Bản án 05/2021/DSST — Tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất

NHÂN DANH

NƯỚC CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TÒA ÁN NHÂN DÂN TỈNH THÁI BÌNH

- Thành phần Hội đồng xét xử sơ thẩm gồm có:

Thẩm phán - Chủ tọa phiên tòa: Ông Vũ Duy Luân.

Các Hội thẩm nhân dân: Bà Phùng Thị Thanh Mai.

Ông Lại Đức Lợi.

- Thư ký phiên toà: Ông Phạm Tiến Thành - Thư ký Tòa án nhân dân tỉnh Thái Bình.

- Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Bình tham gia phiên toà: Bà Nguyễn Thị Minh Hồng - Kiểm sát viên.

Ngày 14 tháng 8 năm 2020, tại trụ sở Tòa án nhân dân tỉnh Thái Bình xét xử sơ thẩm công khai vụ án thụ lý số 20/2019/TLST-DS ngày 17 tháng 12 năm 2019 về việc “Tranh chấp về thừa kế tài sản và yêu cầu hủy giấy chứng nhận quyền sử dụng đất” theo Quyết định đưa vụ án ra xét xử số 25/2020/QĐXXST-DS ngày 16 tháng 6 năm 2020 và Quyết định hoãn phiên tòa số 05/QĐ-ST ngày 16/7/2020 giữa các đương sự:

- Nguyên đơn: Ông Lại Sinh C, sinh năm 1949. Nơi cư trú: Số 72/170 H Tg, phường A, Quận L, thành phố Hải Phòng. (Vắng mặt)

Người đại diện theo ủy quyền của ông Lại Sinh C: Bà Lê Thị Thúy Hằng - Luật sư thuộc Công ty luật TNHH DRAGON, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội (Có mặt)

- Bị đơn: Ông Lại Văn C, sinh năm 1960 và bà Đỗ Thị T, sinh năm 1964

HKTT: Tổ An Bình 1, thị trấn V, huyện V, tỉnh Thái Bình. Nơi cư trú: khu Nguyễn Trãi, thôn T, xã H, huyện V, tỉnh Thái Bình. Bà T ủy quyền cho ông Cúc tham gia tố tụng. (Ông Cúc có mặt)

Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị đơn: Luật sư Nguyễn Văn Ngọc - Văn Phòng luật sư Ngọc Sơn, Đoàn luật sư tỉnh Thái Bình. (Có mặt)

- Người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan:

+ Ủy ban nhân dân huyện V, tỉnh Thái Bình.

Người đại diện theo pháp luật: Ông Đặng Hồng Kỳ - Chủ tịch UBND huyện V, tỉnh Thái Bình. Người đại diện theo ủy quyền: Ông Nguyễn Tống Thìn - Phó Chủ tịch UBND huyện V, tỉnh Thái Bình. (Vắng mặt)

+ Bà Nguyễn Thị N, sinh năm 1962. Nơi cư trú: Số 72/170 H, phường A, thành phố Hải Phòng. (Vắng mặt)

+ Ông Lại Văn C, sinh năm 1942. Nơi cư trú: Xóm 8, thôn T, xã T, huyện V, tỉnh Thái Bình.(Vắng mặt)

+ Bà Lại Thị P, sinh năm 1954. Nơi cư trú: Thôn 16, xã K, huyện K, tỉnh Đăk Lăk. (Vắng mặt)

NỘI DUNG VỤ ÁN:

