Bản án 09/2020/DS-ST — Tranh chấp về thừa kế tài sản

[1] Bà Phạm Thị Tơ có đơn khởi kiện anh Phạm Quang Nam tại Tòa án nhân dân quận K, thành phố Hải Phòng, do đó theo quy định tại khoản 3 Điều 68 Bộ luật Tố tụng dân sự thì anh Phạm Quang Nam là bị đơn. Anh Phạm Quang Nam có địa chỉ cư trú tại Tổ Hòa Bình 1, phường Tràng Minh, quận K, thành phố Hải Phòng. Đây là tranh chấp về thừa kế tài sản theo quy định tại khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự, do đó vụ án tranh chấp về thừa kế tài sản nêu trên thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân quận K, thành phố Hải Phòng theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[2] Về áp dụng pháp luật: Ông Phạm Quang Cứ chết ngày 27 tháng 8 năm 1995, trước ngày Bộ luật Dân sự năm 1995 có hiệu lực, do vậy khi giải quyết tranh chấp về thừa kế tài sản, Hội đồng xét xử áp dụng Pháp lệnh thừa kế ngày 10 tháng 9 năm 1990 và các quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015 để giải quyết.

[3] Về thời điểm mở thừa kế:Theo quy định tại Điều 3 Pháp lệnh thừa kế năm 1990 thì thời điểm mở thừa kế là ngày 27 tháng 8 năm 1995 - ngày ông Phạm Quang Cứ chết. Địa điểm mở thừa kế tại nhà ông Phạm Quang Cứ có địa chỉ số 377 Đường Trần Tất Văn, Tổ Hòa Bình 2, phường Tràng Minh, quận K, thành phố Hải Phòng.

[4] Về di chúc: Ông Phạm Quang Cứ chết không để lại di chúc, do vậy theo quy định tại Điều 24 Pháp lệnh thừa kế, Tòa án nhân dân quận K giải quyết tranh chấp di sản thừa kế theo đơn khởi kiện của bà Phạm Thị Tơ theo pháp luật.

[5] Về thời hiệu: Trong vụ án này, các bên đương sự không yêu cầu áp dụng thời hiệu. Mặt khác, theo quy định tại Điều 688 Bộ luật Dân sự năm 2015 thì thời hiệu trong vụ án này được tính theo quy định tại Điều 623 Bộ luật Dân sự năm 2015, do đó thời hiệu khởi kiện tranh chấp về thừa kế tài sản vẫn còn.

[6] Về hàng thừa kế: Theo quy định tại Điều 25 Pháp lệnh thừa kế ngày 10 tháng 9 năm 1990 thì hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: Bà Phạm Thị Tơ (vợ ông Phạm Quang Cứ) và các con của ông Cứ là Phạm Quang Nam, Phạm Quang Đạt, Phạm Thị Đào.

[7] Về di sản và kỷ phần thừa kế: Quá trình chung sống, ông Phạm Quang Cứ và bà Phạm Thị Tơ được quản lý, sử dụng diện tích 345,50m2 đất thổ cư tại số 377 Đường Trần Tất Văn, Tổ Hòa Bình 2, phường Tràng Minh, quận K, thành phố Hải Phòng, tình tiết này đã được các bên đương sự thừa nhận, phù hợp với tài liệu chứng cứ khác có trong hồ sơ vụ án, do vậy đây là tình tiết không phải chứng minh trong vụ án theo quy định tại Điều 92 Bộ luật Tố tụng dân sự. Theo quy định tại khoản 2 Điều 4 Pháp lệnh thừa kế thì đây là tài sản chung của vợ chồng ông Phạm Quang Cứ và bà Phạm Thị Tơ, do đó di sản do ông Phạm Quang Cứ để lại là 1/2 diện tích đất thổ cư nêu trên tương ứng với 172,75m2 đất. Căn cứ khoản 2 Điều 25 Pháp lệnh thừa kế thì những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau, do đó bà Phạm Thị Tơ, anh Phạm Quang Nam, anh Phạm Quang Đạt và chị Phạm Thị Đào mỗi người được hưởng kỷ phần là 172,75m2 /4 = 43,1875m2 đất. Hội đồng định giá đã xác định giá trị chuyển nhượng quyền sử dụng đất đối với diện tích đất là di sản thừa kế nêu trên theo giá thị trường là 20.000.000đ (hai mươi triệu đồng/1m2 đất). Như vậy giá trị 01 kỷ phần thừa kế tương ứng với số tiền là 863.750.000đ (tám trăm sáu mươi ba triệu bảy trăm năm mươi nghìn đồng).

