Bản án 09/2022/KDTM-PT — Tranh chấp về thuê, cho thuê, thuê mua

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Theo nội dung án sơ thẩm:

Nguyên đơn trình bày: Ngày 24/7/2015, Công ty PN và Công ty TD ký Hợp đồng thuê đất và nhà xưởng số 2015072801/TĐ. Theo đó, Công ty PN cho Công ty TD thuê nhà xưởng và đất tọa lạc tại khu phố Bình Phú, phường Bình Chuẩn, thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương với diện tích 8.329,3m2, thời hạn thuê từ ngày 28/7/2015 đến ngày 31/7/2020, giá 9.500USD/tháng và được quy ra VNĐ để thanh toán theo tỷ giá Agribank. Hợp đồng quy định khi hết hạn thuê Công ty PN phải để tại các tài sản đã đầu tư xây dựng trên đất. Công ty TD đặt cọc cho Công ty PN 06 tháng tiền thuê nhà xưởng là 57.000 USD và được quy đổi ra VNĐ theo tỷ giá Agribank.

Quá trình thực hiện hợp đồng, Công ty TD đã thanh toán đúng, đủ tiền thuê. Ngày 16/4/2020, Công ty TD đã gửi thông báo về việc chấm dứt hợp đồng cho Công ty PN. Đến ngày 31/7/2020, đại diện hai công ty đã tiến hành rà soát hiện trạng nhà xưởng và thống nhất bằng biên bản làm việc để giải quyết việc thanh lý hợp đồng. Tuy nhiên, Công ty PN không trả tiền cọc 57.000 USD cho Công ty TD và có thông báo 02/2020-TB ngày 31/8/2020 yêu cầu bồi thường tổng trị giá 791.800.000 đồng và tiếp tục tính tiền thuê nhà xưởng cho dù hai bên đã hết thời hạn hợp đồng, đã bàn giao nhà xưởng.

Công ty TD khởi kiện yêu cầu tuyên Hợp đồng thuê đất và nhà xưởng số 2015072801/TĐ ngày 24/7/2015 hết hiệu lực từ ngày 31/7/2020, buộc Công ty PN trả tiền cọc 57.000 USD, tương đương 1.325.533.000 đồng, tiền lãi chậm trả 10%/năm từ ngày 01/8/2020 đến ngày xử sơ thẩm 24/5/2021 là 107.239.469 đồng.

Bị đơn trình bày: Thống nhất việc xác lập và thực hiện Hợp đồng thuê đất và nhà xưởng số 2015072801/TĐ ngày 24/7/2015. Hợp đồng quy định khi hết hạn thuê Công ty PN phải để lại các tài sản đã đầu tư xây dựng trên đất. Tuy nhiên, Công ty TD tự ý tháo dỡ 01 mái che, 03 máy bơm phòng cháy chữa cháy, 12 quạt thông gió, phần tường xây để hoàn lại hiện trạng bị thiếu chiều cao và chưa trả tiền thuê nhà xưởng 03 tháng. Bị đơn phản tố yêu cầu nguyên đơn bồi thường do vi phạm hợp đồng các hạng mục đã tháo dỡ, phần tường xây còn thiếu và 03 tháng tiền thuê nhà xưởng với tổng số tiền là 1.628.648.000 đồng.

Bản án sơ thẩm số 14/2021/KDTM-ST ngày 28/5/2021, Tòa án nhân dân thành phố T đã tuyên xử:

1. Chấp nhận một phần yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn Công ty TD về việc tranh chấp hợp đồng thuê quyền sử dụng đất và nhà xưởng đối với bị đơn Công ty PN.

Tuyên bố Hợp đồng thuê đất và nhà xưởng số 2015072801/TĐ ngày 24/7/2015 được ký kết giữa Công ty PN và Công ty TD vô hiệu.

Buộc Công ty PN phải thanh toán cho Công ty TD số tiền đặt cọc là 1.249.020.000 đồng.

2. Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của Công ty TD về việc yêu cầu Tòa án tuyên bố Hợp đồng thuê đất và nhà xưởng số 2015072801/TĐ ngày 24/7/2015 được ký kết giữa Công ty PN và Công ty TD hết hiệu lực kể từ ngày 31/7/2020 và yêu cầu tính lãi do chậm thanh toán.

