Bản án 103/2023/DSPT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH BÌNH ĐỊNH

Thành phần Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm có:

- Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa: Ông Nguyễn Thanh Tuấn.

- Các Thẩm phán: Ông Thái Văn Hà.

Ông Lê Xuân Hải.

- Thư ký phiên tòa:Bà Lê Nguyên Thủylà Thư ký Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định.

- Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Định tham gia phiên tòa: Bà Nguyễn Thị Tú Oanh - Kiểm sát viên. Ngày 12tháng 6năm 2024, tại trụ sở Tòa án nhân dân tỉnh Bình Định xét xử phúc thẩm công khai vụ án dân sự thụ lý số:135/2023/TLPT-DS ngày 01tháng 11 năm 2023 về việc tranh chấp chia tài sảnchung và chia thừa kế. Do Bản án dân sự sơ thẩm số:Bản án sơ thẩm số 179/2023/DS-ST ngày 23 tháng 8 năm 2023 của Toà án nhân dân thành phố Quy Nhơnbị kháng cáo. Theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm số:285/2024/QĐ-PT ngày 04tháng 4năm 2024, giữa các đương sự:

- Nguyên đơn: Ông Lê Văn B, sinh năm: 1956; cư trú tại: Tổ E, khu phố F, phường N, thành phố Q, tỉnh Bình Định. có mặt

- Bị đơn:

1. Bà Tô Thị L, sinh năm 1955;vắng mặt

2. Anh Lê Văn H, sinh năm 1981. có mặt

Cùng cư trú tại: Tổ E, khu phố F, phường N, thành phố Q, tỉnh Bình Định

- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

1. Bà Lê Thị Đ, sinh năm 1962; cư trú tại: Tổ E, khu phố F, phường N, thành phố Q, tỉnh Bình Định. có mặt

2. Anh Lê Văn T, sinh năm 1975; cư trú tại: Đ, thôn T, xã P, huyện T, tỉnh Bình Định. vắng mặt

3. Chị Lê Thị Xuân Q; vắng mặt

4. Chị Lê Thị L1;vắng mặt

5. Anh Lê Thanh V, sinh năm 1989;có mặt

Cùng cư trú tại: Tổ C, khu phố D, phường N, thành phố Q, tỉnh Bình Định.

6.Ủy ban nhân dân thành phố Q. vắng mặt

- Người kháng cáo:Ông Lê Văn B; cư trú tại: Tổ E, khu phố F, phường N, thành phố Q, tỉnh Bình Định

NỘI DUNG VỤ ÁN: Nguyên đơnông Lê Văn Btrình bày:

Cha của ông là cụ Lê X(chết năm 1995); mẹ của ông là cụ Võ Thị H1(chết năm 1998); ông bà nội và ông bà ngoại của ông đều đã chết từ lâu, chết trước chamẹ ông. Cha mẹ ông, sinh được 02 người con là Lê Văn C(chết năm 2004) và ông (Lê Văn B). Ông Lê Văn Ccó vợ là bà Tô Thị Lvà có 04 người con là Lê Văn T, Lê Thị Xuân Q, Lê Văn H, Lê Thị L1. Cha mẹ của ông chết không để lại di chúc. Lúc sinh thời, cha mẹ ông tạo lập được một khối tài sản là nhà và đất thuộc thửa đất số 91, tờ bản đồ số 39, tọa lạc tại tổ E, khu phố F, phường N, thành phố Q, tỉnh Bình Định. Ngôi nhà có diện tích khoảng 72m2được cha mẹ ông xây dựng vào năm 1963. Từ lúc nhỏ, ông và anh trai ở cùng với cha mẹ tại nhà, đất này. Khi ông cưới vợ, cha mẹ ông cắt cho vợ chồng ông một mảnh đất liền kề ngôi nhà của cha mẹ nằm trong thửa đất số 91 để xây dựng nhà ở. Phần đất hoa màu còn lại cũng được cha mẹ ông chia làm 02 phần bằng nhau cho ông và anh trai làm ăn, còn ngôi nhà của cha, mẹ tạo lập thì cha, mẹ ở cùng với gia đình anh trai ông.Sau khi cưới vợ khoảng 02 năm, năm 1984, vợ chồng ông xây dựng một ngôi nhà cấp 4 và ở ổn định cho đến nay.