* Theo đơn khởi kiện đề ngà y 09/10/2019, đơn khởi kiện bổ sung ngày 20/12/2019 và trong quá trình tham gia tố tụng tại Tòa án, nguyên đơn - ông Lại Sinh Cung trình bày và có yêu cầu khởi kiê ̣n như sau : Bố mẹ ông là cụ Lại Văn Bức (chết năm 2000) và cụ Lại Thị Tỵ (chết năm 2005) có 05 người con, bao gồm: ông (Lại Sinh C); ông Lại Văn C; ông Lại Văn Rực (hy sinh năm 1971, là Liệt sỹ chống Mỹ, không có vợ con); bà Lại Thị P và ông Lại Văn C. Ngoài ra, bố mẹ ông không còn người con chung, con riêng hay con nuôi nào khác. Sinh thời, bố mẹ ông có tạo dựng được 01 nhà tranh tre ba gian nằm trên thửa đất khoảng 350m2 tại thôn T, xã T, huyện V, tỉnh Thái Bình. Từ khi ông Cúc lấy vợ thì Bố mẹ ông sống cùng vợ chồng ông Cúc. Năm 1992, vợ chồng ông Cúc phá nhà tranh đi, xây một nhà mái bằng với diện tích khoảng 50m2. Sau khi xây nhà xong, vợ chồng ông Cúc ở được vài năm thì mua nhà ở thị trấn V, huyện V để sinh sống. Bố mẹ ông vẫn sinh sống tại căn nhà mái bằng trên, do ông chu cấp và ông C trực tiếp P dưỡng, chăm sóc.Khoảng đầu năm 2002, khi vợ chồng ông Cúc gặp khó khăn về kinh tế, muốn bán lại căn nhà trên cho ông.Ông đã bàn bạc với vợ ông mua lại căn nhà đó, một phần muốn giữ lại nhà đất của bố mẹ, một phần muốn giúp đỡ vợ chồng ông Cúc. Do đó, vợ chồng ông quyết định mua lại căn nhà trên với giá 25.000.000 (hai mươi lăm triệu) đồng, cao hơn nhiều so với giá thị trường tại thời điểm năm 2002. Việc mua bán đó có lập thành văn bản và có xác nhận của chính quyền địa phương. Sau đó đến tháng 3 năm 2002, vợ chồng ông sửa chữa, tôn tạo lại toàn bộ nội, ngoại thất của căn nhà trên đồng thời xây dựng thêm 04 gian nhà ngang mái bằng, lát gạch sân, ngõ và xây dựng toàn bộ công trình phụ như hiện trạng sử dụng bây giờ.Khi bố ôngchết năm 2000 không để lại di chúc, mẹ ông tiếp tục sử dụng thửa đất trên và đến năm 2005 thì chết. Vào tháng 10/2002, nhân lúc còn minh mẫn, mẹ ông đã lập di chúc với nội dung: Thực hiện nguyện vọng của chồng (cụ Bức) và cũng là của mẹ ông để lại toàn bộ diện tích đất của bố mẹ ông khoảng 350m2 giao cho vợ chồng ông được toàn quyền sử dụng. Bản di chúc đã được UBND xã T, huyện V chứng nhận. Hiện nay, căn nhà và thửa đất trên được ông dùng làm nơi thờ cúng ông bà, bố mẹ và có nhờ ông Lại Văn C hàng ngày quét dọn, hương khói cho tổ tiên. Bản thân ông, ngoài các ngày lễ,Tết, giỗ chạp thì vẫn thường xuyên đi về quản lý, sửa sang nhà cửa. Không hiểu vì lý do gì và căn cứ vào đâu mà năm 2014 vợ chồng ông Cúc lại có thể xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất đối với căn nhà và thửa đất trên. Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất này vợ chồng ông hoàn toàn không hề biết. Mãi tới đầu năm 2019, khi vợ chồng ông có ý định xin cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mới phát hiện vợ chồng ông Cúc đã được cấp trước đó. Sau nhiều lần họp gia đình cũng như được chính quyền địa phương xã T tổ C hòa giải, giải thích pháp luật nhưng vợ chồng ông Cúc vẫn cố tình không nhận thấy hành vi sai phạm của mình nên ông mới làm đơn khởi kiện đề nghị Tòa án giải quyết buộc ông Cúc phải trả lại nhà và xác nhận quyền sử dụng đất là di sản thừa kế của cụ Tỵ để lại cho ông, chia di sản còn lại (nếu có) theo quy định của pháp luật, đồng thời việc hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho vợ chồng ông Cúc, bà T.

* Bị đơn - ông Lại Văn C, bà Đỗ Thị T trình bày:

