Bản án 106/2021/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH AN GIANG

- Thành phần Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm có:

Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa: Ông Lê Thanh Hoàng.

Các Thẩm phán: Ông Đào Chí Keo

;

Ông Nguyễn Hoàng Thám

.

- Thư ký phiên tòa: Bà Vương Thị Hồng Nhớ – Thư ký Tòa án nhân dân tỉnh An Giang.

- Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh An Giang: Ông Phạm Trường San - Kiểm sát viên tham gia phiên toà.

Ngày 30 tháng 11 năm 2021 tại trụ sở Tòa án nhân dân tỉnh An Giang xét xử phúc thẩm công khai vụ án thụ lý số: 40/2020/TLPT-DS ngày 12 tháng 03 năm 2021 về việc “Tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất, tranh chấp về hợp đồng cố đất”;

Do bản án dân sự sơ thẩm số: 213/2020/DS-ST ngày 20 tháng 11 năm 2020 của Toà án nhân dân huyện C bị kháng cáo.

Theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm số: 104/2021/QĐ-PT ngày 25/05/2021 và Quyết định hoãn phiên tòa số: 139/2021/QĐ-PT ngày 29/09/2021, Thông báo mở lại phiên tòa số 562/TB-TA ngày 08/11/2021.

1. Nguyên đơn:

1.1. Bà Lê Thị H , sinh năm 1949; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang. Người đại diện theo ủy quyền là ông Lê Văn H , sinh năm 1958; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang (Văn bản ủy quyền ngày 14 tháng 10 năm 2014).

1.2. Bà Lê Như L, sinh năm 1951; địa chỉ cư trú: thành phố Hồ Chí Minh. Người đại diện theo ủy quyền là ông Lê Văn H , sinh năm 1958; địa chỉ cư trú: : xã K , huyện C , tỉnh An Giang (Văn bản ủy quyền ngày 14 tháng 10 năm 2014).

1.3. Ông Lê Văn H , sinh năm 1958; địa chỉ cư trú: : xã K , huyện C , tỉnh An Giang

1.4. Bà Nguyễn Thị L , sinh năm 1966; địa chỉ cư trú: : xã K , huyện C , tỉnh An Giang. Người đại diện theo ủy quyền là ông Lê Văn H , sinh năm 1958; địa chỉ cư trú: : xã K , huyện C , tỉnh An Giang (Văn bản ủy quyền ngày 16 tháng 10 năm 2014).

1.5. Bà Lê Thị Thu N , sinh năm 1964; địa chỉ cư trú: thành phố L, tỉnh An Giang. Người đại diện theo ủy quyền là ông Lê Văn H , sinh năm 1958; địa chỉ cư trú: : xã K , huyện C , tỉnh An Giang (Văn bản ủy quyền ngày 16 tháng 10 năm 2014).

1.6. Bà Lê Thị Kiều N , sinh năm 1966; địa chỉ cư trú: : xã K , huyện C , tỉnh An Giang. Người đại diện theo ủy quyền là ông Lê Văn H , sinh năm 1958; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang (Văn bản ủy quyền ngày 16 tháng 10 năm 2014)

2. Bị đơn: Ông Lê Văn D , sinh năm 1956; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang.

3. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

3.1. Bà Phạm Thị Ánh T , sinh năm 1956; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang.

3.2. Ông Lê Vĩnh N , sinh năm 1979; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang

3.3. Bà Lê Thị Ánh T , sinh năm 1983; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang;

3.4. Bà Lê Mỹ S, sinh năm 1993; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang.

3.5. Ông Trần Văn T, sinh năm 1960; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang.

3.6. Bà Nguyễn Thị D , sinh năm 1960; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang.

3.7. Ông Lê Hữu D , sinh năm 1986; địa chỉ cư trú: : xã K , huyện C , tỉnh An Giang. Người đại diện theo ủy quyền là bà Nguyễn Thị L , sinh năm 1966; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang (Văn bản ủy quyền ngày 24 tháng 11 năm 2014).

