Bản án 06/2025/DS-ST — Tranh chấp hợp đồng tín dụng

[1] Xác định quan hệ pháp luật tranh chấp và thẩm quyền của Tòa án: Nguyên đơn QTDND P khởi kiện bị đơn ông Nguyễn Đức T về tranh chấp hợp đồng tín dụng và yêu cầu xử lý tài sản thế chấp. Bị đơn ông Nguyễn Đức T không có đăng ký kinh doanh và mục đích ký kết hợp đồng tín dụng của bị đơn là mục đích tiêu dùng nên xác định quan hệ tranh chấp là tranh chấp về hợp đồng dân sự, cụ thể là tranh chấp hợp đồng tín dụng và yêu cầu xử lý tài sản thế chấp. Bị đơn có nơi cư trú tại thành phố H, tỉnh Hà Giang (nay thuộc phường H, tỉnh Tuyên Quang) nên căn cứ khoản 3 Điều 26, Điều 35, điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2025; khoản 1 Điều 4 Nghị quyết số 81/2025/UBTVQH15 ngày 27/6/2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội thành lập Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực; quy định phạm vi thẩm quyền theo lãnh thổ của Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án nhân dân khu vực; các điều 5 và 6 Nghị quyết số 01/2025/NQ-HĐTP ngày 27/6/2025 của Hội đồng thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định về tiếp nhận nhiệm vụ, thực hiện thẩm quyền của các Tòa án nhân dân; tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 4 - Tuyên Quang.

[2] Về xác định người tham gia tố tụng: Quá trình giải quyết vụ án xác định bên thế chấp tài sản là ông Trần Văn G đã chết năm 2022, do đó Tòa án đưa những người thừa kế của ông Trần Văn G vào tham gia tố tụng gồm có bà Phí Thị H (vợ, đồng thời là bên thế chấp tài sản cùng ông G) và anh Trần Đức H (con trai) với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

[3] Việc xét xử vắng mặt bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan: Trong đơn khởi kiện, nguyên đơn đã ghi đầy đủ và đúng địa chỉ nơi cư trú của bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan theo hợp đồng tín dụng và hợp đồng thế chấp đã ký kết. Quá trình giải quyết vụ án từ khi thụ lý, Tòa án đã tiến hành tống đạt Thông báo về việc thụ lý vụ án và văn bản tố tụng cho bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan theo địa chỉ mà nguyên đơn cung cấp và kết quả xác minh của Tòa án. Tuy nhiên, bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan không còn cư trú tại địa chỉ đã ghi trong hợp đồng mà không thực hiện nghĩa vụ thông báo cho nguyên đơn biết về nơi cư trú mới thì được coi là cố tình giấu địa chỉ. Tòa án tiếp tục giải quyết theo thủ tục chung mà không đình chỉ việc giải quyết vụ án vì lý do không tống đạt được cho bị đơn theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 6 Nghị quyết số 04/2017/NQ-HĐTP ngày 05/5/2017 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn một số quy định tại khoản 1 và khoản 3 Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân sự về trả lại đơn khởi kiện, quyền nộp đơn khởi kiện lại vụ án. Đối với người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan anh Trần Đức H, qua xác minh, Tòa án đã xác định được địa chỉ đăng ký cư trú duy nhất của anh Trần Đức H tại thôn T, xã B, tỉnh Tuyên Quang. Quá trình giải quyết vụ án, Tòa án đã lập biên bản về việc không thực hiện được việc tống đạt, đồng thời thực hiện niêm yết công khai các văn bản tố tụng theo đúng quy định tại các điều 177 và 179 Bộ luật Tố tụng dân sự, tuy nhiên không nhận được ý kiến của bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đối với yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Tòa án đã triệu tập hợp lệ lần thứ hai nhưng bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan vẫn vắng mặt tại phiên tòa không có lý do, căn cứ khoản 2 Điều 227 và Điều 228 Bộ luật Tố tụng dân sự, Tòa án tiến hành xét xử vắng mặt bị đơn và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan.

[4] Về thời hiệu khởi kiện: Theo quy định tại Điều 429 Bộ luật Dân sự năm 2015 về thời hiệu khởi kiện về hợp đồng thì: “Thời hiệu khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng là 03 năm, kể từ ngày người có quyền yêu cầu biết hoặc phải biết quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.” Hợp đồng tín dụng được ký kết ngày 06/01/2023, thời điểm vi phạm hợp đồng được xác định là ngày 07/01/2024 nên xác định thời hiệu khởi kiện đối với hợp đồng tín dụng vẫn còn.