Ông bà đồng ý với phần trình bày về bố mẹ, và các anh em trong gia đình như ôngLại Sinh C trình bày.Năm 1985, ông Cúc xây dựng gia đình và ở chung với bố mẹ ông tại căn nhà ba gian lợp rạ. Đến năm 1992, vợ chồng ông bà có chăn nuôi lợn và vay mượn tiền của một số bạn bè để xây dựng nhà cho bố mẹ và vợ chồng con cái ở. Bố mẹ ông đã đồng ý cho vợ chồng ông 350m2 đất thổ cư đang ở để làm nhà. Ông là con út, các anh chị đều ở riêng. Khi cho đất chỉ bằng lời nói không có văn bản gì. Do mảnh đất hình thước thợ, việc xây dựng rất khó nên vợ chồng ông có mua thêm của bà Huy (bà Lịch) khoảng 24 m2diện tích đất ở phía Tây Bắc, giáp đất thổ cư nhà bà Huy để xây dựng 01 gian thò, 02 gian thụt và có ngõ đi hơn 01 m. Việc vợ chồng ông mua đất của bà Huy là thỏa thuận mua bán, không có giấy tờ gì. Khi mua, tiến hành đo đất có ông Phạm Văn Hiển, ông Vinh (cháu bà Huy), ông Lại Văn Mợi và một số người đến chơi ở xóm đều biết, chứng kiến. Số diện tích ông mua của bà Huy,ông đã xây dựng gian thò của ngôi nhà mái bằng 50m2. Trong lúc xây dựng nhà và công trình phụ trên đất của bố mẹ cho vợ chồng ông, các anh chị ruột không có ý kiến gì và ủng hộ việc ông xây dựng để xóa bỏ những công trình cũ, nhà rạ tường đất, để bố mẹ và vợ chồng ông, các cháu khỏi vất vả. Năm 1995, theo Quyết định số 201 của Chính phủ, đoàn đo đạc liên ngành đã đo tổng diện tích đất thổ cư của bố mẹ cho vợ chồng ông và diện tích vợ chồng ông mua thêm là 374m2 và thể hiện trên thửa đất số 59, tờ bản đồ số 3, ghi tên chủ sở hữu là ông Lại Văn C và bà Đỗ Thị T, cùng ngôi nhà ba gian mái bằng và các công trình phụ, tường bao… Việc đo đất và đưa tên vợ chồng ông vào hồ sơ, bản đồ giải thửa đều có bố mẹ ông biết, chứng kiến, nhất trí ủng hộ vợ chồng ông và đoàn đo đạc.Năm 1997 vợ chồng ông mua 72m2 đất mặt đường Nguyễn Trãi thuộc xã Hòa Bình để xây nhà và sinh sống tại đó.Căn nhà ở quê do bố mẹ ông ở và trông nom. Năm 1998, vợ chồng ông đã chuyển nhượng lại ngôi nhà và công trình phụ cho ông Lại Văn C với giá 25.000.000 đồng, không có giấy tờ mua bán gì. Nhưng sau đó có xảy ra mâu thuẫn giữa chị dâu cả với bố mẹ khi ở chung nhà nên vợ chồng ông quyết định lấy lại nhà và trả lại tiền cho ông C. Bố mẹ ông vẫn ở và trông nom nhà. Năm 2000, bố ông mất, mẹ ông ở tại ngôi nhà và có ông C ở cùng trông nom, quán xuyến. Đến ngày 02/02/2002, ông Lại Sinh C muốn mua lại ngôi nhà của vợ chồng ông làm chốn đi về và làm nơi thờ tự tổ tiên. Do vậy, vợ chồng ông đã nhất trí để lại ngôi nhà, công trình phụ cho ông Cung với giá 25.000.000 đồng. Sau khi nhất trí mua bán, ông Cung tự lập giấy tờ và mang về cho vợ chồng ông ký. Nội dung văn bản “Giấy xin xác nhận chuyển quyền sở hữu nhà ở” không có mua bán gì về đất đai, do đó ông xác định toàn bộ diện tích 374 m2 đất đó vẫn là của ông, ông chỉ bán nhà cho vợ chồng ông Cung. Năm 2013, đoàn cán bộ của huyện V cùng với UBND xã T tổ C cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ông được ông Tần - trưởng thôn T và ông Lại Văn C thông báo về làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và nộp lệ phí trước bạ. Phần đất thổ cư của ông không có tranh chấp và vướng mắc gì.Trong khi ông làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất,ông có gọi thông báo cho ông Cung biết, ông Cung không có ý kiến gì và cũng không xuất trình bản di chúc nào.Sau khi nhận được Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trên, vợ chồng ông xét thấy ông Cung đã mua nhà của vợ chồng ông làm nơi thờ cúng nên ông đã thống nhất làm thủ tục tặng cho lại cho ông Cung để anh em có quyền được đi về hương khói nhưng sau đó xảy ra mâu thuẫn giữa anh em nên ông không đồng ý cho tặng nữa. Về phần di chúc của mẹ ông để lại, ông cho rằng mẹ ông làm di chúc mà ông không được biết, bản di chúc đã tồn tại 17 năm nhưng đến năm 2019 khi ông Cung khởi kiện ông mới được biết. Ông Cung không công bố công khai bản di chúc này cho con cháu, mọi người được biết và cũng không photo gửi các con của cụ một bản di chúc nào.Nguồn gốc đất tại số thửa 59, tờ bản đồ số 03 là của bố mẹ ông để lại nhưng đã cho ông rồi nên tại hồ sơ lưu trữ tại UBND xã T, huyện V năm 1995 mang tên vợ chồng ông, do đó bản di chúc của mẹ ông lập ngày 12/10/2002 là không hợp pháp. Ngoài ra, khi lập di chúc mẹ ông đã 86 tuổi, ông khẳng định thời điểm đó mẹ ông đã già yếu, không còn minh mẫn, không thể lập di chúc có nội dung sát luật và sâu sắc đến thế. Vì vậy, ông không nhất trí với yêu cầu khởi kiện của ông Cung về chia di sản theo di chúc, ông đề nghị chia di sản của bố mẹ ông theo pháp luật, riêng về phần nhà và tài sản trên đất ông nhất trí là của ông Cung, ông không có ý kiến đề nghị gì. Đối với yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của ông Cung, ông cũng nhất trí.