3.8. Ông Lê Hữu N , sinh năm 1991; địa chỉ cư trú: : xã K , huyện C , tỉnh An Giang. Người đại diện theo ủy quyền là bà Nguyễn Thị L , sinh năm 1966; địa chỉ cư trú: xã K , huyện C , tỉnh An Giang (Văn bản ủy quyền ngày 24 tháng 11 năm 2014).

3.9. Ông Nguyễn Ngọc G , sinh năm 1975; địa chỉ: xã K , huyện C , tỉnh An Giang

3.10. Ông Lê Hùng M , sinh năm 1974; địa chỉ: xã K , huyện C , tỉnh An Giang

3.11. Bà Đặng Thị Bích H , sinh năm 1974; địa chỉ: xã K , huyện C , tỉnh An Giang

3.12. Ông Lê Minh Q , sinh năm 1960; địa chỉ: xã K , huyện C , tỉnh An Giang

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho ông Lê Văn D và bà Phạm Thị Ánh T : Luật sư Nguyễn Thị Bạch X – Đoàn luật sư tỉnh An Giang.

4. Người kháng cáo: Ông Lê Văn H , bà Lê Như L , bà Lê Thị H , Bà Phạm Thị Ánh T , bà Lê Thị Kiều N , bà Nguyễn Thị L , bà Lê Thị Thu N , ông Lê Văn D .

Tại phiên tòa Ông H , bà H , Bà T , bà N , bà N , ông D , ông T , bà D có mặt.

Các đương sự còn lại vắng mặt, riêng ông Lê Vĩnh N , bà Lê Thị Ánh T , bà Lê Mỹ S , ông Lê Hùng M , bà Đặng Thị Bích H có văn bản xin vắng mặt.

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo đơn khởi kiện trong quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn bà Lê Như L, bà Lê Thị H , bà Lê Thị Kiều N , bà Nguyễn Thị L , bà Lê Thị Thu N , cùng trình bày: Ông bà yêu cầu ông Lê Văn D chia di sản thừa kế và chia tài sản chung do cha mẹ là ông Lê Văn K và bà Nguyễn Thị R để lại làm 07 (bảy) phần, mỗi người được hưởng một phần, tài sản gồm: Diện tích đất 2.376m2 (trong đó có 85m2 đất có mồ mã không yêu cầu chia), diện tích đất 1.114m2 (trong đó có 12,7m2 đất có mồ mã không yêu cầu chia) và diện tích 3.443m2 là di sản thừa kế do cha mẹ để lại làm 08 phần, mỗi người được hưởng một phần.

Bị đơn ông Lê Văn D trình bày: Phần đất tranh chấp là của ông bà nội để lại cho cha của ông, cha ông chết để lại cho ông sử dụng. theo yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn thì ông không đồng ý phân chia vì ông được hưởng theo tờ di chúc và lời dặn dò của cha; đối với diện tích 3.000m2 đang cố cho ông Thọ thì chưa hết hạn yêu cầu được tiếp tục cố đất, không đồng ý chia lý do phần đất ông được sử dụng thờ cúng theo hàng thừa kế của cha và trọn quyền quyết định, không chia.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Phạm Thị Ánh T trình bày: không đồng ý chia theo yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn lý do phần đất tranh chấp bà được sử dụng thờ cúng theo hàng thừa kế của cha và trọn quyền quyết định, không chia; đối với phần đất đang cố cho ông T thì ông T chưa thỏa thuận theo hợp đồng nên không được quyền kiện yêu cầu được tiếp tục cố đất.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Trần Văn T , bà Nguyễn Thị D trình bày: yêu cầu ông Lê Văn D bà Nguyễn Thị Ánh T hủy bỏ hợp đồng cố đất lập ngày 02/10/2012, yêu cầu ông D , bà T trả lại 04 cây vàng 24 Kara loại 9999 và số tiền đặt bọng là 960.000đồng, ông trả lại diện tích đất cố là 03 công theo bảng vẽ là 3.443m2. Đất tọa lạc : xã K , huyện C , tỉnh An Giang;

