Bản án 10/2019/DS-ST — Tranh chấp quyền sử dụng đất

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH LẠNG SƠN

- Thành phần Hội đồng xét xử sơ thẩm gồm có:

Thẩm phán - Chủ toạ phiên toà: Bà Nguyễn Thị Minh Thùy;

Các Hội thẩm nhân dân: Bà Trần Thị Dung;

Ông Tống Quốc Tuấn.

- Thư ký phiên toà: Bà Chu Thị Kiều, Thư ký Toà án nhân dân tỉnh Lạng Sơn.

- Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Lạng Sơn tham gia phiên toà: Bà Nông Thị Nga, Kiểm sát viên.

Ngày 08 tháng 11 năm 2019, tại trụ sở Toà án nhân dân tỉnh Lạng Sơn xét xử sơ thẩm công khai vụ án dân sự thụ lý số 12/2019/TLST-DS, ngày 29 tháng 8 năm 2019 về tranh chấp quyền sử dụng đất, yêu cầu bồi thường thiệt hại tài sản trên đất, yêu cầu hủy một phần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử số 15/2019/QĐXXST-DS ngày 21 tháng 10 năm 2019, giữa các đương sự:

- Nguyên đơn: Bà Lâm Thị D; cư trú tại: Thôn K, xã S, huyện L, tỉnh Lạng Sơn; có mặt.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn: Ông Lương Văn C, Trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lạng Sơn; có mặt.

- Bị đơn: Anh Hà Văn T; cư trú tại: Thôn K, xã S, huyện L, tỉnh Lạng Sơn; có mặt.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho bị đơn: Bà Triệu Thị Kim L, Luật sư Cộng tác viên Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lạng Sơn; có mặt.

- Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan:

1. Ông Hà Văn C; cư trú tại: Thôn K, xã S, huyện L, tỉnh Lạng Sơn; có mặt.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Hà Văn C: Bà Triệu Thị Kim L, Luật sư Cộng tác viên Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lạng Sơn; có mặt.

2. Ủy ban nhân dân huyện L, tỉnh Lạng Sơn;

Người đại diện hợp pháp của Ủy ban nhân dân huyện L, tỉnh Lạng Sơn: Ông Trần Văn T, Phó trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện L(đại diện theo văn bản ủy quyền số 4576/QĐ-UBND ngày 06 tháng 9 năm 2019); vắng mặt.

- Người làm chứng:

1. Ông Vy Văn D;

2. Ông Triệu Văn Ư;

3. Ông Nông Văn V;

Cùng cư trú tại: Thôn K, xã S, huyện L, tỉnh Lạng Sơn; vắng mặt.

4. Chị Hoàng Thị N;

5. Bà Hà Thị C,

6. Bà Vi Thị M;

Cùng cư trú tại: Thôn K, xã S, huyện L, tỉnh Lạng Sơn; có mặt.

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo đơn khởi kiện đề ngày 06 tháng 8 năm 2019, đơn khởi kiện bổ sung và các lời khai, lời trình bày trong quá trình giải quyết vụ án, nguyên đơn là bà Lâm Thị D trình bày:

Gia đình bà Lâm Thị D có 01 mảnh đất tại sườn đồi PC (T) thuộc thôn K, xã S, huyện L, tỉnh Lạng Sơn; do mẹ chồng của bà là bà Tàng Thị T khai phá và quản lý sử dụng từ những năm 1966; năm 1980 bà về làm dâu và được trực tiếp canh tác trên mảnh đất đó cho đến nay.

Năm 2015 anh Hà Văn T san mặt bằng nên đã múc vào phần đất của bà đang canh tác, làm đổ mấy cây sắn do bà trồng nên bà đã gọi trưởng thôn là ông Triệu Văn Ư và Công an viên là ông Nông Văn V đến giải quyết. Hai bên gia đình đã thỏa thuận thống nhất ranh giới, mốc giới và cuốc một đường làm dấu nhưng không lập biên bản. Năm 2016 bà san ủi cho bằng với mặt bằng của phần đất mà anh Hà Văn T đang sử dụng. Năm 2018 bà xây tường rào trên phần ranh giới đã cuốc phân chia từ năm 2015 và tiếp tục quản lý, canh tác, trồng cây trên đất. Ngày 22 tháng 3 năm 2019 anh Hà Văn T đã nhổ 05 cây ăn quả gồm 01 cây Mắc ca, 01 cây vải, 01 cây khế, 01 cây cam, 01 cây mít và phá một phần tường rào của bà. Khi Uỷ ban nhân dân xã S hòa giải, bà mới biết anh Hà Văn Th (đã chết) là anh trai của anh Hà Văn T đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với toàn bộ thửa đất số 402, tờ bản đồ số 48, bản đồ địa chính xã S, trong đó có cả phần diện tích đất mà bà đang quản lý, sử dụng.