Sau khi cha mẹ chết, ông Cquản lý, sử dụng phần nhà, đất do cha mẹ để lại. Từ sau khi ông Cchết, bà Lvà anh Htrực tiếp quản lý, sử dụng nhà, đất này. Vì muốn làm giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để hợp pháp hóa phần đất mà vợ chồng ông đang ở và xây sửa lại ngôi nhà cấp 4 đã xuống cấp, đồng thời cũng muốn được chia đều phần đất mà cha mẹ đã để lại cho ông và ông Cnên ông có đến thỏa thuận với bà Lvà các con của ông C, bà Lvới ý muốn chia đôi đất của cha mẹ để lại, nhưng bà Lvà các con không đồng ý, muốn chiếm phần hơn.Từ đó, ông nộp đơn khởi kiện ra Tòa án. Quá trình giải quyết vụ án, ông được biết hộ ông Cđược Ủy ban nhân dân thành phố Qcấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 01900 QSDĐ/677/QĐ-UB ngày 15-6-2000 đối với phần diện tích 497,8m2 đất vườn thừa thuộc thửa đất nêu trên. Khi còn sống, cha mẹ ông không lập bất cứ văn bản nào tặng cho con cháu nhà, đất và bản thân ông sinh sống trên thửa đất này mấy chục năm qua cũng chưa từng ký bất cứ văn bản nào để tặng cho phần thừa kế hay ký giáp ranh để ông Cđược cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Cho nên, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Clà không đúng pháp luật.

Ông thống nhất với kết quả đo đạc hiện trạng và định giá tài sản theo Biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ và Biên bản định giá ngày 08-6-2023của Tòa án. Nay ông yêu cầu chia thừa kế theo pháp luật nhà, đấtcủa cha mẹ ông nêu trên; ông yêu cầu được nhận ½ giá trị ngôi nhà và ½ diện tích đất trên đó có ngôi nhà của vợ chồng ông xây dựng và ở ổn định từ năm 1984, trong đó có 100m2 đất ở, còn lại là đất vườn theo hiện trạng đo đạc. Ông xin rút lại yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 01900 QSDĐ/677/QĐ-UB ngày 15-6-2000 của Ủy ban nhân dân thành phố Qcấp cho hộ ông C.

Bị đơn bà Tô Thị Ltrình bày:

Bà thống nhất như lời trình bày của ông Lê Văn Bvề quan hệ huyết thống trong gia đình của cụ Lê Xvà cụ Võ Thị H1. Cho đến lúc cha mẹ qua đời, chồng bà là ông Lê Văn Cđứng chủ hộ và tiếp tục thừa kế nhà, đất nêu trên, thực hiện nghĩa vụ đóng thuế nhà, đất hàng năm cho Nhà nước cho đến giờ. Ông Cchết năm 2004, không để lại di chúc. Hộ gia đình của bà gồm có 08 nhân khẩu gồm: Ông Lê Văn C(chủ hộ), ông Lê X, bà Võ Thị H1, bà Tô Thị L, anh Lê Văn T, chị Lê Thị Xuân Q, anh (Lê Văn H), chị Lê Thị L1; đất lúa có 02 thửa là thửa đất số 183, 184, tờ bản đồ số 39 và 01 thửa đất vườn thừa là thửa đất số 91, tờ bản đồ số 39, diện tích 497,8m2, đã được Ủy ban nhân dân thành phố Qcấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 01900 QSDĐ/677/QĐ-UB ngày 15-6-2000. Hộ ông Bkhông có đất vườn thừa. Nay không biết lý do gì, ông Btranh chấp đòi đất vườn thừa và hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đấtsố 01900. Năm 2021, gia đình bà có thỏa thuận cắt chia cho ông B10 thước đất, nay ông Bđòi ½ diện tích đất thì gia đình bà không đồng ý cắt chia đất cho ông Bnữa. Từ lâu nay, vợ chồng bà có chia cho ông B1phần đất vườn để trồng rau, màu.Nay bà yêu cầu ông Btrả lại phần đất vườn này. Bà thống nhất với kết quả đo đạc hiện trạng và định giá tài sản theo Biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ và Biên bản định.