Người liên có quyền lợi, nghĩa vụ quan bà Đặng Thị Bích H : trình bày: bà cùng với chồng là Lê Hùng M có nhận thế chấp quyền sử dụng đất của ông Lê Văn D , bà Phạm Thị Ánh T phần đất một công (1.000m2) số tiền 40.000.000đồng với thời hạn 03 năm từ ngày 17/11/2019 đến ngày 17/11/2022. Hiện tại tòa án đưa vợ chồng bà tham gia tố tụng thì vợ chồng bà không tranh chấp, yêu cầu được tiếp tục sử dụng đất theo hợp đồng đã ký; trường hợp nếu Tòa án giải quyết mà ông D phải chia đất cho các anh em thì bà khởi kiện bằng vụ án khác.

Tại Bản án dân sự sơ thẩm số: 213/2020/DS-ST ngày 20 tháng 11 năm 2020 của Toà án nhân dân huyện C đã quyết định:

Căn cứ: Các Điều 26, 35, 39, 147, 156, 157, 158, 164, 165, 166, 227, 228, 244 và 273 Bộ luật Tố tụng dân sự; Các Điều 116, 117, 122, 123, 131, 609, 612, 613 và 688 Bộ luật Dân sự năm 2015; Điều 188 Luật đất đai; Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án.

Tuyên xử: Đình chỉ một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn đối với diện tích 5.900m2 đất gồm: 1.900m2 đất nhà ở và cây lâu năm; 2.000m2 đất màu (rẩy), 2.000m2 đất lúa 3 vụ, tài sản chung là căn nhà gỗ thao lao; Chấp nhận yêu cầu khởi kiện chia thừa kế của ông Lê Văn H , bà Lê Thị H , Lê Như L , Lê Thị Thu N , Lê Thị Kiều N , Nguyễn Thị L ; chấp nhận yêu cầu khởi kiện hợp đồng cố đất của ông Trần Văn T , bà Nguyễn Thị D và xử như sau:

1) Về di sản: Tài sản của ông Lê Văn K (chết ngày 21/6/1994) và bà Nguyễn Thị R (chết ngày 06/7/2012) là quyền sử dụng đất diện tích đất 2376m2 (trong đó có 85m2 đất có mồ mã), diện tích đất 1114m2 (trong đó có 12,7m2 đất có mồ mã) và diện tích 3443m2, đất tọa lạc xã Kiến Thành, huyện C , tỉnh An Giang. Giá trị tài sản là 375.688.000đồng;

2) Hàng thừa kế thứ nhất của ông Lê Văn K và bà Nguyễn Thị R được hưởng gồm: Bà Lê Thị H , sinh năm 1949, bà Lê Như L , sinh năm 1951, ông Lê Văn D , sinh năm 1956, ông Lê Văn H , sinh năm 1958; ông Lê Minh Q , sinh năm 1960, ông Lê Văn T , sinh năm 1963 (ông T đã chết, có người thừa kế gồm: vợ là bà Nguyễn Thị L , con Lê Hữu D và Lê Hữu N ), bà Lê Thị Thu N , sinh năm 1964, bà Lê Thị Kiều N , sinh năm 1966;

3) Kỷ phần thừa kế: Hàng thừa kế thứ nhất của ông Lê Văn K và bà Nguyễn Thị R được hưởng gồm: Bà Lê Thị H , sinh năm 1949, bà Lê Như L , sinh năm 1951, ông Lê Văn D , sinh năm 1956, ông Lê Văn H , sinh năm 1958; ông Lê Minh Q , sinh năm 1960, ông Lê Văn T , sinh năm 1963 (ông T đã chết, có người thừa kế gồm: vợ là bà Nguyễn Thị L , con Lê Hữu D và Lê Hữu N ), bà Lê Thị Thu N , sinh năm 1964, bà Lê Thị Kiều N , sinh năm 1966, mỗi kỷ phần (375.688.000đồng : 8) là 46.961.000đồng;

4) Tài sản là di sản được chia như sau:

