Bản án 03/2023/DS-PT — Tranh chấp về thừa kế tài sản

NỘI DUNG VỤ ÁN:

Căn cứ các tài liệu chứng cứ trong hồ sơ và bản án sơ thẩm, nội dung vụ án được tóm tắt như sau:

[1]. Nguyên đơn, đồng thời là người đại diện theo uỷ quyền cho ông Cao Xuân K trình bày và yêu cầu:

Vợ chồng cụ Cao Văn Ch và cụ Nguyễn Thị Nh có 05 người con gồm: Ông Cao Văn T4, chết năm 1963 (vợ là bà Ngô Thị K1, chết năm 1992 và các con là Cao Thị Ng, Cao Thị B, Cao Thị Th); ông Cao Văn H4, chết năm 1992 (vợ là bà Ngô Thị B2 và các con là Cao Thị B1, Cao Thị Th5, Cao Thị H2, Cao Văn Kỳ, Cao Văn T1, Cao Văn Ph, Cao Văn T2); ông Cao Duy Ph1, chết năm 1969 (không có vợ, con); ông Cao Văn B3, chết năm 1958 (không có vợ, con) và ông Cao Văn M. Cụ Ch còn có người vợ thứ hai là cụ Nguyễn Thị R, chết năm 1997. Giữa cụ Ch và cụ R có 02 người con là ông Cao Văn Thuận, chết năm 1996 (vợ là bà Dương Thị Th3 và các con là Cao Thị H3, Cao Thị L2, Cao Thị Th5, Cao Văn T3) và bà Cao Thị H5, chết năm 1966 (không có chồng, con). Di sản cụ Ch và cụ Nh để lại gồm nhà gỗ xoan, sân vôi, chuồng lợn, cây hương, bể nước, hệ thống cây cối nằm trên 02 sào đất tại thôn 2, xã Thanh X, huyện Thanh H, tỉnh Hải Dương (hiện nay là các thửa 135, 136, 136/1 do bà B và ông T1 đang quản lý). Sau khi cụ Ch chết (năm 1951), thì cụ Nh và các anh em ông M vẫn sinh sống trên 02 sào đất. Năm 1955, ông T4 lấy bà K1. Hai người về sinh sinh sống trên nhà, đất của vợ chồng cụ Nh. Năm 1963, ông T4 chết. Năm 1968, ông H4 lấy bà B2 và chuyển ra sinh sống tại thửa đất khác. Năm 1972, ông M lấy vợ và được xã Thanh X cấp đất ra ở riêng. Cũng từ năm 1972, cụ Nh ra ở cùng gia đình ông M đến năm 1995 thì chết. Sau khi mọi người lần lượt ra ở chỗ khác, do mẹ con bà K1 không còn chỗ ở nào khác, nên cụ Nh và anh em ông M vẫn để bà K1 và các con là B, Ng, Th sinh sống trên căn nhà và thửa đất của vợ chồng cụ Ch, cụ Nh để lại. Sau này bà K1 lấy chồng, các con của ông T4, bà K1 đã trưởng thành, nên ông M đã đòi lại nhà + đất của vợ chồng cụ Nh. Tuy nhiên, đến năm 1981 bà B (con bà K1) xuất ngũ, quay về tiếp tục sinh sống trên căn nhà và đất của vợ chồng cụ Ch, cụ Nh để lại. Khi thực hiện Chỉ thị 299, bà B đã tự ý kê khai và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ). Đến năm 2012, bà B làm thủ tục tặng cho ông Cao Văn T1, bà Nguyễn Thị L3 195m2 (ông T1 là con chú con bác ruột với bà B). Còn lại 745m2 bà B tiếp tục quản lý, sử dụng. Quan điểm ông M xác định: Toàn bộ diện tích đất mang tên ông T1 + bà L3 và diện tích đất mang tên bà B là di sản của cụ Ch, cụ Nh để lại. Khi chết, hai cụ không để lại di chúc. Vì vậy, ông khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế của cụ Ch, cụ Nh gồm: Nhà gỗ xoan, sân vôi, chuồng lợn, cây hương, bể nước, hệ thống cây cối và quyền sử dụng 745m2 thuộc thửa 135, 136 mang tên bà B và 195m2 thuộc thửa 136/1 mang tên ông T1, bà L3; yêu cầu hủy giao dịch tặng cho quyền sử dụng 195m2 đất giữa bà Cao Thị B với ông Cao Văn T1, bà Nguyễn Thị L3; yêu cầu hủy GNQSDĐ cấp cho bà B năm 2003; hủy GCNQSDĐ cấp cho bà B năm 2012; hủy GCNQSDĐ cấp cho ông T1, bà L3.