Bị đơnanh Lê Văn Htrình bày:

Anh thống nhất về mối quan hệ huyết thống trong gia đình như ông Lê Văn Bkhai. Cha anh là ông Lê Văn C, chết năm 2004, không có để lại di chúc. Nguồn gốc thửa đất số 91, tờ bản đồ số 39, tọa lạc tại tổ E, khu phố F, phường N, thành phố Q, tỉnh Bình Địnhlà của ông bà nội anh là cụ Lê Xvà cụ Võ Thị H1tạo lập và để lại cho cha anh. Gia đình anh đã sử dụng thửa đất nêu trên đến năm 2000 thì được Ủy ban nhân dân thành phố Qcấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 01900 QSDĐ/677/QĐ-UB ngày 15-6-2000 cho hộ gia đình anh gồm có 08 nhân khẩu: Ông Lê Văn C(chủ hộ), ông Lê X, bà Võ Thị H1, bà Tô Thị L, anh Lê Văn T, chị Lê Thị Xuân Q, anh (Lê Văn H), chị Lê Thị L1. Gia đình anh đã thực hiện nghĩa vụ thuế đất hàng năm đầy đủ. Trên đất có 02 ngôi nhà, trong đó có: 01 ngôi nhà chính do ông bà nội anh xây cất sau để lại cho cha mẹ anh vì cha anh là con trưởng nam, ông bà nội anh ở chung với gia đình anh; 01 ngôi nhà do ông Bxây cất ở trên cùng thửa đất. Đơn họp mặt thống nhất đề ngày 14-02-2021 do chị Lê Thị L1viết, anh có ký, có mặt vợ chồng ông B, mẹ và 04 anh chị em của anh. Đơn này làm theo ý kiến của ông B, họp để thống nhất phân chia đất cho ông Bsửa chữa nhà. Nội dung trong buổi họp mặt là phân chia đất cho con cháu nhưng đều theo ý ông B. Gia đình anh vì nể tình là người trong nhà nên thống nhất để cho ông Bxây cất nhà chứ nay đã khởi kiện ra Tòa thì không còn sự thỏa thuận như ý kiến của ông Bnữa, vì nhà, đất đã cấp cho hộ gia đình anh do cha anh đứng tên hợp pháp. Cho nên, anh không đòng ý với yêu cầu chia thừa kế nhà, đất của ông B.Anh thống nhất với kết quả đo đạc hiện trạng và định giá tài sản theo Biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ và Biên bản định giá ngày 08-6-2023 của Tòa án.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan bà Lê Thị Đtrình bày:

Bà thống nhất với lời khai và yêu cầu của chồng bà là ông Lê Văn B.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan anh Lê Văn Ttrình bày:

Về mối quan hệ huyết thống trong gia đình, anh thống nhất như lời khai của ông B.Cha anh là ông Lê Văn C, chết năm 2004, không có để lại di chúc. Thửa đất số 91, tờ bản đồ số 39, tọa lạc tại tổ E, khu phố F, phường N, thành phố Q, tỉnh Bình Địnhcó nguồn gốc từ ông bà nội anh là cụ Lê Xvà cụ Võ Thị H1tạo lập và xây dựng nhà ở năm 1963. Khi ông bà nội chết để lại cho cha anh, chỉ nói miệng chứ không có văn bản gì. Cha anh và cả gia đình sử dụng ổn định và được nhà nước cân đối giao quyền cho hộ gia đình anh vào năm 2000. Cha anh là người đăng ký, kê khai và đại diện chủ hộ, được Ủy ban nhân dân thành phố Qcấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 01900 QSDĐ/677/QĐ-UB ngày 15-6-2000, diện tích được cấp là 497,8m2đất vườn thừa. Khi nhà nước cân đối giao quyền, hộ gia đình anh được giao gồm có 06 nhân khẩu: Ông Lê Văn C, bà Tô Thị L, anh (Lê Văn T), chị Lê Thị Xuân Q, anh Lê Văn H, chị Lê Thị L1. Trong hộ khẩu gia đình có tên của cả 06 nhân khẩu. Trên thửa đất, ngoài ngôi nhà của ông bà nội xây cất và để lại cho cha anh (vì cha anh là con trưởng nam) còn có 01 ngôi nhà do ông Bxây vào năm nào thì anh không nhớ.

Đơn họp mặt thống nhất đề ngày 14-02-2021 do chị Lê Thị L1viết, anh có ký, có mặt vợ chồng ông B, mẹ và 04 anh chị em của anh. Đơn này làm theo ý kiến của ông B, họp để thống nhất phân chia đất cho con cháu nhưng tất cả nội dung đều theo ý ông B. Vì vào thời điểm đó nể nang tình cảm trong nhà nên để cho ông Bxây cất, sửa chữa nhà, nhưng nay đã ra Tòa tranh chấp thì không thống nhất theo nội dung đã thỏa thuận trong đơn họp mặt gia đình này nữa, vì đất này đã được nhà nước cân đối, giao quyền cho hộ gia đình anh và đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Cho nên, anh không đồng ý với yêu cầu chia thừa kế nhà, đất của ông B, nhưng về phương diện tình cảm gia đình thì anh đồng ý chia cho ông Bchiều ngang 5m, chiều dài đết hết đất theo hiện trạng thửa đất. Anh thống nhất với kết quả đo đạc hiện trạng và định giá tài sản theo Biên bản xem xét, thẩm định tại chỗ và Biên bản định giá ngày 08-6-2023 của Tòa án.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan chị Lê Thị Xuân Qtrình bày:

