Bản án 103/2025/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo đơn khởi kiện ngày 15 tháng 03 năm 2022 và các lời của nguyên dơn là ông Nguyễn Văn H và người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nguyên đơn thống nhất trình bày:

Bố mẹ đẻ của ông H là cụ Nguyễn Văn Ập và cụ Phạm Thị Khuông có những người con sau: Nguyễn Thị Ninh, Nguyễn Văn Th, Nguyễn Văn H, Nguyễn Thị Xinh, Nguyễn Văn Sính, Nguyễn Thị Hiển. Bà Nguyễn Thị Ninh là con nuôi từ bé, những người con còn lại là con đẻ của 02 cụ. Cụ Ập chết năm 2002, cụ Khuông chết năm 2012 đều không có di chúc.

Khi còn sống cụ Ập, cụ Khuông có tài sản là diện tích đất tại thửa đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III; địa chỉ: Thôn Lang Thượng, xã Mỹ Đức, huyện AL, thành phố Hải Phòng. Nguồn gốc là do Ủy ban nhân dân huyện Kiến An (nay là UBND huyện AL) cấp cho cụ Nguyễn Văn Ập theo Giấy phép cấp đất số 351 GP/QĐ ngày 07 tháng 6 năm 1980, mục đích để ở, diện tích 360m2 (1 sào). Năm 1981 cụ Ập, cụ Khuông được giao đất trên thực địa và sử dụng ổn định không tranh chấp với ai. Theo tờ bản đồ và sổ mục kê lập năm 1996 đất có tứ cận như sau: Phía bắc giáp thửa đất số 9, chủ sử dụng ông Phạm Văn Tho; phía đông giáp đường xóm; phía nam giáp thửa đất số 44, chủ sử dụng cụ Phạm Văn Nhạnh; phía tây giáp thửa đất số 42, chủ sử dụng ông Phạm Văn Hải. Quá trình sử dụng, các cụ đào ao lấy đất đóng gạch và xây 1 căn nhà cấp 4 cùng công trình phụ đầy đủ, sân, giếng nước và một phần tường bao phía trước giáp mương. Các cụ và các con là ông Sính, bà Xinh, bà Hiển canh tác, vật lập đất đến năm 1986 thì cho vợ chồng ông Th bà Lý ra sinh sống tại diện tích đất này. Khi cho ông Th, bà Lý ra sinh sống các cụ vẫn canh tác khoảng hai năm nữa mới thôi. Ông Th, bà Lý sử dụng công trình các cụ xây trên đất đến khoảng năm 2010 thì phá dỡ toàn bộ và xây lại căn nhà cấp 4 công trình phụ liền kề phía sau, sân, cổng, tường bao như hiện nay. Khoảng năm 2021, ông Th bà Lý tiếp tục xây 1 căn nhà mái bằng bê tông cốt thép trên lợp ngói nan, công trình phụ khép kín + nhà kho phía sau cho con trai ở. Từ khi các cụ chết đến nay, anh em trong nhà chưa bao giờ bàn bạc với nhau để phân chia di sản thừa kế của cụ Ập, cụ Khuông để lại. Nay ông Th một mình chiếm toàn bộ tài sản các cụ để lại, đánh đuổi anh em trong gia đình nên ông H khởi kiện yêu cầu Tòa án chia di sản thừa kế của cụ Nguyễn Văn Ập và cụ Phạm Thị Khuông là phần diện tích đất tại đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III; địa chỉ: Thôn Lang Thượng, xã Mỹ Đức, huyện AL, thành phố Hải Phòng, đo đạc trên thực tế là 791,51m2 theo quy định của pháp luật. Ông H xin nhận phần thừa kế của mình bằng hiện vật và yêu cầu Toà án buộc ông Nguyễn Văn Th phải tháo dỡ toàn bộ các công trình xây dựng trên đất.

