Bản án 04/2026/HC-PT — Hành chính

[1]. Về thủ tục tố tụng: Đơn kháng cáo của người khởi kiện làm trong hạn luật định nên được xem xét giải quyết theo thủ tục phúc thẩm.

[2]. Nội dung vụ án: Ông Nguyễn Duy H đã xây dựng công trình trên diện tích đất giao thông tại khu chợ Đ (cũ), thôn Y, xã C, thành phố P. Năm 2021, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã C đã ban hành các Quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 643/QĐ-KPHQ ngày 11/10/2021 về việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả và Quyết định cưỡng chế buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả số 695/QĐ-CCXP ngày 04/11/2021. Sau đó ông H không đồng ý với các quyết định nêu trên và đã khởi kiện quyết định hành chính ra Tòa án. Ngày 28/4/2023 của Tòa án nhân dân thành phố Phúc Yên (nay là Tòa án nhân dân khu vực 8 – Phú Thọ) đã ban hành bản án hành chính sơ thẩm số 01/2023/HC-ST với nội dung bác yêu cầu của ông Nguyễn Duy H. Tại bản án hành chính phúc thẩm số 06/2023/HC-PT ngày 15/8/2023 của Tòa án nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc (nay là Tòa án nhân dân tỉnh Phú Thọ) đã quyết định giữ nguyên quyết định của bản án hành chính sơ thẩm trên. Đến ngày 18/12/2023, Chủ tịch UBND xã C tổ chức thực hiện việc cưỡng chế công trình vi phạm của ông H. Ông H cho rằng việc tổ chức cưỡng chế là trái pháp luật và yêu cầu bồi thường, hoàn trả tài sản và khởi kiện. Sau khi xét xử sơ thẩm, ông H không đồng ý với bản án sơ thẩm và kháng cáo.

[2.1]. Thời hiệu khởi kiện và đối tượng khởi kiện:

[2.2]. Ông Nguyễn Duy H có đơn khởi kiện đề ngày 08/01/2023 và đơn khởi kiện bổ sung đề ngày 08/01/2024 về việc yêu cầu Tòa án: Buộc Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã C trả lại 100 m² tôn lợp mái ông đã tự nguyện tháo dỡ trước khi bị cưỡng chế; buộc UBND xã C bồi thường: Khung nhà bằng sắt hộp, tôn quây xung quanh (đã bị phá hủy) trị giá 50.000.000 đồng; phần móng nhà diện tích 4m × 8m = 32 m² (đã bị phá hủy) trị giá 80.000.000 đồng. Tổng cộng là 130.000.000 đồng; buộc Ủy ban nhân dân xã C toàn bộ chi phí cưỡng chế ngày 18/12/2023. Việc thực hiện hành vi cưỡng chế trái quy định pháp luật dẫn đến thiệt hại về tài sản tự nguyện tháo dỡ và không nằm trong diện cưỡng chế. Cấp sơ thẩm đã yêu cầu ông H xác định lại yêu cầu khởi kiện, người bị kiện trong vụ án hành chính. Nhưng ông H vẫn giữ nguyên quan điểm và khẳng định khởi kiện ông Nguyễn Văn Thanh H1 về việc thực hiện hành vi cưỡng chế trái quy định pháp luật dẫn đến thiệt hại về tài sản tự nguyện tháo dỡ và không nằm trong diện cưỡng chế, yêu cầu ông Nguyễn Văn Thanh H1 phải bồi thường. Ngoài ra, ông H cho rằng trong vụ án này ông Nguyễn Văn Thanh H1 phải tham gia tố tụng với tư cách là người bị kiện và Ủy ban nhân dân phường X, tỉnh Phú Thọ tham gia tố tụng với tư cách là người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan theo quy định tại khoản 5 Điều 59 Luật Tố tụng hành chính. Tuy nhiên, trong vụ án này đối tượng khởi kiện là hành vi hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã C khi đó là ông Nguyễn Văn Thanh H1 – là Chủ tịch ủy ban xã, ông H1 là người thực hiện công việc với tư cách của Chủ tịch xã; yêu cầu bồi thường là của cơ quan có thẩm quyền là Ủy ban nhân dân xã C. Do đó, Cấp sơ thẩm xác định người bị kiện là Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã C; Ủy ban nhân dân xã C là có căn cứ.