Chị thống nhất như lời khai và ý kiến của anh Lê Văn T

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan chị Lê Thị L1trình bày:

Lời khai của chị thống nhất như lời khai và ý kiến của anh Lê Văn T.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan anh Lê Thanh Vtrình bày:

Anh thống nhất với lời khai và yêu cầu khởi kiện của cha anh là ông Lê Văn B. Anh cũng là một thành viên trong hộ gia đình ông Lê Văn Ctại thời điểm nhà nước cân đối giao quyền sử dụng thửa đất số 91, tờ bản đồ số 39, diện tích 497,8m2, đất vườn thừa, tọa lạc tại tổ E, khu phố F, phường N, thành phố Q, tỉnh Bình Định. Phần của anh là 1/8 trong diện tích đất vườn thừa này, anh xin giao lại cho cha anh được nhận.

Người đại diện theo ủy quyền của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Ủy ban nhân dân thành phố Qlà anh Ngô Tôn T1trình bày:

Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 01900 QSDĐ/677/QĐ-UB ngày 15-6-2000 của Ủy ban nhân dân thành phố Qcho hộ ông Lê Văn Clà đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật. Việc cung cấp số nhân khẩu do Ủy ban nhân dân phường Ncung cấp tại Báo cáo số 66/BC-UBND ngày 30-3-2022. Theo đó, diện tích ghi trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được cấp (497,8m2) so với hồ sơ kỹ thuật thửa đất (697,8m2) còn thiếu 200m2 đã được nhà nước cân đối giao quyền nhưng chưa cấp giấy chứng nhận và theo Sổ Mục kê đất đai là đứng tên ông Lê Văn C.

Bản án số 179/2023/DS-ST ngày 23 tháng 8 năm 2023 của Toà án nhân dân thành phố Quy Nhơnđã xử:

Chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Lê Văn Bvề việc chia thừa kế theo pháp luật di sản của cha mẹ (cụ Lê X, cụ Võ Thị H1) làngôi nhà xây năm 1963, diệntích 49,9m2 gắn liền với thửa đất số 91, tờ bản đồ số 39, diện tích 682,2m2(trong đó có 200m2 đất ở, 482,2m2đất vườn thừa), tọa lạc tại tổ E, khu phố F, phường N, thành phố Q, tỉnh Bình Địnhnhư sau:

Chia giao cho ông Lê Văn Bđược quyền sử dụng đất 247,9m2(trong đó có 100m2 đất ở, 147,9m2 đất vườn thừa), có giới cận: Phía Đông giáp nhà ông Lê Văn B2, phía Nam giáp nhà ông Phạm Văn S, phía Bắc và phía Tây giáp phần đất còn lại và lối đi chung. Trên đất có 01 nhà ở diện tích 61,7m2, 01 nhà bếp diện tích 13,8m2, 01 nhà vệ sinh diện tích 3,4m2 thuộc quyền sở hữu của vợ chồng ông Lê Văn B, bà Lê Thị Đ. Có sơ đồ kèm theo.

Ông Lê Văn Bcó nghĩa vụ thối lại cho ông Lê Văn C, bà Tô Thị L, anh Lê Văn T, anh Lê Văn H, chị Lê Thị Xuân Qsố tiền chênh lệch giá trị 27,35m2 đất vườn thừa là 4.047.800 đồng, trong đó phần mỗi người được nhận là 809.560 đồng. Phần của ông C1đồnggiao cho các đồng thừa kế của ông Cgồm bà Tô Thị L, anh Lê Văn T, anh Lê Văn H, chị Lê Thị Xuân Q, chị Lê Thị L1mỗi người được nhận là 161.912 đồng.