Tại biên bản lấy lời khai ngày 27 tháng 4 năm 2022 của bị đơn là ông Nguyễn Văn Th trình bày: Ông xác nhận nguyên đơn trình bày về cha mẹ, thời điểm chết của hai cụ và các anh chị em trong gia đình là đúng. Ông Th cũng xác nhận cụ Ập, cụ Khuông chết không để lại di chúc. Từ khi hai cụ chết anh chị em trong gia đình chưa bàn bạc với nhau để phân chia di sản của cha mẹ vì các cụ chết không để lại di sản gì. Ông Th khẳng định thửa đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III; địa chỉ: Thôn Lang Thượng, xã Mỹ Đức, huyện AL, thành phố Hải Phòng mà ông H đang yêu cầu chia thừa kế là tài sản của gia đình ông Th chứ không phải di sản của cụ Ập, cụ Khuông để lại. Thửa đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III là ông được UBND xã Mỹ Đức giao cho từ khoảng năm 1981 - 1982 khi ông đi bộ đội về và ông sinh sống liên tục cho đến nay. Trong thời gian các cụ còn sống không ở trên thửa đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III mà ở cùng con trai út là Nguyễn Văn Sính tại thửa đất khác. Do đó, ông Th không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Từ thời điểm Toà án nhân dân huyện AL giải quyết lại vụ án theo trình tự sơ thẩm và thụ lý vụ án số 19/2024/TLST-DS, ngày 03 tháng 5 năm 2024 đến nay ông Th đã được Tòa án tống đạt Thông báo thụ lý vụ án và nhiều lần tống đạt Giấy triệu tập hợp lệ để đến Tòa án giải quyết vụ án, nhưng đều vắng mặt, không có lý do nên không có ý kiến gì thêm.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan Bà Nguyễn Thị Hiển, bà Nguyễn Thị Xinh tại các bản tự khai có ý kiến như sau:

Bà Hiển, bà Xinh nhất trí với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, đề nghị nhận phần thừa kế của mình bằng hiện vật và ông Nguyễn Văn Th phải tháo dỡ toàn bộ các công trình xây dựng trên đất.

Bà Xinh có ý kiến: Bà xin nhận phần thừa kế của mình và cho bà Nguyễn Thị Hiển sử dụng.

Bà Hiển có ý kiến: Sau khi cụ Ập, cụ Khuông được giao đất thì hai cụ cùng các con là ông Sính, bà Xinh, bà Hiển cùng canh tác và vật lập đất thêm ra để gia đình thuận tiện sử dụng. Việc vật lập của hai cụ và các ông, bà Sính, Xinh, Hiển là vật lập về phía sau thuộc phần đất hoang tiếp giáp cánh đồng vì hai bên đã có hộ gia đình sử dụng và ranh giới được phân định từ khi nhận đất, còn phía trước là mương nước nên không vật lập được. Bà Hiển khẳng định công sức vật lập diện tích đất như hiện tại là của hai cụ cùng các con là ông Sính, bà Xinh, bà Hiển. Đối với phần thừa kế được bà Xinh tặng cho bà nhận và xin chịu án phí, chi phí tố tụng thay bà Xinh.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là bà Nguyễn Thị Ninh tại biên bản lấy lời khai ngày 05 tháng 7 năm 2024 có ý kiến từ chối nhận di sản thừa kế của cụ Ập, cụ Khuông để lại và xin nhường lại cho các đồng thừa kế.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là ông Nguyễn Văn Sính tại đơn đề nghị ngày 12 tháng 3 năm 2025 có ý kiến từ chối nhận di sản thừa kế của cụ Ập, cụ Khuông để lại và xin nhường lại cho các đồng thừa kế.

Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan là bà Nguyễn Thị Lý và các anh chị Nguyễn Văn Sơn, Nguyễn Mạnh Thuỷ, Nguyễn Thị Thảo, Đặng Thị Hà Linh thống nhất có ý kiến:

Nhất trí với ý kiến của ông Nguyễn Văn Th. Từ thời điểm Toà án nhân dân huyện AL giải quyết lại vụ án theo trình tự sơ thẩm và thụ lý vụ án số 19/2024/TLST-DS, ngày 03 tháng 5 năm 2024 đến nay bà Lý và các anh chị Sơn, Thuỷ, Thảo, Linh đã được Tòa án tống đạt Thông báo thụ lý vụ án và nhiều lần tống đạt Giấy triệu tập hợp lệ để đến Tòa án giải quyết vụ án, nhưng đều vắng mặt, không có lý do nên không có ý kiến gì thêm.

Trong quá trình giải quyết vụ án, Toà án đã tiến hành xem xét thẩm định và định giá tài sản đối với khối tài sản thừa kế của cụ Nguyễn Văn Ập và cụ Phạm Thị Khuông tại thửa đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III; địa chỉ: Thôn Lang Thượng, xã Mỹ Đức, huyện AL, thành phố Hải Phòng, đo đạc được trên thực tế là 791,51m2, giá trị quyền sử dụng đất 3.500.000đ/1m2 (791,51m2 x 3.500.000đ = 2.770.285.000đ). Các công trình xây dựng và cây cối hoa màu trên đất có tổng trị giá 1.773.406.566đ. Tổng trị giá các tài sản trên đất và quyền sử dụng đất là 1.773.406.566đ + 2.770.285.000đ = 4.543.691.566đ.