[2.3]. Tại phiên tòa sơ thẩm ngày 23/7/2025 của Tòa án nhân dân khu vực 8 – Phú Thọ, tại phần thủ tục bắt đầu phiên tòa có mặt ông Nguyễn Duy H, vắng mặt người bị kiện và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Sau đó phiên tòa chuyển sang phần tranh tụng tại phiên tòa, tại phần hỏi thì ông H thấy vắng mặt người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và không đồng ý với việc cấp sơ thẩm xác định ông H1 là người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nên ông H đã bỏ về. Như vậy, tại phần thủ tục bắt đầu phiên tòa ông H có mặt và giải thích về quyền, nghĩa vụ của đương sự tại phiên tòa, sau đó sang phần tranh tụng phiên tòa ông H tự ý bỏ về mà không được sự đồng ý của chủ tọa phiên tòa và không vì sức khỏe, sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan là vi phạm quy định tại khoản 7 Điều 153 Luật tố tụng hành chính. Quá trình giải quyết tại cấp sơ thẩm, ông H1, người bị kiện có đơn đề nghị xét xử vắng mặt. Nên cấp sơ thẩm xác định ông H có mặt tại phiên tòa và xét xử vụ án là có căn cứ. Nên kháng cáo của ông về việc cho rằng cấp sơ thẩm vi phạm tố tụng khi không có mặt ông tại phiên tòa nhưng trong bản án ghi ông có mặt và tiến hành xét xử vụ án không được cấp phúc thẩm chấp nhận.

[2.4]. Ngày 10/01/2024, cấp sơ thẩm nhận đơn khởi kiện của ông H (BL 14), ngày 18/01/2024, ra thông báo sửa đổi, bổ sung đơn khởi kiện là đúng thời hạn quy định tại Điều 121, 122 Luật tố tụng hành chính. Ngày 18/3/2024, ông H có đơn khởi kiện bổ sung gửi cấp sơ thẩm (BL 18-19). Sau đó hồ sơ khởi kiện của ông H được chuyển sang trung tâm hòa giải, đối thoại và được cấp sơ thẩm mời ông đến để tham gia đối thoại. Đến ngày 16/7/2024, cấp sơ thẩm nhận được đơn đề nghị thụ lý vụ án (BL 40). Ngày 03/10/2024, cấp sơ thẩm ban hành thông báo nộp tiền tạm ứng án phí và đã thụ lý vụ án vào 07/10/2024 (BL 53), ngày 06/02/2025 gia hạn chuẩn bị xét xử (BL 68), ngày 08/4/2025 ra Quyết định đưa vụ án ra xét xử (BL 96). Đến ngày 23/7/2025, ban hành bản án sơ thẩm, trong quá trình mở phiên tòa, do các đương sự vắng mặt có đơn xin hoãn phiên tòa nên phải hoãn phiên tòa nhiều lần nên từ thời điểm thụ lý vụ án đến khi ban hành bản án là đúng thời hạn theo quy định của pháp luật. Mặt khác, trong quá trình nhận đơn khởi kiện đến khi thụ lý vụ án, cấp sơ thẩm để kéo dài việc đối thoại vụ án và thụ lý vụ là có phần thiếu sót. Tuy nhiên, sau khi thụ lý vụ án, ông H không có ý kiến gì và thiếu sót trên không phải là căn cứ để hủy án sơ thẩm nên kháng cáo của ông H về việc cho rằng cấp sơ thẩm vi phạm về thời hạn thụ lý, giải quyết vụ án không được Hội đồng xét xử chấp nhận.