Phần diện tích đất 356m2(trong đó có 100m2 đất ở, 256m2 đất vườn thừa)có giới cận: Phía Đông giáp nhà ông Lê Văn B2và phần đất chia giao cho ông Lê Văn B, phía Bắc giáp nhà bà D, phía Nam và phía Tâygiáp lối đi chung, được chia giao cho bà Tô Thị L, anh Lê Văn T, anh Lê Văn H, chị Lê Thị Xuân Q, chị Lê Thị L1quản lý, sử dụng chung. Có sơ đồ kèm theo.Trong đó:

- Những người thừa kế theo pháp luật của ông Lê Văn C(chết năm 2004)là bà Tô Thị L, anh Lê Văn T, anh Lê Văn H, chị Lê Thị Xuân Q, chị Lê Thị L1được quyền sở hữu chung theo phần bằng nhau 01 ngôi nhà xây năm 1963 của cụ X, cụ H1, diện tích 49,9m2gắn liền với quyền sử dụng chung theo phần bằng nhau diện tích đất172,33m2(trong đó có 100m2đất ở, 72,33m2đất vườn thừa).

Bà Tô Thị L, anh Lê Văn T, anh Lê Văn H, chị Lê Thị Xuân Q, chị Lê Thị L1có nghĩa vụ thối lại cho ông Lê Văn B3giá trị ngôi nhà của cụ X, cụ H1tương ứng với số tiền 27.170.550đồng trong phạm vi di sản của ông Lê Văn Cđể lại.

- Bà Tô Thị L, anh Lê Văn T, anh Lê Văn H, chị Lê Thị Xuân Qđượcquyền sử dụng chung theo phần bằng nhau diện tích 183,67m2đất vườn thừa.

Bà L, anh T, anh H, chị Q, chị L1có quyền tự thỏa thuận hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết phân chia tài sản chung, chia thừa kế đối với phần nhà, đất được chia giao nêu trên theo quy định của pháp luật.

Phần đất vườn thừa còn lại diện tích 78,3m2, có giới cận: Phía Đông giáp phần đất chia giao cho các đồng thừa kế của ông Lê Văn Cvà ông Lê Văn B, phía Tây giáp nhà ông Lê Văn S1, phía Bắc giáp đường bê-tông, phía nam giáp nhà ông Phạm văn S2được sử dụng làm lối đi chung thuộc quyền sử dụng đất chung của ông Lê Văn B, bà Tô Thị L, anh Lê Văn T, anh Lê Văn H, chị Lê Thị Xuân Q. Có sơ đồ kèm theo.

Bà Tô Thị L, anh Lê Văn Hcó nghĩa vụ di dời 04 cây dừa (chưa có trái) và 06 cây chuối (chưa có buồng) trồng trên lối đi chung này đi nơi khác để tạo thông thoáng lối đi chung.

Việc quản lý, đăng ký, kê khai, sử dụng đất được phân chia theo hiện vật nêu trên phải được các bên đương sự thực hiện đúng quy hoạch đã được phê duyệt. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm chỉnh lý biến động và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất khi các bên có yêu cầu theo quy định của pháp luật.

Đình chỉ xét xử sơ thẩm đối với yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số 01900 QSDĐ/677/QĐ-UB ngày 15-6-2000 của Ủy ban nhân dân thành phố Qcấp cho hộ ông Lê Văn Cdo ông Lê Văn Bđã tự nguyện rút phần yêu cầu khởi kiện này.

Ngoài ra, bản án sơ thẩm còn quyết định về chi phí xem xét thẩm định tại chỗ và chi phí định giá tài sản, án phí dân sự sơ thẩm, quyền yêu cầu thi hành án và quyền kháng cáo của các bên đương sự.

Ngày05/9/2023, ông Lê Văn B có đơn kháng cáo toàn bộ Bản án dân sự sơ thẩm số: 179/2023/DS-ST ngày 23 tháng 8 năm 2023 của Toà án nhân dân thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Yêu cầu cấp phúc thẩm chấp nhậntoàn bộ yêu cầu khởi kiện của ông Lê Văn B

Kiểm sát viên tham gia phiên tòa phát biểu ý kiến:

- Về tố tụng: Trong giai đoạn phúc thẩm, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng thực hiện đúng quy định của pháp luật tố tụng.

- Về việc giải quyết vụ án: Đề nghị Hội đồng xét xử (HĐXX) Chấp nhậnkháng cáo của nguyên đơn ông Lê Văn B. SửaBản án dân sự sơ thẩm số: 179/2023/DS-ST ngày 23 tháng 8 năm 2023 của Toà án nhân dân thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định, công nhận sự thỏa thuận của các bên đương sự tại phiên tòa.