Bản án 02/2019/KDTM-ST — Tranh chấp hợp đồng tín dụng

[1] Tại phiên tòa sơ thẩm, nguyên đơn vẫn giữ nguyên nội dung khởi kiện.

[2] Vợ chồng ông Nguyễn Hoàng E, bà Trần Thị N, vợ chồng bà Nguyễn Thị Cẩm Đ, ông Huỳnh Văn M và anh Huỳnh Tấn L, ông Nguyễn Hoàng A đã được Tòa án triệu tập hợp lệ, nhưng ông Hoàng E, bà N, Hoàng E vắng mặt không có lý do, còn bà Đ, ông M và anh L có đơn yêu cầu Tòa án xét xử vắng mặt. Tại phiên tòa, đại diện nguyên đơn và đại diện Viện kiểm sát đề nghị Hội đồng xét xử vắng mặt những người này. Vì vậy, Hội đồng xét xử căn cứ vào điểm b, d khoản 2 Điều 227 và khoản 1 Điều 228 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015, tiến hành xét xử vắng mặt những người nêu trên.

[3] Trong quá trình giải quyết vụ án, người có quyền L, nghã vụ liên quan là bà Nguyễn Thị Cẩm Đ có yêu cầu độc lập, yêu cầu bên bị đơn trả lại tiền thuê đất và hoàn trả giá trị cây trái, theo hợp đồng thuê đất ngày 30/6/2012 giữa bà với ông Hoàng E nên Hội đồng xét xử bổ sung quan hệ pháp luật cho đầy đủ là “Tranh chấp hợp đồng tín dụng và hợp đồng thuê quyền sử dụng đất”, theo quy định tại khoản 1 Điều 30, khoản 3 Điều 26 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015.

[4] Ngày 27/01/2016 Ngân hàng E cho vợ chồng ông Nguyễn Hoàng E và bà Trần Thị N vay 200.000.000 đồng, thời hạn vay 12 tháng (từ ngày 27/01/2016 đến ngày 27/01/2017) để sản xuất kinh doanh, bổ sung vốn lưu động, lãi suất trong hạn 12%/năm, lãi suất quá hạn bằng 150% lãi suất trong hạn; ông Em và bà N thế chấp quyền sử dụng đất là thửa đất số 46, tờ bản đồ 25, tọa lạc tại ấp T, xã N, huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng, do Ủy ban nhân dân huyện Kế Sách cấp cho ông Hoàng E vào ngày 19/11/2015, việc thế chấp được công chứng và có đăng ký bảo đảm tại Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng cùng ngày 27/01/2016. Sau khi vay, vợ chồng ông Hoàng E không thanh toán nợ đúng theo thỏa thuận. Đến ngày 28/01/2017 ngân hàng đã chuyển toàn bộ số nợ còn lại sang nợ quá hạn. Nay Ngân hàng E yêu cầu ông Nguyễn Hoàng E và bà Trần Thị N trả cho Ngân hàng số tiền còn nợ tính đến ngày xét xử sơ thẩm là 175.913.167 đồng (trong đó có 115.500.000 đồng vốn, lãi trong hạn 12.666.667 đồng và lãi quá hạn là 47.746.500 đồng) và tiền lãi phát sinh theo thỏa thuận giữa các bên trong hợp đồng tín dụng. Nếu ông Hoàng E và bà N không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ trả nợ thì ngân hàng yêu cầu xử lý tài sản thế chấp theo pháp luật. Vợ chồng ông Hoàng E, bà N thừa nhận còn nợ ngân hàng số tiền trên và xin trả dài hạn, nếu ông, bà không có khả năng trả nợ thì đồng ý cho ngân hàng xử lý tài sản thế chấp để thu hồi nợ cho ngân hàng, ông, bà đồng ý trả lại cho bà Đ 20.000.000 đồng tiền thuê đất, không đồng ý bồi thường cây và nhà cho vợ chồng bà Đ. Bà Đ có yêu cầu độc lập là yêu cầu ông Hoàng E trả lại cho vợ chồng bà tiền thuê đất còn lại 20.000.000 đồng và bồi thường cây trái 164.000.000 đồng, tổng cộng là 184.000.000 đồng.