[2]. Quan điểm của bị đơn bà Cao Thị B:

Nguồn gốc thửa đất 136/1 mang tên ông T1, bà L3 và thửa 135, 136 mang tên bà B là của ông Cao Văn T4, bà Ngô Thị K1 (bố, mẹ bà B). Từ khi sinh ra và lớn lên, bà B đã ở cùng bố, mẹ trên 03 thửa đất này. Năm 1963, ông T4 chết, bà K1 cùng các con tiếp tục sinh sống trên thửa đất của vợ chồng bà K1. Thời điểm này, cụ Ch đã chết, còn cụ Nh và ông M sống cùng vợ chồng ông H4, bà B2 trên thửa đất sau này của vợ chồng bà B2. Đến năm 1972, ông M lấy vợ ra ở riêng, nên cụ Nh ở cùng vợ chồng ông M cho đến khi chết (năm 1995). Đối với thửa đất của vợ chồng bà K1, ba chị em bà B vẫn ở trên diện tích đất của bố, mẹ để lại. Sau này, bà Ng, bà Th đi lấy chồng, còn bà B không lấy chồng, mà ở lại trên thửa đất của vợ chồng ông T4, bà K1. Khi thực hiện Chỉ thị 299, được sự đồng ý của bà K1 và các chị em là bà Ng, bà Th, nên bà B đã đứng ra kê khai và được đứng tên trong sổ sách địa chính. Theo đó, diện tích đất đang tranh chấp thuộc tờ bản đồ số 2, số thửa 458, diện tích 380m2 mang tên bà Cao Thị B. Đến năm 1999, UBND xã Thanh X tiến hành đo đạc lại đất đai, thì thửa đất mang tên bà B được tách thành 02 thửa, gồm thửa 135, diện tích 88m2 đất ao và thửa 136, diện tích 852m2 đất thổ cư. Năm 2001, bà B làm thủ tục để được cấp GCNQSDĐ. Ngày 02/10/2003, UBND huyện Thanh H cấp GCNQSDĐ cho bà B. Trong quá trình quản lý, sử dụng, bà B đã xây nhà, công trình phụ và sử dụng ổn định từ khi quản lý đến nay. Năm 2012, bà B tặng cho vợ chồng ông Cao Văn T1 (con ông H4) 195m2. Sau khi hoàn thiện thủ tục tặng cho theo quy định của pháp luật, bà B được cấp lại GCNQSDĐ, còn vợ chồng ông T1 được cấp mới GCNQSDĐ. Bị đơn xác định 03 thửa đất đang tranh chấp có nguồn gốc của bố, mẹ bà B để lại cho bà B, nên không chấp nhận các yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

[3]. Quan điểm của người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan:

[3.1]. Ông Cao Văn T1, đồng thời là người được bà Nguyễn Thị L3 uỷ quyền trình bày: Ông T1 là cháu nội của cụ Ch, cụ Nh đồng thời là con của ông H4, bà B2, nên ông T1 gọi ông M bằng chú ruột. Giữa ông T1 với bà B là con chú con bác ruột. Năm 2012, bà B đã tặng cho ông T1, bà L3 195m2 đất. Nếu có căn cứ xác định đây là di sản thừa kế của cụ Ch, cụ Nh để lại, ông T1 đề nghị chia thừa kế theo pháp luật. Trường hợp không phải là di sản thừa kế của cụ Ch, cụ Nh thì đề nghị giữ nguyên hiện trạng quyền sử dụng đất của ông T1 cũng như của bà B.

[3.2]. Ông Cao Văn T3, đồng thời là người được bà Th3, bà L2, bà H3, bà Th5 uỷ quyền trình bày: Nhất trí với nội dung trình bày của nguyên đơn và bổ sung: Ông T3, bà L2, bà H3, bà Thuý là cháu nội cụ Ch, cụ R, đồng thời là con của ông Thuận, bà Th3, nên ông T3 gọi ông M bằng bác ruột, còn bà B là con chú con bác ruột. Đối với kỷ phần thừa kế được chia, ông T3, bà L2, bà H3, bà Thuý tự nguyện nhập vào khối di sản chia cho ông M.

[3.3]. Bà Ng, bà Th, bà B2, bà Th5, bà B1, bà H2, ông Ph, ông T2, bà Th5 do bà Cao Thị B là đại diện theo uỷ quyền trình bày: Nhất trí với quan điểm trình bày của bị đơn, xác định nguồn gốc các thửa đất đang tranh chấp là của ông T4, bà K1 để lại cho bà B. Do không phải là di sản để chia thừa kế, nên không nhất trí yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn.