[8] Về phần tài sản của anh Phạm Quang Nam nằm trong tài sản chung của ông Phạm Quang Cứ và bà Phạm Thị Tơ: Các bên đương sự đều thừa nhận, anh Phạm Quang Nam là người xây dựng căn nhà và khu phụ hiện do bà Phạm Thị Tơ quản lý, sử dụng, Hội đồng định giá đã xác định giá trị nhà và khu phụ là 125.430.400đ, đây là tài sản gắn liền với đất, không thể di dời được. Ngoài ra anh Nam còn xây dựng trên phần đất 01 xưởng mái tôn kẽm cao 4,5m, vỉ kèo thép, xà gồ thép hộp, mặt sàn gỗ của gác xép trong khu xưởng, tôn bao che của gác xép, mái tôn và cầu thang của gác xép. Phần nhà xưởng này có thể di chuyển, tháo dỡ được, bà Phạm Thị Tơ và anh Phạm Quang Đạt cũng không có nhu cầu sử dụng, đối với nhà xưởng này, anh Nam tự nguyện tháo dỡ để trả lại đất cho bà Tơ và các đồng thừa kế khác. Anh Phạm Quang Nam yêu cầu mẹ anh là bà Phạm Thị Tơ có trách nhiệm thanh toán cho anh phần tài sản anh xây dựng trên đất hiện do bà Tơ quản lý, sử dụng tương ứng với số tiền 166.742.000đ. Căn cứ vào ý kiến trình bày của các bên và thực tế vụ kiện, Hội đồng xét xử chấp nhận một phần ý kiến của anh Phạm Quang Nam, buộc bà Phạm Thị Tơ phải thanh toán cho anh giá trị nhà và khu phụ do bà Tơ đang quản lý sử dụng. Đồng thời buộc anh Phạm Quang Nam phải tháo dỡ toàn bộ phần nhà xưởng bao gồm 01 xưởng mái tôn kẽm cao 4,5m, vỉ kèo thép, xà gồ thép hộp, mặt sàn gỗ của gác xép trong khu xưởng, tôn bao che của gác xép, mái tôn và cầu thang của gác xép để trả lại đất cho bà Tơ và những người hưởng thừa kế nếu được phân chia quyền sử dụng đất.

[9] Về ý kiến của anh Phạm Quang Nam yêu cầu thực hiện chia di sản thừa kế theo Văn bản thỏa thuận lập ngày 12 tháng 6 năm 2009 tại Ủy ban nhân dân phường Tràng Minh, quận K, thành phố Hải Phòng: Tài liệu có trong hồ sơ vụ án thể hiện Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế do bà Phạm Thị Tơ, anh Phạm Quang Nam, anh Phạm Quang Đạt, chị Phạm Thị Đào lập ngày 12 tháng 6 năm 2009 tại Ủy ban nhân dân phường Tràng Minh, quận K do các bên tự nguyện lập, tuy nhiên văn bản không xác định ranh giới, mốc giới, chưa thực hiện việc đo đạc, phân chia trên thực tế cho nên không thể thực hiện được. Mặt khác thẩm quyền lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế thuộc chức năng, nhiệm vụ của phòng công chứng, Ủy ban nhân dân phường Tràng Minh không có thẩm quyền này, do vậy văn bản nêu trên không có giá trị thi hành. Hiện nay, bà Phạm Thị Tơ, anh Phạm Quang Đạt, chị Phạm Thị Đào đều không thực hiện văn bản nêu trên, do đó ý kiến của anh Phạm Quang Nam đề nghị Tòa án nhân dân quận K phân chia di sản thừa kế của ông Phạm Quang Cứ theo Văn bản thỏa thuận ngày 12 tháng 6 năm 2009 không phù hợp pháp luật, không được chấp nhận.