[5] Hợp đồng cấp tín dụng và Thỏa thuận về các điều khoản và điều kiện tín dụng chung, khế ước nhận nợ cùng ngày 27/01/2016 giữa các bên là tự nguyện và phù hợp pháp luật. Trong quá giải quyết vụ án, vợ chồng ông Hoàng E, bà N thừa nhận có vay nợ, thế chấp tài sản và số tiền còn nợ như đại diện Ngân hàng E trình bày là đúng. Đây là tình tiết, sự kiện không phải chứng minh theo quy định tại khoản 2 Điều 92 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015. Vì vậy, vợ chồng ông Hoàng E, bà N là người có lỗi, ông bà đã nhận tiền vay nhưng không thanh toán đầy đủ, đúng hạn cho ngân hàng nên ông, bà có trách nhiệm thanh toán số tiền còn thiếu cho Ngân hàng E và tiền lãi phát sinh do các bên thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng, theo quy định tại Điều 90, 91, 98 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010, được sửa đổi bổ sung năm 2017; các Điều 471, 474, 476 Bộ luật dân sự năm 2005; các Điều 357, 463, 466, 468 Bộ luật dân sự năm 2015; Án lệ số 08/2016/AL ngày 7/10/2016 được công bố theo Quyết định số 698/QĐ-CA ngày 17/10/2016 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao và hướng dẫn tại các Điều 7, 8, 13 của Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao.

[6] Đối với hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất số SOC.BĐCN.38.270116 ngày 27/01/2016, về việc vợ chồng ông Hoàng E thế chấp cho Ngân hàng E là quyền sử dụng đất tại thửa 46, tờ bản đồ số 25, tọa lạc ấp T, xã N, huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng, diện tích 5.386,10m2, do Ủy ban nhân dân huyện Kế Sách cấp cho ông Hoàng E vào ngày 19/11/2015, để bảo đảm cho khoản vay 200.000.000 đồng. Hợp đồng được Văn phòng công chứng Ba Xuyên chứng nhận và được đăng ký giao dịch bảo đảm tại Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất huyện Kế Sách cùng ngày 27/01/2016. Đại diện nguyên đơn cho rằng, theo Thỏa thuận về các điều khoản và điều kiện tín dụng chung, thì bên bị đơn thế chấp cả tài sản gắn liền quyền sử dụng đất, khi thẩm định tài sản thế chấp thì trên đất có 02 căn nhà và cây trái, bị đơn nói đều thuộc quyền sử dụng, sở hữu của bị đơn và yêu cầu nếu bị đơn không có khả năng trả nợ thì phát mãi các tài sản này để thu hồi nợ cho ngân hàng. Bên bị đơn đồng ý xử lý tài sản thế chấp theo yêu cầu của nguyên đơn.

[7] Theo kết quả thẩm định, định giá tài sản, trên đất thế chấp hiện nay có các tài sàn là 02 căn nhà (01 căn là của cha mẹ ông Hoàng E là ông Nguyễn Văn Lưỡng, bà Đinh Thị Ngộ (đã chết) để lại, trong quá trình ở thì vợ chồng ông Hoàng E có sửa chữa nhà, hiện nay nhà này có anh ông Hoàng E là Hoàng E tới lui ở trong nhà này và một căn nhà của vợ chồng bà Đ xây cất sau khi thuê đất của ông Hoàng E vào năm 2012), cây trái do bên bà Đ trồng và 02 ngôi mộ của ông Lưỡng, bà Ngộ. Trước khi cho vay ngân hàng không thu thập thông tin, tài liệu để xem xét làm rõ nguồn gốc cũng như ai là chủ sở hữu của 02 căn nhà và tài sản khác trên đất là thiếu sót, không bảo đảm quyền L của đương sự. Tuy nhiên, mặc dù các tài sản trên không phải thuộc quyền sử hữu, sử dụng của vợ chồng ông Hoàng E, nhưng hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất ngày 27/01/2016 giữa các bên là tự nguyện, nội dung và hình thức phù hợp với quy định tại các Điều 167, 188 của Luật đất đai năm 2013 và các Điều 342, từ Điều 715 đến Điều 721 của Bộ luật dân sự năm 2005, Điều 317, 319, 321, 325 của Bộ luật dân sự năm 2015. Theo Án lệ số 11/2017/AL ngày 14/12/2017 được công bố theo Quyết định số 299/QĐ-CA ngày 28/12/2017 của Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, thì hợp đồng thế chấp quyền sử dụng đất này có hiệu lực pháp luật. Nguyên đơn có quyền yêu cầu xử lý tài sản thế chấp bảo đảm tiền vay theo thỏa thuận giữa hai bên, theo quy định tại Điều 95 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010, được sửa đổi bổ sung năm 2017 và những quy định về xử lý tài sản thế chấp như đã nêu trên. Khi xử lý tài sản thế chấp để thu hồi nợ cho ngân hàng thì bà Đ và các anh em của bà Đ được quyền ưu tiên nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất gắn liền căn nhà khi có yêu cầu. Đồng thời, khi xử lý tài sản thế chấp, thì chừa lại diện tích quyền sử dụng đất gắn liền với 02 ngôi mộ của ông Lưỡng, bà Ngộ là 2,8m x 2,8m = 7,84m2.

