 - Điện Biên.

2. Về án phí: Căn cứ điểm đ khoản 1 Điều 12, khoản 6 Điều 15 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án: Miễn án phí dân sự phúc thẩm cho ông Hoàng Văn L và bà Lò Thị D.

3. Các quyết định khác của bản án dân sự sơ thẩm không có kháng cáo, kháng nghị có hiệu lực pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

4. Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.