[10] Về phương án phân chia di sản: Căn cứ Điều 35 Pháp lệnh thừa kế, do các bên không thỏa thuận được với nhau về phân chia di sản thì những người thừa kế cùng hàng được chia phần di sản ngang nhau. Do bà Phạm Thị Tơ có quyền quản lý, sử dụng 172,75m2 đất, bà nhận phân chia di sản theo hiện vật là quyền sử dụng đất và tài sản trên đất, do vậy cần chia cho bà Tơ 43,1875m2 đất (là 01 kỷ phần bà Tơ được hưởng), phần đất này tiếp giáp với nhà đất do bà Phạm Thị Tơ đang quản lý sử dụng. Quyền sử dụng đất là phần di sản còn lại được chia đều cho 03 người con là Phạm Quang Nam, Phạm Quang Đạt, Phạm Thị Đào mỗi người 43,1875m2. Đối với phần diện tích đất còn lại có chiều dài giáp đường Trần Tất Văn là 4,05m, chiều dài giáp đất ông Phạm Quang Miết là 4,08m, do vậy không thể chia theo hiện hiện trạng quyền sử dụng đất được. Anh Phạm Quang Nam đã có nhà ở riêng, chị Phạm Thị Đào đã có gia đình và ở riêng, chỉ có anh Phạm Quang Đạt không có nhà ở, anh Phạm Quang Đạt có nguyện vọng được chia 01 lô để làm nhà ở. Xét yêu cầu này của anh Phạm Quang Đạt là phù hợp pháp luật và thực tế vụ án, cần chấp nhận yêu cầu nhận quyền sử dụng đất của anh Phạm Quang Đạt, giao cho anh Phạm Quang Đạt quản lý, sử dụng phần diện tích đất còn lại là 129,56m2, tương ứng với 03 kỷ phần thừa kế của Phạm Quang Nam, Phạm Quang Đạt và Phạm Thị Đào. Anh Phạm Quang Đạt có nghĩa vụ thanh toán giá trị phần di sản thừa kế được chia cho anh Phạm Quang Nam, chị Phạm Thị Đào mỗi người 863.750.000đ (tám trăm sáu mươi ba triệu bảy trăm năm mươi nghìn đồng). Như vậy giá trị tài sản mà bà Phạm Thị Tơ, anh Phạm Quang Đạt, chị Phạm Thị Đào được nhận mỗi người là 863.750.000đ (tám trăm sáu mươi ba triệu bảy trăm năm mươi nghìn đồng); anh Phạm Quang Nam được nhận là 863.750.000đ + 125.430.400đ = 989.180.400đ (chín trăm tám mươi chín triệu, một trăm tám mươi nghìn, bốn trăm đồng).

[11] Về án phí: Bà Phạm Thị Tơ, anh Phạm Quang Nam, anh Phạm Quang Đạt và chị Phạm Thị Đào phải chịu tiền án phí dân sự sơ thẩm theo quy định của pháp luật. Đối với bà Phạm Thị Tơ, do bà Tơ thuộc hộ cận nghèo, được Ủy ban nhân dân phường Tràng Minh, quận K, thành phố Hải Phòng xác nhận, do vậy Hội đồng xét xử miễn tiền án phí đối với bà Phạm Thị Tơ.