Tại bản án dân sự số 07/2025/DS-ST ngày 15 tháng 4 năm 2025 của Tòa án nhân dân huyện AL, Hải Phòng (nay là Toà án nhân dân khu vực 2 - Hải Phòng) đã quyết định:

1. Chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn ông Nguyễn Văn H về việc chia di sản thừa kế của cụ Nguyễn Văn Ập và cụ Phạm Thị Khuông để lại là diện tích đất 468m2 tại thửa đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III; địa chỉ: Thôn Lang Thượng, xã Mỹ Đức, huyện AL, thành phố Hải Phòng.

Giao cho ông Nguyễn Văn Th quản lý, sử dụng diện tích đất 468m2 tại thửa đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III; địa chỉ: Thôn Lang Thượng, xã Mỹ Đức, huyện AL, thành phố Hải Phòng có các điểm mốc giới là 2,3,4,7,8.

Ông Nguyễn Văn Th có quyền và nghĩa vụ yêu cầu các Cơ quan có thẩm quyền thực hiện thủ tục thay đổi quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật.

Buộc ông Nguyễn Văn Th có trách nhiệm thanh toán bằng tiền 03 suất thừa kế cho ông Nguyễn Văn H 01 suất, bà Nguyễn Thị Hiển 02 suất, mỗi suất thừa kế trị giá là 327.600.000đ (ba trăm hai mươi bảy triệu sáu trăm nghìn đồng).

Ngoài ra bản án sơ thẩm còn quyết định về án phí, nghĩa vụ chậm thi hành án và quyền kháng cáo của các đương sự.

Ngày 21 tháng 4 năm 2025, ông Nguyễn Văn H, bà Nguyễn Thị Hiển, bà Nguyễn Thị Xinh kháng cáo, yêu cầu cấp phúc thẩm xác định toàn bộ diện tích đất 791,51m2 thuộc thửa 41 tờ bản đồ 268-III-C là di sản thừa kế của cụ Nguyễn Văn Ập và cụ Phạm Thị Khuông.

Lý do kháng cáo:

Bản án sơ thẩm căn cứ vào tờ phô tô sổ mục kê năm 1985 (không có tên người sử dụng đất, tên thửa đất khác với diện tích hiện đang tranh chấp) là chứng cứ không có giá trị để xác định di sản thừa kế của cụ Nguyễn Văn Ập và cụ Phạm Thị Khuông để lại có 468m2 thuộc thửa 41 tờ bản đồ 268-III-C là không chính xác, ảnh hưởng đến quyền lợi của các đồng thừa kế.

Bản án sơ thẩm không giao tài sản thừa kế bằng hiện vật mà giao toàn bộ tài sản thừa kế cho ông Th sử dụng và buộc ông Th phải thanh toán tiền cho các đồng thừa kế tương đương với phần tài sản của họ được hưởng, ảnh hưởng đến quyền lợi của các đồng thừa kế.

Đại diện Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hải Phòng phát biểu quan điểm giải quyết vụ án:

Về việc chấp hành pháp luật tố tụng: Quá trình giải quyết vụ án Thẩm phán, Hội đồng xét xử và những người tham gia tố tụng đã thực hiện đúng các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự.

Về nội dung kháng cáo:

Tòa án cấp sơ thẩm đã xác định di sản thừa kế của cụ Ập và cụ Khuông là diện tích đất 468m2 thuộc thửa 41 tờ bản đồ 268-III-C là có căn cứ theo các tài liệu có trong hồ sơ vụ án. Xét thấy trên phần diện tích 468m2 di sản hiện nay gia đình ông Th đang quản lý sử dụng, mặc dù có công trình xây dựng nhưng vẫn đảm bảo chia bằng hiện vật cho các đồng thừa kế. Do đó kháng cáo của nguyên đơn về nội dung này là có căn cứ chấp nhận. Trường hợp khi chia thừa kế mà phần đất được giao cho phía nguyên đơn có công trình do bị đơn xây dựng thì phía bị đơn phải có trách nhiệm thanh toán giá trị công trình và các tài sản trên đất khác cho bị đơn.