Nay bà Lâm Thị D khởi kiện yêu cầu Tòa án: Công nhận quyền quản lý, sử dụng hợp pháp của bà đối với diện tích đất tranh chấp; buộc anh Hà Văn T bồi thường cho bà trị giá 01 cây Mắc ca, 01 cây khế, 01 cây cam, 01 cây vải, 01 cây mít và trị giá phần tường rào bị đổ theo giá mà Hội đồng định giá đã định giá; yêu cầu anh Hà Văn T, ông Hà Văn C chấm dứt hành vi tranh chấp đối với diện tích đất tranh chấp và yêu cầu hủy một phần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên anh Hà Văn Th đối với phần diện tích đất tranh chấp.

Quá trình giải quyết vụ án, bị đơn là anh Hà Văn T trình bày:

Phần đất đang tranh chấp giữa anh với bà Lâm Thị D thuộc một phần diện tích của thửa đất số 402, tờ bản đồ số 48 xã S; địa chỉ: Khu đồi PC (T) thuộc thôn K, xã S, huyện L, tỉnh Lạng Sơn; đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên anh trai của anh là Hà Văn Th (đã chết).

Nguồn gốc thửa đất số 402, tờ bản đồ số 48 xã S là do ông cha để lại và được gia đình anh quản lý, sử dụng từ năm 1989, cụ thể: Trước năm 1996, anh Hà Văn Th trồng chè trên đất; từ năm 1996 đến năm 2000 anh Hà Văn T đi chấp hành án nên không biết việc quản lý sử dụng thửa đất nói trên như thế nào; sau khi chấp hành xong hình phạt tù cho đến nay, anh Hà Văn T và các thành viên trong gia đình không có ai canh tác thửa đất nói trên.

Năm 2007, anh Hà Văn T thuê máy về múc đất, san ủi mặt bằng thì bà Lâm Thị D và ông Vi Văn S (bố anh Vi Văn D) ngăn cản nên không thực hiện được và cũng từ đó anh mới thấy bà Lâm Thị D trồng cây chuối, cây sắn trên diện tích đất hiện đang tranh chấp, còn anh và gia đình không ai canh tác trên đất tranh chấp.

Năm 2015, anh tiếp tục thuê máy về múc đất san ủi mặt bằng thì xảy ra tranh chấp như bà Lâm Thị D đã trình bày. Việc tranh chấp chưa được giải quyết dứt điểm mà chỉ dừng lại ở việc ông Triệu Văn Ư và ông Nông Văn V không cho anh múc đất vào vị trí đất đang tranh chấp hiện nay nên có cuốc đánh dấu ranh giới ngăn cách chứ không phải là phân định ranh giới quyền sử dụng đất giữa anh và bà Lâm Thị D. Khi bà Lâm Thị D san ủi mặt bằng anh không biết, sau này anh biết bà Lâm Thị D bán mảnh đất đang tranh chấp hiện nay cho vợ chồng anh Hà Văn V. Gia đình anh chưa lần nào gửi đơn đến Uỷ ban nhân dân xã, Ủy ban nhân dân huyện yêu cầu giải quyết việc tranh chấp với bà Lâm Thị D đối với diện tích đất nói trên.

Anh Hà Văn T thừa nhận, ngày 22 tháng 3 năm 2019 anh đã nhổ 05 cây ăn quả cao trung bình 1,2m đến 1,3m và đập đổ một phần tường rào của bà Lâm Thị D trên đất tranh chấp; anh đồng ý bồi thường cho bà Lâm Thị D trị giá 05 cây bị nhổ và một phần tường rào bị đổ theo giá mà Hội đồng định giá đã xác định; anh không đồng ý đối với yêu cầu đòi quyền quản lý sử dụng đất tranh chấp và hủy một phần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mà bà Lâm Thị D đưa ra.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan là ông Hà Văn C trình bày: Ông và bà Chu Thị N sinh được 11 người con, trong đó có anh Hà Văn Th và Hà Văn T. Năm 1992 anh Hà Văn Th lấy chị Hoàng Thị B và sinh được 01 người con nhưng không nuôi được (đã chết), năm 2005 chị Hoàng Thị B bỏ đi lấy người khác, ngày 13 tháng 9 năm 2013 anh Hà Văn Th chết, năm 2015 bà Chu Thị Ngươi chết. Nguồn gốc diện tích đất đang tranh chấp giữa gia đình ông với bà Lâm Thị D thuộc một phần diện tích của thửa đất số 402, tờ bản đồ số 48 xã S; thửa đất này được gia đình ông canh tác từ năm 1972 đến năm 2009 thì ông chia cho con trai tên là anh Hà Văn Th, anh Hà Văn Th kê khai và đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vào năm 2013. Sau khi anh Hà Văn Th chết thì anh Hà Văn T quản lý sử dụng thửa đất nói trên và xảy ra tranh chấp với bà Lâm Thị D. Đối với yêu cầu khởi kiện của bà Lâm Thị D, ông nhất trí với ý kiến mà anh Hà Văn T đã trình bày.