[2.5]. Ông H cho rằng công trình ông xây dựng trên diện tích đất là của ông nên việc tổ chức cưỡng chế là trái pháp luật. Bản án hành chính phúc thẩm số 06/2023/HC-PT ngày 15/8/2023 của Tòa án nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) xác định Quyết định xử phạt vi phạm hành chính số 643/QĐ-KPHQ ngày 11/10/2021 về việc áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả và Quyết định cưỡng chế buộc thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả số 695/QĐ-CCXP ngày 04/11/2021 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã C đã xác định các quyết định trên là đúng quy định của pháp luật. Nên việc chủ tịch UBND xã C tổ chức thực hiện cưỡng chế công trình vi phạm của ông H là có căn cứ.

[2.5.1]. Tại khoản 3 Điều 5 Nghị định 166/2013/NĐ-CP ngày 12/11/2013 có quy định “Thời hạn thi hành quyết định cưỡng chế là 15 ngày, kể từ ngày nhận quyết định cưỡng chế…”. Theo quy định nêu trên thì xác định quyết định cưỡng chế mà UBND phải giao cho ông là Quyết định số 695/QĐ-CCXP ngày 04/11/2021 của Chủ tịch UBND xã C chứ không phải là thông báo của Chủ tịch UBND xã C về việc tiến hành việc cưỡng chế số 85/TB-UBND ngày 08/12/2023 và 86/TB-UBND ngày 14/12/2023. Hơn nữa, đối với Quyết định cưỡng chế số 695/QĐ-CCXP thì ông H đã tiến hành khởi kiện quyết định và Tòa án đã áp dụng biện pháp tạm đình chỉ thi hành quyết định hành chính, đến ngày 15/8/2023 Tòa án nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc (cũ) ban hành bản án phúc thẩm giữ nguyên quyết định của bản án hành chính sơ thẩm số 01/2023/HC-ST của Tòa án nhân dân thành phố Phúc Yên và hủy bỏ biện pháp tạm đình chỉ. Nên có căn cứ khẳng định ông H đã nhận được Quyết định cưỡng chế trước ngày làm đơn khởi kiện ngày 27/11/2021. Nên sau khi Tòa án ban hành bản án có hiệu lực pháp luật về việc bác yêu cầu khởi kiện của ông H về việc đề nghị hủy đối với các Quyết định 643/QĐ-KPHQ ngày 11/10/2021 và 695/QĐ-CCXP ngày 04/11/2021 thì Quyết định cưỡng chế phải được thi hành. Nhưng từ ngày bản án có hiệu lực pháp luật ngày 15/8/2023 đến ngày 18/12/2023 là đã hơn 04 tháng thì UBND xã C mới tiến hành thực hiện việc cưỡng chế. Vì vậy, ông H cho rằng Chủ tịch UBND xã C vi phạm về thời hạn giao quyết định cưỡng chế cho ông là không có căn cứ.

[2.5.2]. Ông H cho rằng mình đã tự nguyện tháo dỡ vào buổi sáng để chiều tiếp tục nhưng Ủy ban nhân dân xã không lập biên bản tự nguyện tháo dỡ theo quy định tại khoản 2 Điều 34 Nghị định 166/2013/NĐ-CP. Tuy nhiên, trong biên bản làm việc ngày 18/12/2023 (BL 89) có ghi nhận “…ông H có tự nguyện tháo dỡ một phần của mái tôn (khoảng 40m2)…” và việc cưỡng chế được Ủy ban tổ chức vào buổi chiều ngày 18/12/2023 đã được thông báo cho ông H nhưng ông H không có mặt trong khi ở trên ông H trình bày buổi chiều tiếp tục tự nguyện tháo dỡ. Vì vậy, Ủy ban nhân dân xã đã lập biên bản thi hành quyết định cưỡng chế thể hiện công trình vi phạm vẫn còn và tiếp tục tổ chức cưỡng chế là đúng quy định tại khoản 5 Điều 32 Nghị định 166/2013/NĐ-CP cụ thể: “5 . Trường hợp cá nhân…bị cưỡng chế, cá nhân, đại diện tổ chức đang giữ tiền, tài sản cố tình vắng mặt thì vẫn tiến hành cưỡng chế nhưng phải có đại diện của chính quyền địa phương và người chứng kiến”.

