Bản án 05/2026/DS-PT — Tranh chấp đất đai

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH ĐIỆN BIÊN

- Thành phần Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm có:

Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa: ông Trương Anh Tuấn

Các Thẩm phán: Ông Nguyễn Văn Phương

Bà Vũ Thị Thanh Thủy

- Thư ký phiên tòa: Bà Ngô Thị Hạnh - Thư ký Tòa án nhân dân tỉnh Điện Biên.

- Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Điện Biên tham gia phiên tòa: ông Nguyễn Khánh Vân, Kiểm sát viên.

Ngày 05/02/2026 tại trụ sở Tòa án nhân dân tỉnh Điện Biên, xét xử phúc thẩm công khai vụ án dân sự thụ lý số 11/2025/TLPT-DS ngày 24 tháng 11 năm 2025, về việc “Tranh chấp quyền sử dụng đất và yêu cầu tháo dỡ công trình xây dựng trên diện tích đất lấn chiếm”.

Do bản án dân sự sơ thẩm số 02/2025/DS-ST ngày 30/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực X - Điện Biên bị kháng cáo.

Theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử phúc thẩm số 12/2026/QĐ-PT ngày 20 tháng 01 năm 2026 giữa các đương sự:

1. Nguyên đơn: Ông Nguyễn Quốc T, sinh năm 1976.

Địa chỉ: Đội C17, xã T3, huyện Đ (nay là phường M), tỉnh Điện Biên (Có mặt).

2. Bị đơn: Ông Nguyễn Quốc T1, sinh năm 1973 và bà Hoàng Thị M, sinh năm 1976. Cùng địa chỉ: Đội C17, xã T3, huyện Đ (nay là phường M), tỉnh Điện Biên (Có mặt).

3. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trong vụ án:

- Anh Đặng Văn L, sinh năm 1988 (anh L ủy quyền cho chị Hà Thị Huyền T2 tham gia tố tụng, văn bản ủy quyền ngày 10/11/2023).

- Chị Hà Thị Huyền T2, sinh năm 1990.

Cùng địa chỉ: số nhà 70, tổ 9, phường N, thành phố Đ1 (nay là phường M), tỉnh Điện Biên (Có mặt).

4. Người làm chứng:

- Cụ Bùi Thị D, sinh năm 1937 (Có mặt).

- Ông Nguyễn Quốc T4, sinh năm 1963 (Có mặt).

Cùng địa chỉ: Đội C17, xã T3, huyện Đ (nay là phường M), tỉnh Điện Biên.

5. Người kháng cáo: Nguyên đơn ông Nguyễn Quốc T.

NỘI DUNG VỤ ÁN:

1. Trong đơn khởi kiện và các văn bản ghi ý kiến của nguyên đơn, ông Nguyễn Quốc T trình bày:

Nguồn gốc các thửa đất là của bố mẹ ông là cụ Nguyễn Quốc T5 (đã chết năm 1987) và cụ Bùi Thị D khai hoang, sử dụng tại đội C17, xã T3, huyện Đ, tỉnh Điện Biên (nay thuộc phường M, tỉnh Điện Biên). Đến năm 1993 cụ D và các anh, chị, em trong gia đình thống nhất chia mảnh đất bố mẹ khai hoang làm 06 phần chia cho 06 anh chị em trong nhà là chị Nguyễn Thị H, anh Nguyễn Quốc T4, anh Nguyễn Quốc T6, anh Nguyễn Quốc T7 (đã chết năm 2019), anh Nguyễn Quốc T1 và ông, mỗi người được chia 10m theo mặt đường quốc lộ 279, còn lại 4,7m mặt đường (giữa đất của ông và ông T1) là của mẹ ông sử dụng, chiều sâu các thửa đất từ mặt đường kéo thẳng đến hết thửa đất.

Sau khi chia các anh chị đã làm thủ tục và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, còn phần đất 10m của ông T và 4,7m của cụ D do cụ D ở cùng với ông nên năm 2008 đã làm giấy chứng nhận mang tên cụ Bùi Thị D, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số AK 897060 ngày 05/11/2008, thửa đất số 215, tờ bản đồ 337-đ với diện tích đất là 537,6m2, trước khi cấp giấy chứng nhận cơ quan chuyên môn có đo đạc thực tế, hình thức đo thủ công bằng thước dây.

Năm 2018, cụ D đã tặng cho ông toàn bộ thửa đất nêu trên, ông đã làm thủ tục sang tên và ngày 06/12/2018 được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số CP036453 cho thửa đất số 215, tờ bản đồ số 337-đ, diện tích 537,6m2 mang tên ông Nguyễn Quốc T, hiện trạng và kích thước thửa đất tương tự như giấy chứng nhận đã cấp cho cụ D, do sang tên nguyên thửa và là tặng cho nên không đo đạc lại.