- Tạm giao cho ông Lê Văn D quản lý giá trị phần của ông Lê Minh Q gồm: một kỷ phần thừa kế (375.688.000đồng : 8) là 46.961.000đồng (Bằng chữ: Bốn mươi sáu triệu chín trăm sáu mươi mốt nghìn đồng);

- Buộc ông Lê Văn D có nghĩa vụ giao cho các đồng thừa kế gồm: bà Lê Thị H , sinh năm 1949, giá trị một kỷ phần là 46.961.000đồng (Bằng chữ: Bốn mươi sáu triệu chín trăm sáu mươi mốt nghìn đồng); bà Lê Như L , sinh năm 1951, giá trị một kỷ phần là 46.961.000đồng (Bằng chữ: Bốn mươi sáu triệu chín trăm sáu mươi mốt nghìn đồng); ông Lê Văn H , sinh năm 1958 giá trị một kỷ phần là 46.961.000đồng (Bằng chữ: Bốn mươi sáu triệu chín trăm sáu mươi mốt nghìn đồng); ông Lê Văn T , sinh năm 1963 (ông T đã chết, có người thừa kế gồm: vợ là bà Nguyễn Thị L , con Lê Hữu D và Lê Hữu N ) giá trị một kỷ phần là 46.961.000đồng (Bằng chữ: Bốn mươi sáu triệu chín trăm sáu mươi mốt nghìn đồng); bà Lê Thị Thu N , sinh năm 1964, giá trị một kỷ phần là 46.961.000đồng (Bằng chữ: Bốn mươi sáu triệu chín trăm sáu mươi mốt nghìn đồng); bà Lê Thị Kiều N , sinh năm 1966, giá trị một kỷ phần là 46.961.000đồng (Bằng chữ: Bốn mươi sáu triệu chín trăm sáu mươi mốt nghìn đồng);

5) Tuyên bố hợp đồng cầm cố quyền sử dụng đất theo văn bản lập ngày 02/10/2012 và ghi bổ sung 29/01/2014, được xác lập giữa ông Lê Văn D , bà Phạm Thị Ánh T với ông Trần Văn T , bà Nguyễn Thị D diện tích đất 3.000m2 là vô hiệu. Buộc ông Lê Văn D , bà Phạm Thị Ánh T có nghĩa vụ liên đới trả cho ông Trần Văn T , bà Nguyễn Thị D số vàng cố đất là 04 cây (quy đổi thành 40 chỉ) vàng 24Kara loại 9999 và tiền đặt bọng bơm nước là 960.000đồng (Bằng chữ: Chín trăm sáu mươi nghìn đồng); Buộc ông Trần Văn T , bà Nguyễn Thị D có nghĩa vụ giao trả cho ông Lê Văn D , bà Phạm Thị Ánh T diện tích đất 3443,0m2 nối các mốc điểm 1,2,3,4,5 theo sơ đồ hiện trạng khu đất ngày 02/10/2019 của Văn phòng đăng ký đất đai Chi nhánh C .

6) Ông Lê Văn D được sử dụng các diện tích đất: diện tích 3443,0m2 nối các mốc điểm 1,2,3,4,5; diện tích 2376,0m2 nối các mốc điểm 1,2,3,4,5 trừ phần diện tích khu mộ 85,0m2 nối các mốc điểm 13,14,15,16,17,18,19,20,21 và diện tích 1114,0m2 nối các mốc điểm 12,9,10,11 trừ phần diện tích khu mộ 12,7m2 nối các mốc điểm 22,23,24,25,26,27,29 theo sơ đồ hiện trạng khu đất ngày 02/10/2019 của Văn phòng đăng ký đất đai Chi nhánh C ; Ông Lê Văn D có nghĩa vụ đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền để đăng ký đất đai đúng với diện tích mà mình sử dụng. Bản vẽ hiện trạng đất tranh chấp của Văn phòng đăng ký đất đai chi nhánh huyện C là một bộ phận không thể tách rời bản án;

Ngoài ra, bản án còn tuyên về phần chi phí tố tụng, án phí, quyền kháng cáo, quyền thi hành án và thời hiệu thi hành án của các bên đương sự.