[2.5.3]. Ông H cho rằng Ủy ban nhân dân xã đã lập biên bản về việc thi hành quyết định cưỡng chế nhưng không giao cho ông là vi phạm khoản 1 Điều 35 Nghị định 166/2013/NĐ-CP. Xét thấy, tại buổi cưỡng chế ông H vắng mặt, trong biên bản thi hành quyết định cưỡng chế đã ghi rõ ông H vắng mặt không có lý do. Tuy nhiên, biên bản thi hành quyết định cưỡng chế lập xong cần giao cho ông Nguyễn Duy H 01 bản nhưng Ủy ban nhân dân xã đã không giao cho ông H. Đây là thiếu sót của Ủy ban nhân dân xã C, biên bản trên được lập và hoàn thành sau khi việc cưỡng chế xong nên việc thiếu sót trên không phải hành vi dẫn đến việc cưỡng chế sai. Do đó, yêu cầu Ủy ban nhân dân xã N rút kinh nghiệm.

[2.6]. Về yêu cầu bồi thường và trả lại tài sản: Đối với vật liệu, công trình thuộc đối tượng cưỡng chế ông H yêu cầu bồi thường tổng cộng là 130.000.000 đồng.

[2.7]. Theo biên bản làm việc ngày 18/12/2023 (BL 89) có ghi nhận “…ông H có tự nguyện tháo dỡ một phần của mái tôn (khoảng 40m2)…”. Theo kết quả xem xét thẩm định tại chỗ của cấp sơ thẩm, xác định còn tổng 80m2 tôn lợp và một số khung sắt cũ đã hoen gỉ được lưu giữ tại Ủy ban nhân dân xã. Ông H cũng thừa nhận sau khi ông tháo dỡ mái tôn thì có để lại tại công trình xây dựng của ông H và việc ông để tài sản trên là để trên đất giao thông. Vì vậy, tài sản trên vẫn thuộc đối tượng cưỡng chế theo Quyết định 695/QĐ-UBND. Nên việc ông H yêu cầu UBND xã phải trả lại 100m2 tôn lợp mái do ông H đã tự nguyện tháo dỡ buổi sáng là không có căn cứ và không được Hội đồng xét xử chấp nhận.

[2.8]. Về yêu cầu buộc UBND xã C chi phí cưỡng chế: Theo Điều 41 Nghị định 166/2013/NĐ-CP quy định: “Cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế phải chịu mọi chi phí cho các hoạt động cưỡng chế”. Vì vậy, cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu của ông H về việc yêu cầu Ủy ban nhân dân xã chi trả chi phí là có căn cứ.

[2.9]. Về đề nghị xử lý hành vi hành chính của Chủ tịch UBND xã C: Chủ tịch UBND xã C đã thực hiện hành vi tổ chức cưỡng chế đúng pháp luật. Việc thực hiện các quyết định hành chính là đúng chức năng, thẩm quyền theo quy định tại Điều 38 Nghị định số 91/2019/NĐ-CP ngày 19 tháng 11 năm 2019 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, đảm bảo trật tự quản lý đất đai. Vì vậy, cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu xử lý hành vi hành chính của Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã C theo quy định là có căn cứ.

[3]. Như vậy, cấp sơ thẩm không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Nguyễn Duy H là có căn cứ.

[4]. Từ phân tích nêu trên, Hội đồng xét xử phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo của người khởi kiện, giữ nguyên quyết định của Bản án sơ thẩm. Đề nghị của đại diện Viện kiểm sát tại phiên tòa là có căn cứ, cần được chấp nhận.

[5]. Về án phí: Mặc dù không chấp nhận yêu cầu khởi kiện, không chấp nhận kháng cáo của người khởi kiện nhưng người khởi kiện là người cao tuổi, có đơn xin miễn án phí hành chính sơ thẩm, hành chính phúc thẩm nên miễn án phí hành chính sơ thẩm và phúc thẩm cho người khởi kiện.