Tại các bản tự khai ngày 18 tháng 9 năm 2019 và ngày 17 tháng 10 năm 2019, người đại diện hợp pháp của Ủy ban nhân dân huyện L, tỉnh Lạng Sơn trình bày: Ngày 22 tháng 11 năm 2011, anh Hà Văn Th có đơn đề nghị cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với 03 thửa đất thuộc tờ bản đồ số 48, bản đồ địa chính xã S, trong đó có thửa đất số 402 và đã được Ủy ban nhân dân huyện L, tỉnh Lạng Sơn cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số vào sổ CH 025XX ngày 23 tháng 9 năm 2013 mang tên anh Hà Văn Th. Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đối với thửa đất số 402, tờ bản đồ số 48 xã S cho anh Hà Văn Th là đúng đối tượng sử dụng đất, đúng trình tự, thủ tục theo quy định.

Tại công văn số 82/2019/CV-UBND ngày 01 tháng 11 năm 2019 của Ủy ban nhân dân xã S, huyện L cho biết: Trước năm 1993 tại Ủy ban nhân dân xã S không có hồ sơ đất đai nào mang tên ông Hà Văn C, ông Hà Văn Th, ông Hà Văn T, bà Lâm Thị D đối với thửa đất số 402, tờ bản đồ số 48, bản đồ địa chính xã S. Trước năm 1979, không có cá nhân, hộ gia đình nào tác động đến thửa đất nói trên vì khi đó bộ đội về đóng quân và làm chuồng bò trên thửa đất đó. Sau khi bộ đội rút quân (năm 1979) thì có bà Lâm Thị D tác động lên phần đất đang tranh chấp, còn ông Hà Văn C, Hà Văn Th, Hà Văn T chưa canh tác trên đất tranh chấp.

Kết quả xem xét thẩm định tại chỗ thể hiện: Diện tích đất tranh chấp là 124m2 thuộc một phần diện tích thửa đất số 402, tờ bản đồ số 48, bản đồ địa chính xã S; địa chỉ: Thôn K, xã S, huyện L, tỉnh Lạng Sơn; đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên anh Hà Văn Th; thửa đất nói trên hiện nay có 03 chủ sử dụng đất là anh Hà Văn T, bà Lâm Thị D và anh Hà Văn Đ. Diện tích đất tranh chấp có chiều dài các cạnh và tứ cận tiếp giáp như sau: Phía Bắc giáp phần đất còn lại của thửa 402 do anh Hà Văn T đang quản lý, sử dụng; có cạnh dài 2,31m + 4,29m +5,13m + 2,67m + 5,02m. Phía Nam giáp một phần thửa đất 402 do anh Hà Văn Đ đang quản lý, sử dụng; có cạnh dài 11,01m. Phía Đông giáp đường ngõ liền kề nhà đất anh Hà Văn V; có cạnh dài 5,8m + 0,49m + 4,07m. Phía Tây giáp nhà đất anh Vi Văn D; có cạnh dài 3,37m + 3,25m. Ranh giới tiếp giáp giữa diện tích đất do bà Lâm Thị D quản lý sử dụng (đất tranh chấp) và diện tích đất do anh Hà Văn T đang quản lý sử dụng là bức tường rào bằng gạch chỉ do bà Lâm Thị D xây, chiều cao trung bình 38cm, dài 16,7m; có một phần tường đã bị đổ dài 3,83m cao 0,5m.

Kết quả định giá xác định: Trị giá quyền sử dụng đất là 37.000 đồng/m2; trị giá phần tường rào bị đổ là 855.760 đồng, trị giá 05 cây ăn quả đã bị anh Hà Văn T nhổ là 300.000 đồng, tổng trị giá tài sản trên đất bị thiệt hại là 1.155.000 đồng.

Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án đã tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải, nhưng kết quả hòa giải không thành.

Tại phiên tòa:

Các đương sự thừa nhận: Từ những năm 1970 đến nay gia đình ông Hà Văn Đ đã quản lý, sử dụng một phần diện tích đất của thửa đất 402, tờ bản đồ số 48 (giáp với phía Nam của đất đang tranh chấp) và trồng bạch đàn, trồng thông trên đó; hiện nay trên đất còn có một số cây thông có đường kính khoảng 30cm - 40 cm. Năm 2007, bà Lâm Thị D ngăn cản không cho anh Hà Văn T san ủi trên phần đất đang tranh chấp hiện nay nhưng không ai gửi đơn yêu cầu cơ quan chức năng giải quyết.

Nguyên đơn là bà Lâm Thị D đề nghị Tòa án công nhận quyền quản lý, sử dụng hợp pháp của bà đối với diện tích đất tranh chấp; buộc anh Hà Văn T và ông Hà Văn C chấm dứt hành vi tranh chấp đối với diện tích đất tranh chấp và yêu cầu hủy một phần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tương ứng với phần diện tích đất tranh chấp; buộc anh Hà Văn T phải bồi thường thiệt hại về tài sản và có nghĩa vụ nộp chi phí tố tụng theo quy định của pháp luật.

Bị đơn là anh Hà Văn T không nhất ý với yêu cầu khởi kiện đòi quyền quản lý sử dụng diện tích đất tranh chấp và yêu cầu Tòa án hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà Lâm Thị D. Đối với yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại về tài sản, anh Hà Văn T nhất trí bồi thường giá trị 05 cây ăn quả và giá trị bức tường rào bị đổ cho bà Lâm Thị D theo giá mà Hội đồng định giá là 1.155.000 đồng.

Ông Hà Văn C trình bày: Khoảng năm 1986, mẹ chồng bà Lâm Thị D là bà Tàng Thị T mới chuyển về sinh sống tại thôn K, xã S, huyện L, tỉnh Lạng Sơn và có hỏi xin ông một ít đất để trồng rau; trước khi bà Tàng Thị T chết, bà Tàng Thị T đã trả lại đất cho ông, đó chính là diện tích đất đang tranh chấp hiện nay. Việc mượn và trả đất không làm giấy tờ, không có ai làm chứng. Vì vậy, ông không đồng ý với yêu cầu đòi quyền quản lý sử dụng diện tích đất tranh chấp và yêu cầu Tòa án hủy một phần giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà Lâm Thị D.

Người làm chứng là bà Vi Thị M, bà Hà Thị C, chị Hoàng Thị N trình bày: Phần đất tranh chấp do bà Tàng Thị T (mẹ chồng của bà Lâm Thị D) khai phá, canh tác; khi bà Lâm Thị D về làm dâu thì bà Lâm Thị D trực tiếp quản lý, canh tác từ năm 1980 cho đến nay; không thấy gia đình anh Hà Văn T canh tác trên đất tranh chấp.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nguyên đơn trình bày: Có căn cứ xác định gia đình chồng bà Lâm Thị D đã khai phá, quản lý, sử dụng diện tích đất tranh chấp từ năm 1966; điều này phù hợp với lời khai của những người làm chứng trong vụ án và những người làm chứng này không có quan hệ họ hàng với bà Lâm Thị D nên lời khai của họ đảm bảo tính khách quan. Các đương sự đều thừa nhận việc tranh chấp xảy ra từ năm 2007 và từ đó cho đến nay gia đình anh Hà Văn T không quản lý, sử dụng diện tích đất tranh chấp. Do đó, Ủy ban nhân dân huyện L, tỉnh Lạng Sơn cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với thửa đất 402, tờ bản đồ số 48, bản đồ địa chính xã S cho anh Hà Văn Th là không đúng đối tượng và không đảm bảo điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Vì vậy, yêu cầu được quyền quản lý, sử dụng đất và hủy một phần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên Hà Văn Th mà bà Lâm Thị D đưa ra là có căn cứ, đề nghị Hội đồng xét xử chấp nhận. Đối với yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại về tài sản, tại phiên hòa giải và tại phiên tòa hôm nay các đương sự đã thỏa thuận, thống nhất về trách nhiệm và số tiền bồi thường, vì vậy đề nghị Hội đồng xét xử công nhận sự thỏa thuận của đương sự. Về chi phí tố tụng và án phí, đề nghị Hội đồng xét xử giải quyết theo quy định của pháp luật.