Ngoài ra, qua xem xét hồ sơ vụ án nhận thấy, diện tích đất thực tế hiện nay là 791,51m2 tăng 431,51m2 so với Giấy phép cấp đất số 351 GP/QĐ ngày 07 tháng 6 năm 1980 của UBND huyện Kiến An, phần đất tăng thêm do các đương sự tự khai hoang và là đất hoang tiếp giáp cánh đồng do xã quản lý, tuy nhiên Tòa án nhân dân huyện AL (nay là Tòa án nhân dân khu vực 2 - Hải Phòng) không đưa UBND xã Mỹ Đức (nay là UBND xã An Khánh) vào tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan là thiếu sót. Tuy nhiên, xét thấy UBND xã Mỹ Đức đã có quan điểm về phần diện tích đất khai hoang và việc đưa thiếu người tham gia tố tụng không ảnh hưởng đến đường lối giải quyết vụ án nên tập hợp vi phạm kiến nghị chung với Tòa án.

Đối với phần công sức gìn giữ tôn tạo: Bản án sơ thẩm xác định ông Th được 01 phần công sức tôn tạo khi không có ý kiến của bà Lý nhường phần công sức gìn giữ tôn tạo của mình cho ông Th là chưa chính xác, bởi lẽ cả bà Lý là vợ ông Th cũng có công sức trong việc khai hoang, mở rộng đất nên cần xác định cả ông Th và bà Lý đều được hưởng 01 phần công sức gìn giữ tôn tạo (mỗi người được ½ của 01 định suất). Tuy nhiên, do ông Th và bà Lý là vợ chồng và các đương sự không kháng cáo vấn đề này nên không xem xét, giải quyết, cần tập hợp vi phạm kiến nghị chung với Tòa án.

Do đó, chấp nhận một phần kháng cáo của ông Nguyễn Văn Hiển, bà Nguyễn Thị Xinh và bà Nguyễn Thị Hiển, sửa bản án dân sự sơ thẩm 07/2025/DS-ST ngày 15 tháng 4 năm 2025 của Tòa án nhân dân huyện AL, Hải Phòng (nay thuộc Toà án nhân dân khu vực 2 - Hải Phòng).

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Trên cơ sở nội dung vụ án, căn cứ vào tài liệu có trong hồ sơ vụ án đã được tranh tụng công khai tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định như sau:

[1] Về tố tụng: Về sự vắng mặt của các đương sự không có kháng cáo tại phiên toà lần thứ hai không có lý do, mặc dù đã được Toà án tống đạt văn bản tố tụng hợp lệ. Căn cứ vào Điều 296 của Bộ luật Tố tụng dân sự, Toà án tiến hành xét xử vắng mặt họ.

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ vào khoản 5 Điều 26; điểm a khoản 1 Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39, Điều 147, Điều 148, khoản 1 Điều 157, khoản 1 Điều 158, khoản 1 Điều 165, khoản 1 Điều 166, Điều 296, khoản 2 Điều 308 của Bộ luật Tố tụng dân sự;

Căn cứ vào điểm đ khoản 1 Điều 12, khoản 7 Điều 27, Điều 29 của Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30 tháng 12 năm 2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án,

1. Chấp nhận một phần kháng cáo của ông Nguyễn Văn H, bà Nguyễn Thị Xinh, bà Nguyễn Thị Hiển, sửa bản án dân sự sơ thẩm số 07/DS-ST ngày 15 tháng 4 năm 2025 của Tòa án nhân dân huyện AL, thành phố Hải Phòng (nay thuộc Toà án nhân dân khu vực 2 - Hải Phòng):

1.1. Chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Văn H về việc chia tài sản thừa kế của cụ Nguyễn Văn Ập và cụ Phạm Thị Khuông là diện tích đất 468m2 tại thửa đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III; địa chỉ: Thôn Lang Thượng, xã Mỹ Đức, huyện AL (nay là thôn Lang Thượng, xã An Khánh), thành phố Hải Phòng.

1.2. Ông Nguyễn Văn Th, bà Nguyễn Thị Lý được quyền quản lý, sử dụng diện tích đất 247,9m2 tại thửa đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III; địa chỉ: Thôn Lang Thượng, xã Mỹ Đức, huyện AL, thành phố Hải Phòng cùng các tài sản có trên diện tích đất 247,9m2 gồm các mốc giới 3-4-7-8-9-3 (có sơ đồ kèm theo bản án).