*Người đại diện theo ủy quyền của người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan - UBND huyện V, tỉnh Thái Bình trình bày:

Về quá trình sử dụng đất và nhà ở gắn liền với đất: Cụ Lại Văn Bức sinh năm 1914 (chết năm 2000) và cụ Phạm Thị Tỵ sinh được 05 người con: Lại Văn C (sinh năm 1949), Lại Văn Rực (sinh năm 1947, là liệt sỹ), Lại Sinh C (sinh năm 1949), Lại Thị P (sinh năm 1952), Lại Văn C (sinh năm 1960). Cụ Bức và cụ Tỵ có 03 gian nhà tre nằm trên thửa đất số 59 tờ bản đồ số 03, diện tích 374m2, loại đất ONT (đất ở nông thôn). Năm 1992, ông Lại Văn C phá đi xây nhà mái bằng khoảng 50m2. Đến ngày 02/02/2002, ông Cúc bà T bán lại ngôi nhà cho anh trai là Lại Sinh C, UBND xã T, huyện V xác nhận: ngôi nhà là của ông Cúc bà T, đất là của cụ Bức và nhất trí làm thủ tục chuyển nhượng theo quy định của pháp luật hiện hành.Ngày 12/10/2002,cụ Phạm Thị Tỵ lập bản di chúc thời điểm lập di chúc thì chồng bà là cụ Lại Văn Bức đã chết. Nội dung bản di chúc thể hiện: Thực hiện nguyện vọng của chồng cụ và ý nguyện của cụ, để lại diện tích 350m2 của vợ chồng cụ giao cho vợ chồng ông Cung toàn quyền sử dụng. Di chúc có chứng thực của UBND xã T ngày 12/10/2002.

Về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất cho ông Lại Văn C và bà Đỗ Thị T: Năm 2013-2014, UBND xã T đã tổ C việc xét đăng ký cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đại trà cho các hộ gia đình, cá nhân thôn T, xã T trong đó có hộ ông Cúc, bà T. Về trình tự, thành phần hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Lại Văn C và bà Đỗ Thị T đã đúng theo quy định của pháp luật đất đai năm 2003. Nội dung Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất được cấp đúng theo hồ sơ đã kê khai, công khai tại địa phương và xét duyệt. (Riêng địa chỉ thường trú của ông Cúc bà T trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ghi sai so với đơn kê khai vì địa chỉ thường trú của vợ chồng ông thuộc khu An Bình, thị trấn V, huyện V, tỉnh Thái Bình).Qua các giấy tờ do ông Lại Sinh C cung cấp (bản di chúc ngày 12/10/2002, giấy xác nhận chuyển quyền sở hữu nhà ở ngày 02/02/2002, giấy giao nhận tiền mua nhà và hồ sơ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất), UBND huyện V xác định: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BR 521523 cấp ngày 08/5/2014 được cấp cho ông Lại Văn C và bà Đỗ Thị T không đúng về đối tượng chủ sử dụng đất vì đất này thuộc quyền sử dụng đất của cụ Bức cụ Tỵ (là bố mẹ đẻ của ông Cúc) và chưa có văn bản thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất cho ông Cúc bà T. Về nhà ở: Ông Lại Văn C và bà Đỗ Thị T đã chuyển quyền sở hữu nhà ở cho ông Lại Sinh C ngày 02/02/2002 được UBND xã T xác nhận ngày 05/02/2002. Do đó, UBND huyện V đề nghị Tòa án nhân dân tỉnh Thái Bình hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BR 521523 cấp ngày 08/05/2014 cho ông Lại Văn C và bà Đỗ Thị T.

* Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan -ông Lại Văn C và bà Lại Thị P trình bày:Cụ Lại Văn Bức, sinh năm 1914 (chết năm 2000) và cụ Phạm Thị Tỵ sinh được 05 người con gồm: Lại Văn C (sinh năm 1949), Lại Văn Rực (sinh năm 1947, liệt sỹ), Lại Sinh C (sinh năm 1949), Lại Thị P (sinh năm 1952), Lại Văn C (sinh năm 1960). Cụ Bức và cụ Tỵ có 03 gian nhà tre nằm trên thửa đất số 59 tờ bản đồ số 03, diện tích 374m2. Năm 1992, ông Lại Văn C phá đi xây nhà mái bằng khoảng 50m2.Đến ngày 02/02/2002, ông Cúc, bà T bán lại ngôi nhà cho ông Lại Sinh C với giá 25.000.000 đồng, hai bên đã soạn văn bản mua bán và được UBND xã T xác nhận: ngôi nhà là của ông Cúc bà T, còn đất là của cụ Bức và nhất trí làm thủ tục chuyển nhượng theo quy định của pháp luật hiện hành. Năm 2000, cụ Bức chết không để lại di chúc. Đến ngày 12/10/2002,cụ Phạm Thị Tỵ lập bản di chúc thời điểm lập di chúc với nội dung là để lại toàn bộ diện tích 350m2 của vợ chồng cụ giao cho vợ chồng ông Cung toàn quyền sử dụng. Di chúc có chứng thực của UBND xã T ngày 12/10/2002. Đến năm 2005, cụ Tỵ chết. Quan điểm của ông C và bà P là từ chối nhận di sản thừa kế của cụ Bức và cụ Tỵ để lại, nếu được chia thì đồng ý nhường lại cho ông Lại Sinh C toàn quyền sở hữu nhà và sử dụng toàn bộ diện tích trên.

* Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan -bà Nguyễn Thị Nhung trình bày:

Bà nhất trí với yêu cầu khởi kiện của ông Lại Sinh C và đề nghị Tòa án chia di sản thừa kế của cụ Bức, cụ Tỵ để lại theo di chúc của cụ Tỵ và giấy tờ mua bán nhà giữa ông Cúc và ông Cung.

* Đại diện Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Thái Bình tham gia phiên tòa phát biểu ý kiến như sau:

Về việc tuân theo pháp luật tố tụng: Thẩm phán, Hội đồng xét xử và Thư ký Tòa án đã thực hiện đúng các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự từ thủ tục thụ lý vụ án, mở phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận, công khai chứng cứ và hòa giải, mở phiên tòa và xét xử tại phiên tòa. Những người tham gia tố tụng đã chấp hành đúng các quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự, đã được tranh tụng và trình bày quan điểm để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Về việc giải quyết vụ án:Cụ Bức chết năm 2000 không để lại di chúc, cụ Tỵ chết năm 2005 có không để la ̣i di chúc. Di sản để lại là thửa đất số 59 tờ bản đồ số 03, diện tích 374m2, loại đất ONT (ở nông thôn), trên đất có ngôi nhà ba gian mái bằng và các công trình phụ, tường bao, cây cối…Toàn bộ tài sản trên đất, bị đơn và những người có quyền, nghĩa vụ liên quan đều thừa nhận là của ông Cung và không có tranh chấp gì. Đối với diện tích đất, theo di chúc của cụ Tỵ là để lại toàn bộ cho ông Cung nhưng do cụ Bức không để lại di chúc do đó cụ Tỵ quyết định cho toàn bộ diện tích đất cho ông Cung là vượt quá quyền của cụ Tỵ, do vậy phần di sản của cụ Tỵ (1/2 di sản) được chia theo di chúc của cụ Tỵ và phần của cụ Bức (1/2 di sản) phải chia theo pháp luật. Những ngườ i thuô ̣c hàng thừ a kế thứ nhất được hưở ng thừ a kế của cụ Bức gồm: Cụ Tỵ, ông C, ông Cung, bà P và ông Cúc. Do ông C và bà P đa cõ ́ “Văn bản từ chối tài sản thừa kế” có nô ̣i dung không nhâ ̣n thừ a kế của bố mẹ để lại và nhường kỷ phần mình được hưởng cho ông Cung đứng tên và toàn quyền sử dụng, nên phần di sản thừ a kế của cụ Bức được chia thành 05 kỷ phần, ông Cung được hưở ng 04 kỷ phần (ông Cung, cụ Tỵ, ông C, bà P) và ông Cúc được hưở ng 01 kỷ phần.