[5] Đối với yêu cầu trả nợ gốc theo hợp đồng tín dụng đã ký kết, Hội đồng xét xử thấy: Hợp đồng tín dụng số 2023-1-00002/HĐTD ngày 06/01/2023 ký kết giữa QTDND P và ông Nguyễn Đức T thể hiện: QTDND P cho ông T vay số tiền 150.000.000 đồng (Một trăm năm mươi triệu đồng), mục đích sử dụng tiền vay: Mua sắm đồ dùng gia đình; thời hạn cho vay: 01 năm, từ ngày 06/01/2023 đến ngày 06/01/2024; lãi suất cho vay: 16,8%/năm (một năm 365 ngày) tính theo dư nợ thực tế và thời gian vay thực tế. Lãi suất sẽ tính từ ngày tiếp theo của QTDND P giải ngân vốn vay đến ngày tất toán hợp đồng tín dụng. Trường hợp ngày cuối cùng của thời hạn vay là ngày lễ hoặc ngày nghỉ hàng tuần, thì chuyển sang ngày làm việc tiếp theo; phương thức trả tiền vay: Hàng tháng (khách hàng phải thực hiện trả lãi tiền vay chậm nhất vào ngày cuối cùng của tháng phát sinh trả lãi); lãi suất nợ quá hạn: Bằng 150% lãi suất trong hạn; lãi suất đối với tiền lãi chậm trả: 10%/năm trên số tiền lãi chậm trả với số ngày chậm trả. Về trả nợ: Trả 01 lần vào ngày 06/01/2024.

[6] Xét thấy các điều khoản về cấp tín dụng của Hợp đồng tín dụng số 2023-1-00002/HĐTD ngày 06/01/2023 ký kết giữa QTDND P và ông Nguyễn Đức T phù hợp với quy định của Luật các tổ chức tín dụng năm 2010, sửa đổi, bổ sung năm 2017; Thông tư số 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh Ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng; đáp ứng các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo quy định tại Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015 là các văn bản pháp luật có hiệu lực thi hành tại thời điểm giao kết hợp đồng tín dụng. Căn cứ Điều 16 của Hợp đồng và Điều 401 Bộ luật Dân sự năm 2015, các điều khoản về cấp tín dụng của Hợp đồng tín dụng số 2023-1-00002/HĐTD có hiệu lực kể từ ngày ký. Từ thời điểm hợp đồng có hiệu lực, các bên phải thực hiện quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo cam kết.

[7] Thực hiện hợp đồng tín dụng đã ký kết, ngày 06/01/2023, QTDND P đã giải ngân cho ông Nguyễn Đức T toàn bộ số tiền 150.000.000 đồng (Một trăm năm mươi triệu đồng). Quá trình thực hiện hợp đồng tín dụng, ông Nguyễn Đức T vi phạm nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng đã ký kết. Do đó, yêu cầu khởi kiện của QTDND P buộc ông Nguyễn Đức T phải trả số tiền nợ gốc chưa thanh toán là có căn cứ, phù hợp với quy định của pháp luật nên cần được chấp nhận.

[8] Đối với yêu cầu của QTDND P buộc ông Nguyễn Đức T phải trả số tiền lãi trên nợ gốc trong hạn chưa trả là 14.222.500 đồng, lãi chậm trả lãi trong hạn là 2.423.670 đồng, lãi quá hạn là 64.415.342 đồng, tổng cộng số tiền lãi là 81.061.512 đồng (Tám mươi mốt triệu không trăm sáu mươi mốt nghìn năm trăm mười hai đồng), Hội đồng xét xử xét thấy yêu cầu của QTDND P phù hợp với thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng; phù hợp với khoản 4 Điều 13 Thông tư số 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng; các điều 7 và 8 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật về lãi, lãi suất, phạt vi phạm, nên cần được chấp nhận.

[9] Như vậy, bị đơn ông Nguyễn Đức T phải trả cho nguyên đơn QTDND P số tiền nợ gốc và lãi tính đến ngày 19/9/2025 là: 231.061.512 đồng (Hai trăm ba mươi mốt triệu không trăm sáu mươi mốt nghìn năm trăm mười hai đồng), trong đó tiền gốc là 150.000.000 đồng, lãi trong hạn là 14.222.500 đồng, lãi chậm trả lãi trong hạn là 2.423.670 đồng, lãi quá hạn là 64.415.342 đồng.

[10] Đối với yêu cầu của QTDND P buộc ông Nguyễn Đức T phải tiếp tục trả lãi theo thỏa thuận tại hợp đồng tín dụng cho đến ngày ông Nguyễn Đức T trả hết nợ cho QTDND P: Xét thấy yêu cầu này của QTDND P phù hợp với quy định tại điểm a khoản 1 Điều 13 Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao hướng dẫn áp dụng một số quy định của pháp luật về lãi, lãi suất, phạt vi phạm, nên cần được chấp nhận.

[11] Đối với yêu cầu xử lý tài sản thế chấp theo HĐTC số 2018-1-00016/HĐTC trong trường hợp bị đơn không thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ theo Hợp đồng tín dụng số 2023-1-00002/HĐTD, Hội đồng xét xử xét thấy: HĐTC số 2018-1-00016/HĐTC ngày 31/01/2018 được ký kết giữa bên nhận thế chấp là QTDND P, bên vay vốn là ông Nguyễn Đức T và bên thế chấp là ông Trần Văn G, bà Thí H; hợp đồng đã được công chứng và đăng ký thế chấp theo quy định của pháp luật. HĐTC số 2018-1-00016/HĐTC phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Đất đai năm 2013 và Nghị định số 163/2006/NĐ-CP ngày 29/12/2006 của Chính phủ về giao dịch bảo đảm (sửa đổi, bổ sung các năm 2010 và 2013); đáp ứng các điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự theo quy định tại Điều 117 Bộ luật Dân sự năm 2015. Căn cứ Điều 319 Bộ luật Dân sự năm 2015, Điều 10 Nghị định số 163/2006/NĐ-CP ngày 29/12/2006 (sửa đổi, bổ sung các năm 2010 và 2013); hợp đồng thế chấp có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký thế chấp. Từ thời điểm hợp đồng có hiệu lực, các bên phải thực hiện quyền và nghĩa vụ đối với nhau theo cam kết.