Vị trí thửa đất: Phía trước giáp đường 279, bên phải giáp đất nhà ông Nguyễn Quốc T1 (thửa số 216), bên trái giáp đất nhà ông Nguyễn Quốc T4, phía sau giáp đất nhà ông N. Phía thửa đất giáp đất ông T1 có bức tường nhà xưởng của ông, do ông xây từ năm 2007 để bảo vệ xưởng cùng với thời điểm ông xây dựng xưởng, bức tường không phải là ranh giới giữa 02 thửa đất.

Khoảng năm 2017-2018, ông Nguyễn Quốc T1 xây dựng căn nhà 02 tầng trên thửa đất số 216. Sau khi xây dựng một thời gian ông phát hiện ông T1 xây nhà lấn sang phần đất của ông, với diện tích lấn sang nhà ông khoảng 27,26m2, cụ thể: phần đất nhà ông T1 xây dựng lấn sang phần đất gia đình ông có hình tam giác, chiều dài phần đất xây dựng lấn chiếm là 47m; chiều rộng vị trí rộng nhất là 1,2m. Đến ngày 29/10/2021 ông T1 và bà M chuyển nhượng nhà đất cho gia đình ông Đặng Văn L và bà Hà Thị Huyền T2. Sự việc tranh chấp Ủy ban nhân dân xã T3 đã hòa giải nhưng không thành.

Ông T yêu cầu Tòa án giải quyết:

- Buộc ông Nguyễn Quốc T1 và bà Hoàng Thị M trả lại cho ông diện tích đất 27,26m2 đã lấn sang diện tích đất của ông.

- Buộc ông Nguyễn Quốc T1 và vợ là bà Hoàng Thị M phải di dời, tháo dỡ phần tài sản, công trình trên diện tích đất đã lấn sang diện tích đất của ông.

Tại phiên tòa sơ thẩm, nguyên đơn thay đổi yêu cầu khởi kiện về diện tích đất, đề nghị Tòa án giải quyết buộc ông T1 và bà M phải trả lại cho ông diện tích đất 36,9m2 theo như kết quả đo đất khi xem xét thẩm định tại chỗ với lý do khi khởi kiện ông không thực hiện việc đo đạc, trong quá trình giải quyết vụ án, Tòa án tiến hành xem xét thẩm định tại chỗ thì diện tích đất tranh chấp có sự thay đổi.

2. Các bị đơn ông Nguyễn Quốc T1 và bà Hoàng Thị M trình bày:

Nguồn gốc thửa đất số 216 vợ chồng ông bà sử dụng là của cụ Bùi Thị D chia cho với chiều dài mặt đường là 10m. Năm 1999 gia đình ông đã chuyển nhượng một phần thửa đất cho ông Hoàng Trọng Q, hiện nay anh Hoàng Trọng S đang sử dụng. Diện tích đất còn lại gia đình ông xây 01 ngôi nhà cấp 4 trên thửa đất, giáp với đất của ông Nguyễn Quốc T; ngày 19/3/2010 vợ chồng ông đã được UBND huyện Đ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BB 40709, thửa đất số 216, tờ bản đồ số 337-đ với diện tích 344m2, kích thước chiều mặt đường là 5,6m. Vợ chồng ông đã sử dụng đúng phần diện tích đất được mẹ chia cho và nhà nước công nhận là 344m2, không lấn chiếm đất, quá trình sử dụng ổn định, năm 2017 vợ chồng ông xây nhà 02 tầng trên diện tích đất được cấp theo sổ đỏ và trên nền nhà cũ, trước khi xây đã có ranh giới do ông Nguyễn Quốc T đã xây tường bao trước đó, không lấn chiếm và không xảy ra tranh chấp.

Ngày 29/10/2021 gia đình ông chuyển nhượng nhà và thửa đất số 216 cho ông Đặng Văn L và bà Hà Thị Huyền T2, đến năm 2023 khi làm thủ tục sang tên sổ đỏ thì ông Nguyễn Quốc T tranh chấp ranh giới, không ký giáp ranh, gia đình ông đã mời chính quyền địa phương đo đạc, xác minh đã xác định diện tích đất đúng và đủ với sổ đỏ nhà nước cấp năm 2010 là 344m2.

Nay ông Nguyễn Quốc T khởi kiện yêu cầu gia đình ông trả lại phần diện tích đất đã lấn chiếm là 36,9m2 và buộc tháo dỡ tài sản trên đất, ông không đồng ý vì không lấn chiếm đất của ông T, gia đình ông bà đã xây nhà trên đúng diện tích đất được cụ D cho và đã được cấp giấy chứng nhận, việc ông bà chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho anh L, chị T2 là hoàn toàn hợp pháp. Vì vậy đề nghị Tòa án giải quyết vụ án theo quy định của pháp luật.

3. Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan chị Hà Thị Huyền T2, anh Đặng Văn L trình bày:

Ngày 29/10/2021, vợ chồng chị T2 anh L và vợ chồng ông T1 bà M thỏa thuận chuyển nhượng thửa đất số 216, tờ bản đồ số 337-đ; hai bên đã làm hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà và tài sản gắn liền trên đất tại Văn phòng Công chứng X. Trên đất nhận chuyển nhượng có 01 ngôi nhà xây 02 tầng xây hết diện tích đất ở. Năm 2023 anh chị làm thủ tục sang tên sổ đỏ thì ông T không ký giáp ranh cho rằng đất lấn chiếm, do đó thủ tục chuyển nhượng sang tên chưa hoàn thiện và hiện nay gia đình ông T1 bà M vẫn đang ở trên thửa đất trên.

Thửa đất vợ chồng chị nhận chuyển nhượng của ông T1 bà M có diện tích 344m2 là đúng với diện tích đất trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ông T1 xây nhà từ năm 2017 và ở ổn định từ đó cho đến nay. Ranh giới giữa hai gia đình có tường bao do ông T xây từ trước. Vì vậy việc chuyển nhượng giữa vợ chồng anh chị với ông T1 bà M là hoàn toàn hợp pháp.

4. Ý kiến của những người làm chứng

4.1. Cụ Bùi Thị D trình bày:

Cụ D có khai hoang đất tại C17 xã T3, huyện Đ. Năm 1993 cụ có chia cho 06 người con mỗi người 10m đất mặt đường 279 kéo dài đến hết thửa đất, còn 4,7m đất mặt đường giáp đất nhà con Nguyễn Quốc T1 là đất của cụ. Do cụ ở cùng với con trai Nguyễn Quốc T nên 14,7m đất làm sổ đỏ mang tên cụ. Sau đó ông T làm sổ đỏ sang tên ông T, cụ không biết nên đã ký vào giấy tờ chuyển nhượng.

Tường bao xây giáp đất nhà T1 M do ông T xây, thời gian xây cụ không nhớ. Từ khi chia đất đến khi vợ chồng nhà T1 M bán đất thì mới có tranh chấp. Cụ khẳng định ông T1 đã xây đúng diện tích đất cụ cho.

Cụ có ý kiến mong Tòa án giải quyết: ông T tự ý làm hồ sơ tặng cho đất từ sổ đỏ mang tên cụ sang tên ông T toàn bộ 14,7m đất mặt đường cụ không biết và không đồng ý, đến ngày 28/3/2025 cụ mới biết. Xảy ra tranh chấp như vậy, Cụ tuyên bố 4,7m đất mặt đường giáp với nhà ông T1 là của cụ; ông T1 nếu không lấn chiếm thì thôi, còn lấn sang bao nhiêu cụ cho bấy nhiêu để khỏi tranh chấp giữa hai con.

4.2. Bà Nguyễn Thị Hằng là chị gái của ông T và ông T1 trình bày:

Về nguồn gốc các thửa đất, việc chia đất thống nhất với ý kiến của cụ D, ông T, ông T1. Từ khi mẹ chia đất các anh chị em sử dụng không có tranh chấp gì, cho đến khi nhà em trai T1 M bán đất thì mới xảy ra tranh chấp.

4.3. Người làm chứng ông Nguyễn Quốc T4 trình bày:

Thống nhất với ý kiến các bên về nguồn gốc và việc chia đất, ông là người trực tiếp cầm thước dây đi đo khi chia các thửa đất; khoảng năm 2017 ông bà T1 M xây lại ngôi nhà 02 tầng tại vị trí ngôi nhà cấp 4 trước đó nhưng xây rộng ra. Giữa nhà cụ D và nhà ông bà T1 M thời điểm đó có tường bao ngăn cách hai nhà, tường ngăn cách đoạn cuối.

4.4. Người làm chứng ông Nguyễn Minh T8 trình bày:

Năm 2017 ông T1 làm nhà và có thuê ông làm trần gỗ, khi đó ông không thấy các bên có tranh chấp gì. Khi ông đang làm trần nhà cho ông T1 thì ngày 02/4/2017 ông về quê, vì thế ông nhớ chính xác thời điểm ông T1 làm nhà, giáp với đất của ông T1 là đất của cụ D và ông T, giữa 2 thửa đất có một tường xây có trước khi ông T1 làm nhà.