[8] Đối với hợp đồng cho mướn đất ngày 30/6/2012 giữa ông Hoàng E với bà Đ, về việc bà Đ thuê toàn bộ quyền sử dụng thửa đất nêu trên của ông Hoàng E, thời hạn 10 năm, từ ngày 30/6/2012 đến 30/6/2022, giá 50.000.000 đồng. Hợp đồng được làm giấy tay, có người làm chứng và được Ban nhân dân ấp xác nhận vào ngày 02/7/2012. Hai bên thừa nhận có ký kết hợp đồng này. Vì vậy, đây cũng là tình tiết, sự kiện không phải chứng minh theo quy định tại khoản 2 Điều 92 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015. Sau khi thuê đất, vợ chồng bà Đ trồng cây và cất nhà trên đất. Theo kết quả định giá, nhà bà Đ trị giá 43.006.760 đồng và cây trái là 166.900.000 đồng (bao gồm 650 cây mít thái trị giá 164.000.000 đồng và 29 cây bạch đàn trị giá 2.900.000 đồng). Hợp đồng thuê quyền sử dụng đất giữa các bên không phù hợp pháp luật, chưa có hiệu lực, theo quy định tại Điều 128 của Luật đất đai năm 2003; Điều 122; Điều 689 của Bộ luật dân sự năm 2005 nên bị vô hiệu theo quy định tại Điều 127 của Bộ luật dân sự năm 2005. Giao dịch dân sự vô hiệu không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ dân sự của các bên kể từ thời điểm giao dịch được xác lập, các bên khôi phục lại tình trạng ban đầu, hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, bên có lỗi gây thiệt hại phải bồi thường. Trong trường hợp này các bên đều có lỗi và ngang bằng nhau (mỗi bên 50%). Sau khi thuê đất, bà Đ đã trồng cây và đã thu hoạch, còn ông Em cũng đã nhận tiền cho thuê đất, bà Đ và ông Hoàng E đều thống nhất ông Hoàng E trả lại cho bên bà Đ tiền thuê quyền sử dụng đất là 20.000.000 đồng là phù hợp, không bên nào bị thiệt thòi quyền L nên Hội đồng xét xử ghi nhận sự thỏa thuận giữa các bên, buộc bên ông Hoàng E hoàn trả cho bên bà Đ 20.000.000 đồng.

[9] Bà Đ yêu cầu vợ chồng ông Hoàng E bồi thường 650 cây mít thái với số tiền là 164.000.000 đồng, ông Hoàng E và bà N không đồng ý mà yêu cầu bà Đ chặt bỏ trả lại đất cho ông, bà, vì ông, bà cho thuê đất là để bà Đ hưởng hoa L và trông giữ nhà cho ông chứ ông không cho cất nhà và trồng cây trên đất. Thấy rằng: Hợp đồng thuê mướn đất không nói rõ bà Đ thuê đất để làm gì, sau khi thuê đất bà Đ trồng cây, vợ chồng ông Hoàng E biết nhưng không có ý kiến, không ngăn cản, hiện nay đang thu hoạch trái. Nếu chặt bỏ, di dời sẽ gây thiệt hại cho các bên. Vì vậy, cần buộc bên ông Hoàng E hoàn trả giá trị cây trái cho bên bà Đ theo kết quả định giá của Hội đồng định giá và theo yêu cầu của bà Đ là 164.000.000 đồng, bên ông Hoàng E được sở hữu cây trái là phù hợp pháp luật.

[10] Đối với căn nhà vợ chồng bà Đ xây cất trên đất thế chấp: Theo kết quả thẩm định, định giá, căn nhà của vợ chồng bà Đ có kết cấu mái tôn, vách tôn + xây tường + lá, cột đúc sẵn + gỗ, cửa gỗ, nền lát gạch men + láng xi măng, diện tích 74,2m2 và nhà vệ sinh 2,66m2, trị giá 43.006.760 đồng. Khi xây cất bên bà Đ biết rõ quyền sử dụng đất không thuộc quyền sử dụng mình và không được sự đồng ý của bên ông Hoàng E nên việc xây cất nhà của bà Đ là không đúng, bên ông Hoàng E không có nhu cầu sử dụng (mua lại). Tuy nhiên, như nhận định nêu trên, nếu có nhu cầu tiếp tục sử dụng căn nhà thì bà Đ được quyền ưu tiên nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất gắn liền căn nhà. Trong trường hợp bà Đ không nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất thì bà có trách nhiệm tháo dỡ, di dời căn nhà để trả quyền sử dụng đất cho bên ông Hoàng E.