[12] Về phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm: Điều 1 của HĐTC số 2018-1-00016/HĐTC ngày 31/01/2018 quy định: Bên C (ông G, bà H) đồng ý thế chấp tài sản để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ trả nợ đối với bên A. Nghĩa vụ được đảm bảo là: Trả nợ tiền vay, tiền lãi phát sinh (kể cả lãi quá hạn) các chi phí phát sinh trong trường hợp xử lý tài sản của các hợp đồng tín dụng đang vay vốn tại QTDND P - TP H. Như vậy, HĐTC số 2018-1-00016/HĐTC chỉ bảo đảm cho các hợp đồng tín dụng đang vay vốn tại QTDND P tại thời điểm ngày 31/01/2018; các bên không thỏa thuận bảo đảm cho nghĩa vụ trong tương lai. Điều 10 của HĐTC số 2018-1-00016/HĐTC quy định: Mọi sửa đổi, bổ sung hợp đồng này phải được sự thỏa thuận của các bên bằng văn bản. Tuy nhiên, quá trình giải quyết vụ án, QTDND P không cung cấp được bất cứ tài liệu, chứng cứ nào chứng minh có sự thỏa thuận thay đổi điều khoản về phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm. Trong khi đó, Hợp đồng tín dụng số 2023-1-00002/HĐTD được ký kết ngày 06/01/2023, do đó nghĩa vụ trả nợ theo Hợp đồng tín dụng số 2023-1-00002/HĐTD là nghĩa vụ phát sinh sau thời điểm ngày 31/01/2018. Điều 8 Hợp đồng tín dụng số 2023-1-00002/HĐTD có thỏa thuận về biện pháp bảo đảm là biện pháp thế chấp theo HĐTC số 2018-1-00016/HĐTC, tuy nhiên Hợp đồng tín dụng số 2023-1-00002/HĐTD chỉ là sự thỏa thuận giữa QTDND P và ông Nguyễn Đức T, không hề có sự đồng ý của bên thế chấp là ông Trần Văn G và bà Phí Thị H nên căn cứ Điều 142 Bộ luật Dân sự năm 2015, các điều khoản liên quan đến thế chấp của Hợp đồng tín dụng số 2023-1-00002/HĐTD không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ đối với ông Trần Văn G và bà Phí Thị H. Vì vậy, Hội đồng xét xử xét thấy không có căn cứ để chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn QTDND P về việc xử lý tài sản thế chấp theo HĐTC số 2018-1-00016/HĐTC.

[13] Quá trình giải quyết vụ án, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan mặc dù đã được Tòa án tống đạt hợp lệ các văn bản tố tụng nhưng vắng mặt, không có văn bản phản đối yêu cầu của nguyên đơn, không cung cấp, giao nộp cho Tòa án các tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho sự phản đối của mình nên phải chịu hậu quả pháp lý theo quy định tại khoản 4 Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự.

[14] Về án phí: Căn cứ các điều 144, 147 Bộ luật Tố tụng dân sự; Điều 26 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng án phí và lệ phí Tòa án. Bị đơn ông Nguyễn Đức T phải chị án phí dân sự sơ thẩm có giá ngạch số tiền: 231.061.512 đồng x 5% = 11.553.076 đồng (Mười một triệu năm trăm năm mươi ba nghìn không trăm bảy mươi sáu đồng). Nguyên đơn QTDND P phải chịu án phí dân sự sơ thẩm không có giá ngạch đối với yêu cầu xử lý tài sản thế chấp không được Tòa án chấp nhận số tiền 300.000 đồng (Ba trăm nghìn đồng); được trừ vào số tiền tạm ứng án phí nguyên đơn đã nộp. Hoàn trả cho nguyên đơn số tiền tạm ứng án phí chênh lệch là 4.115.767 đồng (Bốn triệu một trăm mười lăm nghìn bảy trăm sáu mươi bảy đồng), theo Biên lai thu tạm ứng án phí, lệ phí Tòa án số: 0000379 ngày 06/5/2024 của Chi cục Thi hành án dân sự thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang (trước sáp nhập).

[15] Về chi phí tố tụng: Căn cứ Điều 157 Bộ luật Tố tụng dân sự, nguyên đơn QTDND P phải chịu toàn bộ chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ, số tiền là: 5.000.000 đồng (Năm triệu đồng).

[16] Về quyền kháng cáo: Các đương sự có quyền kháng cáo theo quy định tại các điều 271 và 273 Bộ luật Tố tụng dân sự.