1.3. Ông Nguyễn Văn H và bà Nguyễn Thị Hiển được quyền quản lý, sử dụng diện tích đất 219,9m2 tại thửa đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III; địa chỉ: Thôn Lang Thượng, xã Mỹ Đức, huyện AL, thành phố Hải Phòng cùng các tài sản trên đất là một nhà 01 tầng, sân bê tông, tường bao xây gạch papanh, trên lưới B40, cổng (một bên cổng khung sắt, một bên cánh cổng lưới,) một cây tùng, một cây cau, một cây bưởi gồm các mốc giới 2-3-11-9-2 (có sơ đồ kèm theo bản án).

1.4. Ông Nguyễn Văn Th, bà Nguyễn Thị Lý có trách nhiệm thanh toán cho ông Nguyễn Văn H và bà Nguyễn Thị Hiển 46.799.000đ (bốn mươi sáu triệu bảy trăm chín mươi chín nghìn đồng).

2. Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Văn H về việc chia tài sản thừa kế đối với diện tích đất 323,51m2 tại thửa đất số 41, tờ bản đồ số 268-C-III; địa chỉ: Thôn Lang Thượng, xã Mỹ Đức, huyện AL (nay là Lang Thượng, xã An Khánh), thành phố Hải Phòng.

Kể từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật, người được thi hành án có đơn yêu cầu thi hành án, nếu người phải thi hành án chậm thanh toán thì còn phải chịu khoản tiền lãi của số tiền chậm thi hành án theo mức lãi suất quy định tại Điều 357, khoản 2 Điều 468 Bộ luật dân sự.

Ông Nguyễn Văn Th và bà Nguyễn Thị Lý, ông Nguyễn Văn H và bà Nguyễn Thị Hiển có quyền và nghĩa vụ yêu cầu các Cơ quan có thẩm quyền thực hiện thủ tục đăng ký quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật.

3. Về án phí dân sự sơ thẩm và chi phí tố tụng khác:

Ông Nguyễn Văn H và bà Nguyễn Thị Hiển phải chịu 32.760.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm về chia tài sản thừa kế và 16.380.000 đồng án phí về thanh toán công bảo quản di sản thừa kế. Tổng tiền án phí phải chịu là 49.140.000 đồng. Ông Nguyễn Văn H đã nộp là 44.000.000 đồng theo biên lai số 0001127 ngày 29 tháng 3 năm 2022 tại Chi cục Thi hành án dân sự huyện AL, thành phố Hải Phòng (nay là Thi hành án khu vực 2- Hải Phòng). Ông Nguyễn Văn H và bà Nguyễn Thị Hiển còn phải nộp tiếp số tiền án phí dân sự sơ thẩm là: 5.140.000đ (năm triệu một trăm bốn mươi nghìn đồng).

Ông Nguyễn Văn Th được miễn án phí dân sự sơ thẩm.

Ông Nguyễn Văn Th phải trả cho ông Nguyễn Văn H 17.048.000đ (mười bảy triệu không trăm bốn mươi tám nghìn đồng) tiền chi phí xem xét thẩm định và định giá tài sản.

Bà Nguyễn Thị Hiển phải trả cho ông Nguyễn Văn H 17.048.000đ (mười bảy triệu không trăm bốn mươi tám nghìn đồng) chi phí xem xét thẩm định và định giá tài sản.

4. Về án phí dân sự phúc thẩm: Trả lại ông Nguyễn Văn H, bà Nguyễn Thị Xinh, bà Nguyễn Thị Hiển, mỗi người 300.000đ (ba trăm nghìn đồng) án phí dân sự phúc thẩm nhưng được trừ vào tiền tạm ứng án phí đã nộp theo các Biên lai thu tiền tạm ứng án phí số 0007712, 0007713, 0007714 ngày 14 tháng 5 năm 2025 tại Chi cục Thi hành án dân sự huyện AL (nay là Thi hành án khu vực II- Hải Phòng).

Trường hợp Bản án, quyết định được thi hành theo quy định tại Điều 2 Luật Thi hành án dân sự, người được thi hành án dân sự, người phải thi hành án dân sự có quyền thỏa thuận thi hành án, quyền yêu cầu thi hành án, tự nguyện thi hành án hoặc bị cưỡng chế thi hành án theo quy định tại các Điều 6, Điều 7, Điều 7a và Điều 9 của Luật Thi hành án dân sự. Thời hiệu thi hành án dân sự được thực hiện theo quy định tại Điều 30 Luật Thi hành án dân sự.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án./.