[3.4]. Đại diện của UBND huyện Thanh H trình bày: Nguồn gốc các thửa đất đang tranh chấp là của bố, mẹ bà B tặng cho bà B. Khi thực hiện Chỉ thị 299, thuộc tờ bản đồ số 2, số thửa 458, diện tích 380m2 mang tên bà Cao Thị B. Năm 1997, tiến hành đo đạc lại đất đai thì thửa đất mang tên bà B được xác định gồm 02 thửa, trong đó thửa 135, diện tích 88m2 đất ao và thửa 136, diện tích 852m2 đất thổ cư. Ngày 02/10/2003, UBND huyện Thanh H cấp GCNQSDĐ số U865387 mang tên bà Cao Thị B với diện tích 940m2, trong đó: Thửa 135, thuộc tờ bản đồ số 25, diện tích 88m2 đất ao và thửa 136, tờ bản đồ số 25, diện tích 852m2 (300m2 đất ở, 55m2 đất vườn, 497m2 đất vườn hợp pháp). Năm 2012, bà B tặng cho ông Cao Văn T1 và bà Nguyễn Thị L3 195m2. UBND huyện Thanh H đã cấp lại GCNQSDĐ, cụ thể: GCNQSDĐ số BK965920 do UBND huyện Thanh H, tỉnh Hải Dương cấp ngày 02/7/2012 cho bà Cao Thị B đối với thửa đất số 135, 136, tờ bản đồ số 25, diện tích 745m2 và GCNQSDĐ số BK965919 do UBND huyện Thanh H, tỉnh Hải Dương cấp ngày 02/7/2012 cho ông Cao Văn T1, bà Nguyễn Thị L3 đối với thửa đất số 136/1, tờ bản đồ số 25, diện tích 195m2. UBND huyện Thanh H xác định, việc cấp GCNQSDĐ cho bà B và ông T1, bà L3 đúng pháp luật, nên không nhất trí huỷ GCNQSDĐ.

[3.5]. Đại diện của UBND xã Thanh X trình bày: Nhất trí với quan điểm của UBND huyện Thanh H, bổ sung đối với diện tích đất dôi dư: UBND xã Thanh X đề nghị tiếp tục tạm giao cho ông T1 và bà B quản lý, sử dụng và có trách nhiệm hợp thức hoá theo quy định của pháp luật. Trường hợp không hợp thức hoá được, nếu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thu hồi thì phải trả lại.

Do các bên phát sinh tranh chấp, năm 2017, ông Cao Văn M khởi kiện huỷ GCNQSDĐ mang tên bà B, GCNQSDĐ mang tên ông T1. Tại Bản án sơ thẩm số 16/2019/HC-ST ngày 31/5/2019 của Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương bác toàn bộ yêu cầu khởi kiện của ông M. Sau khi xét xử, ông M kháng cáo. Đến ngày 25/02/2020, ông M rút đơn yêu cầu khởi kiện và rút kháng cáo. Tại Quyết định số 43/2020/QĐ-PT ngày 28/02/2020 của Tòa án nhân dân cấp cao tại Hà Nội đã huỷ bản án sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án.

Tại Bản án sơ dân sự thẩm số 26/2021/DS-ST ngày 02/11/2021, Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương đã quyết định: Căn cứ Điều 623, Điều 649 Bộ luật Dân sự; Điều 95, Điều 100 Luật Đất đai; Điều 147, Điều 227, Điều 228, Điều 271, Điều 273 của Bộ luật Tố tụng dân sự; Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quy định về án phí và lệ phí Tòa án: Không chấp nhận yêu cầu của ông Cao Văn M, về việc chia di sản thừa kế là quyền sử dụng đất. Xác định quyền sử dụng 88m2 đất thuộc thửa 135, tờ bản đồ số 25 và 657m2 thuộc thửa 136, tờ bản đồ số 25, ở tại thôn 2, xã Thanh X, huyện Thanh H là của bà Cao Thị B. Xác định quyền sử dụng 195m2 đất thuộc thửa 136/1, tờ bản đồ số 25 ở tại thôn 2, xã Thanh X, huyện Thanh H là của ông Cao Văn T1 và bà Nguyễn Thị L3; Không chấp nhận yêu cầu của ông Cao Văn M về việc chia di sản thừa kế là nhà gỗ xoan, sân vôi, chuồng lợn, bể nước, cây hương và một số cây cối; Không chấp nhận yêu cầu huỷ giao dịch tặng cho quyền sử dụng đất giữa bà Cao Thị Bich và ông Cao Văn T1, bà Cao Thị L3; Không chấp nhận yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số U865387 do UBND huyện Thanh H, tỉnh Hải Dương cấp ngày 02/10/2003 cho bà Cao Thị B đối với thửa đất số 136, tờ bản đồ số 25, diện tích 940m2; Không chấp nhận yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BK 965920 do UBND huyện Thanh H, tỉnh Hải Dương cấp ngày 02/7/2012 cho bà Cao Thị B đối với thửa đất số 135, 136, tờ bản đồ số 25, diện tích 745m2; Không chấp nhận yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất số BK 965919 do UBND huyện Thanh H, tỉnh Hải Dương cấp ngày 02/7/2012 cho ông Cao Văn T1, bà Nguyễn Thị L3 đối với thửa đất số 136/1, tờ bản đồ số 25, diện tích 195m2; Tạm giao cho bà Cao Thị B tiếp tục quản lý 57,3m2 đất dôi dư. Tạm giao cho ông Cao Văn T1, bà Cao Thị L3 102,8m2 đất dôi dư. Bà Cao Thị B và ông Cao Văn T1, bà Cao Thị L3 có trách nhiệm liên hệ với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để thực hiện việc hợp thức hoá diện tích đất dôi dư theo quy định pháp luật. Trường hợp không thực hiện được việc hợp thức hoá, nếu cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thu hồi thì phải tháo dỡ tài sản trả lại diện tích đất dôi dư cho Nhà nước; Không chấp nhận yêu cầu của ông Cao Văn M về việc trích một phần tài sản từ khối di sản thừa kế để trả công sức cho ông M trong việc chăm sóc cụ Nh. Ngoài ra, bản án sơ thẩm còn quyết định về án phí, quyền kháng cáo theo quy định của pháp luật.