5. Kết quả xem xét thẩm định tại chỗ ngày 01/02/2024 thể hiện:

Thửa đất số 215, tờ bản đồ 337-đ cấp cho ông Nguyễn Quốc T có vị trí tứ cận: Phía bắc giáp đất nhà ông Nguyễn Quốc T4; phía đông giáp quốc lộ 279; phía nam giáp đất ông Nguyễn Quốc T1; phía tây giáp đất nhà bà Bùi Thị D1. Trên đất là một nhà xưởng chiều mặt đường 279 rộng 14,7m, chiều sâu 30m, xung quanh thửa đất có tường bao xây từ năm 2002, nhà xưởng xây từ năm 2007 (xây bằng gạch không nung cao 1,6m).

Thửa đất 216- tờ bản đồ 337-đ cấp cho ông T1- bà Mơ có vị trí tứ cận: Phía bắc giáp đất nhà ông Nguyễn Quốc T; phía đông giáp đường 279; phía nam giáp đất ông Hoàng Trọng Q; phía tây giáp đất bà Bùi Thị D1 và bà Lê Thị T9. Trên đất có nhà xây 02 tầng, phần đất không xây dựng là đất vườn.

* Kết quả đo đạc theo hiện trạng đất đang sử dụng thể hiện:

- Thửa đất 215 có tổng diện tích 530,5m2 (giảm 7,1m2 so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất) chiều rộng mặt đường 279 là 14,8m (thừa 10cm so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất).

- Thửa đất số 216 có tổng diện tích 344,0 m2 (đủ diện tích như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất) chiều rộng mặt đường 279 là 5,5m (thiếu 10cm so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất); Phía cuối đất có 6,6m2 đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

* Kết quả đo đạc theo sự chỉ dẫn các mốc tranh chấp do ông Nguyễn Quốc T xác định thể hiện:

- Thửa đất 215 có tổng diện tích 567,4m2 (tăng 29,8m2 so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất) chiều rộng theo mặt đường 279 là 14,8m.

Diện tích đất tranh chấp do ông T chỉ dẫn có tổng diện tích là 36,9m2. Trên diện tích đất tranh chấp có một phần nhà xây 02 tầng do ông T1 và bà M đã xây kiên cố.

- Thửa đất 216 có tổng diện tích 307,1m2 (giảm 36,9m2 so với giấy chứng nhận quyền sử dụng đất), chiều rộng mặt đường 279 là 5,5m.

* Tại Bản án dân sự sơ thẩm số 02/2025/DS-ST ngày 30/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực X - Điện Biên đã quyết định:

1. Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Quốc T về việc buộc ông Nguyễn Quốc T1 và bà Hoàng Thị M trả lại cho ông T diện tích đất là 36,9m2.

2. Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Quốc T về việc buộc ông Nguyễn Quốc T1 và bà Hoàng Thị M phải di dời, tháo dỡ phần tài sản, công trình trên diện tích đất 36,9m2.

Các đương sự có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh lại diện tích đất theo đúng số liệu đo thực tế đang sử dụng.

3. Về án phí và chi phí tố tụng: Ông Nguyễn Quốc T phải chịu 300.000 đồng án phí dân sự sơ thẩm và phải chịu 4.864.000 đồng chi phí xem xét thẩm định tại chỗ.

* Ngày 20/10/2025, ông Nguyễn Quốc T kháng cáo, đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm sửa bản án dân sự sơ thẩm số 02/2025/DS-ST ngày 30/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực X - Điện Biên.

* Tại phiên tòa phúc thẩm:

Nguyên đơn ông Nguyễn Quốc T giữ nguyên kháng cáo; đề nghị Tòa án cấp phúc thẩm sửa bản án sơ thẩm theo hướng chấp nhận T bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

Bị đơn và những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan, người làm chứng giữ nguyên ý kiến.

Quan điểm của đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Điện Biên tại phiên tòa:

Về thủ tục tố tụng: Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký Tòa án tiến hành đúng theo quy định của pháp luật tố tụng và các đương sự cũng chấp hành đúng quyền và nghĩa vụ của các đương sự được pháp luật quy định.

Về hình thức đơn kháng cáo; thời hạn kháng cáo, người kháng cáo theo đúng quy định của pháp luật.

Về quan điểm giải quyết vụ án: Bản án sơ thẩm nhận định ông T1 bà M không lấn chiếm đất và quyết định không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Quốc T là có căn cứ, đúng quy định của pháp luật; Tòa án cấp sơ thẩm buộc nguyên đơn ông T phải chịu chi phí xem xét thẩm định tại chỗ và án phí dân sự sơ thẩm là đúng quy định, nên không có căn cứ để sửa án sơ thẩm. Đề nghị Hội đồng xét xử áp dụng khoản 1 Điều 308 Bộ luật Tố tụng dân sự không chấp nhận kháng cáo của nguyên đơn, giữ nguyên Bản án sơ thẩm số 02/2025/DS-ST ngày 30/9/2025 của Tòa án nhân dân khu vực X - Điện Biên, buộc nguyên đơn phải chịu 300.000 đồng án phí phúc thẩm theo quy định.