3. Chấp nhận một phần yêu cầu phản tố của Công ty PN đối với Công ty TD.

Buộc Công ty TD phải trả cho Công ty PN số tiền 69.390.000 đồng.

Khấu trừ số tiền 69.390.000 đồng mà Công ty TD phải trả cho Công ty PN. Như vậy, Công ty PN còn phải thanh toán cho Công ty TD số tiền đặt cọc là 1.249.020.000 đồng.

Ngày 05/6/2021, bị đơn Công ty PN có đơn kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm do bản án không giải quyết bồi thường thiệt hại do bên nguyên đơn tự ý tháo dỡ tài sản, chậm thanh lý hợp đồng, bàn giao hồ sơ hệ thống phòng cháy chữa cháy.

Ngày 11/6/2021, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Thuận An có Quyết định kháng nghị số 02/QĐKNPT-VKS-KDTM yêu cầu sửa bản án sơ thẩm.

Tại phiên tòa phúc thẩm:

Ý kiến của đại diện bị đơn: Giữ nguyên yêu cầu kháng cáo, đề nghị sửa bản án sơ thẩm tính lại giá trị các tài sản mà nguyên đơn đã tháo dỡ để buộc nguyên đơn bồi thường cho bị đơn.

Ý kiến của đại diện nguyên đơn: Không chấp nhận kháng cáo, chấp nhận một phần kháng nghị của Viện Kiểm sát về hợp đồng không vô hiệu và việc buộc bị đơn thanh toán tiền lãi chậm trả, đề nghị sửa bản án sơ thẩm.

Ý kiến của đại diện Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Bình Dương:

- Về thủ tu ̣c tố tu ̣ng: Trong quá trình giải quyết vụ án và tại phiên tòa, những người tiến hành tố tụng và tham gia tố tụng đã chấp hành đúng quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

- Về nội dung vụ án: Người đại diện theo pháp luật của Công ty TD không ký đơn khởi kiện, giấy ủy quyền là vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng. Bản án tuyên hợp đồng vô hiệu toàn bộ là sai quy định pháp luật vì tuy thỏa thuận thanh toán bằng ngoại tệ (USD) nhưng được quy đổi ra VNĐ để thanh toán theo tỷ giá Ngân hàng Agribank. Nội dung Thông báo số 02 ngày 31/8/2020 không có căn cứ để xác định 3.000 USD là giá trị hai mái che và nguyên đơn không có thiện chí đền bù 3.000 USD. Tòa án cấp sơ thẩm chưa xác minh mức lãi suất quá hạn trung bình trên thị trường. Bản án sơ thẩm không tuyên phần yêu cầu phản tố không được chấp nhận là vi phạm điểm c khoản 1 Điều 266 Bộ luật Tố tụng Dân sự. Do Tòa án cấp sơ thẩm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng mà tại phiên tòa phúc thẩm không thể khắc phục được. Căn cứ khoản 3 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 đề nghị Hội đồng xét xử chấp nhận kháng cáo của bị đơn, chấp nhận kháng nghị của Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Thuận An hủy bản án sơ thẩm.

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có tại hồ sơ đã được thẩm tra tại phiên tòa; căn cứ vào kết quả tranh luận tại phiên tòa, lời trình bày của đương sự, ý kiến của Kiểm sát viên, Hội đồng xét xử phúc thẩm,

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Đại diện nguyên đơn ông Nguyễn Thành Trung có đơn yêu cầu xét xử vắng mặt nên Hội đồng xét xử vắng mặt ông Trung căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 296 Bộ luật Tố tụng dân sự.

Bà L là người đại diện theo pháp luật cho Công ty TD nhưng không tham gia tất cả các giai đoạn tố tụng. Tòa án cấp sơ thẩm chấp nhận Giấy ủy quyền ngày 23/10/2020 (bút lục 19-20) và Giấy ủy quyền ngày 24/02/2021 (bút lục 175-176) do ông C ký tên đóng dấu để xác định bà X, ông T là người đại diện theo ủy quyền của nguyên đơn Công ty TD tham gia trong suốt quá trình tố tụng là không đúng quy định tại Điều 137, 138 Bộ luật Dân sự năm 2015.