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho anh Hà Văn T và ông Hà Văn C trình bày: Diện tích đất tranh chấp thuộc một phần diện tích của thửa đất số 402, tờ bản đồ số 48 xã S đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mang tên anh Hà Văn Th từ năm 2013; quá trình giải quyết vụ án, Ủy ban nhân huyện L, tỉnh Lạng Sơn khẳng định việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho anh Hà Văn Th đối với thửa đất nói trên là đúng trình tự, thủ tục, đúng quy định của pháp luật; những người làm chứng có mặt tại phiên tòa đều có mâu thuẫn với gia đình anh Hà Văn T nên lời khai của họ không đảm bảo tính khách quan; việc ông Triệu Văn Ư và ông Nông Văn V cuốc rãnh ranh giới không đồng nghĩa với việc phân định quyền sử dụng đất giữa anh Hà Văn T và bà Lâm Thị D. Vì vậy, đề nghị Hội đồng xét xử bác yêu cầu khởi kiện đòi quyền quản lý, sử dụng đất và hủy một phần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của bà Lâm Thị D. Anh Hà Văn T đồng ý bồi thường thiệt hại về tài sản cho bà Lâm Thị D với số tiền 1.155.000 đồng, vì vậy đề nghị Hội đồng xét xử công nhận sự thỏa thuận giữa bà Lâm Thị D và anh Hà Văn T về nội dung này.

Ý kiến của Kiểm sát viên tham gia phiên tòa:

Về việc chấp hành pháp luật tố tụng của người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng: Quá trình thụ lý, giải quyết vụ án và tại phiên tòa, Thẩm phán, Hội đồng xét xử và các đương sự chấp hành đúng quy định của pháp luật tố tụng dân sự. Tòa án thụ lý vụ án đúng thẩm quyền, xác định đúng, đủ tư cách nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; việc xác minh, thu thập chứng cứ, tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải đúng quy định; thời hạn chuẩn bị xét xử, việc gửi hồ sơ, quyết định đưa vụ án ra xét xử bảo đảm đúng quy định. Hội đồng xét xử đã thực hiện đúng các quy định về phiên tòa dân sự sơ thẩm. Đương sự từ khi thụ lý đến phiên tòa hôm nay đều đã thực hiện đúng các quyền, nghĩa vụ của mình theo quy định của Bộ luật tố tụng dân sự. Những người tham gia tố tụng khác đã thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình đúng theo quy định của pháp luật.

Về nội dung vụ án: Anh Hà Văn T cho rằng gia đình anh đã quản lý sử dụng đất tranh chấp từ năm 1972 nhưng không đưa ra được tài liệu chứng minh. Căn cứ lời khai của những người làm chứng và Công văn số 82/CV-UBND ngày 01 tháng 11 năm 2019 của Ủy ban nhân dân xã S, huyện L, tỉnh Lạng Sơn thấy có căn cứ xác định gia đình bà Lâm Thị D quản lý, sử dụng đất tranh chấp từ năm 1979. Quá trình giải quyết vụ án bà Lâm Thị D và anh Hà Văn T thừa nhận năm 2007 đã xảy ra tranh chấp; khi thực hiện cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Ủy ban nhân dân huyện L chỉ căn cứ vào đơn kê khai của anh Hà Văn Th mà không kiểm tra, xác định ranh giới, mốc giới tại thực địa nên đã cấp cả phần đất do bà Lâm Thị D đang canh tác và một phần đất mà gia đình ông Hà Văn Đ đã quản lý, sử dụng từ đời ông cha vào chung thửa 402, tờ bản đồ số 48 xã S cho anh Hà Văn Th là không đúng đối tượng đang sử dụng đất. Do đó, có căn cứ chấp nhận yêu cầu hủy một phần Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho anh Hà Văn Th theo yêu cầu khởi kiện của bà Lâm Thị D. Vì vậy, đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng quy định tại khoản 1 Điều 157, khoản 1 Điều 165, khoản 1 Điều 227, khoản 1 Điều 228, khoản 2 Điều 229 Bộ luật Tố tụng dân sự; Điều 101, Điều 166, Điều 170, khoản 1 Điều 203 Luật Đất đai năm 2013; điểm đ khoản 1 Điều 12 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH 14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội xử chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của bà Lâm Thị D; buộc anh Hà Văn T phải chịu chi phí tố tụng; đề nghị Hội đồng xét xử miễn toàn bộ án phí cho anh Hà Văn T.