[11] Đối với căn nhà trên đất đã thế chấp mà trước đây vợ chồng ông Hoàng E ở, nay ông Hoàng E tới lui ở: Căn nhà có kết cấu mái bê tông cốt thép + tôn, khung cột đà bê tông, cửa gỗ, vách tường, nền lót gạch men, diện tích 110,34m2, có giá trị 168.632.445 đồng. Theo kết quả xác minh của Tòa án và lời khai của đương sự, đây là căn nhà của cha mẹ ông Hoàng E là ông Nguyễn Văn Lưỡng, bà Đinh Thị Ngộ để lại, vợ chồng ông Hoàng E có sửa chữa khi ở. Ông Lưỡng và bà Ngộ chết không để lại di chúc. Ông Hoàng E có yêu cầu được ở căn nhà này. Tài sản này không thuộc quyền sở hữu riêng của vợ chồng ông Hoàng E và không được đăng ký giao dịch bảo đảm. Trong quá trình giải quyết vụ án, các đương sự không có yêu cầu chia thừa kế căn nhà này nên khi các đương sự có tranh chấp sẽ được giải quyết bằng vụ án khác. Nếu có xử lý tài sản thế chấp là quyền sử dụng đất thì các thừa kế của ông Lưỡng, bà Ngộ được quyền ưu tiên nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất gắn liền căn nhà này.

[13] Chi phí xem xét, thẩm định tại chỗ và định giá tài sản: Ông Hoàng E và bà N phải chịu là 2.700.000 đồng, do yêu cầu của nguyên đơn được chấp nhận và bà Đ phải chịu chi phí định giá lại là 1.350.000 đồng, do yêu cầu định giá lại của bà không có căn cứ, theo quy định tại Điều 165 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015. Do Ngân hàng E đã tạm ứng 3.300.000 đồng nên ông Em, bà N có trách nhiệm trả lại cho ngân hàng 2.700.000 đồng và ngân hàng nhận lại tại Tòa án nhân dân huyện Kế Sách 600.000 đồng. Bà Đ đã tạm ứng đủ chi phí định giá lại.

[14] Về án phí sơ thẩm: Căn cứ vào Điều 147 của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2015 và Điều 26, 27 Nghị quyết số 326/2016/UBTVQH14 ngày 30/12/2016 của Ủy ban thường vụ Quốc hội. Buộc ông Nguyễn Hoàng E và bà Trần Thị N phải chịu là 8.795.658 đồng án phí kinh doanh thương mại sơ thẩm và án phí dân sự là 150.000 đồng + 9.200.000 đồng, tổng cộng là 18.145.658 đồng. Bà Nguyễn Thị Cẩm Đ phải chịu án phí dân sự 150.000 đồng.

[15] Vị đại diện Viện kiểm sát phát biểu ý kiến: Trong quá trình thụ lý, giải quyết vụ án Thẩm phán tiến hành các thủ tục tố tụng đúng theo quy định của pháp luật, việc xác định đương sự và quan hệ pháp luật đang tranh chấp là chính xác, tại phiên tòa HĐXX đúng thành phần, các đương sự chấp hành tốt nội quy phiên tòa và quy định của pháp luật, cần bổ sung quan hệ pháp luật theo yêu cầu độc lập của người có quyền L, nghĩa vụ liên quan; về nội dung: Đề nghị Hội đồng xét xử căn cứ vào Điều 471, 474, 476 Bộ luật dân sự năm 2005, Điều 422, 423, 427, 688 Bộ luật dân sự năm 2015; Điều 91 Luật các tổ chức tín dụng năm 2010, Điều 27, 37 Luật hôn nhân và gia đình năm 2014, Nghị quyết số 01/2019/NQ-HĐTP ngày 11/01/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, tuyên xử chấp nhận yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn, chấp nhận yêu cầu độc lập của người có quyền L, nghĩa vụ liên quan, hủy bỏ hợp đồng thuê đất ngày 30/6/2012 giữa ông Hoàng E với bà Đ, ghi nhận việc ông Hoàng E trả lại cho bà Đ tiền thuê đất 20.000.000 đồng, buộc ông Hoàng E hoàn trả cây trái cho bà Đ và được sở hữu cây trái là có căn cứ nên Hội đồng xét xử chấp nhận.