Vì vậy, Tòa án cấp sơ thẩm vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng trong việc xác định người đại diện hợp pháp cho nguyên đơn tham gia tố tụng theo quy định tại Điều 85 Bộ luật Tố tụng dân sự, mà cấp phúc thẩm không thể khắc phục được. Quan điểm của Kiểm sát viên bổ sung kháng nghị phần này tại phiên tòa là phù hợp pháp luật.

Theo Biên bản định giá tài sản ngày 10/3/2021, Hội đồng định giá xác định không định giá được vì tài sản tranh chấp không còn (đã bị tháo dỡ). Quá trình giải quyết, Tòa án cấp sơ thẩm chỉ ban hành quyết định yêu cầu nguyên đơn cung cấp chứng cứ liên quan đến hai mái che có tranh chấp nhưng chưa ban hành quyết định yêu cầu bị đơn cung cấp chứng cứ này. Khi kháng cáo đại diện bị đơn cung cấp các hình chụp hiện trạng hai mái che trước khi bị nguyên đơn tháo dỡ, được đại diện nguyên đơn thừa nhận. Vì vậy, kháng nghị của Viện Kiểm sát và kháng cáo của bị đơn về việc định giá lại để xác định giá trị tài sản tranh chấp là có căn cứ chấp nhận.

Tại các bút lục số 211 đến 217 là các tài liệu: Thông báo lãi suất của Ngân hàng Agribank áp dụng từ ngày 02/12/2020, Thông báo lãi suất cho vay ngày 01/12/2021 của Ngân hàng Ngoại thương chi nhánh Nam Bình Dương, Thông báo lãi suất cho vay số 264/SGB-NV ngày 06/02/2020 của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn Công thương, tỷ giá ngoại tệ của Ngân hàng Agribank ngày 21/05/2021. Tuy nhiên, tất cả các thông báo nêu trên đều là bản photo, không có dấu xác nhận của phía Ngân hàng mà chỉ đóng dấu treo của Tòa án, không có quyết định thu thập chứng cứ là vi phạm Điều 95, khoản 3 Điều 97 Bộ luật Tố tụng dân sự. Theo Biên bản về việc kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ ngày 23/4/2021, Tòa án cấp sơ thẩm không liệt kê chứng cứ về việc thu thập mức lãi suất quá hạn của ba ngân hàng theo Điều 306 Luật Thương mại năm 2005. Vì vậy, không có cơ sở để xác định Tòa án đã có thu thập hay không và đương sự đã được tiếp cận các chứng cứ nêu trên hay chưa. Tại phiên tòa, cả đại diện nguyên đơn, đại diện bị đơn đều xác định chưa được tiếp cận chứng cứ trên và Viện Kiểm sát khẳng định không có tài liệu chứng cứ này trong hồ sơ kiểm sát sơ thẩm. Vì vậy, kháng nghị của Viện Kiểm sát về nội dung này là có căn cứ chấp nhận.

Về án phí kinh doanh, thương mại phúc thẩm: Do hủy bản án sơ thẩm nên bị đơn không phải chịu án phí.

Vì các lẽ trên,

QUYẾT ĐỊNH:

Căn cứ khoản 3 Điều 148, khoản 3 Điều 308, Điều 310 và Điều 313 Bộ luật Tố tụng dân sự.

Căn cứ Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí tòa án.

1. Chấp nhận Quyết định kháng nghị số 02/QĐKNPT-VKS-KDTM ngày 11/6/2021 của Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Thuận An.

- Chấp nhận yêu cầu kháng cáo của bị đơn Công ty PN.

2. Hủy Bản án kinh doanh, thương mại sơ thẩm số 14/2021/KDTM-ST ngày 28/5/2021 của Tòa án nhân dân thành phố Thuận An, tỉnh Bình Dương.

Chuyển hồ sơ vụ án về cho Tòa án nhân dân thành phố Thuận An giải quyết lại theo thủ tục sơ thẩm.

3. Án phí kinh doanh, thương mại phúc thẩm: Công ty PN không phải chịu, Chi cục Thi hành án dân sự thành phố T hoàn trả lại cho Công ty PN số tiền tạm ứng án phí phúc thẩm đã nộp 2.000.000 (hai triệu) đồng theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số 0001875 ngày 06/12/2021.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.