Sau khi xét xử sơ thẩm, ngày 12/11/2021, nguyên đơn ông Cao Văn M kháng cáo toàn bộ bản án sơ thẩm

Tại phiên toà phúc thẩm:

Các đương sự giữ nguyên ý kiến và không thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết vụ án, đề nghị giải quyết theo quy định của pháp luật.

Nguyên đơn ông Cao Văn M giữ nguyên yêu cầu kháng cáo.

Quan điểm của Luật sư bảo vệ quyền lợi cho nguyên đơn xác định, đủ căn cứ chứng minh nguồn gốc thửa đất đang tranh chấp là của cụ Ch, cụ Nh để lại cho các đồng thừa kế. Bà B và mẹ bà B chỉ là người ở nhờ, nên phải trả lại đất để chia di sản thừa kế theo yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn. Do nguồn gốc thửa đất là của vợ chồng cụ Ch, cụ Nh, nên việc tặng cho 195m2 giữa bà B và ông T1, bà L3 cũng không đúng pháp luật, nên cần phải hủy giao dịch tặng cho cũng như hủy các GCNQSDĐ cấp cho bà B và ông T1, bà L3. Đề nghị sửa bản án sơ thẩm theo hướng chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, chia thừa kế theo quy định của pháp luật.

Bị đơn không chấp nhận khởi kiện của nguyên đơn, đề nghị giữ nguyên bản án sơ thẩm.

Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan ông Cao Văn T1 đề nghị giải quyết theo pháp luật.

Đại diện Viện kiểm sát nhân dân cấp cao tại Hà Nội phát biểu quan điểm: Việc tuân theo pháp luật tố tụng của Thẩm phán, Hội đồng xét xử, Thư ký phiên tòa, người tham gia tố tụng trong vụ án đảm bảo đúng quy định pháp luật; Về nội dung, đề nghị: Không chấp nhận kháng cáo của ông Cao Văn M và giữ nguyên bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương.

NHẬN ĐỊNH CỦA TÒA ÁN:

Sau khi nghiên cứu các tài liệu, chứng cứ có trong hồ sơ vụ án được xem xét tại phiên tòa, Hội đồng xét xử nhận định:

Vì các lẽ trên;

Căn cứ khoản 1 Điều 308, khoản 1 Điều 148 Bộ luật Tố tụng dân sự; Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quy định về án phí và lệ phí Tòa án.

QUYẾT ĐỊNH

1. Không chấp nhận kháng cáo của nguyên đơn ông Cao Văn M.

2. Giữ nguyên Bản án dân sự sơ thẩm số 26/2021/DS-ST ngày 02 tháng 11 năm 2021 của Tòa án nhân dân tỉnh Hải Dương.

3. Án phí phúc thẩm: Miễn án phí dân sự phúc thẩm cho ông Cao Văn M.

4. Các quyết định khác của bản án dân sự sơ thẩm không có kháng cáo, không bị kháng nghị có hiệu luật pháp luật kể từ ngày hết thời hạn kháng cáo, kháng nghị.

Bản án phúc thẩm có hiệu lực pháp luật kể từ ngày tuyên án.