Ngày 21/11/2020 các ông bà Lê Văn H , bà Lê Như L , bà Lê Thị H , bà Lê Thị Kiều N , bà Nguyễn Thị L , bà Lê Thị Thu N kháng cáo với nội dung không đồng ý nhận bằng tiền mà bằng hiện vật là quyền sử dụng đất để dùng vào việc thờ cúng.

Ngày 15/12/2020 ông Lê Văn D kháng cáo với nội dung không đồng ý chia di sản thừa kế cho các nguyên đơn như nội dung bản án sơ thẩm đã quyết định.

Ngày 01/12/2020 bà Phạm Thị Ánh T kháng cáo với nội dung: “Xin miễn nộp tạm ứng án phí phúc thẩm và án phí tại Tòa án”.

Tại phiên tòa phúc thẩm:

Nguyên đơn các ông bà Lê Văn H , bà Lê Như L , bà Lê Thị H , bà Lê Thị Kiều N , bà Nguyễn Thị L , bà Lê Thị Thu N vẫn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo.

Bị đơn ông Lê Văn D thay đổi một phần nội dung kháng cáo, ông đồng ý trả cho các đồng thừa kế bằng giá trị quyền sử dụng đất bằng mức một phần hai so với án sơ thẩm đã tuyên, tương ứng với số tiền 23.480.000đ cho một kỷ phần. Tuy nhiên có xem xét đến việc ông có công trong việc gìn giữ cải tạo đất của ông bà để lại và dành một phần cho ông dùng vào di sản thờ cúng, vì hiện nay ông đang thờ cúng ông bà nội và cha mẹ của ông.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đến vụ án bà Phạm Thị Ánh T vẫn giữ nguyên yêu cầu kháng cáo.

Tại phiên tòa phúc thẩm, các đương sự đồng ý với giá đất mà cấp sơ thẩm đã định giá, không ai có ý kiến và cũng không ai có yêu cầu định giá lại.

Đại diện Viện kiểm sát phát biểu quan điểm và đề xuất hướng giải quyết vụ án:

- Về thủ tục tố tụng: Kháng cáo của các ông, bà Lê Văn H , bà Lê Như L , bà Lê Thị H , bà Lê Thị Kiều N , bà Nguyễn Thị L , bà Lê Thị Thu N , ông Lê Văn D và bà Phạm Thị Ánh T là phù hợp pháp luật; Thẩm phán được phân công giải quyết vụ án, Hội đồng xét xử đã chấp hành đầy đủ quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 từ khi thụ lý vụ án đến khi xét xử. Các đương sự có mặt tại phiên tòa cũng đã chấp hành đúng các qui định của pháp luật về tố tụng.

- Về nội dung giải quyết vụ án: Cấp sơ thẩm phân chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất cho các nguyên đơn bằng tiền theo giá trị quyền sử dụng đất là hoàn toàn có căn cứ và đúng với quy định của pháp luật. Tuy nhiên bà Phạm Thị Ánh T là người cao tuổi có đơn xin miễn án phí dân sự sơ thẩm nhưng cấp sơ thẩm vẫn buộc bà phải chịu án phí là chưa đúng theo tinh thần hướng dẫn của Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. Do đó đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm áp dụng khoản 2 Điều 308 của Bộ luật Tố tụng dân sự, sửa bản án sơ thẩm về phần án phí.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn bà Nguyễn Thị Bạch X trình bày quan điểm bảo vệ: Tại phiên tòa phúc thẩm hôm nay, ông D có thay đổi một phần nội dung kháng cáo, đồng ý chia di sản thừa kế cho các đồng nguyên đơn với mức một phần hai so với án sơ thẩm đã tuyên, tương ứng với số tiền 23.480.000đ cho một kỷ phần. Tuy nhiên có xem xét đến việc ông có công trong việc gìn giữ cải tạo đất của ông bà để lại và dành một phần cho ông dùng vào di sản thờ cúng, đây là quan điểm hợp tình, hợp lý và theo hướng có lợi cho các nguyên đơn, do đó đề nghị Hội đồng xét xử có quan tâm xem xét và chấp nhận.